Đại Tập 14 · Bộ Bản Duyên V · Số 192–198

Phật Nói Kinh Nghĩa Túc - Quyển Hạ

PHẬT NÓI KINH NGHĨA TÚC

QUYỂN HẠ

11- KINH PHẠM CHÍ MÃNH QUÁN

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ thuộc vương thổ họ Thích cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đều là bậc A-la-hán, đã cất gánh nặng xuống, văn Nghĩa đều thông suốt, không còn phải thọ thân sau.

Bấy giờ từ mười phương thế giới, các vị trời có sức thần diệu cùng vân tập xuống, đến chỗ Đức Phật mong được diện kiến Đức Thế Tôn và chư vị Tỳ-kheo Tăng. Bốn vị Phạm thiên vương cùng bảo với Thiên chúng:

–Các vị Sơ học nên biết, Đức Phật đang trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ thuộc vương thổ dòng họ Thích cùng với năm trăm vị A-la-hán và có cả các vị trời có sức thần diệu ở mười phương thế giới cùng đến để lễ Phật, muốn được chiêm ngưỡng uy thần của Đức Thế Tôn và chư vị Tỳ-kheo. Nay sao ta lại không đến đó để chiêm ngưỡng uy thần của Ngài.

Bốn vị Thiên vương liền cùng Thiên chúng ở cõi trời thứ bảy bay xuống, trong khoảng thời gian một người co duỗi cánh tay đã đến gần bên cạnh Đức Thế Tôn. Tất cả các vị trời đều đến đảnh lễ Đức Phật và chư Tỳ-kheo, rồi mỗi vị đều ngồi xuống. Vị Phạm thiên vương thứ nhất ngồi trên tòa nói kệ:

Nay hội lớn ở giữa rừng

Chư Thiên chiêm bái Thế Tôn

Con nay đến để nghe pháp

Và mong gặp chúng Ứng chân.

Vị Phạm thiên thứ hai cũng ngồi trên tòa nói kệ:

Học chúng này nên nhiếp ý

Học và hành theo chánh hạnh

Như xa phu khéo giữ cương

Phòng hộ mắt, tâm tỉnh giác.

Vị Phạm thiên thứ ba ngồi trên tòa nói kệ:

Tận lực đoạn bảy niệm tà

Tâm định Tĩnh như gang sắt

Ý quán tịnh, xả cấu trần

Tuệ nhãn sàng, tâm thông suốt.

Vị Phạm thiên thứ tư ngồi trên tòa nói kệ:

Dốc lòng quy mạng Thế Tôn

Chết không sinh theo tà ám

Xả thân người sau chuyển sinh

Được thân trời lìa tai hoạn.

Lúc đó, có một vị Phạm chí tên Mãnh Quán ngồi một chỗ trong đại chúng sinh tâm nghi các lời ấy. Đức Phật biết ý niệm nghi ngờ của Phạm chí Mãnh Quán nên hiện ra một Đức Hóa Phật, dung tướng đẹp đẽ tuyệt trần, mọi người thấy qua đều hoan hỷ. Ngài có ba mươi hai tướng của Bậc Đại Nhân, thân tỏa ra ánh sáng màu hoàng kim, vận Đại y, trên y cũng tỏa ánh sáng như thế. Đức Phật Hóa thân hướng về Đức Phật chắp tay nói kệ khen:

Ai mong hiểu việc, cần biết

Muốn Thắng Tuệ nên tự thuyết

Người nắm rõ được pháp này

Cầu chánh hạnh, đừng hiểu sai.

Chấp như vầy sinh tranh cãi

Cho người mê, ta tuệ sáng

Bình đẳng thuyết lời thật tâm

Tất cả là lời thiện thuyết.

Không hiểu rõ pháp Hữu, Vô

Mê, vô tuệ, không trí sáng

Đều khổ, mê, xa tuệ rạng

Các niệm tâm đều u ám.

Bỏ niệm chấp, hành theo đó

Tuệ được tịnh,ý thiện lành,

Lầm chấp đó, tuệ suy giảm

Mọi chấp trước cần lắng tịnh.

Không chấp ngã là tối thắng

Chuyển tâm si, không bị buộc

Điều tự thấy cho chánh chân

Thân tự si, thêm ngã chấp,

Tự nói pháp độ vô cùng

Tự thân không, tham trộm lấy

Tám niệm si mãi chuyển xoay

Học điều gì cũng vô lý.

Tuệ quán suốt hữu và vô

Rõ chân lý không ngược đổi

Theo tư ý, chưa đạt lý

Nên học mãi vẫn lặng câm.

“Đạt không nói là pháp gì?”

“Ai là bậc thuyết lý chân?”

“Cần theo gì đạt viên lý?”

“Từ đâu khởi ý thức sinh?”

“Tâm chưa thoát sao nói thoát?”

Từ dị tưởng khởi phân suy

Mắt thấy cảnh liền bị trói

Thức dối lừa chấp thành hai.

Nghe, thấy chỉ bởi ý hành

Đắm dục, thức tạo tranh chấp

“Ngưng thẩm suy phải quán gì?”

Do si ấy càng chấp thủ.

“Đã si mê sao thuyết lý?

Người thuyết lý nên tuệ rạng”

Ta cũng tự thuyết thiện pháp”

Tranh công người oán liền sinh.

Mãi tà kiến theo lầm thầy

Trí tà ác luôn lôi kéo

Thường phỉ báng không ngừng nghỉ:

“Ta trì giới luôn quang minh.”

Thấy chân lý, tà không thẹn

Có tự thẹn, trí sáng hiện.

Mọi chấp trí do phân biệt

Lòng si mê không trí hạnh:

“Ta theo đế nên tuyên thuyết

Khiến mọi người tự tịnh pháp.”

Chấp theo đó bị loạn tâm

Do niệm ấy khổ, ô nhiễm

Theo dị hành được hiểu tịnh

Tuy như thế không toàn thịnh.

Chúng dị học nghe ngồi an

Lòng tham, ngã thêm kiên cố

Tự ngã nặng nên phòng tham

Có si mê, nào được thuyết.

Tùy lời thuyết chưa tịnh thanh

Nhưng độ người thành pháp diệu

Đạt lý rồi giảng tự tại

Dù cõi trần đầy loạn suy

Rời tất cả không khởi niệm

Không diệu ngữ vẫn tuyên thuyết.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong, các Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

❧

12- KInh PHẠM CHÍ PHÁP QUÁN

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ, vương thổ dòng họ Thích cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đều đã đạt quả Ứng chân, đã đặt gánh nặng xuống, theo Nghĩa tự chứng, không còn tái sinh.

Khi ấy các vị trời có sức thần diệu ở mười phương thế giới đến lễ Phật muốn xem đức độ của Thế Tôn và chư Tỳ-kheo Tăng. Bốn vị Thiên vương ở tầng trời thứ bảy cùng bảo các Thiên chúng:

–Học chúng nên biết, Đức Phật đang trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ, vương thổ dòng họ Thích cùng năm trăm vị Chân

nhân, và có cả các vị trời có sức thần diêu ở mười phương thế giới đều đến lễ Phật, muốn xem uy thần của Đức Thế Tôn và chư Tỳ-kheo. Chúng ta nay sao không đến để xem uy thần của Ngài.

Bốn vị Thiên vương liền cùng Thiên chúng ở tầng trời thứ bảy bay xuống, trong khoảng thời gian một người co duỗi cánh tay đã đến bên cạnh chỗ Đức Phật. Các vị cùng tới lễ Phật và các vị Tỳ-kheo Tăng rồi mỗi người ngồi trên tòa của mình. Vị Phạm thiên thứ nhất ngồi trên tòa nói kệ:

Nay hội lớn ở giữa rừng

Chư Thiên chiêm bái Thế Tôn

Con cũng đến để nghe pháp

Và mong gặp chúng Ứng chân.

Vị Phạm thiên thứ hai ngồi trên tòa nói kệ:

Học chúng này nên nhiếp ý

Học và hành theo chánh hạnh

Như xa phu khéo giữ cương

Phòng hộ mắt, tâm tỉnh giác.

Vị Phạm thiên thứ ba ngồi trên tòa nói kệ:

Tận lực đoạn bảy niệm tà

Tâm định Tĩnh như gang sắt

Ý quán tịnh, xả cấu trần

Được tuệ nhãn, tâm thông suốt.

Vị Phạm thiên thứ tư ngồi trên tòa nói kệ:

Dốc lòng quy mạng Thế Tôn

Chết không sinh theo tà ám

Xả thân người sau chuyển sinh

Được thân trời lìa tai hoạn.

