Đại Tập 14 · Bộ Bản Duyên V · Số 192–198

Phật Sở Hành Tán - Quyển V

PHẬT SỞ HÀNH TÁN

QUYỂN V

Phẩm 23: THẦN LỰC TRỤ THỌ

Khi ấy Tỳ-xá-ly

Các Trưởng giả, Ly-xá

Nghe Thế Tôn đến nước

Ngự vườn Am-ma-la

Họ ngồi xe lụa trắng

Lọng báu, y phục đẹp

Xanh, đỏ, vàng… tươi thắm

Mỗi đoàn một hình thức

Dẫn tùy tùng trước sau

Tranh nhau để tới trước,

Mũ báu, y phục đẹp

Trang sức toàn châu báu

Uy dung thật rạng rỡ

Khu vườn kia thêm sáng

Xả bỏ năm uy nghi

Xuống xe đi bộ đến

Thân kính, dứt kiêu mạn

Đảnh lễ dưới chân Phật.

Đại chúng vây quanh Phật

Như mặt trời thêm sáng

Ly-xa tên Sư Tử

Đứng đầu các Ly-xa

Dáng mạo như sư tử

Là tôi trung sư tử

Bỏ kiêu mạn sư tử

Thọ giáo Thích Sư tử

Rằng: “Oai đức các vị

Vọng tộc, hình dung đẹp

Bỏ kiêu mạn thế gian

Thọ pháp càng thêm sáng.

Trang sức bằng hương hoa

Không bằng giới trang nghiêm

Đất nước giàu, an vui

Thì các vị vinh hiển.

Vinh thân mà an dân

Là do điều phục tâm

Lại thêm tâm ưa pháp

Khiến công đức càng cao

Không phải bọn hẹp hòi

Nhóm được các hiền tài

Phải ngày tu công đức

Biết vỗ về muôn dân

Trị dân bằng chánh pháp

Như trâu chúa lội sông.

Nếu người tự suy Nghĩ

Đời nay và đời sau

Phải nên tu chánh giới

Phước lợi hai đời an

Được mọi người kính trọng

Tiếng khen khắp gần xa

Người hiền thích làm bạn

Tiếng thơm lưu truyền mãi.

Ngọc đá quý núi rừng

Đều có từ đất ấy

Giới đức cũng như đất

Các thiện từ đó sinh.

Muốn bay mà không cánh

Qua sông không có thuyền

Người không có giới hạnh

Cứu khổ là thật khó.

Như cây hoa quả ngon

Gai góc khó vịn leo

Học rộng bị nữ sắc

Người phá giới cũng thế.

Ngồi thẳng lầu gác đẹp

Tâm vua tự trang nghiêm

Đủ tịnh giới công đức

Được Đại tiên hóa độ

Vận y phục lông chim

Đầu cạo sạch râu tóc

Không tu trì giới đức

Mới chịu các khổ nạn.

Ngày đêm tắm ba lần

Thờ lửa tu khổ hạnh

Thân có mùi dã thú

Vào nước, lửa, nhảy vực

Ăn củ, quả, rau xanh

Uống nước sông, gió mát

Tuyệt lương, thở khí trời

Và lìa bỏ chánh giới

Tu đạo cầm thú này

Không phải là pháp khí.

Phá giới còn bài báng

Người nhân chẳng gần gũi

Trong tâm thường sợ hãi

Tiếng xấu như hình bóng

Đời này không lợi ích

Đời sau đâu được yên.

Vì thế người trí tuệ

Phải tu trì tịnh giới

Cánh đồng rộng sinh tử

Giới là người dẫn đường

Trì giới do sức mình

Việc này chẳng phải khó.

Tịnh giới là thềm thang

Giúp người sinh cõi trời

Người giữ vững tịnh giới

Là do phiền não nhẹ

Tội lỗi phá tâm đạo

Làm mất công đức lành

Phải nên bỏ ngã sở

Ngã sở che điều lành

Như tro phủ than hồng

Chân đạp liền bị phỏng

Kiêu mạn che phủ tâm

Như trời ẩn trong mây.

Hổ thẹn diệt biếng nhác

Chí mạnh lo buồn yếu

Già bệnh phá thân trẻ

Ngã mạn diệt các thiện.

Các trời, A-tu-la

Tham ganh nên đánh nhau

Đánh mất các công đức

Đều do kiêu mạn phá:

Ta hơn hết tất cả

Công đức ta cũng hơn

Ta thắng kẻ yếu hơn

Đó chính là người ngu.

Dòng họ đều vô thường

Dao động chẳng tạm an

Rốt cuộc cũng tiêu tan

Sao kiêu mạn làm gì?

Tham dục là họa lớn

Dối thân mà oán ngầm

Lửa mạnh từ trong phát

Lửa tham cũng như vậy.

Tâm tham dục lẫy lừng

Còn hơn lửa thế gian

Lửa hừng, nước dập tắt

Tham ái khó tiêu được.

Lửa hừng đốt đồng cỏ

Cỏ cháy mọc cỏ khác

Lửa tham dục đốt tâm

Thì chánh pháp sinh khó.

Tham dục muốn vui đời

Vui thêm nghiệp bất tịnh

Nghiệp ác đọa đường ác

Oán không hơn tham dục.

Tham thì sinh ra ái

Ái thì theo các dục

Theo dục với các khổ

Tội ác, tham lớn nhất.

Tham là căn bệnh nặng

Thuốc trí trị người ngu

Tà giác, Nghĩ bất chánh

Làm tăng thêm tham dục.

Vô thường, khổ, bất tịnh

Vô ngã, vô ngã sở

Trí tuệ quán chân thật

Diệt được tà tham ấy.

Cho nên đối cảnh giới

Phải tu quán chân thật

Quán chân thật đã sinh

Thì dứt được tham dục.

Thấy đức sinh tham dục

Thấy lỗi sinh tức giận

Đức, lỗi quên cả hai

Tham sân được dứt bỏ.

Tức giận đổi hình dung

Mất đi vẻ xinh đẹp

Tức giận mờ mắt sáng

Hại pháp Nghĩa muốn nghe.

Cắt đứt Nghĩa thân ái

Bị người đời khinh thường

Cho nên phải bỏ giận

Đừng để cho tâm giận.

Dứt được tâm giận cuồng

Là người khéo điều phục

Đời gọi khiển ngựa giỏi

Đó là người nắm dây

Giận dữ không kềm lại

Lửa hối hận liền cháy.

Nếu người sinh tức giận

Trước tự đốt tâm mình

Sau đó hại cả kia

Hoặc đốt hoặc không đốt.

Khổ, sinh, già, bệnh, chết

Ép bức các chúng sinh

Lại thêm tâm giận tức

Đã oán lại thêm oán

Thấy đời các khổ ngặt

Nên sinh tâm Từ bi.”

Chúng sinh khởi phiền não

Thêm lắm điều trái đạo

Như Lai khéo phương tiện

Tùy bệnh mà nói lược

Thí như thầy thuốc hay

Tùy bệnh mà bốc thuốc.

Khi ấy các Ly-xa

Nghe pháp do Phật nói

Liền dậy lễ chân Phật

Vui mừng mà lãnh thọ

Thỉnh Phật và chúng Tăng

Ngày mai thiết lễ cúng

Phật bảo các Ly-xa:

“Am-ma-la đã thỉnh.”

Ly-xa lòng hổ thẹn

Sao nàng đoạt lợi Ta?

Biết tâm Phật bình đẳng

Nên sinh tâm vui theo.

Như Lai khéo tùy nghi

An ủi khiến họ vui

Điều phục khiến trở về

Như rắn bị thần chú.

Hết đêm, rạng sáng ra

Phật và cả đại chúng

Đến nhà Am-ma-la

Thọ nàng dâng cúng xong,

Đi đến thôn Tỳ-nữu

Để kiết hạ an cư.

Ba tháng an cư xong

Về nước Tỳ-xá-ly

Trú bên ao Di-hầu

Ngồi ở dưới cội cây

Phát ánh sáng rực rỡ

Cảm đến ma Ba-tuần

Họ liền đến chỗ Phật

Chắp tay khuyến thỉnh rằng:

“Xưa bên sông Ni-liên

Đã phát thệ chân thật

Nếu việc hoàn thành xong

Ta sẽ vào Niết-bàn

Nay việc đã hoàn thành

Đã toại với bản tâm”.

Phật bảo ma Ba-tuần:

“Ngày diệt độ không xa

Chỉ sau ba tháng nữa

Ta sẽ vào Niết-bàn.”

Thiên ma biết Như Lai

Sắp đến ngày diệt độ

Ý muốn đã thỏa mãn

Vui mừng trở về trời.

Như Lai ngồi dưới cây

Chánh thọ “Tam-ma-đề”

Xả tuổi thọ nghiệp báo

Dùng sức thần trụ mạng.

Vì Như Lai xả thọ

Khắp mặt đất rung chuyển

Hư không trong mười phương

Lửa hừng cháy đầy khắp

Đỉnh Tu-di lở ngã

Trời mưa đá sỏi bay

Bốn bề gió bão dậy

Cây cối đều đổ gãy.

Nhạc trời trổi bi ai

Tâm người, trời hết vui.

Đức Phật liền xuất định

Bảo khắp các chúng sinh:

“Nay Ta đã xả thọ

Dùng định lực sống thôi

Thân như xe cũ mục

Không còn tới lui được

Đã thoát ra ba cõi

Như chim phá trứng ra.”

❧

Phẩm 24: TỪ BIỆT LY-XA

Tôn giả A-nan-đà

Thấy trời đất rung chuyển

Tâm hãi, mình nổi ốc

Hỏi Phật: “Vì cớ gì?”

