Kinh Pháp Hoa Lược Giải — Tập 1

Tiết 4 đức Thế tôn tiếp tục thọ ký cho Thanh văn (ph 8 Năm trăm đệ tử tiếp nhận thọ ký)

Lúc ấy tôn giả Phú lâu na, từ nơi đức Thế tôn, được nghe sự tùy nghi thuyết pháp của tuệ giác và phương tiện, nghe trao cho chư vị đại đệ tử lời ghi thành tựu tuệ giác vô thượng, nghe sự tương quan từ bao đời trước, nghe thần lực đại tự tại của đức Thế tôn, nên được sự chưa từng có, tâm trí trong sáng, phấn chấn (202), tức thì đứng dậy khỏi chỗ mình ngồi, bước đến trước đức Thế tôn, đầu mặt lạy ngang chân ngài, rồi đứng lui một khoảng, chiêm ngưỡng dung nhan của ngài mà mắt không tạm thời rời ra, trong lòng nghĩ rằng đức Thế tôn rất kỳ lạ, việc ngài làm thật hiếm có. Ngài thích ứng với bao nhiêu thành phần của thế giới, sử dụng tuệ giác và phương tiện mà thuyết pháp cho họ, kéo họ ra khỏi mọi chỗ tham đắm vướng mắc. Đối với đức tính của đức Thế tôn, lời nói chúng ta không thể nói hết. Chỉ có đức Thế tôn mới biết ước nguyện căn bản trong tâm lý sâu xa của chúng ta.

(203) Vào lúc ấy đức Thế tôn bảo, chư vị tỷ kheo, chư vị thấy tôn giả Phú lâu na đây không ? Như lai thường ca tụng tôn giả là người bậc nhất trong những người thuyết pháp, lại thường tán dương công đức của tôn giả tinh tiến duy trì và góp sức tuyên dương đối với chánh pháp của Như lai : có năng lực ở trong bốn chúng mà trình bày, thuyết phục, khuyến khích và tán thưởng cho họ, giải thích phong phú chánh pháp của Như lai mà ích lợi lớn lao cho những người đồng hành phạn hạnh. Ngoại trừ Như lai, không ai cùng tận được sự biện thuyết của tôn giả. Chư vị đừng nói tôn giả Phú lâu na chỉ có năng lực duy trì và tuyên dương chánh pháp của Như lai mà thôi. Nơi chín mươi ức chư Phật quá khứ, tôn giả cũng đã duy trì và tuyên dương chánh pháp của các ngài. Trong những người thuyết pháp của các ngài, tôn giả cũng đứng bậc nhất. Tôn giả thấu suốt rõ ràng về Không mà chư Phật ấy nói, được bốn trí thông suốt (204), thường xuyên thuyết pháp một cách xác tín, trong sạch, không còn nghi hoặc (205). Tôn giả có đủ thần lực bồ tát, và sống lâu bao nhiêu thì thực hành phạn hạnh bấy nhiêu. Người của mọi thời kỳ chư Phật ấy ai cũng nói vị này thật là thanh văn, và tôn giả cũng đem phương tiện như vậy mà ích lợi vô số trăm ngàn chúng sinh. Tôn giả lại giáo hóa vô lượng vô số chúng sinh, làm cho họ đứng trong tuệ giác vô thượng. Nói tóm, vì mục dích tịnh hóa quốc độ mà tôn giả thường làm việc Phật làm là giáo hóa chúng sinh (205b). Chư vị tỷ kheo, trong thời kỳ báy đức Phật, tôn giả Phú lâu na cũng là người đứng bậc nhất trong những người thuyết pháp. Thời kỳ chư Phật đương lai của Hiền kiếp này, tôn giả cũng vẫn là người bậc nhất trong những người thuyết pháp, cũng vẫn duy trì và tuyên dương chánh pháp của chư Phật ấy. Thời kỳ vị lai sau đó nữa, tôn giả cũng duy trì và tuyên dương chánh pháp của vô lượng vô biên chư Phật, cũng giáo hóa ích lợi vô số chúng sinh cho họ đứng trong tuệ giác vô thượng, cũng vì mục đích tịnh hóa quốc độ mà thường xuyên tinh tiến giáo hóa chúng sinh.