Trong chúng hội lúc đó, có một Phạm chí tên Pháp Quán cũng ở trong đại chúng suy Nghĩ việc đó, thấy bậc đã giải thoát nơi Nê-hoàn mà còn có thân thể nên sinh ý nghi ngờ. Phật biết Phạm chí Pháp Quán sinh niệm nghi nên hiện ra một Đức Hóa Phật, dung tướng đẹp đẽ tuyệt trần, mọi người xem qua đều hoan hỷ, có ba mươi hai tướng của Bậc Đại Nhân, thân tỏa ra ánh sáng màu hoàng kim, vận Đại y,

trên y cũng tỏa ánh sáng như thế. Đức Hóa Phật hướng về Đức Phật chắp tay, nói kệ khen:

Theo nhân duyên hiện có nói

Như đã đạt đến điều thiện

Niệm ta, người cũng nhẹ qua

Hay cũng trú trong duyên thiện.

Không tự tri nên xấu hổ

Do tranh biện nói thành hai

Biết như thế nên xả bỏ.

Quán nguyện yên, không loạn xứ

Mọi việc bình như đất phẳng

Chưa tỏ phân nên đẳng tâm

Theo điều gì sinh phân biệt?

Điều nghe thấy chớ tác tưởng

Nương đắm chúng khởi ác tâm

Chỉ hướng niệm theo nghe, thấy

Cả hai tịnh, ai tỏ sáng?

Chưa trừ ái, thân hoàn thân

Vì chấp giới phạm thanh tịnh

Quán và hành cùng thông suốt

Theo đó tu nên niệm tịnh.

Cần sợ trần nương thiện thuyết

Lìa chân lý cầu tu tập

Tất cả tội do duyên ấy

Theo đúng lời, siêng cầu tịnh.

Vì quên Nghĩa, khổ luân hồi

Nổ lực cầu cũng không nói

Theo mắt hành và tư duy

Trầm sinh tử cũng từ đấy.

Tuệ như thật, thuyết như thật

Giới hạnh đó đều xả bỏ

Tội hay phước cũng xa lìa

Tịnh, bất tịnh không niệm tưởng,

Không nhiễm ô, không chấp tịnh

Tu pháp đó vượt thế trần.

Nói không hành vì khinh thị

Niệm như thế liền biến tâm

Tà lợi trần đều hoặc nhiễm.

Vì chấp ấy nên tự xưng

Thấy thiện pháp là dục cấu

Tâm phân biệt chuyển tương tranh

Tự thân hành không ô nhiễm

Với lời thế đều không ngại

Với các pháp không sở hữu.

Người không tuệ thuyết pháp tịnh

Mãi bị trói tâm cố chấp.

Chư Thế Tôn hành vắng lặng

Trí vô sư thuyết chân pháp

Không pháp hành chỉ tự thuyết

Vì nhất tâm nên đều tịnh.

Nói pháp ấy, cũng phê bình

Vì sở kiến đọa chấp tịnh

Tự thân chịu oán niệm khởi.

Trí muốn thắng nói lời kiêu

Cần giải thoát điều chấp trước

Không nương tựa, niệm bất tín

Nguồn cội ấy do ham nói.

Chấp tịnh hạnh, niệm chưa trừ

Quán thế trần theo danh sắc

Lấy trí đó mà lãnh thọ

Bị dục nhiễm, ngã tướng sinh.

Chẳng chịu theo pháp thiện tịnh

Có tuệ hạnh, đắm Hữu vô

Lòng biết chánh vẫn thủ chấp

Thấy vô nhiễm là pháp hành.

Vượt tưởng loạn không thọ lãnh

Tuệ ý giải, đến vô sinh

Không phân biệt theo thức trần

Phòng chấp trước như cửa đóng

Chỉ hành quán, không thủ chấp.

Thế tôn đoạn tâm luyến trần

Mọi niệm tưởng đều không vương

Tịnh với loạn đều xả niệm.

Mọi suy hoại của phàm phu

Bỏ thành cũ không xây mới

Không có dục sao đắm trước?

Thoát tà tín vượt dũng mãnh

Đã giải thích thế, phi thế

Với vạn pháp không còn nghi

Với sở tri, nào niệm tưởng?

Buông gánh nặng thành Chánh Giác

Không lỗi nguyện luôn an trụ.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong, các Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

❧

13- KINH PHẠM CHÍ ĐÂU-LẶC

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ tại Lê sơn, nước Vương xá. Khi ấy bảy vị quỷ tướng quân cùng với quỷ tướng quân Quyết-ma-việt hẹn ước: vùng cai trị của vị nào sinh ra báu vật phải thông báo cho nhau biết. Trong cái ao thuộc vùng cai trị của quỷ tướng quân Quyết-ma-việt sinh ra một hoa sen ngàn cánh, cọng lớn như bánh xe đều có màu hoàng kim. Quỷ tướng quân Quyết-ma-việt dẫn năm trăm con quỷ đến chỗ bảy vị quỷ tướng quân kia bảo:

–Hiền giả nên biết, trong chiếc ao do tôi cai quản đã sinh một hoa sen ngàn cánh, riêng cọng của nó đã lớn như bánh xe, đều có màu hoàng kim.

Bảy vị quỷ tướng quân liền báo:

–Hiền giả cũng nên biết chỗ của tôi cai quản cũng xuất hiện điều thần diệu quý báu là Đức Như Lai Chánh Giác đi độ khắp ba cõi. Lời Ngài dạy đều làm cho người thế gian được an ổn, sinh pháp lạc vô thượng kiên cố vô song. Điều quý giá xuất hiện ở chúng tôi nào như bảo vật của Hiền giả. Vào ngày mười lăm trong tháng, Ngài thuyết giới giải tội.

Quỷ tướng quân Quyết-ma-việt bảo với bảy vị kia:

Nay mười lăm ngày tịnh

Đêm sáng như vầng dương

Cầu Phật kiếm phương nào

Không tỏ nơi Ngài trụ.

Phật nay trụ Vương xá

Truyền dạy Ma-đề-nhân

Người nghe đều dứt khổ

Thấy rõ pháp thế gian

Từ khổ lại sinh khổ

Đoạn rồi, khổ không sinh

Nghe Bát chánh đạo rồi

Ưa muốn pháp canh lộ.

Nay cùng đến lễ lạy

Bậc ta hằng tôn kính.

Khởi ý đi cầu học

Nhưng niệm Hữu không dừng

Nếu còn yêu và ghét

Hữu niệm liền khởi theo.

Khi đứng đi chánh niệm

Ý lặng không sở hữu

Niệm yêu, ghét không còn

Niệm Không chẳng lôi cuốn,

Chẳng nên vướng niệm tham

Não hại không y cứ

Bỏ niệm Hữu, hạnh chân

Liệt tuệ không đắm trước.

Bỏ tham không thủ giữ

Thương, buồn, tâm nhu động

Đoạn niệm không đắm tà

Biết khổ gần làm chi?

Nên giữ miệng không dối

Không ganh, đừng ác ngôn

Chánh ngữ không gièm pha

Không Nghĩ lời tranh đấu

Giữ miệng tâm chớ xảo

Chẳng ganh, nói lời ác

Giữ hạnh sao thêu dệt?

Không có sao loạn tâm?

Nếu không nhiễm dục ác

Ý sẽ tịnh không dơ

Mọi chấp trước trừ hết

Với pháp nên thẩm suy

Ắt đến được tỉnh giác.

Sở hành đều đã tịnh

Đoạn trừ hết không đắm

Nên không còn thai sinh

Thấy chân lý ba đời

Sở hành tịnh không cấu

Thành tựu mọi pháp hành

Trừ pháp định tự tại,

Thế Tôn, đức toàn thiện

Thân,khầu đều an Tĩnh

Phật trụ định trong rừng

Hãy cùng đến chiêm lễ.

La-hán Lộc Tồn Trường

Ăn ít diệt tà tham

Mau đến hỏi pháp độ

Do đâu diệt thoát khổ?

Chiếm ngưỡng Đức Như lai

Sợ hãi đều không còn

Cúi đầu đảnh lễ Phật.

Bảy vị tướng quân quỷ và Quyết-ma-việt, sau đó mỗi vị có năm trăm quỷ hợp làm Thiên chúng, cùng đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ Phật xong đứng một bên. Quyết-ma-việt quỷ tướng quân bèn bạch Phật:

La-hán Lộc Tồn Trường

Ăn ít tu đẳng tâm

Thế Tôn định trong rừng

Chúng con xin thưa hỏi:

Khổ kia từ đâu diệt

Làm thế nào thoát khổ?