Phật bảo A-nan-đà:

“Ta sống ba tháng nữa

Mạng thừa này bỏ đi

Nên trời đất rung chuyển.”

A-nan nghe Phật dạy

Thương cảm lệ chứa chan

Giống như con voi khỏe

Lay động cây chiên-đàn,

Nhiễu động rung chuyển khắp

Dòng lệ thơm tuôn chảy

Gần gũi Bậc Đại Sư

Ân sâu, chưa lìa dục

Chỉ lo hầu tứ sự

Buồn khổ không kềm được:

“Nay con nghe Thế Tôn

Nói quyết định Niết-bàn

Toàn thân đều rũ riệt

Lầm phương, mất thường âm

Pháp đã nghe quên hết

Mê man quên trời đất.

Lạ thay! Đấng Cứu Thế

Mà sao mau diệt độ!

Gặp băng lạnh rũ chết

Lửa đỏ lại bỗng diệt.

Trong cánh đồng phiền não

Mê loạn mất phương hướng

Bỗng gặp thầy dẫn đường

Chưa độ đã mất đi,

Như người đi đường xa

Nóng khát lại thiếu nước

Bỗng gặp ao nước trong

Chạy đến thì khô cạn.

Mày xanh, đôi mắt sáng

Gương sáng cho ba đời

Trí tuệ soi chỗ tối

Tối tăm liền tan biến

Như mạ trên đất khô

Mây đùn mong mưa xuống

Gió mạnh thổi mây tan

Hết mong ruộng khô cằn

Vô trí thật tối tăm

Chúng sinh đều lạc đường

Như Lai đốt đèn tuệï

Bỗng tắt, đường nào ra”.

Phật nghe A-nan nói

Tình bi thiết xót thương

Ngài nhẹ nhàng an ủi:

“Ta nói pháp chân thật

Nếu người biết tự tánh

Thì không nên buồn thương.

Tất cả pháp hữu vi

Đều là pháp hoại diệt

Ta đã nói với ông

Lý ân ái vô thường

Hội họp ắt ly biệt¹

Nên bỏ tâm buồn nhớ.

Pháp hữu vi biến đổi

Sinh diệt không tự tại

Muốn làm cho còn mãi

Thì không bao giờ có.

Nếu hữu vi thường còn

Và không có biến đổi

Đó là giải thoát rồi

Cần gì mà cầu nữa?

Ông và các chúng sinh

Nay cầu gì ở Ta

Điều các thầy phải được

Ta đã nói xong rồi

Cần gì thân này nữa?

Pháp thân mới lâu dài

Ta trụ “ngã vắng lặng”

Cốt yếu ở chỗ đó

Nhưng Ta đối chúng sinh

Chưa hề có mỏi mệt²

Phải Nghĩ tưởng chán lìa

———

¹. Dịch đảo thứ tự câu.

². Câu “Vị tằng hữu sở quyền” dịch là: Đã có lòng thành tha thiết chưa từng có, nên có thể dịch gọn lại nhưng có cùng một nghĩa, tuy ý không mạnh bằng.

Khéo trụ nơi chính mình.

Phải biết nơi chính mình

Chuyên tinh hành phương tiện

Ở một mình chỗ vắng

Không tin, nơi người khác

Phải biết nơi có pháp

Quyết đốt sáng đèn tuệ

Xua tan được si ám

Quán sát bốn cảnh giới

Chứng được các thắng pháp

Lìa ngã, lìa ngã sở.

Da thịt phủ bộ xương

Máy chảy, gân ràng rịt

Xét kỹ đều bất tịnh

Sao lại ưa thân này?

Các thọ từ duyên sinh

Như bọt trên mặt nước

Khổ sinh diệt, vô thường

Dứt bỏ các lạc tưởng

Tâm thức sinh, trụ, diệt

Đổi mới không tạm ngừng

Suy Nghĩ sự vắng lặng

Cho thường còn là sai.

Các hành nhân duyên khởi

Tụ, tán không thường mãi

Ngu si tưởng có ngã

Người trí không ngã sở

Đối bốn cảnh giới này

Suy Nghĩ, quán sát đúng

Đó là đạo nhất thừa

Các khổ đều dứt hết

Nếu làm được như vậy

Là chân thật chánh quán

Thân Phật còn hay mất

Pháp này thường vô tận.”

Phật nói pháp mầu này

Khi an ủi A-nan

Các Ly-xa nghe vậy

Hoang mang cùng nhóm họp

Bỏ phép tắc thế gian

Vội vàng đến chỗ Phật

Lễ xong, ngồi một bên

Muốn hỏi, không nên lời

Phật đã biết tâm họ

Trước dùng phương tiện nói:

“Nay Ta thấy các vị

Tâm Nghĩ tưởng khác thường

Xả bỏ việc thế tục

Chỉ nhớ giáo pháp Phật.

Các ông muốn theo Ta

Điều đã nghe đã biết

Với việc Ta còn, mất

Chớ sinh tâm buồn lo

Tánh hữu vi vô thường

Pháp xao động biến đổi

Chẳng bền chắc, lợi ích

Không có tướng còn mãi.

Thuở xưa, các vua Tiên

Chư tiên Bà-tư-tra

Vua chuyển luân Mạn-đà

Sánh bằng cũng nhiều vị

Các vua tài như thế

Sức như trời Tự tại

Đều qua đời từ lâu

Không ai còn đến nay?

Trời Đế Thích, Nhật, Nguyệt

Số ấy cũng rất nhiều

Thảy đều đã qua đời

Không có ai sống mãi.

Các Phật đời quá khứ

Nhiều như cát sông Hằng

Trí tuệ soi thế gian

Thảy đều như đèn tắt

Các Phật đời vị lai

Cũng sẽ diệt như thế.

Nay Ta đâu riêng khác

Sẽ nhập vào Niết-bàn

Những người cần được độ

Nay phải đi tới trước.

Tỳ-xá-ly vui sướng

Các ông đã được an

Chúng sinh không chỗ nương

Ba cõi không đáng vui

Phải dứt khổ lo buồn

Mà sinh tâm lìa dục.”

Quyết định chia tay rồi

Ngài đi về phương Bắc

Khoan thai bước đường dài

Như nhật cạnh núi Tây.

Bấy giờ các Ly-xa

Buồn than theo bên đường

Ngửa mặt mà than thở:

“Than ôi! Sao lạ thay!

Thân như núi vàng ròng

Đủ các tướng trang nghiêm

Không lâu sẽ tan rã

Vô thường sao không thương?

Sinh tử lâu khao khát

Mẹ trí tuệ Như Lai

Mà nay vội xả bỏ

Vì sao không cứu khổ?

Chúng sinh mãi tối tăm

Nhờ tuệ sáng dẫn đường

Vì sao mặt trời tuệ

Bỗng nhiên bị mất sáng?

Vô trí lại trôi nhanh

Các chúng sinh nổi trôi

Vì sao cầu chánh pháp

Lại bỗng nhiên gãy đổ?

Vị thầy thuốc từ bi

Thuốc hay trí vô thượng

Trị bệnh khổ chúng sinh

Sao bỗng nhiên đi xa?

Ngọn cờ mầu từ bi

Trang nghiêm bằng trí tuệ

Treo bằng tâm kim cang

Thế gian ngắm không nhàm

Ngọn cờ đẹp thờ phụng

Sao bỗng nhiên gãy đổ?

Chúng sinh sao phước mỏng

Dòng luân hồi sinh dứt

Cửa giải thoát chợt đóng

Khổ mãi không lúc dứt.”

Như Lai khéo an ủi

Dứt tình mà từ giã

Luyến thương nén trong dạ

Như hoa Nuy-ca-ni

Bồi hồi bước chầm chậm

Buồn bã đi theo đường

Như kẻ mất người thân

An táng xong trở về.

❧

Phẩm 25: NIẾT-BÀN

Phật đến nơi Niết-bàn

Tỳ-xá-ly vắng lặng

Giống như đêm mây mờ

Trăng sao không phát sáng

Đất nước trước an vui

Mà giờ chóng điêu tàn.

Buồn như chôn cha hiền

Cô nữ buồn một mình

Như xinh đẹp, thất học

Thông minh mà phước mỏng

Tâm thông mà nói lắp

Trí sáng mà thiếu tài

Thần thông, không oai nghi

Từ bi nhưng luống dối

Cao quý, không thế lực

Uy nghi nhưng không pháp

Tỳ-xá-ly cũng vậy

Trước sung, nay tiêu điều.

Như ruộng lúa mùa thu

Mất nước đều khô héo

Như lửa tắt hết khói

Hoặc quên cả uống ăn

Việc công tư phế bỏ

Không làm các việc đời

Nhớ Phật, cảm ân sâu

Im lặng đều không nói.

Giờ, Ly-xa Sư tử

Ráng nén nỗi đau buồn

Tiếng khóc thương ủ rũ

Bày tỏ tâm luyến lưu:

“Phá bỏ các nẻo tà

Hiển bày nền chánh pháp

Đã hàng các ngoại đạo

Ra đi không quay về

Đời mất đạo xuất thế

Vô thường là bệnh lớn.

Thế Tôn vào vắng lặng

Không nương, không cứu giúp

Bậc phương tiện trên hết

Nơi rốt ráo vắng bặt

Chúng ta mất chí mạnh

Như lửa không có củi.

Thế Tôn bỏ ấm thân

Chúng sinh thật đau buồn

Như người mất sức thần

Cả thế gian buồn bã.

Xuống ao mát tránh nóng

Gặp lạnh, phải hơ lửa

Bỗng nhiên đều trống rỗng

Chúng sinh nương tựa ai?