Khi hoàn bị dần dần về đường đi như vậy của bồ tát, qua vô lượng thời kỳ vô số (206) rồi, tôn giả Phú lâu na sẽ ở chính nơi quốc độ này mà thành tựu tuệ giác vô thượng, danh hiệu là Pháp minh như lai, đủ mười đức hiệu. Pháp minh như lai lấy những đại thiên thế giới nhiều bằng cát sông Hằng mà làm một cõi Phật của mình, đất là bảy chất liệu quí báu, bằng phẳng như bàn tay, không có núi gò, khe suối, ngòi lạch, hang hóc. Lầu đài bằng bảy chất liệu quí báu thì tràn đầy cõi Phật ấy. Cung điện chư thiên thì ở gần trong không gian, nên người với trời giao tiếp, hai bên thấy nhau được cả. Cõi Phật ấy không có đường dữ, nữ nhân cũng không. Mọi người đều sinh ra bằng sự biến hóa, không có dâm dục. Ai cũng có thần thông quảng đại, thân phát ánh sáng, bay đi tự tại, trí nhớ vững chắc, tinh tiến, trí tuệ. Thân người nào cũng màu hoàng kim, tự trang hoàng bằng ba mươi hai tướng tốt. Cả cõi Phật ấy ai cũng thường ăn bằng hai sự ăn: ăn bằng cái vui chánh pháp và ăn bằng cái vui thiền định. Có chúng chư bồ tát nhiều đến hàng ức trăm triệu (207), đều được thần thông quảng đại và bốn trí thông suốt, khéo léo giáo hóa các loại chúng sinh. Còn chúng chư thanh văn thì toán số không thể xác định, vị nào cũng trọn vẹn sáu thần thông, ba minh trí và tám giải thoát. Cõi Phật của đức Pháp minh như lai sẽ có vô lượng thành quả trang nghiêm như vậy. Thời kỳ của ngài tên là Bảo minh, cõi Phật của ngài tên là Thiện tịnh, và ngài sống lâu đến vô lượng thời kỳ vô số, giáo pháp tồn tại cũng cực kỳ lâu dài. Ngài nhập diệt rồi, những ngôi tháp bằng bảy chất liệu quí báu được xây dựng lên khắp cả cõi Phật.

Đức Thế tôn muốn lặp lại Ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(1) Chư vị tỷ kheo,
hãy nghe cho kỹ :
con Phật hoàn thành
đường đi của mình
với những phương tiện
đã khéo học tập,
cho nên khó thể
nghĩ bàn về họ.

(2) Thấu hiểu chúng sinh
thích giáo pháp nhỏ
và rất e sợ
tuệ giác vĩ đại,
nên các vị ấy
chính là bồ tát
mà làm thanh văn
hay làm duyên giác.

(3) Áp dụng vô số
cách thức phương tiện,
các vị giáo hóa
đủ loại chúng sinh,
trong khi tự xưng
mình là thanh văn
cách biệt xa vời
tuệ giác của Phật.

(4) Các vị hóa độ
vô lượng các chúng,
làm cho ai nấy
đều được thành thục :
dẫu ai lúc đầu
ưa thích thấp nhỏ
và hơi biếng nhác,
nhưng rồi các vị
dần dần làm cho
sẽ thành Phật cả.

(5) Ở trong cất chứa
phẩm chất bồ tát,
bề ngoài hiện ra
hình dáng thanh văn,
các vị tỏ ra
ít sự ham muốn
chán sự sống chết,
nhưng thật các vị
tự làm trong sạch
cõi Phật của mình.

(6) Lại còn tỏ ra có tham sân si,
tỏ ra thích nghi hình thức tà kiến.

(7) Đệ tử Như lai
làm đến như vậy
để mà phương tiện
hóa độ chúng sinh.
Như lai nói hết
những sự biểu hiện
giáo hóa như vậy,
chúng sinh nghe đến
tất có những kẻ
hoài nghi lầm lẫn.

(8- 9) Ngày nay tôn giả Phú lâu na đây,
nơi ngàn ức Phật
trong thì quá khứ
đã siêng thực hiện
đường đi của mình :
tuyên dương duy trì
chánh pháp chư Phật
để cầu đạt được
tuệ giác vô thượng.
Nên tôn giả đã
ở nơi chư Phật
làm người đứng đầu
trong hàng đệ tử
về sự đa văn
cùng với trí tuệ,
thuyết pháp một cách
không có e ngại,
có thể làm cho
các chúng hoan hỷ.
Tôn giả chưa từng
chán nản mỏi mệt
trong sự hỗ trợ
việc làm của Phật.

(10) Tôn giả vượt đến thần thông rộng lớn,
lại có đủ cả
bốn trí thông suốt,
biết rõ mọi người
trình độ lanh chậm,
rồi thường tuyên thuyết
về pháp trong sáng.

(11) Phô bày thích thú
nghĩa của pháp ấy,
giáo hóa chúng sinh
nhiều ngàn vạn ức
cho họ ngồi vào
cỗ xe vĩ đại,
và bằng cách ấy
mà tôn giả này
tự làm trong sạch
cõi Phật của mình.

(12) Trong thì vị lai
tôn giả lại còn
phụng sự vô số
chư Phật như lai,
duy trì tuyên dương
chánh pháp các ngài,
cũng để tịnh hóa
cõi Phật của mình.

(13) Thường xuyên vận dụng
các cách phương tiện,
tôn giả thuyết pháp
không ngại gì cả,
hóa độ các chúng
không thể tính kể
cho họ thành đạt
tuệ giác hoàn toàn.

(14) Phụng sự chư Phật
bằng cách kính giữ
kho tàng chánh pháp
quí báu bậc nhất,
sau đó tôn giả
được thành Phật đà
với danh hiệu là Pháp minh như lai.

(15- 16) Cõi Phật của ngài tên là Thiện tịnh,
do bảy chất quí
kết hợp mà thành.
Thời kỳ của ngài
tên là Bảo minh.
Chúng chư bồ tát
rất là đông nhiều,
số lượng đạt đến
vô số vạn ức,
toàn đã đạt được
thần thông quảng đại,
uy đức năng lực
hoàn bị đầy đủ,
những vị như vậy
đầy cõi của ngài.