Bày Nghĩa đoạn nghi vấn

Làm sao thoát, không khổ

Khiến diệt trừ khổ đau

Làm dứt đi đau khổ?

Lời diệu giải nghi ngờ

Theo Nghĩa không còn khổ.

Ai tạo tác đời này,

Ai tạo tác vướng mắc,

Ai tạo sở hữu đời

Ai tạo làm đời khổ?

Sáu tạo tác đời này

Sáu tạo thành vướng mắc

Sáu tạo thành sở hữu đời

Sáu tạo làm đời khổ.

Đời này ai được độ

Đêm ngày trọn không nghỉ

Chẳng vướng cũng chẳng mắc?

Vực sâu ai chẳng chìm?

Tất cả theo thọ trì

Hành theo tuệ Nghĩ tưởng

Lòng niệm theo ý thức

Là đức vượt bờ kia.

Lìa xa dục tưởng đời

Gặp sắc cũng chẳng màng

Chẳng vướng cũng chẳng mắc

Là chẳng chìm vực sâu.

Từ đâu còn sáu hướng

Làm sao không còn nữa

Ai khổ cũng Nghĩ vui

Diệt tận chẳng còn gì?

Sau đó hoàn sáu hướng

Sinh ấy chẳng còn sinh

Danh diệt, dứt vô sắc

Hết tận còn lại gì

Vui mừng bước qua đường.

Bảy vị Đại tướng quân

Hiểu nên báo ân sâu

Đức Phật hiện khai đạo

Pháp thí là vô thượng.

Nay ma họp ngàn chúng

Đều chắp tay đứng yên

Tất cả tự quy mạng

Với Thế Tôn Đại Sư.

Nay tỏ lời cáo biệt

Thảy về trông việc nước

Đều lễ Bậc Chánh Giác

Niệm pháp nương pháp Phật.

Bấy giờ giữa tòa có vị Phạm chí tên Đâu-lặc, cũng ở trong chúng, nhân lúc ấy bèn khởi ý với Bậc Tịch diệt Giải thoát, sinh lòng nghi ngờ. Phật biết Đâu-lăïc có ý sinh nghi ngờ, bèn hóa ra Đức Phật hình dung đoan chánh đẹp vô cùng, người trông thấy không ai là chẳng vui. Hình thể vượt hẳn chư Thiên, thân có ba mươi hai tướng Đại nhân, sắc vàng tía, mặc y đại pháp. Đệ tử cũng là hóa nhân. Hóa nhân vừa nói, đệ tử cũng nói. Đệ tử vừa nói, hóa nhân cũng nói. Hóa nhân do Phật tạo ra. Hóa nhân nói thì Phật im lặng. Phật nói năng thì hóa nhân im lặng. Vì sao? Vì để chế phục mọi niệm. Hóa Phật bèn vén y bày vai phải, chắp tay dùng kệ tán thán:

Nguyện xin hỏi Đấng Hiền Thần

Xa lìa tịch Tĩnh rất vui

Từ đâu học được diệt tận

Đều chẳng thọ sở hữu đời?

Do đa dục nên ngã hiện

Cứ nương theo tất phải loạn

Ấy là ái dục bên trong

Làm biến hoại đi giác thức.

Chẳng dùng thì liền tự thấy

Chi bằng giảm trừ các thứ.

Tuy nghe thính chúng xưng tán.

Chẳng khinh mạn với kẻ khác

Như sở pháp đã được biết

Hoặc bên trong, hoặc bên ngoài

Nẩy xin sức mạnh từ trong

Không chỗ nắm bắt có, không.

Nên tự giữ hạnh cầu diệt.

Chứ theo người học cầu diệt

Lấy ý tự hành đoạn diệt

Cũng chẳng tùy vào nơi nào.

Như ở giữa chỗ biển khơi

Không sóng dâng, rất yên lặng

Hết thảy dừng Nghĩ như vậy

Chẳng giác cùng ý với thức.

Nguyện làm con mắt Đại tuệ

Đã chứng pháp lại hiện thấy

Nguyện làm thiện thứ quang nhân

Từ trí định biết các thứ.

Mắt nhiếp nhìn, hai bên khác

Bịt tay lại chẳng đón nghe

Theo vị giới, chẳng tham trước.

Ta chẳng có gì trong đời.

Thân có đây như thô tế

Chẳng Nghĩ tưởng khởi sầu tư

Liền khởi sinh nguyện như vậy.

Gặp hãi sợ, tuệ chẳng ngại

Được lương thực và thức ăn

Như chiếc y đang dùng đây

Biết dừng đủ sau chẳng lo,

Theo định đó, chẳng tham thêm

Thường tu định vui trong rừng

Xả là lý không hí phạm

Khi ngồi cũng như lúc nằm.

Chỗ thanh tịnh nỗ lực học

Chẳng tự sợ mất khi ngủ

Việc học hành thường giữ nghiêm

Dứt mê mờ và bởn cợt.

Muốn đời tốt tất xa lìa

Dứt tổn hại liền rõ mộng

Đừng quán để hiện thiện ác

Đừng hiện tuệ nơi bào thai

Tất chẳng gần gũi với Thiên.

Đừng tạo tác nơi mua bán

Đừng theo đó làm tư lợi

Đừng tham đắm nơi quê nước

Chẳng theo đó cầu dục lợi.

Đừng mừng vui chẳng thành thực

Cũng chẳng nói lời đôi Nghĩa

Sở hành tận vì cầu tuệ

Giữ giới chẳng chút xem thường.

Đến kết cùng chẳng sợ hãi

Gặp hiền nhân chẳng lớn lời

Bỏ lòng tham không đố tật

Bỏ hai lời pháp hận bi.

Lòng muốn học lời tham trước

Cũng chẳng buông tiếng thô lậu.

Không xấu hổ, chẳng học đòi

Hành buông xả, chẳng giữ oán

Bày thô ác lời chẳng thiện.

Cùng học đòi như phàm nhân

Khéo ngăn lại chớ theo cùng

Tuệ ứng hiện thân chẳng lỗi.

Theo Như Lai lấy làm chính.

Chẳng buông tâm ý vu vơ

Từ Tĩnh lặng biết diệt tận

Chẳng nghi ngờ lời Phật dạy.

Tự trí tuệ pháp chẳng mất

Chứng pháp thấy biết vô số

Thường theo học tuệ Như Lai

Lại chẳng vướng theo tuệ ấy.

Phật giảng kinh Nghĩa Túc này xong, các vị Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

❧

14- KINH LIÊN HOA SẮC TỲ-KHEO-NI

Nghe như vầy:

Phật tại cõi trời Nhẫn lợi sắp mãn ba tháng an cư kiết hạ cây Ba-lợi-chất-đa trổ hoa rất nhiều. Ngài ngồi trên phiến đá nhu nhuyến, muốn thuyết kinh cho mẹ cùng chư Thiên trên cõi trời Đao-lợi. Bấy giờ Thích Thiên vương đến chỗ Phật hành lễ, rồi bạch Phật:

-Nay con nên dùng thời nào để đợi nghinh tiếp Đức Thế Tôn?

Phật bảo Thiên vương:

–Dùng thời Diêm-phù-lợi đợi Ta.

Thiên vương nghe dạy bèn lễ Phật và hoan hỷ lui ra.

Bấy giờ Hiền giả Đại Mục-kiền-liên cũng ở tại Xá-vệ, cũng an cư mùa hạ trong khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc vừa xong. Lúc ấy bốn chúng đều đến chỗ Tôn giả Mục-kiền-liên. Chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, bốn chúng đồng lễ Tôn giả Mục-kiền-liên, rồi đứng sang một bên, cùng hỏi:

–Thưa ngài Mục-kiền-liên, nay ba tháng hạ an cư đã xong, Đức Thế Tôn đang ở tại nơi nào?

Mục-kiền-liên báo cùng bốn chúng:

–Nay Đức Phật đang ở tại cõi trời Đao-lợi. Sắp hết ba tháng hạ, nhớ mẹ mang thai cần khổ nên Ngài còn lưu lại thuyết kinh cho mẹ và chư Thiên cõi trời Đao-lợi, dưới cội cây Ba-lợi-chất-đa, trên phiến đá nhu nhuyễn. Cây ấy cao bốn ngàn, cành lá trải rộng hai ngàn dặm,

rễ cây sâu xuống hai trăm lẻ tám ngàn dặm. Chỗ đá ngồi lún sâu xuống bốn tấc, khi bỏ ra thì nó trở lại như cũ.

Ngài Đại Mục-kiền-liên lại rộng vì bốn chúng thuyết kinh pháp, rồi yên lặng. Bốn chúng nghe kinh, hoan hỷ ghi nhớ, đảnh lễ ngài Mục-kiền-liên trở về.