Thông đạt pháp thù thắng

Người thợ nắn thế gian

Thế gian mất chủ rồi

Người mất thì đạo diệt Già,

bệïnh, chết cùng khắp

Đạo mất, phi đạo thạnh

Thế gian giờ còn ai?

Phá tan máy đại khổ

Lửa hừng hực thiêu đốt

Mưa lớn làm dập tắt

Lửa tham dục cháy hừng

Ai người dập tắt được?

Người gánh vác vững vàng

Đã bỏ nhiệm vụ rồi

Lại dùng sức tuệ gì

Làm người bạn không mời?

Như người bị xử tù

Sắp chết nên mê mẩn

Chúng sinh thức mê lầm

Chỉ vì chết, thọ sinh.

Xẻ gỗ bằng cưa bén

Vô thường xẻ thế gian

Si ám là nước sâu

Ái dục là sóng lớn

Phiền não là bọt nổi

Tà kiến cá Ma-kiệt

Chỉ có thuyền trí tuệ

Mới qua biển lớn ấy.

Các bệnh là cây, hoa

Suy già là cành, nhánh

Chết là gốc rễ sâu

Nghiệp chính là mầm chồi

Dao bén trí tuệ cứng

Chặt được “cây ba cõi”.

Vô minh vật mồi lửa

Tham dục là lửa bừng

Năm dục: củi cảnh giới

Dập tắt bằng nước trí

Đầy đủ pháp thù thắng

Thì diệt bỏ si ám.

Thấy đường chánh yên ổn

Dứt hết các não phiền

Từ bi hóa độ chúng Oán,

thân không tướng khác

Nhất thiết trí thông đạt

Mà nay đều xả bỏ.

Lời thanh tịnh dịu dàng

Thân vuông, tay thon dài

Đại tiên còn phải chết

Người nào sống vô cùng?

Phải biết thời đổi nhanh

Nên siêng cầu chánh pháp

Như đường hiểm gặp nước

Thì uống mau, lên đường.

Vô thường rất bạo ngược

Giết không kể sang hèn

Trong tâm có chánh quán

Tuy ngủ nhưng thường giác.”

Bấy giờ chúng Ly-xa

Thường nghĩ trí tuệ Phật

Nhàm chán lìa sinh tử

Kính mến thân Sư tử

Không còn ân ái đời

Rất kính đức ly dục

Chiết phục tâm lăng xăng

Tâm an nơi vắng lặng

Siêng thực hành bố thí

Xả bỏ thói kiêu mạn

Một mình tu thảnh thơi

Suy Nghĩ pháp chân thật.

Bấy giờ Đức Thế Tôn

Thân mình như Sư tử

Ngắm trông thành Tỳ-xá

Mà nói kệ giã từ:

“Lần cuối cùng của Ta

Đến thành Tỳ-xá-ly

Đến đất nước Lực sĩ

Sẽ nhập vào Niết-bàn”.

Ngài dần dần đi đến

Thành phố Bồ-da kia

Nghỉ lại rừng Kiên cố

Dạy các Tỳ-kheo rằng:

“Nay vào lúc nửa đêm

Ta sẽ nhập Niết-bàn

Các ông phải y pháp

Chính là chỗ cao quý

Cái gì không Khế kinh

Cũng không thuận giới luật,

Trái với Nghĩa chân thật

Thì không nên tu tập.

Trái pháp, cũng trái luật

Lại chẳng phải Ta nói

Đó là lời nói sai

Các ông nên mau bỏ

Thọ trì lời nói đúng

Đó là không điên đảo

Đó là lời Ta nói

Như pháp, như luật dạy.

Thọ trì pháp luật Ta

Thì đó là đáng tin

Ai nói pháp Ta sai

Đó là không đáng tin,

Không hiểu nghĩa sâu nhiệm

Tin xằng theo văn tự

Thì đó là người ngu.

Không đúng pháp nói bậy

Không phân biệt chân ngụy

Không thấy nên nhận lầm

Như vàng thau lẫn lộn.

Lừa dối người thế gian

Người ngu, trí cạn cợt

Không hiểu Nghĩa chân thật

Thọ trì pháp tương tợ

Cho là pháp chân thật

Vậy nên phải xét kỹ

Quán sát pháp luật chân

Như người thợ luyện vàng

Đốt, đập lấy vàng ròng.

Không hiểu các kinh luận

Thì không phải trí tuệ

Chẳng nên nói “sở ưng”

Nên làm, chẳng nên thấy

Phải thọ trì bình đẳng

Nghĩa lý như thuyết hành.

Cầm kiếm không biết cách

Thì trở lại đứt tay

Từ ngữ không khéo léo

Ý Nghĩa khó biết rõ.

Như đi đêm tìm nhà

Nhà rộng đâu biết chỗ

Mất Nghĩa thì quên pháp

Quên pháp tâm rong ruổi

Cho nên người trí tuệ

Không trái Nghĩa chân thật.”

Nói lời dạy này rồi

Ngài đến thành Ba-bà

Các chúng lực sĩ kia

Bày các thứ cúng dường,

Có con vị Trưởng giả

Tên gọi là Thuần-đà

Thỉnh Phật đến nhà mình

Cúng bữa cơm sau rốt.

Thọ trai, nói pháp xong

Ngài đến thành Cưu-di,

Qua hai sông Quyết quyết

Và với sông Hi-liên.

Kia có rừng Kiên cố

Chỗ an ổn vắng lặng

Xuống sông Kim tắm gội

Thân như núi vàng ròng.

Phật bảo A-nan-đà:

“Trong rừng Song thọ kia

Quét dọn cho sạch sẽ

Mắc võng Ta nằm nghỉ

Ta vào nửa đêm nay

Sẽ nhập vào Niết-bàn!”

A-nan nghe Phật dạy

Nghẹn ngào lòng tê tái

Rơi lệ mà vâng làm

Mắc võng xong, bạch Phật.

Như Lai đến nằm võng

Nghiêng phải, đầu hướng Bắc

Chân chồng, tay gối đầu

Như Sư tử đầu đàn

Thân sau cùng hết khổ

Nằm rồi không dậy nữa.

Các đệ tử vây quanh

Ôi mắt thế gian nhắm

Gió dừng, rừng lạnh ngắt

Tiếng chim thú ngừng bặt

Cây ứa lệ nhựa trào

Hoa, lá rụng lao xao, Người,

trời chưa lìa dục

Thảy đều rất hoảng hốt

Như người đi đồng rộng

Đường hiểm, chưa đến làng

Chỉ sợ đi không tới

Tâm sợ, thân luống cuống.

Như Lai đã nằm xong

Ngài bảo A-nan rằng:

“Đến bảo các Lực sĩ

Đến giờ Ta Niết-bàn

Nếu họ không gặp Ta

Mãi hận, sinh khổ lớn!”

A-nan vâng lời Phật

Đi dọc đường than khóc

Bảo các Lực sĩ rằng:

“Thế Tôn sắp Niết-bàn”.

Các Lực sĩ nghe tin

Sinh tâm rất sợ hãi

Trai, gái đều chạy vội

Đến chỗ Phật khóc thương

Tóc bù, áo xốc xếch

Thân mồ hôi nhễ nhại

Gào khóc kéo đến rừng

Giống như phước trời hết.

Rơi lệ, lễ chân Phật

Thân buồn rầu, héo hắt.

Như Lai an ủi rằng:

“Các ngươi chớ buồn thương

Lúc này nên tùy hỷ

Không nên sinh buồn bã.

Ta tu hành nhiều kiếp

Đến nay mới đạt được

Đã độ xong căn, cảnh

Chỗ mát mẻ vô tận

Lìa đất, nước, lửa, gió

Vắng lặng, không sinh diệt

Dứt hẳn sự buồn khổ

Sao vì Ta đau đớn?

Trước ở núi Già-xà

Ta muốn bỏ thân này

Vì nhân duyên đời trước

Nên tại thế đến nay.

Giữ thân mong manh này

Như ở chung rắn độc

Nay vào cõi vắng lặng

Các duyên khổ đã hết

Chẳng còn thọ thân nữa

Khổ vị lai dứt hẳn

Các ngươi cũng đừng nên

Vì Ta mà sợ hãi”.

Lực sĩ nghe Phật nói

Ngài sẽ nhập Niết-bàn

Tâm rối loạn, mắt mờ

Thấy cả trời tối tăm

Chắp tay, bạch Phật rằng:

“Phật dứt khổ sinh tử

Mãi vui với vắng lặng

Chúng con thật vui mừng

Như ngôi nhà bị cháy

Tự chạy ra khỏi lửa.

Các trời còn vui mừng

Huống chi người thế gian

Sau khi Phật Niết-bàn

Chúng sinh không còn thấy

Không còn được cứu giúp

Cho nên sinh buồn khổ.

Như những người đi buôn

Đi trên đồng rộng xa

Chỉ một người dẫn đường

Bỗng nhiên chết giữa đường

Mọi người mất chỗ nương

Làm sao không buồn lo.

Hiện đời tự chứng biết

Được tất cả tri kiến

Mà không được lợi ích

Bị thế gian chê cười

Thí như qua núi báu

Người ngu vẫn nghèo khổ!”

Các vị Lực sĩ này

Hướng về Phật buồn thương

Giống như người một con

Buồn thương nhớ cha hiền.

Phật dùng lời khéo léo

Nêu bày Nghĩa bậc nhất

Bảo các Lực sĩ rằng:

“Thật như lời ngươi nói

Cầu đạo phải tinh tấn

Không chỉ thấy Ta được

Mà hành theo lời Ta

Thoát ra lưới các khổ

Hành đạo ở trong lòng

Cần gì phải có Ta

Cũng như người bị bệnh

Theo toa thuốc uống hay

Thì bệnh tự nhiên hết

Không cần thấy thầy thuốc.