(17) Chúng chư thanh văn
cũng là vô lượng,
đủ ba minh trí
và tám giải thoát,
lại còn có được
bốn trí thông suốt,
những vị như vậy
lấy làm Tăng bảo.

(18) Toàn cõi Thiện tịnh
tất cả mọi người
đã đoạn trừ hết
những cách dâm dục,
thuần nhất như nhau
sinh bằng biến hóa,
ba mươi hai tướng
trang hoàng thân thể.

(19) Vui đẹp về pháp
vui đẹp về định,
người Thiện tịnh ăn
bằng hai sự ấy,
không còn tưởng đến
những cách ăn khác.
Cõi Phật như vậy
không có nữ nhân,
các nẻo đường dữ
cũng không còn có.

(20) Vị đại tỷ kheo
Phú lâu na này,
mọi phẩm chất Phật
thành mãn cả rồi
sẽ được cõi Phật
trong sạch như vậy.
Nơi đó rất nhiều
chư vị hiền thánh
và vô lượng việc
cùng loại như thế,
nay đây Như lai
chỉ nói sơ lược.

Ghi chú

(202) Thiếu một câu đáng ghi, "đối với chánh pháp vĩ đại thì mừng mừng tủi tủi" (HD, C9/92d2). KD : lòng đầy kính trọng.

(203) Tiếp đây HD có một đoạn nữa. Sau dây là trích HD (C9/94-95). ĐD và KD không có đoạn này.

Đức Thế tôn dạy : Tốt lắm, đúng như tôn giả nói. Như lai nhìn thấy một cách thấu suốt bản tính của chúng sinh, nhận thức hành vi đạo đức của họ sâu cạn thế nào rồi mới thuyết pháp cho. Như dạy cho thanh văn thì bằng cỗ xe thấp nhỏ. Khi làm cho những sự dơ bẩn như dục vọng và hận thù được loại bỏ, thì mới dắt họ đến tuệ giác vô thượng mà các vị bồ tát theo đuổi.

Sự thể như một người hướng dẫn hiền từ, thương người nghèo khốn, cơm áo không có, xin cũng không ra, bần cùng đến nỗi không có chút gì để sống. Ông gióng trống tuyên cáo cả nước : ai muốn đi ra biển cả lấy ngọc ? Khi ai cũng đến, ông huấn dụ : ai không tiếc thân mình, không lo cha mẹ, không bị vợ con, thì ra biển cả kiếm ngọc với ta 1 ! Nghe vậy, nhiều người lui về. Ai nghèo quá, muốn đi kiếm ngọc mà không tự liệu được cái mặc cái ăn nên phân vân bất quyết, thì ông biết, gọi bảo : nếu đi thì ta cho quần áo lương thực, không để đói lạnh đâu. Họ mừng lắm, tuân lệnh của ông, cùng nhau lên thuyền, ngó gió căng buồm đi ra biển khơi.

Họ không bị cá mập, không vấp núi ngầm, quái vật cũng không tác quái. Họ đến gần được cung điện đức vua biển cả. Người hướng dẫn vào tâu xin đức vua ban cho ngọc như ý. Ông nói : người phàm chúng con nghèo quá, không sống nổi, cầu xin đức ngài ban cho để cứu lấy người xa kẻ gần của đức ngài ! Đức vua biển cả tức khắc chuẩn y ước nguyện của ông : ai muốn gì thì cứ bảo đến lấy. Người hướng dẫn quay lại, nói rõ, và bảo cả đoàn đi lấy. Nhưng người đi lấy thì ít, kẻ không chịu đi lấy thì nhiều. Họ sợ đến đức vua biển cả thì e chết chìm mà không trở về được. Người hướng dẫn bảo những người chịu theo : cứ lấy tùy thích ! hãy lấy cho được ngọc như ý ! Họ lấy bạc, vàng, lưu ly, thủy tinh, hổ phách, xa cừ, mã não, và ai cũng lấy đầy thuyền của mình. Người hướng dẫn ra lệnh trở về. Về nước thì bà con làng xóm cùng mang thực phẩm, âm nhạc và ngựa xe đến đón, vui chơi với nhau đến 7 ngày đêm rồi mới về nhà ở. Bấy giờ mới hỏi nhau lấy được ngọc gì. Thì biết kẻ khờ dại chỉ biết lấy toàn ngọc tạp, người khôn ngoan chỉ lấy ngọc như ý.

Người hướng dẫn liền lên lầu cao, tay nâng ngọc như ý, nhìn khắp mọi phương hướng mà nói : ngọc này hãy mưa xuống đủ hết 7 thứ quí báu ! Lời nói ứng nghiệm tức thì, 7 thứ quí báu xuất hiện khắp nước. Những người khôn ngoan được bảo chia nhau mà đi các nước, họ cũng làm và cũng được như vậy. Những người khờ dại bây giờ mới than : chúng ta cũng ra biển mà ức không được ngọc ấy ! Người hướng dẫn bảo, ta đã nói rõ mà các anh không lấy, bây giờ oan thán nỗi gì? Nghe thế, họ bỏ hết ngọc tạp, cùng nhau trở lại biển cả, đến xin đức vua cho ngọc như ý. Họ được cho cả, và trở về cũng được mưa xuống 7 thứ quí báu.