Ba tháng an cư đã xong, bốn chúng lại tập hợp đến chỗ ngài Mục-kiền-liên cúi đầu đảnh lễ xong, ngồi xuống rồi bạch ngài Mục-kiền-liên:

Lành thay! Thưa Hiền giả, bậc có nhiều thần lực ở trong chúng mong làm phiền uy thần đến chỗ Phật, vì người thế gian mà đảnh lễ dưới chân Phật, chuyển lời chúng con bạch Phật: Bốn chúng cõi Diêm-phù-lợi đang khao khát muốn nhìn thấy Thế Tôn. Lành thay! Đức Phật thương tình người thế gian nguyện xuống cõi Diêm-phù-lợi.

Mục-kiền-liên nghe vậy im lặng. Bốn chúng lại được nghe qua giáo pháp và đồng hoan hỷ. Mục-kiền-liên từ biệt. Bốn chúng làm lễ, rồi nhiễu quanh Ngài xong ra về.

Bấy giờ ngài Mục-kiền-liên bèn dùng định ý, như tráng sĩ co duỗi cánh tay, từ cõi Diêm-phù-lợi biến mất đi đến cõi trời, cách Phật không xa. Bấy giờ Đức Phật ở giữa vô số chư Thiên, ngồi giảng kinh pháp. Mục-kiền-liên bèn khởi tưởng Như Lai đang ở giữa chúng chư Thiên, cách Diêm-phù-lợi như khoảng cánh tay co duỗi. Phật liền biết khởi niệm của ngài Mục-kiền-liên, bèn báo Mục-kiền-liên:

–Không như ở hàng thế gian, quyết đi thì liền đi, muốn đến là liền đến, đến đi là tùy sở niệm của ta.

Mục-kiền-liên bạch Phật:

–Thiên chúng này có nhiều vui thú. Trong chúng chư Thiên có người trước kia một lòng quy y Phật, sau khi thọ mạng tận lại sinh vào cõi Thiên. Hoặc có kẻ quy y Pháp hoặc quy y Tăng, sau khi thọ mạng lại sinh cõi Thiên. Hoặc có kẻ đời trước thanh tâm lạc đạo, sau khi mạng chung lại được sinh Thiên.

Phật bảo:

–Này Mục-kiền-liên, đúng như vậy. Trong cõi trời, những người trước kia có lòng quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, tâm vui thích đạo, sau khi mạng chung đều sinh lên cõi trời.

Bấy giờ, Đế Thích ngồi bên Phật, lắng nghe lời Phật và Mục-kiền-liên bèn lên tiếng:

–Lời của Hiền giả Mục-kiền-liên nói quả đúng như vậy. Thân đời trước quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng, và tâm thanh tịnh vui thích đạo, đều sinh lên cõi trời.

Khi ấy có tám vạn vị trời đều ngồi phía sau Đế Thích, chư Thiên đều muốn nghe lời Phật và Mục-kiền-liên cùng lời của Thiên vương, bèn nói:

–Hiền giả Mục-kiền-liên, đúng như lời Hiền giả đã nói, có những người đời trước kia thân quy y Tam chánh, tâm thanh tịnh vui thích đạo. Sau khi mạng chung đều sinh cõi trời.

Bấy giờ, tám vạn vị trời có duyên với ngài Mục-kiền-liên, thảy đều tự thuật đã chứng được quả Câu hạng.

Mục-kiền-liên bèn đến trước đảnh lễ, đầu mặt cuối xuống chân Phật, rồi bạch Phật:

–Bốn chúng ở Diêm-phù-lợi đang khao khát được gặp Phật. Lành thay, nguyện Thế Tôn thương tưởng thế gian mà xuống cõi Diêm-phù-lợi.

Phật bèn bảo ngài Mục-kiền-liên:

–Ông hãy xuống báo với bốn chúng thế gian, sau bảy ngày Phật sẽ từ cõi trời xuống hội An tường ở rừng cây Ưu-đàm.

Mục-kiền-liên vâng nhận lời dạy, bèn làm lễ, nhiễu quanh Phật ba vòng, rồi dùng định ý, trong khoảnh khắc như tráng sĩ co duỗi cánh tay, biến mất nơi cõi trời Đao-lợi, và trụ tại đất Diêm-phù-lợi, báo cùng người thế gian:

–Đức Phật sau bảy ngày sẽ từ cõi trời xuống hội An tường, nơi rừng cây Ưu-đàm.

Phật nơi cõi trời bèn dùng định ý, như lực sĩ co duỗi cánh tay, trong khoảnh khắc, từ trời Đao-lợi lên đến cõi Diêm thiên, thuyết giảng kinh cho chư Thiên. Rồi rời cõi Diêm thiên đến Đâu-thuật thiên, lại rời Đâu-thuật thiên đến Bất kiêu lạc thiên, Hóa ứng thanh thiên, Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên, Đại phạm thiên, Thủy hành vi thiên, Vô lượng thủy thiện, Thủy âm thiên, Ước tịnh thiên, Biến tịnh thiên, Tịnh minh thiên, Thủ diệu thiên, Huyền diệu thiên, Phước đức thiên, Đức thuần thiên, Cận tế thiên, Khoái kiến thiên, Vô

kết ái thiên, đều thuyết giảng kinh, khiến tất cả đều hoan hỷ.

Sau đó, Phật lại từ cõi Sắc thiên xuống trụ tại Tu đại thí thiên. Từ trên xuống tất cả là hai mươi bốn cõi trời. Đến trụ tại cõi trời thứ ba, xong lại dừng trên cõi Hữu sắc thiên, lại xuống Hữu dục thiên, đến trụ trên đỉnh Tu-di ở cõi trời thứ hai. Bấy giờ có vị Thiên tử theo giáo ý Xiêm Bị vương bèn hóa làm ba bệ: Một là bệ vàng, hai là bạc, ba là lưu ly. Phật từ đỉnh Tu-di bước xuống bệ lưu ly dừng lại. Phạm thiên vương cùng các vị trời ở cõi Hữu sắc thiên đều theo bên phải, Phật trụ ở thềm vàng. Thiên vương Đế Thích cùng các chư Thiên Hữu dục theo bên trái Phật, trụ tại thềm bạc. Đức Phật cùng vô số chư Thiên cõi trời Hữu sắc Đế Thích, vô số chư Thiên cõi trời Hữu dục cùng nhau xuống Hội An tường ở cõi Diêm-phù-lợi, bên rừng cây Ưu-đàm. Điều này khiến cho vô số nhân dân đến dự hội muốn thấy được Phật, muốn nghe pháp.

Lúc bấy giờ, Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni hóa mặc trang phục Kim luân vương mở ra lối đi bảy báu, cùng các binh lực sĩ bay mau đến Phật. Các đại chúng nhân dân cùng trưởng giả, Đế vương từ xa thấy Kim luân vương đáp xuống, chẳng ai dám ngăn, lại lánh rộng ra làm thành đường lớn. Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni đi đến chỗ Phật.

Khi ấy trời trông thấy người, người cũng nhìn thấy trời. Do uy thần của Phật mà trời xuống thấp, đất cao lên. Người đều như nhau, trời không ý tham nơi người, người cũng không ý tham nơi trời. Bấy giờ có người tham trước thích thú Kim luân vương. Khi ấy lại có một Tỳ-kheo đi đến cách Phật không xa, bèn ngồi xuống thân thẳng, ý giữ lấy giới. Vị Tỳ-kheo trông thấy trời tụ họp vui vầy, người cũng họp lại vui vầy, bèn tự phát khởi niệm: “Tất cả đều là vô thường, tất cả là khổ, tất cả là không, tất cả chẳng phải ngã thì còn tham gì, còn nguyện gì, cho đến nào có gì”. Vị Tỳ-kheo ngay tại chỗ này liền đắc quả Dự lưu và tự chứng. Phật biết người, biết trời, biết vị Tỳ-kheo kia ý sinh niệm tưởng như vậy, bèn thuyết kệ:

Có lợi được nhân tình

Trì giới được làm Thiên

Ở thế riêng làm vua

Kiến đế là tôn quý.

Lúc ấy Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni vừa đến trước Phật, liền thu nhiếp bảy báu thần túc và các chúng binh đều biến mất; riêng một mình không mũ che, mặc y pháp, đảnh lễ dưới chân Phật.