Không làm theo lời Ta

Thấy Ta cũng chẳng lợi

Tuy rằng xa cách Ta

Hành pháp vẫn gần Ta

Ở chung, không hành pháp

Nên biết vẫn xa Ta.

Giữ tâm, chớ buông lung

Tinh tấn tu chánh nghiệp

Người sống ở thế gian

Các khổ mãi bức bách

Dao động không yên được

Cũng như đèn trước gió”.

Bấy giờ các Lực sĩ

Nghe Phật từ bi dạy

Cảm động, nhưng không khóc

Gắng nén lòng ra về.

❧

Phẩm 26: ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN

Bấy giờ, có Phạm chí

Tên Tu-bạt-đà-la

Có đầy đủ đức tốt

Tịnh giới, giúp chúng sinh

Lúc nhỏ theo tà kiến

Xuất gia theo ngoại đạo

Muốn đến gặp Thế Tôn

Bảo ngài A-nan-đà: Rằng:

“Ta nghe đạo Phật

Nghĩa sâu, khó đo lường

Vô Thượng Giác thế gian

Điều Ngự Sư bậc nhất

Nay sắp nhập Niết-bàn

Khó có thể gặp lại.

Người khó thấy, khó gặp

Khó thấy, thấy được, khó

Cũng như trăng trong gương

Nay ta muốn được thấy

Bậc Đạo Sư vô thượng

Vì cầu dứt các khổ

Qua bờ sinh tử kia

Mặt trời Phật sắp lặn

Tôi mong được tạm thấy!”

Lòng A-nan thương cảm

E rằng việc thưa hỏi

Làm bận rộn Thế Tôn

Nên chẳng cho gặp Phật.

Biết vị ấy mong mỏi

Xứng đáng là pháp khí

Phật bảo A-nan rằng:

“Cho phép ngoại đạo kia

Ta vì độ chúng sinh

Thầy chớ làm khó người!”

Tu-bạt-đà nghe vậy Sinh

tâm rất vui mừng

Tâm ưa pháp càng sâu

Cung kính đến trước Phật

Lúc ấy tùy thuận nói

Lời êm dịu thăm hỏi

Vui vẻ chắp tay thưa:

“Nay có điều muốn hỏi

Đời có người biết pháp

Bằng như con rất nhiều

Chỉ nghe Phật chứng được

Đạo giải thoát lạ thường

Xin nói lược con nghe

Thấm nhuần tâm khao khát

Không vì tranh luận nhau

Cũng không tâm thắng thua!”

Phật vì Phạm chí kia

Nói lược tám chánh đạo

Nghe liền hết lòng nhận

Như lạc gặp đường chánh

Hiểu được điều trước học

Không phải đạo rốt ráo

Liền được chưa từng được

Lìa bỏ con đường tà

Hết cả chướng si ám

Suy nghĩ điều trước tu

Toàn sân nhuế, ngu si

Nuôi lớn nghiệp bất thiện

Các ái, nhuế, si thảy

Sinh khởi các nghiệp lành

Tuệ học rộng tinh tấn

Cũng do có ái sinh

Nếu dứt bỏ nhuế si

Thì lìa được các nghiệp.

Các nghiệp đã dứt bỏ

Gọi là Giải thoát nghiệp

Người giải thoát các nghiệp

Không tương ứng với Nghĩa

Thế gian nói tất cả

Thảy đều có tự tánh.

Người có ái, sân, nhuế

Si mà có tự tánh

Thì phải nên thường còn

Làm sao mà giải thoát?

Dù cho nhuế, si hết

Có ái lại sinh nữa

Như tự tánh nước lạnh

Nhờ lửa nên thành nóng

Hết nóng trở lại lạnh

Do tự tánh là thường.

Nên biết tánh hữu ái Văn,

tuệ tiến không thêm

Không tăng cũng không giảm

Làm sao mà giải thoát?

Trước cho sinh tử kia

Vốn từ trong tánh sinh

Nay xem ra nghĩa ấy

Là không được giải thoát

Tánh thì phải thường trụ

Làm sao có rốt ráo?

Thí như đèn thắp sáng

Làm sao có tối được

Đạo Phật Nghĩa chân thật

Duyên ái sinh thế gian.

Ái hết thì Niết-bàn

Nhân diệt thì quả mất.

Vốn cho ngã khác thân

Chẳng thấy, không tác giả

Nay nghe chánh giáo Phật

Thế gian không có “ta”

Các pháp do duyên sinh

Không hề có Tự tại!

Nhân duyên sinh nên khổ

Nhân duyên diệt cũng thế.

Quán đời nhân duyên sinh

Thì dứt được đoạn kiến

Duyên lìa, thế gian diệt

Thì xa lìa thường kiến.

Bỏ hết cái đã thấy

Hiểu sâu chánh pháp Phật

Đời trước trồng nhân lành

Nghe pháp liền giác ngộ

Được vắng lặng hoàn toàn

Chỗ mát mẻ vô tận

Lòng thông, tịnh tính tăng

Tâm mở tin thêm vững.

Chiêm ngưỡng Như Lai nằm

Chẳng nỡ thấy Như Lai

Bỏ đời vào Niết-bàn

Và Phật chưa diệt độ

Ta phải diệt độ trước.

Chắp tay lễ từ Phật

Rồi ngồi ngay một bên

Xả thọ vào Niết-bàn

Như mưa tắt lửa nhỏ.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Đệ tử cuối của Ta

Giờ đây đã Niết-bàn

Các thầy phải cúng dường.”

Trời đầu hôm đã qua

Trăng sáng, sao lung linh

Cả khu rừng vắng lặng.

Phật khởi tâm đại bi

Dạy đệ tử lần chót Rằng:

“Ta Niết-bàn rồi

Các thầy phải cung kính

Ba-la-đề-mộc-xoa

Đó là thầy các vị

Đèn sáng trong đêm dài

Của báu cho người nghèo.

Những điều đã dạy bảo

Các thầy phải thuận theo

Không khác thờ phụng Ta

Phải giữ gìn thân, miệng

Bỏ các nghề sinh sống

Ruộng, nhà, nuôi gia súc,

Chứa tiền của, ngũ cốc

Phải lìa xa tất cả

Như tránh hố lửa lớn.

Đào đất, trồng cây cỏ

Chế thuốc, trị các bệnh

Ngước xem các lịch số

Tìm vận hạn lành dữ

Xem tướng coi tốt xấu

Tất cả không nên làm.

Tiết chế, ăn đúng giờ

Không nhận làm sứ giả

Không hòa hợp chế thuốc

Cũng không được nịnh hót

Vật nuôi sống đúng pháp

Thọ nhận, nên biết lượng,

Vừa đủ, không chứa để.

Đó là lược nói giới

Là gốc của các giới

Cũng là gốc giải thoát

Nương pháp này sẽ sinh

Tất cả các chánh thọ.

Tất cả trí chân thật

Nhờ đó được rốt ráo

Cho nên phải giữ gìn

Chớ để cho đoạn diệt.

Tịnh giới không đoạn diệt

Nên có các pháp lành

Nếu không, không pháp lành

Nhờ giới được xây dựng.

Nên sống với tịnh giới

Khéo giữ gìn các căn

Như người chăn trâu giỏi

Không để trâu hung hăng,

Không giữ ngựa các căn

Rong ruổi theo sáu cảnh

Đời này bị tai họa

Đời sau vào đường ác.

Thí như ngựa không điều

Làm người rơi xuống hố

Cho nên người trí sáng

Chẳng nên buông các căn

Các căn rất hung dữ

Là kẻ thù của người.

Chúng sinh yêu các căn

Trở lại bị chúng hại.

Oán sâu hơn rắn độc

Cọp dữ và lửa hừng

Điều ác nhất trên đời

Mà người trí không sợ

Chỉ sợ tâm lao chao

Dẫn người vào đường ác

Vì ưa chút mật ngọt

Không thấy chỗ hiểm sâu

Voi điên mất móc bén

Khỉ, vượn vào rừng cây

Tâm lao chao như thế

Người trí phải giữ gìn.

Tâm tha hồ buông lung

Không hề được vắng lặng

Cho nên phải giữ tâm

Chóng đến nơi an tịnh.

Ăn uống biết tiết chế

Phải như cách uống thuốc

Chớ vì việc uống ăn

Mà sinh tâm tham sân,

Ăn uống dứt đói khát

Như thoa mỡ xe cũ.

Như ong hút mật hoa

Không hại hương sắc hoa

Tỳ-kheo đi khất thực

Chớ hại lòng tin tốt;

Nếu người mở tâm cho

Nên xét khả năng họ

Không lượng sức của trâu

Chở nặng bị thương tổn.

Ba thời sáng, trưa, chiều

Lần lượt tu chánh nghiệp

Đầu hôm và gần sang

Cũng chớ ham ngủ nghỉ

Giữa đêm nhiếp tâm nằm

Buộc niệm trong tướng sáng

Chớ ngủ nghỉ trọn đêm

Để cuộc đời luống qua

Lửa thời gian đốt thân

Tại sao lại yên ngủ?

Các kẻ thù phiền não

Thừa dịp mà theo hại.

Tâm mờ mệt ngủ nghỉ

Chết đến, ai giác được?

Rắn độc trốn trong nhà

Chú hay đuổi ra được

Rắn đen ở trong tâm

Chú hay minh giác đuổi

Không đuổi mà ngủ mãi

Là người không hổ thẹn.

Thẹn là áo làm đẹp

Thẹn là móc giữ voi

Hổ thẹn giúp tâm định

Không thẹn mất căn lành

Hổ thẹn đời gọi hiền

Không thẹn, đồng cầm thú.