Đức Thế tôn nói : phát ý nguyện tuệ giác vô thượng thì như người hướng dẫn đi ra biển cả. Thương người nghèo mà bảo họ cùng đi là người ấy giảng dạy kinh pháp cho mọi người. Ngó gió căng buồm là học tập tuệ giác phương tiện. Ba tai nạn cá mập, núi ngầm và quái vật là 3 sự không, không sắc tướng và không ưa thích (a). Biển cả là biển cả sống chết. Được ngọc như ý là được pháp thân vô thượng của Phật. Những người trở ra biển cả lấy ngọc như ý là các thanh văn nghe thấy đường đi bồ tát mà phát tâm ý quảng đại, được tuệ giác Không sinh. Trước đó họ chỉ lấy 7 thứ ngọc tạp đầy thuyền của mình là các thanh văn ấy, ngày trước, chỉ được 7 thành phần tuệ giác. Về nước bà con làng xóm đến đón là ai cũng đến nghe kinh pháp. Lên lầu cao cầm ngọc như ý nhìn khắp phương hướng là được tuệ giác Phật đà, hóa độ mười phương. Bảo những người khôn ngoan đi các nước khác mưa xuống 7 thứ quí báu là mỗi vị bồ tát đi đến một thế giới mà thành tựu tuệ giác tối chính xác. Những người khờ dại hối hận, bảo nhau trở ra biển cả là các thanh văn nghe thấy cỗ xe duy nhất, không có hai đường, bấy giờ mới quay lại phát tâm tuệ giác vô thượng, và sau đó cũng trở thành Phật đà với những danh hiệu tôn quí.

Lúc ấy đức Thế tôn nói những lời chỉnh cú sau đây.

Chư vị tỷ kheo
hãy nghe cho kỹ !
Như lai ví dụ
để nói một ý.
Như người hướng dẫn
thương dân cả nước
nghèo khó thiếu thốn
khổ cực mãi hoài,
gióng trống rao lên
ai muốn ra biển ?
Mọi người tập hợp,
ông lại khuyến cáo :
Ai không tiếc thân
không lo cha mẹ
không bận vợ con
hãy cùng ra biển ;
ra đó bị nạn
thì đứng có hối !
Những người nghèo khốn
ý cũng muốn đi,
tự lo không nổi
nên phải do dự,
thì người hướng dẫn
cấp cho cơm áo.
Họ cùng ra khơi
cùng kiếm ngọc báu.
Và người hướng dẫn
đến tận cung điện
đức vua đại dương
tấu bạch với ngài.
Rồi ông quay lại
báo cho mọi người,
dặn lấy cho được
ngọc báu như ý.
Người khôn tuân lịnh
lấy ngọc như ý,
và khi về nước
ai cũng đến đón.
Rồi người hướng dẫn
lên trên lầu cao
xoay khắp phương hướng
mưa tràn châu ngọc.
Những người khôn ngoan
phân đi các nước,
cũng mưa châu ngọc
ai cũng được nhờ.
Những kẻ khờ dại
chỉ lấy ngọc tạp
mới tự hối tiếc :
Mình cũng ra khởi
mà đã không được
ngọc báu như ý !
Người hướng dẫn bảo
ta đã nói rõ,
các người không lấy
là lỗi các người
giờ còn trách ai.
Họ lại ra khơi
tìm ngọc như ý
và họ được liền.
Bồ tát nguyện lớn
thì được toàn giác.
Chán sợ sống chết
thì là thanh văn,
phụng hành về không
không tướng không nguyện,
vượt qua ba cõi
đến cửa niết bàn.
Nhìn thấy Như lai
chiến thắng ma quân
đạt đến tuệ giác
chính xác tối thượng,
giáo hóa tất cả
bằng cách xuất ra
vạn ức âm thanh
diễn tả chánh pháp,
mười phương chúng sinh
đều đến tiếp nhận,
chư thiên long thần
đều đến tôn kính ;
nhìn thấy bồ tát
được tuệ Không sinh ;
nhìn thấy các vị
thanh văn đặc biệt
loại trừ ba độc
thấy suốt mười phương ;
nhìn thấy như vậy
có những La hán
đã tự hối tiếc :
ta cùng tu học
sao lại không được
những thành quả ấy ?
Hết ngồi lại đứng
họ tự trách mình.
Như lai lúc ấy
nói cho họ biết,
rằng ba cỗ xe
chỉ là phương tiện
tùy theo các người
để mà dắt dẫn ;
thật ra chánh pháp
chỉ xe duy nhất,
không xe thứ hai
huống xe thứ ba.
Các vị thanh văn
bấy giờ phấn khởi
tâm trí sáng lên
tựa như mặt nhật
xuất hiện rực rõ
sau khi mây tan.
Như lai thọ ký
sẽ thành đại giác,
quốc độ thời kỳ
đều có danh hiệu.

Ghi chú : (a) Ba giải thoát môn, ở đây thành "

tai nạn" cho bồ đề tâm ; ở phụ lục của ghi chú 218 lại thành ra cơ bản.

(204) Bốn trí thông suốt, coi lại ghi chú 10.