Đức Phật nhân đó đến rừng Ưu-đàm, bày thành chỗ ngồi, vừa ngồi xuống liền vì đại chúng nhân dân giảng rộng kinh pháp. Ngài thuyết về Bố thí, Trì giới, khéo hiện ra cảnh trời. Thuyết về dục, năm điều ưa thích thống khổ đều là ác. Đức Phật biết mọi người cũng có ý xa lìa sự thô lậu bèn hiện Khổ đế, Tập, Tận, Đạo đế. Trong chúng có người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng; có người tùy lực giữ giới, có người đắc quả Câu hạng, tự chứng Nhất lai, cho đến chứng quả Bất hoàn. Bấy giờ Hiền giả Cung Tự Tại từ chỗ ngồi bèn đứng lên vén y bày vai phải, hướng về Đức Phật, chắp tay nói kệ xưng tán Phật:

Cung kính Bậc Hùng Biến quán

Thấy đế hiện thuyết độ chúng

Nghĩ tưởng phước thường xót thương

Được trời người đều khen ngợi.

Lại đạo ấy độ vô cùng

Bỏ sợ hãi được an lạc

Diễn rộng pháp soi khắp nơi

Trong an lạc đều bất tử.

Giới Phật biển rộng vô biên

Nghĩa sâu sáng đại thiện hạnh

Không trước nhiễm mọi uế tịnh

Thuyết tuệ độ qua ba cõi.

Không tổn thương, không tăng giảm

Phật chẳng trước nhiễm hành xả

Bậc Tôn Giới, Thầy ba cõi

Gặp tại thế, không trở lại

Tâm trụ hiền ai hơn Phật

Định tự tại vượt trời người

Sức tuệ sáng rực sắc vàng

Trời người nào chẳng lễ Phật.

Thầy quán thế hai hội chúng

Tuy quán xả, chẳng vướng qua

Ý quán tâm lại vô trước

Ba cõi không, Phật sở không

Nhổ tận gốc mọi tục hạnh

Dùng cam lộ, định chí định.

Nay Thiên thần quy phục Phật

Đều chắp tay quán giác thân

Tâm không nghi vui hiền pháp

Đều hiểu biết tâm trời người

Cũng như tâm hành trùng thú

An tịnh lại động lòng thương.

Tự phóng hóa lên cõi trời

Chân chánh định khéo thu nhiếp

Ngăn ý, giữ lấy niềm tin

Bậc Giác Thế cõi trời người

Đạo đức vượt có ai bằng

Quán hình Phật nào có chán.

Trong ba cõi riêng bước đi

Nghĩa giới vững như núi báu

Chẳng sợ hãi trong ba cõi

Bỏ tật niệm, không ái ân.

Tuệ, định sáng như mặt trời

Trăng trong đêm không tỳ vết.

Theo tịnh giới, hiện tịnh hạnh

Có tịnh tuệ hơn hẳn tịnh

Trụ pháp tịnh, hiện ánh tịnh,

Tuyết núi cao thấy sáng ngời

Đêm rằm, sao trong trăng sáng

Pháp tất chiếu sáng trời người

Thân tướng hiện châu Anh lạc.

Bậc đế trong đế khéo thuyết

Tự hành lấy vốn không thầy

Riêng con nhà Phật thấy diệu

Ngàn mắt tuệ trừ thương tật

Lời đầy ý thắm không thô

Trổi bi thanh chỗ trời người.

Nghe lời Phật, pháp dịu ngon

Khát uống no như sông biển

Sao lại không giữ pháp ấy?

Cứ trì hành đến an tịnh.

Thuyết Nghĩa đọan sau không tưởng.

Lắng nghe Phật, mắt chú nhìn

Tuệ hiện đường chẳng tà vạy

Người đi trước vốn đã thành.

Nguyện ý nhắn người mê sau

Như Phạm vương chiếu khắp không

Thần, trời vẫn Nghĩ thế nhân

Thần hành, Nghĩa không chỗ sánh

Theo pháp ấy bỏ thế niệm

Phật vẫn tại chốn vô dư.

Bấy giờ Hiền giả Xá-lợi-phất ngồi ở giữa chúng, bèn rời khỏi chỗ ngồi, chắp tay nói kệ tán thán:

Chưa từng thấy có việc này

Chưa từng nghe có ai nói

Phật như vậy, uy Thiên thần

Từ trời Đâu-thuật đến đây.

Khắp trời người đều ủng hộ.

Trọng ái tục như thân mắt

Thảy an tịnh không lay chuyển

Tự vui lấy trong độc hạnh

Vô ưu, hiểu thấu, khéo hành

Dạy cõi trời lại xuống trần

Khiến tâm giải trừ thân dục

Ác hạnh dứt, hiện Nghĩa thiện.

Nếu Tỳ-kheo có tâm chán

Hành có bại, có chỗ không

Dưới cội cây như đồng trống

Tại núi sâu trong am vắng

Như chỗ cao xuống đất nằm.

Bọn phàm phu lại lo sợ

Làm cách nào để không sợ?

Hoặc sở hành cho sau này?

Chúng trần kia lại đến nghe.

Như xưa nay theo phương tiện

Chỗ Tỳ-kheo không ý nhiễm

Chỗ lặng dứt không tiếng vang

Miệng nói ra là thiện ác.

Tại chỗ hành nên làm sao?

Giữ giới, trụ hạnh không buông

Tỳ-kheo cầu học an tường.

Sao là học giới bất lậu?

Riêng cứ thường hành không bạn

Diệt tối tăm cầu sáng mắt

Muốn thanh trong sạch bụi tâm..

Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Ý ông còn có chỗ chán ghét, có chỗ trước nhiễm, trụ trong không, mãi hành dục học. Nay nói pháp Như khiến ông nghe biết:

Mọi khủng bố, tuệ không ngại

Chí tâm học lìa ham muốn

Loại châu chấu cũng loài sâu

Người ghét tiếng thú bốn chân.

Không pháp thân, chẳng ý thức

Không sắc thanh chẳng ánh quang

Thảy không ta nên xả, nhẫn

Chớ nghe thiện lánh xa tham.

Thân không bị điều đau đớn

Lo sợ tất phải nhận lấy

Gặp khổ đau khó chịu nỗi

Lấy tinh tấn làm chống đỡ.

Nguyện chẳng theo ý tưởng đẹp

Dứt trừ căn để điều ác

Không vướng mắc điều tham ái

Không chờ đón cái đã qua.

Trí, tưởng quen thành khéo léo

Vượt thoát khỏi tiếng thô tháo

Nhẫn không lạc mãi tu hành

Bốn điều nhẫn pháp ai bi.

Thườngđịnh nào, ăn thức gì?

Sợ nên khổ vì sinh định.

Nghĩa tưởng ấy rất đáng thương.

Đi nơi xa, học vất bỏ

Có vị khổ, có vị lạc

Biết độ thoát, biết chỗ dừng.

Chẳng nghe biết việc nước nhà.

Tiếng thô ác chẳng nên nghe

Đừng liếc mắt trộm nhìn người

Cùng hội thiền đừng nằm nhiều

Quán nhân duyên ý an tường

Ngừng vọng niệm, dứt niệm nghi

Đừng tà vạy cùng dối trá

Thấy xót thương chớ sợ hãi.

Hãy nhìn với tâm bình đẳng

Ít mong cầu, thấu vô minh

Lời ác kia đừng khởi ý.

Chẳng gieo oán bạn đồng học

Buông lời nói như nước mềm

Pháp thức hổ thẹn đừng Nghĩ.

Như nhìn thấy bâïc Tôn kính

Đừng để ý có cảm thọ

Như sắc thanh, như vị ngon

Hương tinh xảo muốn dẹp trừ.

Như vậy pháp chẳng buông lung

Học chế ý nên khéo nói

Pháp giới quán đều sáng rỡ.

Tu dứt bỏ mọi mê mờ.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

❧

15- KINH CHA CON CÙNG HỘI

Nghe như vầy:

Đức Phật ở tại vương quốc dòng họ Thích cùng với một ngàn vị đệ tử Phạm chí kỳ cựu, tất cả đều đã đắc La-hán, thông suốt lục đạt, sở cầu đều đầy đủ.

Phật từ nội thành giảng dạy, chuyển đến ngoài thành Ca-duy-la-vệ, trong vườn Ni-câu-loại. Người dòng họ Thích ở thành Ca-duy-la-vệ nghe Phật cùng một ngàn vị Tỳ-kheo La-hán chuyển chỗ giảng dạy, đã đến đất nước này ở trong khu lâm viên ngoài thành, bèn truyền nói với nhau. Trước lúc gà gáy đều phải tập họp. Họ cùng nhau bàn luận:

–Này chư Hiền giả, nếu Thái tử chẳng vui đạo, Ngài sẽ làm Chuyển luân vương. Chúng ta đều phải khuyên dân chúng trong thành này bỏ bảy báu, tu đạo, đạt đến quả vị Phật. Nay chúng ta đều chọn trong các gia đình trưởng giả một người xuất gia, cũng theo Phật cầu làm Sa-môn. Các người trong dòng tộc Thích đều như vậy.