Nếu người dùng dao bén

Xẻ thân thành từng phần

Tâm chẳng nên tức giận

Miệng không nói lời ác.

Nghĩ ác và nói ác

Hại mình, không hại người.

Giữ thân tu khổ hạnh

Không gì hơn nhẫn nhục

Chỉ có hành nhẫn nhục

Sức vững bền khó phục

Cho nên chớ mang hờn

Dùng lời ác với người.

Giận phá hoại chánh pháp

Phá hoại vẻ xinh đẹp

Mất hết mọi tiếng khen.

Lửa sân tự đốt tâm

Kẻ thù của công đức

Yêu công đức chớ sân.

Tại gia nhiều phiền não

Nên giận hờn không lạ

Xuất gia mà tức giận

Điều đó thật trái lý.

Như khiến trong nước lạnh

Mà có lửa phát ra

Nếu sinh tâm kiêu mạn

Phải tự tay rờ đầu

Cạo tóc, mặc y nhuộm

Tâm cầm bát khất thực

Bên lề đời tự sống

Sao lại sinh kiêu mạn?

Người tục dựa dòng họ

Kiêu mạn còn có lỗi

Huống gì người xuất gia

Chí cầu đạo giải thoát

Lại sinh tâm kiêu mạn

Là điều không thể được.

Tánh cong, thẳng trái nhau

Như sương, lửa không chung

Xuất gia tu đường ngay

Thì không nên tà vạy.

Dua nịnh và luống dối

Chỉ pháp, không lường gạt

Cầu nhiều chính là khổ

Ít muốn thì an vui.

Vì an nên ít muốn

Huống cầu chân giải thoát.

Bỏn sẻn, sợ người xin

Làm hao tài sản mình

Người thích thí cũng sợ

Sợ không đủ của thí.

Cho nên phải ít muốn

Thí họ tâm không sợ

Nhờ tâm ít muốn này

Mà được đạo giải thoát

Nếu muốn cầu giải thoát

Cũng nên phải biết đủ.

Biết đủ thường vui vẻ

Vui vẻ chính là pháp.

Vật nuôi sống tuy xấu

Biết đủ nên thường an.

Người mà không biết đủ

Tuy được sinh cõi trời

Lửa khổ vẫn đốt tâm

Vì họ không biết đủ.

Giàu mà không biết đủ

Đó cũng là nghèo khổ

Dù nghèo mà biết đủ

Chính là giàu bậc nhất.

Người mà không biết đủ

Cảnh năm dục càng rộng

Càng tham cầu không chán

Đêm dài ruổi theo khổ.

Ham nhiều tâm lo lắng

Trái lại với biết đủ.

Không nhận nhiều quyến thuộc

Tâm kia thường được yên.

Vì yên ổn, vắng lặng

Người, trời đều thờ phụng

Cho nên phải xa lìa

Hai quyến thuộc thân, sơ

Như cây cối giữa đồng

Bầy chim bu đậu nhiều

Chứa chúng đông cũng thế

Đêm dài chịu các khổ.

Nhiều chúng, nhiều trói buộc

Như voi già sa lầy

Nếu người siêng tinh tấn

Không lợi gì không được.

Vậy nên ngày đêm phải

Tinh tấn không biếng nhác

Khe núi, dòng nước con

Chảy mãi đá cũng mòn.

Dùi lửa không tinh tấn

Luống nhọc, không được lửa

Vậy nên phải tinh tấn

Như người khỏe dùi lửa.

Bạn lành tuy là tốt

Cũng không bằng chánh niệm

Trong tâm có chánh niệm

Các ác chẳng xâm nhập.

Cho nên người tu hành

Thường phải niệm thân mình

Nếu mất niệm đối thân

Tất cả thiện đều quên.

Thí như viên dũng tướng

Mặc giáp ngăn địch tiến.

Chánh niệm là áo giáp

Chế ngự giặc sáu trần

Chánh định giữ tâm giác

Quán thế gian sinh diệt

Cho nên người tu hành

Phải tu “Tam-ma-đề”.

Tam-muội đã vắng lặng

Dứt trừ tất cả khổ

Trí tuệ chiếu sáng ngời

Xa lìa sự nhiếp thọ

Quán bình đẳng suy nghĩ

Tùy thuận theo chánh pháp

Tại gia và xuất gia

Đều do đường này ra.

Biển lớn sinh, già, chết

Trí tuệ là thuyền nan

Vô minh toàn tối tăm

Trí tuệ là đèn sáng.

Các bệnh cấu buộc ràng

Trí tuệ là thuốc hay

Phiền não là rừng gai

Trí tuệ là búa sắc.

Si ái dòng nước trôi

Trí tuệ là chiếc cầu

Cho nên phải siêng tu

Văn, tư, tu sinh tuệ.

Đầu đủ ba thứ tuệ

Tuy mù, mắt tuệ sáng.

Không tâm tuệ, dối luống

Nên chẳng phải xuất gia.

Vì vậy phải giác biết

Lìa các pháp hư dối

Đạt được vui nhiệm mầu

Nơi vắng lặng an ổn.

Tôn sùng không buông lung

Buông lung: Kẻ thù thiện

Nếu người không buông lung

Được sinh chỗ Đế Thích

Người phóng tâm buông lung

Thì đọa A-tu-la.

Nghiệp từ bi an ủi

Nên làm Ta đã làm

Các thầy nên tinh tấn

Khéo tự tu nghiệp ấy

Nơi rừng núi an nhàn

Tâm vắng lặng thêm lớn

Phải cố gắng siêng năng

Chớ để sau hối hận.

Như vị thầy thuốc giỏi

Tùy bệnh mà cho toa

Người bệnh không chịu uống

Chẳng phải lỗi thầy thuốc?

Ta đã nói chân thật

Chỉ con đường bằng phẳng

Nghe mà chẳng chịu đi

Chẳng phải lỗi người chỉ.

Đối Nghĩa bốn chân đế

Có chỗ nào không rõ

Các thầy hãy nên hỏi

Chớ che giấu điều nghi!”

Thế Tôn thương xót dạy

Chúng hội đứng lặng yên.

Bấy giờ A-na-luật

Quán sát các đại chúng

Im lặng, không còn nghi

Chắp tay bạch Phật rằng:

“Trăng nóng, mặt trời lạnh,

Gió yên, tánh đất động

Bốn thứ lầm như vậy

Thế gian đều không có.

Khổ, tập, diệt, đạo đế

Chân thật chưa từng trái

Như lời Thế Tôn nói

Chúng hội đều không nghi

Nhưng Thế Tôn Niết-bàn

Mọi người đều tiếc thương

Đối với lời Phật dạy

Đều Nghĩ là rốt ráo,

Dù cho mới xuất gia

Tâm chưa hiểu sâu xa

Nghe Phật ân cần dạy

Dứt bỏ hết thắc mắc.

Đã qua biển sinh tử

Vô dục, không mong cầu

Nay đều sinh buồn thương

Than Phật sao chóng diệt.”

Phật vì A-na-luật

Nói các thứ lo buồn

Lại dùng tâm thương xót

An ủi, mà bảo rằng:

“Dù cho sống một kiếp

Rồi cũng phải chia ly

Khác thể mà hòa hợp

Lý tự không thường chung

Tự lợi, lợi tha rồi

Trụ Không cầu làm gì?

Trời, người đáng được độ

Ta đã độ giải thoát.

Này đệ tử các thầy!

Xoay vần theo chánh pháp

Biết có sinh sẽ diệt

Chớ sinh lo buồn nữa

Phải tự siêng tìm cách

Đến chỗ không biệt ly.

Ta đã đốt đèn tuệ

Soi sáng cho thế gian

Thế gian không bền chắc

Các thầy phải tùy hỷ

Như gần người bệnh nặng,

Chữa trị hết khổ nạn

Đã dứt hết khổ rồi

Ngược dòng biển sinh tử.

Dứt hẳn các khổ nạn

Đó cũng nên tùy hỷ

Các thầy khéo tự giữ

Chớ sinh tâm buông lung

Có sinh ắt có diệt

Nay Ta vào Niết-bàn

Từ đây hết nói năng

Đây là lời dạy cuối

Vào Sơ thiền tam-muội

Thứ lớp chín chánh thọ

Ngược thứ lớp chánh thọ

Lại nhập vào Sơ thiền

Sau đó xuất Sơ thiền

Nhập vào đệ Tứ thiền

Xuất định tâm vô ký

Liền nhập vào Niết-bàn.

Vì Phật nhập Niết-bàn

Mặt đất rung chuyển khắp

Không trung mưa lửa nóng

Không củi mà tự cháy,

Lại từ đất khởi lên

Tám phương đều cháy bừng

Cho đến các cõi trời

Cũng cháy hừng như thế.

Sấm chớp vang trời đất

Sét đánh rền núi non

Như tiếng trống chiến đấu

Giữa trời và Tu-la;

Gió bão nổi khắp nơi

Núi đổ, mưa tro bụi

Mặt trời, trăng lờ mờ

Nước trong đều dậy sóng;

Rừng Kiên cố héo úa

Hoa lá rụng tả tơi

Rồng bay cỡi mây đen

Rũ năm đầu rơi lệ;

Bốn vua và quyến thuộc

Ngậm ngùi đến cúng dường.

Trời Tịnh cư xuống trần

Đứng hầu giữa hư không

Xem vô thường biến đổi

Không buồn cũng không vui

Than đời lìa Thiên sư

Mất đi sao nhanh quá!

Tám bộ, các Thiên thần

Đầy khắp trong hư không

Tung hoa để cúng dường

Tâm lo lắng không vui,

Chỉ có Ma vương vui

Tấu nhạc để tự vui.