(205) Xác tín, chính văn là thẩm đế, có nghĩa xác thực, xác tín, nhưng ở đây là xác tín, (KD : tin tưởng mạnh mẽ). Trong sạch : không vụ danh lợi.
(205b) Câu này ghi chú chậm một chút còn hơn đã không ghi chú. Như đã nói trong lời lược dẫn, ngôn ngữ PH nói tóm tắt về bồ tát hạnh có 2 câu "làm sạch thế giới, làm nên chúng sinh". Hai câu này đã và sẽ nói khá nhiều, dưới vài dạng hơi thay đổi, thí dụ như ở đây nói, "vì mục đích tịnh hóa quốc độ mà tôn giả thường làm việc Phật làm là giáo hóa chúng sinh"... Bồ tát hạnh được nêu lên 2 chủ đề song song là làm sạch thế giới và làm nên chúng sinh, lại đưa việc làm này lên thành "việc làm của Phật" (Phật sự). Ngay trong đại thừa cũng ít có ở đâu nêu cao và nói rõ như vậy. Nên 2 câu này đã là thành ngữ đặc biệt và độc đáo của PH.

(206) Dịch sát : vô lượng vô số thời kỳ.

(207) Dịch sát : vô lượng vô số ngàn vạn ức trăm triệu.

Lược giải Đây là đoạn thứ nhất của phẩm 8, nói Phật thọ ký cho ngài Phú lâu na. Toàn đoạn có 2 phần : tản văn và chỉnh cú. Tựu trung có 2 điều cần nói. Điều một, trong tản văn, Phú lâu na là vị thuyết pháp đệ nhất. Phật thọ ký cho ngài rất đặc biệt, rõ ràng đề cao thuyết pháp. Sao chép ấn hành PH, loan báo giới thiệu PH (vị tha nhân thuyết) giảng giải quảng bá PH (cũng là vị tha nhân thuyết) mà được trọng thị, đề cao, là vì bao giờ, nhất là xưa kia, PH được biết đến và được tu học, toàn là nhờ những sự ấy. Thế nên không những ngài Phú lâu na được Phật đề cao, mà các ngài tương tự cũng được như vậy. Điều 2, trong chỉnh cú, đặc biệt nhóm 1-7, Phật ca tụng phương tiện mà các vị Thanh văn học tập, "trong là Bồ tát, ngoài là Thanh văn".

Lúc ấy một ngàn hai trăm vị La hán, những bậc tâm đã tự tại, đều nghĩ rằng chúng ta rất hoan hỷ, được sự chưa từng có. Nếu chúng ta được đức Thế tôn thọ ký cho như các vị đại đệ tử của ngài thì thật thích thú. Đức Thế tôn biết rõ Ý nghĩ trong lòng của chư vị ấy nên bảo tôn giả Đại ca diếp, một ngàn hai trăm vị La hán này, Như lai nay tuần tự trao cho họ lời ghi thành tựu tuệ giác vô thượng.

Đại ca diếp, trong chúng La hán này, đại đệ tử của Như lai là tỷ kheo Kiều trần như sẽ phụng sự sáu vạn hai ngàn ức chư Phật, sau đó thành Phật với danh hiệu Phổ minh như lai, đủ mười đức hiệu. Năm trăm vị trong số một ngàn hai trăm vị La hán, đại loại như các tôn giả Tần loa ca diếp, Già da ca diếp, Na đề ca diếp, Ca lưu đà di, Ưu đà di, A nâu lâu đà, Ly bà đa, Kiếp tân na, Bạc câu la, Châu đà, Sa già đà, đều sẽ được tuệ giác vô thượng và cùng một danh hiệu Phổ minh như lai.

Đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(21- Vị đại tỷ kheo 22) Kiều trần như này
sẽ gặp vô lượng
chư Phật như lai,
trải qua thời kỳ
nhiều đến vô số
mới thành một bậc
Biết khắp và đúng.

(23) Thường xuyên phóng ra
ánh sáng rất lớn,
đầy đủ hết thảy
các thần thông lực,
danh tiếng vang động
khắp cả mười phương, (24- 25)
hết thảy chúng sinh
ai cũng tôn kính,
và thường tuyên thuyết
tuệ giác vô thượng,
vì vậy mà được
danh hiệu Phổ minh.

Quốc độ trong sạch, bồ tát dũng mãnh,
ai cũng lên ngự
lầu đài đẹp đẽ,
bay dạo khắp cả
mười phương quốc độ,
đem những cúng phẩm
giá trị tối thượng
cung kính hiến lên
chư Phật như lai.

(26) Hiến cúng thế rồi
lòng rất hoan hỷ,
giây lát về lại
quốc độ của mình :
thần lực họ có
đến như thế ấy.

(27) Phổ minh như lai
sống lâu đến số
sáu vạn thời kỳ,
giáo pháp nguyên chất
tồn tại gấp đôi
thì gian sống lâu.

(28) Giáo pháp tương tự
lại tồn tại đến
gấp đôi thì gian
giáo pháp nguyên chất.
Và khi giáo pháp
ẩn mất không còn
thì cả trời người
đều rất lo buồn.

(29) Còn năm trăm vị
tỷ kheo khác nữa
đều sẽ tuần tự
mà thành Phật đà,
và cùng danh hiệu
Phổ minh như lai.