Các chúng càng lúc càng đông, liền kéo nhau ra ngoài thành Ca-duy-la-vệ, muốn nhìn thấy Phật, muốn nghe chánh pháp. Các cô gái dòng họ Thích cũng hội nhau đi đến chỗ Phật, muốn nghe chánh pháp. Bấy giờ, Phật dùng thần túc định ý hiện biến đi giữa không trung. Những người trong dòng họ Thích nhìn thấy Đức Phật đi giữa không trung đều sinh tâm hoan hỷ, kính phục.

Bấy giờ vua Duyệt-đầu-đàn bèn cúi đầu xuống chân Phật đảnh lễ, rồi đứng sang bên. Dân chúng Ca-duy-la-vệ đều bất bình. Vua đã lễ Phật sao không thấy có pháp nào hoàn lễ. Vua nghe lời bất bình trong dân như vậy, bèn nói:

–Các Hiền giả, Thái tử đây lúc sinh ra, đại địa chấn động, ánh ánh chiếu khắp vô cùng. Ngài bước đi bảy bước, chẳng tựa nơi nào, nhìn trái phải cất tiếng nói: “Ba cõi rất khổ, nào có gì vui.” Chư Thiên trên hư không cầm lọng trắng, lại rải hoa Ma-ni, trổi trống Ngũ bách lạc, làm mưa hương thủy tắm gội Thái tử. Trong chúng dân bấy giờ, ta là người đầu tiên đảnh lễ Thái tử. Các Hiền giả, Thái tử ở dưới cội câu Diêm-phù, buổi sáng đi đến ngồi lại, rồi nằm xuống. Thái tử nằm về phía Đông thì bóng mát che khắp phía Đông, Thái tử

ở về phía Tây thì bóng mát che về phía Tây. Bóng mát của cây không ngược hướng với thân Thái tử. Trong chúng dân bấy giờ, ta lần thứ hai làm lễ Thái tử.

Vua bấy giờ nói kệ:

Nay vì ba tuệ dũng mãnh

Cúi đầu lễ Bậc Biến Quán

Lúc vừa sinh động đất trời

Ngồi dưới tàn cây bóng mát.

Bấy giờ Phật thu nhiếp thần túc xuống tòa. Chư Tỳ-kheo Tăng cùng người dòng Thích và các Thích nữ phía trước tòa đều cúi đầu lễ Phật, rồi trở về chỗ ngồi. Đức vua cũng ngồi trên tòa nói kệ khen ngợi Phật:

Xe ngựa, voi vàng rực

Chạy đi trong đài các

Nay chân bước khắp nơi

Da chân sao dày lên?

Xe tôi là thần túc

Tâm ấy độ vô hạn

Cỡi lên xe thần diệu

Xe trần sao dài lâu!

Vận gấm lụa nhẹ mềm

Khoác lên thân hình đẹp

Sương vàng phủ thân hành

Vận đó có gì đẹp?

Vương pháp là áo tôi

Thực hành theo lời dạy

Trước vận đó học đạo

Nay được quả Như Lai.

Vốn vui nơi điện các

Theo thời lập lầu riêng

Nay chỉ ở cội cây

Sợ hãi nương nơi nào?

Cù-đàm chẳng oán đời

Đã dứt hẳn thù hận

Thoát tục niệm vô ưu

Không thù còn gì sợ.

Xưa ăn theo ý vị

Bình vàng, thức ăn ngon

Như nay được phần ăn

Thô ác có vui gì?

Tôi trước dùng vị pháp

Bỏ tham theo khổ không

Đã đoạn bốn bữa quen

Thương đời nên hành vậy.

Xưa tắm dùng hương hoa

Kỹ nữ vui hầu hạ

Thiền định trong rừng cây

Ai tắm gội bậc trí?

Giới pháp vui là sông

Bên trong là tuệ định

Náo loạn đều rửa sạch

Theo dòng chẳng trở về.

Bấy giờ Phật vì đức vua cùng các Thích nữ mà rộng giảng kinh pháp. Trước tiên Ngài giảng bày về Bố thí, Trì giới, nẻo trời vi diệu, khéo giảng về sự khổ, con đường khổ não, ba mươi bảy phẩm, theo đó sẽ đạt được an lạc. Phật dùng đạo ý biết vua Duyệt-đầu-đàn đã mãn ý, tâm như hòa hoan hỷ, giải thoát hệ lụy, nên Phật thuyết pháp giải thoát. Ngài giảng về Khổ, Tập, Diệt và Đạo đế. Phật thuyết pháp Tứ đế, nhà vua ngay tại tòa liền thông suốt, giải trừ ba độc, ngay trong thời pháp chứng được pháp nhãn. Ví như con mắt trong sáng, thấu rõ các sắc, vua cũng nhập pháp như vậy. Lúc ấy vua đã được kiến đế, đoạn nghi, thông tỏ pháp, bèn đứng lên, hướng về Phật chắp tay bạch:

–Điều thân cận đã thân cận, điều lánh xa đã lánh xa. Nay tôi thân quy y Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Mong Đức Phật nhận tôi

làm Thanh tín sĩ, từ đây cho đến cuối đời không phạm tịnh giới.

Do vậy trong họ Thích cũng có người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Trong số nữ nhân họ Thích cũng có người quy y như vậy. Họ giữ giới không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không dối lừa, không uống rượu.

Vua Duyệt-đầu-đàn bấy giờ thấu rõ pháp, không còn nghi ngờ. Ý dũng mãnh nơi pháp, bèn đứng lên, chắp tay hướng về Đức Phật dùng kệ Nghĩa Túc này để tán thán:

Có đủ giới làm sao thấy?

Phải nói gì từ ấm khổ?

Nguyện Cù-đàm giải lời này

Bậc Thế Hùng giảng chánh ý.

Trước tu dứt oán hại nặng

Sau chẳng vướng lấy mong cầu

Trong hiện tại không chấp thủ

Cũng không thọ, tôn kính không.

Niệm vị lai chẳng vương ái

Tưởng xa lìa cũng chẳng buồn

Hạnh viễn ly, xả nhu nhuyến.

Mọi tà kiến đều trừ sạch.

Đã diệt hết mọi nỗi sợ

Tín không đổi, không còn nghi

Tâm không ganh, vui cùng người.

Hành như vậy yêu mạng quý.

Khéo tự giữ chẳng vọng cầu

Được nhiều tuệ không đố kî

Chẳng xấu xa, không diêm dúa

Không hai lời, chẳng cợt đùa

Ý thoát hẳn, chẳng vướng chi

Bỏ mắt nhìn, không kỳ vọng.

Hạnh an tường, khéo buông bỏ.

Cũng không muốn đoạn tưởng dục

Chẳng học cầu nơi dục lạc

Tất chẳng có cũng chẳng lo.

Không oán ghét, bỏ ái dục

Không thú gì còn sai khiến

Chẳng tự cao ta vô đẳng

Gặp hủy báng càng kính trọng.

Nên hành quán định tâm ý

Thấy thiện ác chẳng khởi vọng

Bỏ nơi đây không chỗ dừng

Pháp quán hướng dựa vào đâu?

Muốn sắc không cùng vô sắc

Theo trí lượng chẳng muốn thoát

Ái đã dứt chính dừng tâm

Ba cõi không, chẳng vui ý

Buông thoát hết còn được gì

Đã vượt biển không còn lo

Chẳng nguyện sau phải sinh lại.

Hạnh nguyện đất bày vật báu

Đến chẳng sinh, đi chẳng đến

Muốn buộc gì, từ đâu được?

Đều không sao nói tận cùng.

Chúng học Sa-môn nhất tâm

Tất khiến cầu nơi chốn đó

Như xúc chạm liền biết ngay

Chẳng ghen ghét, cũng không tham,

Tuy ở bậc cao chẳng vui

Giữa chẳng vui, dưới chẳng vui

Theo pháp sinh xả phi pháp

Tất cả không, cũng không có

Cùng không được, cũng chẳng cầu

Chẳng ham muốn tà lạc đời

Ý đã tịnh liền giải thoát

Phật nói kinh Nghĩa túc này xong, chư Tỳ-kheo cùng vua Duyệt-đầu-đàn và người dòng họ Thích thảy đều hoan hỷ.