Cõi Diêm-phù mất sáng

Như núi đổ, non lở

Voi lớn bị gãy ngà

Hai sừng trâu chúa lìa

Hư không chẳng trời trăng

Hoa sen gặp sương giá

Đời tiêu điều như thế

Khi Phật nhập Niết-bàn³.

❧

Phẩm 27: TÁN THÁN NIẾT-BÀN

Khi có một vua trời

Ngồi cung ngàn ngỗng trắng

Ở trên, giữa hư không

Thấy Phật nhập Niết-bàn

Khắp vì cả chư Thiên

Rộng nói kệ vô thường:

“Tất cả tính vô thường

Chóng sinh cũng chóng diệt

Sinh ra thì đã khổ

Chỉ vắng lặng là vui

———

³. Dịch đảo câu.

Củi hành nghiệp chất chứa

Lửa trí tự cháy bừng

Khói tiếng khen xông trời

Mưa xuống thì tiêu diệt

Giống như kiếp hỏa khởi

Thủy tai làm tắt ngấm.”

Lại có Trời Phạm tiên

Như tiên Nghĩa bậc nhất

Hưởng vui mầu cõi trời

Mà không đắm báo trời

Than Như Lai Niết-bàn

Tâm định, miệng nói rằng:

“Quán sát pháp ba đời

Rồi cũng đều tiêu vong

Thông đạt Nghĩa đệ nhất

Thế gian không ai sánh

Người có tuệ tri kiến

Cứu giúp các chúng sinh

Thảy đều bị vô thường

Người nào được còn mãi.

Than ôi! Cả thế gian

Chúng sinh theo đường tà.”

Bấy giờ A-na-luật

Thế gian không Luật-đà

Luật-đà đã tịch diệt

Luật-đà không sinh tử Than:

“Như Lai Niết-bàn

Chúng sinh đều mờ tối

Các hành nhóm vô thường

Giống như mây nhẹ nổi

Chóng tụ mà chóng tan

Người trí không giữ gìn.

Chày kim cang vô thường

Hoại núi tiên Tịch mặc

Than ôi! Đời lăng xăng

Phá hoại không bền chắc.

Sư tử dữ vô thường

Hại Tiên lớn voi mạnh

Cờ Kim cang Như Lai

Còn bị vô thường hoại

Huống gì chưa lìa dục

Mà chẳng sinh sợ hãi.

Sáu hạt giống một mầm

Một trận mưa rưới xuống

Bốn rễ sâu thấm xuống

Hai dĩa năm thứ trái

Ba đời đồng một thể

Cây đại thọ phiền não

Voi lớn Mâu-ni nhổ

Mà không khỏi vô thường!

Giống như chim Sức khí

Ưa nước, nuốt rắn độc

Bỗng gặp trời nắng lâu

Mất nước mà thân chết

Ngựa hay giỏi chiến đấu

Hết trận lại thuần thục,

Lửa hừng nhờ củi cháy

Hết củi thì tự tắt

Như Lai cũng như vậy

Xong việc, nhập Niết-bàn.

Giống như ánh trăng sáng

Xua bóng tối cho đời

Chúng sinh đều được soi

Và lại che Tu-di,

Ánh tuệ của Đức Phật

Soi sáng, cũng như thế

Xua bóng tối cho đời

Mà ẩn núi Niết-bàn.

Khen ngợi ánh sáng mầu

Soi khắp cả thế gian

Xua tan mọi bóng tối

Không dừng, như dòng nước.

Khéo điều bảy ngựa giỏi

Binh chúng theo cùng đi

Rực rỡ vua mặt trời

Còn vào nơi lặn mất.

Năm chướng che trời, trăng

Chúng sinh mất ánh sáng

Thờ lửa, tế trời xong

Chỉ còn là khói đen

Ánh sáng Phật đã khuất

Đời mất sáng cũng vậy.

Dứt ân ái, hy vọng

Đáp ứng chúng sinh muốn

Đã thỏa chúng sinh muốn

Việc xong, dứt ước mong

Lìa phiền não buộc thân

Mà đắc đạo chân thật.

Lìa những sự rối loạn

Nhập vào nơi vắng lặng

Thần thông bay lên không

Xả bỏ mọi nỗi khổ

Bóng tối của ngu si

Ánh trí tuệ xua tan.

Những bụi bặm phiền não

Nước trí tuệ rửa sạch

Không còn dính lại nữa

Ở mãi nơi vắng lặng

Dứt tất cả sinh tử

Tất cả đều tôn kính,

Khiến mọi người ưa pháp

Đem tuệ cho mọi loài

Đều an ủi tất cả

Các công đức đến khắp

Tiếng tăm truyền nơi nơi

Thêm sáng đến ngày nay.

Những người có đức dày

Với lòng thương của họ

Được bốn lợi chẳng mừng

Găïp bốn suy chẳng sợ

Khéo nhiếp giữ các căn

Các căn đều thông sáng

Lắng tâm quán bình đẳng

Không nhiễm trước sáu cảnh

Được điều chưa từng có

Được điều người không được.

Dùng các nước xuất yếu

Giúp người khát no lòng

Cho thứ người không cho

Không hề mong báo đền.

Thân nhiệm mầu vắng lặng

Biết hết tất cả niệm

Tốt xấu chẳng nghiêng động

Năng lực thắng mọi oán

Thuốc hay trị mọi bệnh

Mà bị vô thường hoại.

Tất cả loài chúng sinh

Ưa pháp mỗi khác nhau

Đáp ứng mọi mong cầu

Đầy đủ mọi ước nguyện.

Đại thí chủ Thánh tuệ

Hễ đi không trở lại!

Như lửa bừng thế gian

Củi hết không còn cháy.

Tám pháp không làm nhiễm

Điều năm thứ khó điều

Dùng ba để thấy ba

Lìa ba mà thành ba

Cất một để được một

Vượt bảy mà ngủ dài

Đạo rốt ráo vắng lặng

Hiền thánh đều tôn kính.

Đã dứt chướng phiền não

Người tôn thờ đã độ

Kẻ đói khát thiếu thốn

Được uống nước cam lộ,

Mặc áo giáp nhẫn nhục

Hàng phục mọi tức giận,

Thắng pháp Nghĩa nhiệm mầu

Làm vui lòng mọi người

Kẻ tu thiện trên đời

Gieo trồng hạt giống Thánh

Người tu chánh, bất chánh

Đều độ không bỏ sĩt,

Quay pháp luân vô thượng

Đời vui mừng lãnh thọ,

Vốn gieo nhân ưa pháp

Thảy đều được giải thoát.

Đi khắp trong nhân gian

Độ những người chưa độ

Người chưa thấy chân thật

Giúp họ thấy chân thật.

Người tu theo ngoại đạo

Trao họ pháp sâu xa

Nói sinh tử vô thường:

Không chủ, không gì vui.

Dựng cờ “Được ngợi khen”

Phá hoại các ma quân

Tiến, lùi không vui buồn,

Chúng sinh than Niết-bàn

Hóa độ người chưa độ

Giải thoát người chưa thoát

Kẻ chưa tịch được tịch

Người chưa giác được giác

Đạo Mâu-ni vắng lặng

Để nhiếp hóa chúng sinh.

Chúng sinh trái đạo Thánh

Làm những việc bất chánh

Giống như đại kiếp hết

Người trì pháp ngủ ngon.

Mây dày, sấm nổ vang

Mưa cam lộ phá rừng

Voi trẻ diệt gai góc

Vì người đem lợi lộc,

Mây lìa voi già suy

Điều đó không kham nổi

Phá kiến, để thành kiến

Ở đời mà độ đời,

Đã phá các tà luận

Chứng được đạo Tự tại

Nay nhập vào vắng lặng

Đời không người cứu giúp.

Binh chúng lớn Ma vương

Giương oai rung đất trời

Muốn hại Đấng Mâu-ni

Nhưng không thể nghiêng động.

Thế sao bỗng một sáng

Bị ma vô thường hại

Trời người nhóm họp đông

Đầy khắp giữa hư không

Sợ sinh tử vô cùng

Sinh tâm rất lo sợ.

Thế gian dù xa gần

Mắt trời đều soi thấy

Nghiệp báo thấy rõ ràng

Như nhìn hình trong gương,

Tai trời đều thông đạt

Dù ở xa cũng nghe,

Lên trời dạy các trời

Xuống trần độ kẻ thế

Phân thân mà hợp thể

Lội nước mà không chìm,

Nghĩ nhớ đời quá khứ

Trọn kiếp cũng không quên.

Các căn theo cảnh trần

Mỗi người Nghĩ một khác

Biết trí tha tâm thông

Tất cả đều biết hết,

Trí nhiệm mầu thần thông

Quán tất cả bình đẳng

Dứt hết mọi lậu hoặc

Tất cả việc đã xong

Trí bỏ cõi Hữu dư

Bặt trí mà Niết-bàn.

Chúng sinh tâm ngang bướng

Thì được sự mềm mỏng

Các chúng sinh căn thuần

Thì được tuệ sáng suốt

Dứt vô lượng ác nghiệp

Đều được con đường thông

Một sớm bỗng Niết-bàn

Còn ai bày đức ấy?

Đời không người cứu giúp

Khí dứt, hy vọng tan

Ai đem nước mát mẻ

Vẩy lên cho sống lại!

Làm xong việc mình rồi

Đại Bi đã Niết-bàn

Lưới ngu si thế gian

Rồi ai sẽ xé tan?

Dòng sinh tử chảy mau

Ai sẽ gọi quay lại?

Chúng sinh tâm si mê

Ai nói đạo vắng lặng?