(30) Chư Phật như vậy
triển chuyển tuần tự
thọ ký cho nhau,
rằng khi Như lai
nhập niết bàn rồi,
vị này kế vị
làm Phật giáo chủ,
giáo hóa thế giới
y như Như lai
giáo hóa hiện giờ. (208)

(31- 32) Đến như quốc độ đẹp sạch ra sao,
năng lực thần thông

quảng đại thế nào,
thanh văn bồ tát
nhiều đến bao nhiêu,
giáo pháp nguyên chất
giáo pháp tương tự
cùng với đời sống
lâu mau thế nào,
hết thảy đều như
ở trên đã nói.

(33) Này Đại ca diếp,
tôn giả đã biết
về năm trăm vị
Tâm tự tại rồi,
còn các vị khác
trong chúng thanh văn
tất cả cũng được
thọ ký như vậy.
Vị nào vắng mặt
trong đại hội này,
tôn giả truyền đạt cho vị ấy biết.

Năm trăm vị La hán đối trước đức Thế tôn được thọ ký rồi, hoan hỷ, phấn chấn, tức thì đứng dậy khỏi chỗ mình ngồi, đến trước đức Thế tôn, đầu mặt lạy ngang chân ngài, hối lỗi, tự trách, bằng cách thưa rằng, bạch đức Thế tôn, chúng con thường có ý nghĩ tự cho đã được niết bàn cuối cùng. Ngày nay mới biết ý nghĩ ấy thật như một kẻ vô trí. Tại sao, vì chúng con phải được tuệ giác của Phật, vậy mà tự cho tuệ giác nhỏ mọn đã là đầy đủ. Bạch đức Thế tôn, ví như có kẻ đến nhà bạn thân, say rượu nằm ngủ. Bấy giờ người bạn sắp đi việc công, nên đem viên ngọc vô giá buộc vào áo trong (209) của người ấy. Cho như vậy rồi đi. Người ấy ngủ say, không hay biết gì cả. Tinh dậy thì lang thang đến xứ khác. Vì cơm áo mà ra sức làm lụng rất cực nhọc. Và kiếm được chút ít thì tự cho đã đủ. Về sau người bạn thân gặp lại, thấy mà phải kêu lên, quái lạ cho một kẻ nam nhi, sao lại vì cơm áo mà đến nông nỗi này ! Trước đây, tôi muốn làm cho anh yên vui sung sướng, mặc ý hưởng thụ năm thứ dục lạc, nên ngày tháng năm ấy, tôi đã đem viên ngọc vô giá buộc vào áo trong của anh. Nay đang còn kia. Sao anh không biết, để phải khó nhọc, lo lắng kiếm cách mới sống. Anh thật khờ dại. Bây giờ anh hãy đem viên ngọc ấy đổi lấy những thứ vừa Ý, cần dùng, thì luôn luôn không còn thiếu thốn gì nữa.

Đức Thế tôn cũng vậy. Khi ngài làm bồ tát, đã giáo hóa chúng con phát ra chí nguyện mong cầu tuệ giác của bậc Toàn giác, nhưng chúng con quên ngay, không hay biết gì hết. Được đạo quả La hán là tự cho đã niết bàn, như kẻ kiếm sống cực nhọc nên chỉ được chút ít mà tự cho đã đủ. Trong khi đó chí nguyện về tuệ giác của bậc Toàn giác vẫn còn y nguyên, không mất đi đâu cả. Ngày nay đức Thế tôn thức tỉnh chúng con, bằng cách dạy rằng, chư vị tỷ kheo, cái mà chư vị được chưa phải niết bàn cuối cùng. Như lai từ xưa đã dạy cho chư vị gieo trồng gốc rễ điều lành của Phật ; chỉ vì phương tiện nên Như lai nói cái chư vị được là niết bàn, vậy mà chư vị lại cho là thật được niết bàn. Bạch đức Thế tôn, ngày nay chúng con mới biết mình thật là bồ tát, được nhận lời ghi về tuệ giác vô thượng. Do vậy mà chúng con cùng cực hoan hỷ, được sự chưa từng có.

Tôn giả Kiều trần như, và các vị đồng đẳng, lặp lại ý nghĩa đã thưa bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(34) Chúng con nghe được
âm thanh tối thượng
của đức Thế tôn
an ủi thọ ký,
lòng rất vui mừng
được chưa từng có.
Chúng con chí thành
kính lạy Thế tôn,
một bậc Tuệ giác không có giới hạn !

(35) Ngày nay chúng con
đối trước Thế tôn
xin tự sám hối
lầm lỗi ngày xưa.
Vàng ngọc Thế tôn
thật là vô lượng,
chúng con chỉ được
ít phần niết bàn,
mà đã in như
một kẻ vô trí
tự cho mình được
đầy đủ cả rồi.

(36) Như kẻ nghèo nàn
đến nhà bạn thân.
Bạn giàu có lớn
đãi đủ cỗ bàn ;

(37) đem ngọc vô giá

buộc vào áo trong,
yên lặng biếu cho
để đó mà đi,
trong khi người nghèo
say ngủ không biết.

(38) Người nghèo thức dậy
lang thang xứ khác,
tìm kiếm cơm áo
để tự nuôi mình.
Kiếm sống như vậy
rất là cực nhọc.