❧

16- KINH Vua DUY-LÂU-LẶC

Nghe như vầy:

Đức Phật ở tại nước Xá-vệ, vườn Kỳ thọ Cấp cô độc. Bấy giờ các người dòng tộc Thích xứ Ca-duy-la-vệ vừa xây mới đại điện chưa được bao lâu, người Thích cùng bàn với nhau:

–Từ nay về sau đừng để Sa-môn Phạm chí dòng họ Thích vận y quan cùng trưởng giả được vào trước trong điện này; trước tiên phải để cho Phật, thứ đến là các vị Tỳ-kheo Tăng đi vào, các người khác đi theo sau.

Bấy giờ con vua nước Xá-vệ là Duy-lâu-lặc có việc phải đến nước Thích, chưa đi vào thành, bèn đến nghỉ trong cung điện mới làm thành. Sáng hôm sau vào thành, việc xong bèn trở về nước.

Các người trong dòng họ Thích nghe thái tử Duy-lâu-lặc nghỉ tại cung điện mới, họ rất không vui, đâm ra oán ghét và lên tiếng mắng chửi: “Không biết sao nay lại để cho con của kẻ hèn mọn đi vào điện trước!”, rồi họ cùng đào xuống giữa điện sâu đến bảy thước (xưa) bỏ đi lớp đất đó, rồi lấy đất sạch khác đắp vào, lại dùng sữa bò rửa khắp điện. Thái tử Duy-lâu-lặc nghe các người trong dòng họ Thích nói những lời bất tịnh, ô nhục mình, đào sâu xuống bảy thước ở giữa điện rồi lấy đất mới lấp lên, lại dùng sửa bò rửa khắp điện, còn mắng chửi mình là con của kẻ hèn mọn đã làm nhơ bẩn điện mới. Nghe xong, lòng đầy bực tức, uất hận, tự Nghĩ: “Ta sau này nắm việc nước phải làm cách nào để trừng trị dòng họ Thích.” Không bao lâu, vua nước Xá-vệ mất. Đại thần nghị bàn mời Thái tử làm vua. Vua Duy-lâu-lặc bèn hỏi các đại thần:

–Có kẻ nói lời bất tịnh, làm nhục vua, tội ấy thế nào? Các đại thần tâu:

–Tội như thế là phải chết.

Vua nói:

–Đúng vậy. Các người trong dòng họ Thích nói lời bất tịnh, làm nhục ta. Họ là thân quyến của Đức Phật. Phật còn có ân ái trong dòng Thích, cho nên trọn không thể trị kẻ có tội.

Các hạ thần bèn nói:

–Phật đã lìa bỏ thế tục, không có ân ái với thân thuộc. Muốn trị tội người dòng họ Thích chẳng có gì là khó.

Vua nghe nói như vậy, bèn tuyên lệnh huy động bốn loại binh: tượng binh, mã binh, xa binh và bộ binh tiến ra khỏi thành, tấn công thành Ca-duy-la-vệ.

Bấy giờ là lúc Phật thọ thực. Ngài mang bình bát vào thành Xá-vệ khất thực. Khất thực xong, Đức Phật ra khỏi thành, đến dưới gốc cây ít bóng mát ngồi lại. Ngài thấy vua dẫn binh đi trên đường lớn. Nhà vua nhìn thấy Đức Phật đang ngồi dưới bong cây thưa nắng bèn bước xuống xe đến chỗ Phật, sau khi đảnh lễ bèn đứng một bên bạch Phật:

–Như nay có nhiều cội đại thọ, cành lá sum suê nhiều bóng mát như là cội đại thọ tên là Ca-chiên. Ca-duy-la-vệ có nhiều cây Ưu-đàm-bát, Ni-câu-loại. Đức Phật sao chẳng ngồi đấy nhiều bóng mát, sao lại ngồi dưới cội cây Thích lá thưa, ít bóng mát?

Đức Phật bảo:

–Vì Ta ưa cái tên, vui thích cái bóng mát này, nên ngồi đây.

Vua nghe xong liền tự Nghĩ: “Như vậy Đức Phật vẫn còn có ân ái với dòng họ Thích, vẫn còn có ý trợ giúp”, liền từ chỗ Phật quay lại, rút binh về nước.

Đức Phật truyền giảng đạo cho nhân dân Xá-vệ, rồi có ý muốn đến nước Ca-duy-la-vệ, bèn cùng các Tỳ-kheo đến vương thổ dòng họ Thích, ở tại vườn Ni-câu-loại giảng dạy.

Không lâu sau, vua nước Xá-vệ lại hỏi các cận thần:

–Nếu như có kẻ nói lời bất tịnh, làm nhục vua, tội ấy thế nào? Các cận thần tâu:

–Tội như vậy phải xử chết.

Vua lại nói:

–Những người dòng họ Thích làm nhục ta, họ đều là thân quyến của Phật. Đức Phật vẫn đang nhớ Nghĩ đến những người trong dòng họ Thích. Ta rốt cục chẳng trị họ được.

Cận thần nói:

–Thần đã nghe các Sa-môn nói rằng Cù-đàm đã đoạn dứt dâm dục, làm gì có ân ái với thân quyến. Vua muốn trị tội họ cũng chẳng khó chi.

Vua nghe chúng thần nói vậy bèn truyền lệnh huy động bốn loại binh, ra hiệu xuất thành đến vương thổ dòng họ Thích. Đi đến tối thì cách thành trì dòng họ Thích bốn mươi dặm, liền dừng lại nghỉ.

Các người trong dòng họ Thích nghe vua nước Xá-vệ cử bốn loại binh tiến đánh, đã cách thành bốn mươi dặm, sợ ngày mai sẽ đến, bèn sai người phi ngựa đến chỗ Phật báo lại và xin Phật chỉ dạy phương cách. Đức Phật bảo các Thích đóng chặt cửa thành, vua sẽ không thắng được. Nếu bên trong mở cửa, vua Duy-lâu-lặc sẽ chắc chắn xông vào giết các người họ Thích. Người lính nghe Phật dạy bèn lễ Phật, cỡi ngựa trở về.

Bấy giờ Hiền giả Đại Mục-kiền-liên đang ở phía sau Phật, bèn bạch Phật:

–Bậc Minh Tuệ đừng vì các người trong dòng họ Thích lo buồn. Con nay muốn đem cả vương quốc họ Thích dời đến một nơi khác, hoặc sẽ dùng cái lồng sắt bao phủ lấy, như vậy tất cả thiên hạ sẽ làm gì được.

Phật bảo Đại Mục-kiền-liên:

–Làm như vậy thì tội ấy thế nào?

Ngài Mục-kiền-liên nói:

Tuy nói tội hữu hình là như vậy nhưng con không rõ tội vô hình thì như thế nào?

Bấy giờ Đức Phật nói kệ:

Làm thiện ác, chẳng hề mất

Theo phước lạc trong u khổ

Thiện, ác hiện theo vầng dương.

Rồi cũng đến thân nhận lấy.

Vua nước Xá-vệ dùng binh trang bị quân cụ cùng nhau công phá thành tộc Thích. Họ Thích cũng cử bốn loại tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh ra thành chiến đấu cùng vua Duy-lâu-lặc.

Người tộc Thích cũng dùng binh trang bị ứng chiến cùng quân đội Xá-vệ.

Lúc chưa giáp nhau, người tộc Thích dùng cung tên, đao sắc bén, bắn tên ngăn xe lại. Tên bắn phá càng xe, thân xe, phá hủy trục xe, thành xe, và bắn chặn người lại. Châu báu chẳng hề xúc chạm.

Vua Xá-vệ rất sợ hãi, bèn hỏi cận thần:

–Các người hẳn biết bọn Thích đã ra khỏi thành tử chiến, chúng ta không thắng được, chi bằng hãy sớm quay về.

Cận thần bẩm báo:

–Nay thần nghe bọn người họ Thích đều giữ năm giới, thảy đều trọn đời không sai phạm, chí đến mạng sống cũng chẳng dám làm thương hại, nếu gây thương hại là phạm giới. Chỉ cần ngài tự xông lên phía trước là sẽ thắng ngay.

Vua bèn dẫn binh đột phá thẳng vào thế trận họ Thích. Bên Thích tộc thấy vua tiến đánh rất nhanh thì rút vào thành đóng cửa lại.

Vua Xá-vệ bấy giờ sai người nói:

–Này các người dòng họ Thích, các anh em cô cậu cùng ta nào có thù oán gì mà chẳng mở cửa thành? Ta chỉ muốn mượn đường chốc lát, đi vào sẽ ra ngay, không ở lại lâu.