Ai chỉ chỗ an ổn?

Ai bày Nghĩa chân thật

Chúng sinh chịu khổ lớn

Ai làm cha lành cứu?

Như tụng nhiều đều quên

Lạ đất, ngựa mất uy

Làm vua, mất đất nước

Đời không Phật cũng vậy!

Học rộng, không nói được

Thầy thuốc mà không tuệ

Làm vua mất uy thế

Mất Phật, đời mất sáng.

Ngựa hay mất người khiển

Đi thuyền mất người lái

Ba quân mất tướng giỏi

Người buôn mất dẫn đường

Bệnh mất thầy thuốc giỏi

Thánh vương mất bảy báu

Các sao mất ánh sáng

Thích thọ lại mất mạng

Thế gian cũng như thế

Phật diệt mất Đạo sư.”

Các La-hán cũng vậy

Việc phải làm đã làm

Các lậu đều đã hết

Tri ân, báo ân Phật

Buồn thương nói triền miên

Khen đức, bày khổ đời.

Những người chưa lìa dục

Buồn khóc không kềm được

Người các lậu đã hết

Chỉ than khổ sinh diệt.

Khi ấy các Lực sĩ

Nghe Phật đã Niết-bàn

Liền buồn khóc náo động

Như ngỗng gặp chim ưng

Đều đến chỗ song thọ

Thấy Như Lai Niết-bàn

Vẻ giác ngộ không còn

Đấm ngực mà kêu trời

Như sư tử bắt nghé

Đàn bò kêu náo động.

Trong đó, có lực sĩ

Tâm đã ưa chánh pháp,

Nhìn kỹ Đấng Pháp Vương

Đã đi vào vắng lặng Rằng:

“Chúng sinh đều mê

Phật mở bày giác ngộ

Nay Ngài vào vắng lặng

Vào Niết-bàn rốt ráo

Vì người dựng cờ pháp

Mà nay bỗng ngã đổ

Mặt trời tuệ Như Lai

Đại giác chiếu sáng rực

Tinh tấn là lửa nóng

Trí tuệ chiếu ánh sáng

Xua tan mọi bóng tối

Thế sao lại tối mãi?

Một tuệ chiếu ba đời

Làm mắt cho chúng sinh

Nay bỗng nhiên mù lòa

Cả đời không biết lối?

Dòng sông sinh tử chảy

Sóng lớn tham, sân, si

Cầu pháp bỗng sập đổ

Chúng sinh mãi đắm chìm.”

Các chúng kia Lực sĩ

Người buồn khóc kêu la

Người đau thầm không tiếng

Hoặc ngã lăn xuống đất

Hoặc im lặng suy nghĩ

Hoặc buồn bã than dài

Sửa soạn xe bằng vàng

Hương hoa đồ trang sức

An trí thân Như Lai

Phía trên che trướng báu

Có cờ phướn, lọng hoa

Đủ các thứ kỹ nhạc

Các nam, nữ Lực sĩ

Đi theo đó cúng dường.

Các trời rải hương hoa

Hư không trổi nhạc trời

Người, trời đều buồn than

Cùng một lời thương tiếc.

Vào thành thấy gái, trai

Già, trẻ cúng dường xong

Ra khỏi cửa Long tượng

Vượt sông Hi-liên-thiền

Đến chỗ tháp diệt độ

Của các Phật quá khứ

Chất Ngưu đầu chiên-đàn

Và các loại gỗ thơm

Đặt thân Phật lên đó

Rưới các loại dầu thơm

Rồi châm lửa ở dưới

Đốt ba lần không cháy.

Khi đó Đại Ca-diếp

Trước ở thành Vương xá

Biết Phật sắp Niết-bàn

Quyến thuộc từ đó đến

Tịnh tâm phát nguyện mầu

Muốn thấy thân Thế Tôn.

Vì nguyện họ chân thành

Nên lửa tắt không cháy

Ca-diếp cùng quyến thuộc

Đến buồn than chiêm ngưỡng

Kính lễ hai chân Phật

Sau đó lửa mới cháy.

Trong dứt lửa phiền não

Ngoài lửa không đốt được

Tuy đốt da thịt ngoài

Nhưng còn xương kim cang

Dầu thơm cháy hết xong

Gom xương vào bình vàng

Như pháp giới bất tận

Xương cũng bất tận thế.

Quả trí tuệ kim cang

Khó động như Tu-di

Chim cánh vàng sức mạnh

Không thể nào nghiêng dời

Nằm ở trong bình báu

Để cho đời lưu truyền.

Lạ thay! Thế gian lực

Chuyển được pháp vắng lặng

Đức danh lưu truyền rộng

Đầy khắp cả mười phương

Theo đời, vắng lặng mãi

Chỉ còn lại xương cốt

Ánh sáng soi đất trời

Chúng sinh đều được chiếu

Bỗng ánh sáng tắt mất

Chỉ còn xương trong bình.

Trí bén như kim cang

Phá núi khổ phiền não

Các khổ nhóm trong thân

Chí kim cang giúp an

Chúng sinh chịu khổ lớn

Đều giúp họ dứt bỏ.

Thân kim cang như thế

Nay bị lửa đốt cháy

Các chúng Lực sĩ kia

Mạnh mẽ đời không hai

Chiết phục khổ kẻ thù

Cứu giúp khổ, quy y

Thân ái gặp khổ nạn

Chí vững không lo buồn

Nay thấy Như Lai diệt

Đều buồn bã, than khóc.

Tráng sĩ sức khỏe mạnh

Kiêu mạn cao ngút trời

Buồn khổ ép ngặt tâm

Vào thành như đầm rộng

Mang xá-lợi vào thành

Khắp đường phố cúng dường

Đặt trên lầu góc cao

Người, trời đều kính thờ.

❧

Phẩm 28: PHÂN CHIA XÁ-LỢI

Các chúng Lực sĩ kia

Kính thờ xá-lợi Phật

Dùng hương hoa tốt đẹp

Cúng dường Đấng Vô Thượng.

Bấy giờ vua bảy nước

Biết Phật đã diệt độ

Sai sứ đến Lực sĩ

Xin chia xá-lợi Phật.

Các chúng Lực sĩ kia

Vì kính trọng thân Phật

Và cậy sức mạnh mình

Nên khởi tâm kiêu mạn

Thà bỏ thân mạng mình

Không bỏ xá-lợi Phật.

Sứ trở về tay không

Bảy vua rất giận dữ

Dấy binh như mây mưa

Kéo đến thành Cưu-di.

Nhân dân ra thành thấy

Đều sợ hãi trở về

Bảo các chúng Lực sĩ:

“Binh mã các nước đến

Binh voi, ngựa, xe, bộ

Bao vây thành Cưu-di

Các khu vườn ngoài thành

Ao, suối, cây, hoa quả

Bị binh chúng dày xéo

Thảy đều bị tàn phá.”

Lực sĩ lên thành thấy

Cơ nghiệp bị phá hoại

Liền chuẩn bị chiến cụ

Để đối phó kẻ địch

Cung, nỏ và xe, đá

Đuốc bay… đều đưa đến.

Bảy vua, vây quanh thành

Binh chúng đều tinh nhuệ

Uy vũ rất rõ ràng

Trông như bảy luồng sáng

Chuông, trống như sấm nổ

Dũng khí tợ mây mù.

Lực sĩ rất giận dữ

Mở cửa thành đón giặc

Các nam nữ trưởng túc

Tâm kính tin Phật pháp

Kinh sợ phát nguyện thành:

“Kính phục họ, không hại

Thân thiện, khuyên can nhau

Chẳng muốn họ đánh nhau.”

Dũng sĩ mặc áo giáp

Huơ giáo, múa kiếm dài

Chuông trống rền bãi chiến.

Cầm giáo chưa giao tranh

Có một Bà-la-môn

Tên là Độc-lâu-na

Học rộng, trí lược giỏi

Khiêm nhường, mọi người kính

Tâm Từ, ưa chánh pháp.

Bảo các vua ấy rằng:

“Xem hình thế thành kia

Một người đủ đương đầu

Huống là cùng hợp lực

Mà không hàng phục họ.

Dù có phá diệt họ

Cũng có gì tốt đâu

Đao bén nhọn đã giao

Thế không lưỡng toàn được

Đây, đó đều tổn thất

Cả hai đều thương vong.

Chiến đấu nhiều mưu toan

Tình thế khó lường được

Có khi mạnh thắng yếu

Có khi yếu thắng mạnh

Người khỏe khinh rắn độc

Ngờ đâu thân thương tổn.

Có người tính yếu mềm

Được trai gái động viên

Vào trận thành chiến sĩ

Như lửa gặp được dầu

Chớ xem thường giặc yếu

Cho họ không kham nỗi

Sức mình không đủ cậy

Không bằng sức mạnh pháp.

Thuở xưa, có vị vua

Tên Ca-lan-đà-ma

Ngồi thẳng khởi tâm Từ

Hàng phục được kẻ thù

Tuy vua bốn thiên hạ

Tiếng tăm, tài lợi nhiều

Rốt cuộc cũng tiêu tan

Như trâu no trở về.

Nên dùng pháp, dùng nghĩa

Nên tìm cách giải hòa

Đánh, thắng tăng thêm oán

Hòa, giải rồi không họa

Nay gây hận nuốt oán⁴

Việc này rất không nên

Vì muốn cúng dường Phật

Nên nhẫn nhục theo Phật.”

Như thế Bà-la-môn

Quyết định nói lời thật

Dùng Nghĩa lý hòa hợp

Mà nói lời vô úy.