(39) Và được chút ít
đã hài lòng rồi,
không còn ước nguyện
ưa thích gì nữa.
Không biết áo trong
có ngọc vô giá.

(40) Người bạn cho ngọc sau gặp người nghèo,
trách mắng nghiêm khắc
rồi chỉ cho anh
viên ngọc vô giá
đã buộc áo trong.

(41) Người nghèo được ngọc
lòng rất vui thích.
Viên ngọc làm anh
giàu có của cải,
năm thứ dục lạc
mặc sức thụ hưởng.

(42) Chúng con cũng vậy.
Thế tôn từ xưa
đã thường thương tưởng
giáo hóa chỉ dạy,
gieo vào chúng con
chí nguyện tối thượng. (210)

(43) Chúng con vô trí
không hay không biết ;
chỉ mới đạt được

niết bàn chút ít,
đã tự thỏa mãn
không cầu gì nữa.

(44) Ngày nay Thế tôn
thức tỉnh chúng con :
cái chúng con được
chưa thật niết bàn ;
đạt được tuệ giác
vô thượng của Phật,
bấy giờ mới là
niết bàn chân thật.

(45) Ngày nay chúng con
từ đức Thế tôn
nghe sự huy hoàng
ngài thọ ký cho,
nghe sẽ tuần tự
thọ ký cho nhau,
thì cả thân tâm
tràn đầy hoan hỉ. (210b)

Ghi chú

(208) KD ghi bài chỉnh cú này là số 32 và vị trí sau bài chỉnh cú số 31.

(209) Áo trong, dịch đúng là trong áo (y lý). Nhưng đối chiếu với bài chỉnh cú số 37 ở dưới, thấy áo đây là áo trong (nội y) và dịch sát và đủ là trong áo trong (nội y lý).

(210) Gieo vào chúng con chí nguyện tối thượng, chính văn là linh chủng vô thượng nguyện, dịch sát là làm cho chúng con gieo trồng chí nguyện tối thượng. Nhưng phải chuyển mà dịch như trên cho sát ý và việc.
(210b) Lời mở đầu đoạn thứ hai của phẩm này có nói thọ ký cho 1200 vị Thanh văn. Vậy việc ấy đáng lý phải có và phải tiếp theo ở đây. Thế nhưng việc ấy không có. HD, ĐD và KD cũng không có. Vậy là việc ấy chỉ nằm trong lời sau đây của Phật "còn các vị khác - trong chúng thanh văn - tất cả cùng được — thọ ký như vậy" (chỉnh cú 33) : sơ lược đến nỗi gần như thiếu mất.

Lược giải

Đây là đoạn thứ hai của phẩm 8, nói Phật thọ ký cho ngài Kiều trần như, cho 500 vị và 1200 vị La hán. Trong cái ví dụ "ngọc quí trong áo", ngọc quí ấy là đại nguyện. Đại nguyện này PH rất qui trọng, được xem là bản thể của Bồ tát. Bồ tát khác với nhị thừa và người thường là vì có đại nguyện. Có đại nguyện thì chẳng những Thanh văn và Duyên giác, mà cả nhân thừa và thiên thừa, cũng đều trở thành Bồ tát. Đại nguyện này chính là cái chí lớn trong ví dụ "người nghèo" (phẩm 1) và là cái chí nguyện ở đây trong ví dụ "ngọc quí trong áo". Đại nguyện này chưa có hay quên mất thì hết lưu lạc trong sinh tử khốn khổ, lại lưu lạc trong niết bàn giả thiết. Nhớ đại nguyện này thì được thọ ký. Mặt khác, đại nguyện này cũng là "giống Phật" mà PH nói, không những quên lâu đến mấy rồi cũng nhớ ra, mà còn không thể nào mất đi.

Toát yếu phẩm 8 "Năm trăm đệ tử tiếp nhận thọ ký"

Lúc ấy tôn giả Phú lâu na được nghe từ đức Thế tôn sự phương tiện tùy nghi thuyết pháp, sự thọ ký cho các vị đại đệ tử, và sự tương quan xa xưa, thì tâm trí trong sáng, phấn chấn, bước tới trước đức Thế tôn, lạy ngang chân ngài, rồi chiêm ngưỡng ngài mà nghĩ, đức Thế tôn thật hiếm có, thích ứng với mọi thành phần, sử dụng tuệ giác và phương tiện mà thuyết pháp, kéo họ ra khỏi mọi sự vướng mắc. Thế nên chỉ có ngài mới biết ước nguyện căn bản của chúng ta.