Trong số Thích tộc, có người tin theo lời Phật, đã tu học kinh pháp, không nghi ngờ đạo nên bảo không nên mở cửa. Lại có người chưa tịnh tâm quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng nên đâm ra nghi ngờ, cho rằng có thể mở thành và cùng nhau nói chuyện: “Ta người không được doạ nhau mà sinh ra đối địch.” Chúng ta phải bàn bạc cùng các bậc kỳ lão. Những người không chịu bàn bạc là không muốn cho vua kia vào thành; kẻ bàn bạc thì muốn cho vua vào thành. Kết quả phải tùy theo số đông mà hành động, vì số người không đồng ý ít hơn. Mọi người đồng bảo: “Nên mở cửa cho vua vào. Người họ Thích bèn mở cửa trong. Vua Duy-lâu-lặc tiến vào thành Ca-duy-la-vệ, liền bắt sống người dòng tộc Thích đem ra ngoài thành sát hại.

Bấy giờ Thích-ma-nam tâu vua nước Xá-vệ:

–Xin vua cho tôi một nguyện nhỏ.

Vua hỏi:

–Tướng quân muốn gì?

–Tôi nguyện nay được chết dưới lòng sông, cùng lúc ấy cho các người Thích được đi ra khỏi thành.

Các đại thần tâu:

–Đại vương nên theo sở nguyện của Thích-ma-nam, cứ cho xuống sông xem được bao lâu.

Vua bèn đồng ý theo yêu cầu đó. Thích-ma-nam bèn nhảy

xuống đầm nước, lấy tóc quấn vào rễ cây mà chết.

Vua thấy lâu không trồi lên thì làm lạ, nên bảo người xuống xem Thích-ma-nam ở dưới nước làm gì. Người ấy thấy Thích-ma-nam chết dưới đầm bèn trồi lên tâu vua:

–Thưa Đại vương, Thích-ma-nam đã quấn tóc vào rễ cây chết rồi.

Vua bèn hỏi đến những người họ Thích còn lại trong thành bị bắt giữ đã giết hết chưa. Bọn cận thần thưa:

–Đã cho voi dày đạp chết cả!

Vua bèn rút quân về nước.

Vào lúc quá trưa, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo đi đến chỗ giảng đường Thệ tâm Tu-gia-lợi. Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy. Đức Phật cùng chúng Tỳ-kheo đến giảng đường Thệ tâm, đi ngang qua chỗ các người Thích chết. Trong số người bị giết ấy có người còn nói được, nhìn thấy Phật bèn cất lời than oán. Đức Phật nghe tiếng bi ai thống khổ bèn nói với các Tỳ-kheo:

–Kẻ ngu si Duy-lâu-lặc gây tội không nhỏ.

Đức Phật đến giữa vùng đất của họ Thích, hóa hiện vô số sàng tọa. Đức Phật cùng các Tỳ-kheo đều ngồi xuống. Phật lại vì các người trong dòng họ Thích diễn thuyết kinh pháp, xong nói cùng Tỳ-kheo:

–Ý các ông thế nào? Kẻ đồ tể lấy việc giết hại làm nghề nghiệp, lấy việc giếc hại làm sự sống, vậy từ nhân duyên ấy có được an vui cỡi lên voi thánh, ngựa thần, xe bảy báu không?

Các Tỳ-kheo nói thưa:

–Trọn không thể được.

Phật nói:

–Lành thay! Đúng như vậy. Ta chẳng hề thấy, chẳng hề nghe kẻ đồ tể lấy việc giết hại làm nghề nghiệp sinh sống lại được phúc lạc. Tại sao vậy? Vì kẻ đồ tể không có từ tâm thương cảm đối với các loài thú.

Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

–Ý các ông thế nào? Kẻ săn bắt cá cùng kẻ giết bò, lấy đó làm nghề nghiệp, lấy đó để sinh sống. Vậy có được cỡi lên voi thần, ngựa thánh, xe báu, có được phúc lạc không?

Các Tỳ-kheo đáp:

–Trọn không thể được.

Phật bảo:

–Lành thay! Ta cũng chẳng hề nghe, chẳng hề thấy kẻ nào săn bắt cá, giết bò làm nghề nghiệp sinh sống mà được phúc lạc. Tại sao vậy? Bọn họ đã không còn lòng thương xót, không có từ tâm đối với loài thú, cho nên làm sao được phúc lạc. Đấy là người ngu si, tất sẽ gặt lấy quả tổn hại. Nên biết kẻ kia lúc sống cũng bất thiện, trong bảy ngày tất sẽ bị nước cuốn trôi. Cho nên, các Tỳ-kheo phải có từ tâm, chớ học tâm tổn hại, tất bị thiêu cháy oan uổng, cũng chớ có sinh ý làm tổn hại.

Đức Phật bèn dùng ngay sự việc ấy nói rõ nhân duyên và ý Nghĩa, bảo đệ tử hiểu rõ và ghi nhớ, kiểm lại lời dạy trong kinh để hậu thế tỏ tường, khiến kinh điển đạo Phật trụ lâu dài ở thế gian.

Bấy giờ Phật nói kinh Nghĩa Túc:

Chẳng xót thương đến khủng bố

Người đời truyền nhau nghe biết

Nay muốn thuyết Nghĩa xót thương

Ta dứt đi mọi sợ hãi.

Người đời quẩn quanh khổ não

Như nước cạn ngăn cá lội

Trong khổ não sinh ý hại

Kẻ si thích khủng bố người.

Toàn cõi đời đều bốc cháy.

Khắp mười phương loạn chẳng an

Tự ngạo mạn chẳng yêu thương

Vì chẳng thấy nên ngu tối.

Chớ tự buộc cầu khổ não

Ta quán suốt ý chẳng vui

Thấy gai kia đâm đau đớn

Do nhìn thấy khó thể nhẫn.

Gai nhọn đau còn ra đấy

Mang gai châm đi khắp đời

Phật nhìn thấy, nhổ dứt đau

Không khổ cũng không niệm khổ.

Đời dẫy đầy song chẳng nhận

Chẳng y cứ vào loạn tà

Chán mọi dục, vượt tất cả

Học thoát khổ, tự thành tựu

Lòng chí thành chẳng hề quên.

Giữ hạnh lành, không hai lời

Diệt lửa oán, dứt lòng tham

Dứt phiền não, đại tri kiến

Chẳng nằm ngồi, dứt mê mờ

Chẳng đầy đủ, lìa vô độ

Điều đáng ghét chẳng giữ lấy

Cả niệm Không cũng tận diệt.

Chẳng cậy nhờ vào dối lừa

Thấy vật sắc chẳng mặc vào

Thân chẳng biết mặc lụa đẹp

Mặc vào thầm mong thoát bỏ.

Niệm xả lâu thành chẳng Nghĩ

Cũng không mong được thân sau

Thấy đều mất chẳng buồn lo

Dù bốn biển cũng mau diệt.

Ta nói tham thật lớn mạnh

Khi vào dòng, phải ngăn si

Từ nhân duyên ràng ý niệm

Vương ý dục thật khó lìa.

Xả ly dục thật rất hiếm

Kể trong đời chẳng bao nhiêu

Xả, không dứt cũng chẳng thôi

Đoạn dứt dòng không trói buộc.

Thừa lực đế, tận ngăn ngừa

Khởi trí tuệ chẳng buồn lo

Là ngăn ngừa sự nguy hại

Tận sức giữ được an lành.

Đã tính xa lìa nỗi khổ

Chẳng bị đắm pháp quán không.

Theo chân kiến đạo rộng bằng

Tất chẳng vướng quan niệm đời.

Thân chẳng lo, tự xem thường

Kẻ như vậy còn liệu gì?

Đã không thể cũng chẳng còn

Ta chẳng có, còn lo gì?

Gốc ngu si, cành trống rỗng

Sau khi trồng lại không dưỡng

Đến giữa chừng chẳng giữ gìn

Chẳng cần bạn vất bỏ thù.

Bỏ tất cả mọi danh sắc

Chẳng niệm tưởng thu lấy được

Đã không có cũng không trụ

Tất cả đời không oán nhau.

Đoạn dứt tận vô tưởng sắc

Tất cả thiện cùng mọi loài

Đã theo học giáo lý này

Đến nơi hỏi chẳng sợ hãi.

Chẳng cùng nhất trí là tuệ

Sở cầu là không thể học

Xả yếm ly chẳng nhân duyên

Diệt tận mới thấy yên ổn.

Trên chẳng kiêu, dưới chẳng sợ

Chốn bình yên không nhìn thấy

Nơi thanh tịnh không oán tật

Tuy thấu rõ nhưng chẳng kiêu.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong, các vị Tỳ-kheo đều hoan hỷ.