Bấy giờ các vua kia

Bảo Bà-la-môn rằng:

“Nay ông khéo đúng lúc

Nghĩa trí tuệ nhiêu ích

Thân mật chí thành nói

Thuận pháp, nương lý mạnh.

Lắng nghe lời ta nói

Là pháp của nhà vua

Hoặc vì tranh năm dục

Giận ghét tranh sức mạnh

Hoặc nhân việc vui chơi

Không cần phải chiến tranh

Nay chúng ta vì pháp

Chiến tranh có gì lạ!

Kiêu mạn nên trái Nghĩa

Người đời còn phục tùng

Huống Phật lìa kiêu mạn

———

⁴. Dịch thoát ý.

Dạy người phải khiêm nhường

Nhưng chúng ta không thể

Quên thân để cúng dường!

Thuở xưa, các vua như

Bật-sắc, Nhữu-nan-đà

Vì một cô gái đẹp

Chiến tranh tàn diệt nhau

Huống nay vì cúng dường

Thầy thanh tịch lìa dục

Mà thương thân tiếc mạng

Chẳng dùng sức đấu tranh!

Tiên vương Kiều-la-bà

Đánh với Bát-na-bà

Đánh phá nhau nhiều trận

Chính vì tham lợi lộc

Huống là thầy “Vô tham”

Mà lại tham sự sống!

Con vị tiên La-ma

Tức giận vua Thiên Tý

Phá nước, giết nhân dân

Chính là do tức giận

Huống là thầy “không sân”

Mà tham tiếc thân mạng!

Vì Tư-đà nên khiến

Ma-la giết quỷ thần

Huống thầy “không nhiếp thọ”

Không hy sinh vì đó!

A-lợi và Bà-câu

Hai quỷ thường kết oán

Chính vì sự ngu si

Nên giết hại chúng sinh

Huống là thầy “Trí tuệ”

Mà lại tiếc thân mạng!

Rất nhiều kẻ như thế

Mất mình vì vô nghĩa

Huống nay Thầy trời người

Khắp thế gian tôn kính

Mà kể thân, tiếc mạng

Không siêng cầu cúng dường!

Nếu ông muốn dứt tranh

Thì vì ta vào thành

Khuyên họ nên cởi mở

Cho nguyện ta được thỏa.

Do lời pháp của ông

Giúp tâm ta tạm yên

Như loài rắn cực độc

Nhờ sức chú tạm dừng.”

Khi ấy Bà-la-môn

Nhận lời các vua ấy

Vào thành gặp Lực sĩ

Thăm hỏi, tỏ lòng thành:

“Các vua ở ngoài kia

Mang binh khí sáng ngời

Thân mặc áo giáp trận

Tinh nhuệ như ánh trời

Dũng khí như sư tử

Đều muốn phá thành này

Nhưng họ vì pháp nên

Sợ làm đều phi pháp.

Nên sai tôi đến gặp

Chỉ muốn được giải bày

Tôi không vì đất này

Cũng chẳng cầu tiền của

Không có tâm kiêu mạn

Cũng chẳng lòng oán hờn

Chỉ vì kính đại tiên

Mà đến nơi này vậy.

Xin ngài biết ý tôi

Chống trái nhau làm gì?

Kính kia, đây như nhau

Nên làm anh em pháp.

Di linh của Thế Tôn

Nhất tâm cùng cúng dường

Tâm sẻn tiếc tiền tài

Đó thật chẳng phải đạo.

Tội sẻn pháp rất nặng

Khắp thế gian xem thường

Người quyết định không thông

Cần phải chờ pháp khách.

Không có “pháp Sát-lợi”

Đóng cửa mà tự phòng

Dạy pháp lành, dữ này

Bọn họ đều như vậy.

Nay tôi đã trộm Nghĩ

Cũng dạy họ thành thật

Chớ kia, đây trái nhau

Lý nên cùng hòa hợp.

Thế Tôn còn tại thế

Thường dạy pháp nhẫn nhục

Không thuận theo Thánh giáo

Làm sao gọi cúng dường?

Người đời tranh năm dục

Tài lợi và ruộng nhà

Nếu người vì chánh pháp

Nên thuận theo thánh lý

Vì pháp mà kết oán

Thì lý này trái nhau,

Phật vắng lặng từ bi

Thường muốn an tất cả

Cúng dường Đấng Đại Bi

Mà gây điều hại lớn.

Nên chia đều xá-lợi

Mọi người được cúng dường

Thuận pháp, danh tiếng vang

Nghĩa thông, lý được nói.

Nếu họ làm phi pháp

Nên dùng pháp giảng hòa

Đó gọi là ưa pháp

Giúp pháp tồn tại lâu.

Phật dạy tất cả thí

Pháp thí là trên hết

Người thường hành tài thí

Hành pháp thí mới khó.”

Lực sĩ nghe lời đó

Lòng hổ thẹn nhìn nhau

Đáp lời Phạm chí rằng:

“Cám ân ông ý tốt

Lời thân thiện thuận pháp

Nói lý hòa chánh chân

Phạm chí cần phải nên

Thuận theo công đức mình

Khéo hòa giải kia đây

Chỉ dạy ta yếu đạo

Như chế ngựa đường mê

Trở về với đường chánh.

Nay phải dùng hòa lý

Theo như ông đã nói

Lời thành thật chẳng đoái

Sau sẽ sinh ăn năn.”

Liền mở bình xá-lợi

Chia đều làm tám phần

Tự cúng dường một phần

Bảy phần trao Phạm chí.

Bảy vua được xá-lợi

Vui mừng, cung kính nhận

Thỉnh về đất nước mình

Xây tháp để cúng dường.

Phạm chí xin Lực sĩ

Chia cho bình xá-lợi

Rồi theo bảy vua kia

Xin chia phần thứ tám

Đem về xây ngôi tháp

Tên là tháp Kim bình.

Người dân Câu-di-na

Gom lại phần tro than

Mà xây một ngôi tháp

Tên là tháp Khôi thán,

Tám vua xây tám tháp

Kim bình và Khôi thán

Như thế Diêm-phù-đề

Đầu tiên có mười tháp.

Các gái trai cả nước

Đều mang lọng hoa báu

Cúng dường tháp nước mình

Trang nghiêm như núi vàng

Các thứ kỹ nhạc trổi

Ngày đêm ca ngợi mãi.

Giờ năm trăm La-hán

Mất hẳn bóng mát Thầy

Bỗng nhiên không chỗ nương

Về núi Kỳ-xà-quật

Hợp chúng hang Đế thích

Để kiết tập Kinh tạng

Tất cả đều suy tôn

Trưởng lão A-nan-đà:

“Giáo pháp do Phật nói

Lớn nhỏ ngài đều nghe

Tỳ-đề-kê Mâu-ni

Hãy nói đại chúng nghe.”

A-nan giữa đại chúng

Bước lên tòa Sư tử

Nói lại lời Như Lai

Rằng “Tôi nghe như vầy”

Cả chúng đều rơi lệ.

❧

Từ ngữ tôi nghe này

Đúng pháp, đúng thời gian

Đúng chỗ, đúng người nghe

Nói ra liền ghi chép

Rốt ráo thành Kinh tạng

Siêng tìm cách tu học

Đều đã được Niết-bàn

Nay được và sẽ được.

Niết-bàn cũng như thế

Vua Vô Ưu ra đời

Làm cho kẻ mạnh buồn

Người yếu thì hết lo

Như cây hoa Vô ưu

Đứng đầu ở Diêm-phù

Tâm thường không lo lắng

Kính tin sâu chánh pháp

Nên hiệu vua Vô Ưu

Con cháu vua Khổng Tước.

Sinh ra từ chánh tánh

Cứu giúp khắp chúng sinh

Xây dựng các tháp miếu

Tên trước Cường Vô Ưu

Nay đổi Pháp Vô Ưu

Mở tháp bảy vua kia

Lấy toàn bộ xá-lợi

Phân bố một ngày xây

Tám muôn bốn ngàn tháp.

Chỉ có tháp thứ tám

Ở tại thôn La-ma

Có Long thần giữ gìn

Vua không thể lấy được

Tuy không được xá-lợi

Biết Phật có di hài

Được Thần long cúng dường

Càng thêm tâm kính tin.

Tuy vua thống lĩnh nước

Mà chứng được Sơ quả

Khiến cho khắp thiên hạ

Cúng dường tháp Như Lai

Quá khứ, vị lai, nay

Thảy đều được giải thoát.

Như lai hiện ở đời

Niết-bàn và xá-lợi

Người cung kính cúng dường

Phước kia không khác nhau,

Tuệ sáng, tâm tăng thượng

Quán công đức Như Lai

Giữ đạo cúng dường Phật

Phước đó cũng đều tốt.

Phật được pháp cao quý

Đáng nhận mọi cúng dường

Đã đến cõi bất tử

Người tin cũng được an

Cho nên các trời, người

Đều nên thường cúng dường.

Đại từ bi bậc nhất

Thông đạt Nghĩa đệ nhất

Độ tất cả chúng sinh

Ai nghe chẳng cảm động

Khổ sinh, già, bệnh, chết

Khổ thế gian không hơn

Khổ chết, là lớn nhất

Là điều các trời sợ

Lìa hẳn hai thứ khổ

Vì sao không cúng dường?

Không thọ vui thân sau

Đứng đầu vui thế gian

Thêm lớn nỗi khổ sinh

Khổ thế gian nào bằng!

Phật lìa được khổ sinh

Không thọ vui thân sau

Rộng bày rõ cho đời

Vì sao không cúng dường?

Khen các Đấng Mâu-ni

Việc đã làm trước sau

Không tự bày thấy hết

Cũng không cầu danh lợi

Thuận theo lời trong kinh

Để cứu giúp cõi thế.