Vào lúc ấy đức Thế tôn bảo, chư vị tỷ kheo, đệ tử của Như lai khéo học phương tiện, ở trong cất chứa phẩm chất bồ tát, bề ngoài hiện ra hình dáng thanh văn. Tôn giả Phú lâu na dây Như lai thường ca tụng là người thuyết pháp bậc nhất, duy trì và tuyên dương chánh pháp của Như lai và của chư Phật quá khứ vị lai. Tôn giả thấu suốt về Không mà chư Phật nói, nên thuyết pháp một cách xác tín, trong sạch. Vì mục dích tịnh hóa quốc độ mà tôn giả thường làm việc Phật làm là giáo hóa chúng sinh. Chư vị tỷ kheo, khi hoàn bị về đường đi như vậy của bồ tát, trải qua nhiều thời kỳ rồi, tôn giả sẽ ở chính nơi quốc độ này mà thành đức Phật đà, danh hiệu Pháp minh, đù 10 đức hiệu. Pháp minh như lai lấy hằng sa đại thiên thế giới mà làm một quốc độ của mình, đẹp và sạch, không có đường dữ và nữ nhân, ai cũng sinh ra bằng biến hóa. Cả quốc độ thường ăn bằng cái vui chánh pháp và cái vui thiền định. Bồ tát chúng và thanh văn chúng đều vô số lượng. Thời kỳ của Pháp minh như lai tên Bảo minh, quốc độ của ngài tên Thiện tịnh. Ngài sống lâu nhiều thời kỳ, giáo pháp cũng tồn tại cực kỳ lâu dài.

Bấy giờ 1200 vị tâm đã tự tại cùng nghĩ, thật là thích thú nếu được đức Thế tôn thọ ký cho như các vị đại đệ tử của ngài. Biết ý nghĩ ấy, đức Thế tôn bảo tôn giả Đại ca diếp, đại đệ tử của Như lai là tôn giả Kiều trần như đây sẽ phụng sự rất nhiều chư vị Như lai, rồi thành Phật với danh hiệu Phổ minh, dủ 10 đức hiệu, quốc độ trong sạch, bồ tát dũng mãnh. Phổ minh như lai sống lâu nhiều thời kỳ, giáo pháp nguyên chất tồn tại gấp đôi sống lâu, giáo pháp tương tự tồn tại gấp đôi giáo pháp nguyên chất. Đại ca diếp, 500 vị trong số 1200 vị La hán, đại loại như các tôn giả Tân loa ca diếp, Già da ca diếp, Na đề ca diếp, Ca lưu đà di, Ưu dà di, A nâu lâu đà, Ly bà đa, Kiếp tân na, Bạc câu la, Châu đà, Sa già đà, đều sẽ được tuệ giác vô thượng và cùng một danh hiệu Phố minh như lai. Chư vị Như lai như vậy sẽ tuần tự thọ ký cho nhau, và mọi sự giống nhau tất cả.

Năm trăm vị La hán được đức Thế tôn thọ ký rồi, hoan hỷ, phấn chấn, lạy ngang chân ngài, hối lỗi, tự trách, bằng cách thưa rằng, bạch đức Thế tôn, chúng con thường tự cho đã được niết bàn cuối cùng. Ngày nay mới biết ý nghĩ ấy thật như kẻ vô trí. Chúng con phải được tuệ giác vô thượng của Phật mới là niết bàn chân thật, vậy mà tự cho tuệ giác nhỏ mọn của mình đã là đầy đủ.

Bạch đức Thế tôn, ví như có kẻ đến nhà bạn thân, say rượu nằm ngủ. Người bạn sắp đi việc công, nên đem viên ngọc vô giá buộc vào áo trong của người ấy. Người ấy ngủ say, không hay biết gì cả. Tỉnh dậy thì lang thang đến xứ khác, làm ăn rất cực nhọc. Và kiếm được chút ít thì tự cho đã đủ. Về sau người bạn gặp lại, thấy mà phải kêu lên, sao anh đến nông nỗi này. Trước đây muốn cho anh vui thú nên tôi đã đem viên ngọc vô giá buộc vào áo trong của anh. Nay đang còn kia. Sao anh không biết, đế phải kiếm sống khó nhọc. Anh thật khờ dại. Hãy đem viên ngọc ấy đổi lấy những thứ cần dùng, thì không còn thiếu thốn gì nữa.

Đức Thế tôn cũng vậy. Khi ngài làm bồ tát, đã gieo vào chúng con chí nguyện tối thượng, chí nguyện mong cầu tuệ giác của bậc Toàn giác. Nhưng chúng con quên ngay, không hay biết gì hết. Được tuệ giác La hán là tự cho đã niết bàn, như kẻ kiếm sống cực nhọc nên chỉ được chút ít mà tự cho đã đủ. Trong khi đó chí nguyện nói trên vân còn y nguyên. Ngày nay đức Thế tôn thức tỉnh chúng con, dạy rằng cái mà chư vị được chưa phải niết bàn. Bạch đức Thế tôn, ngày nay chúng con mới biết mình thật là bồ tát, được nhận lời ghi về tuệ giác vô thượng. Do vậy mà chúng con cùng cực hoan hỷ, được sự chưa từng có.

Tiết 4 đức Thế tôn tiếp tục thọ ký cho Thanh văn (tiếp theo) (ph 9 Thọ ký cho các vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất)

(211) Lúc ấy các tôn giả A nan đà và La hầu la đều nghĩ, chúng ta tự xét nếu được đức Thế tôn trao cho lời ghi thành tựu tuệ giác vô thượng thì thích thú biết bao. Các tôn giả ấy liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước đức Thế tôn, đầu mặt lạy ngang chân ngài và cùng thưa, bạch đức Thế tôn, trong việc thọ ký chúng con cũng đáng có phần, chỉ có đức Thế tôn là đấng chúng con nương tựa. Chúng con được thế giới này, kế cả chư thiên, nhân loại và tu la, ai cũng biết đến. Họ biết A nan đà con đây thường làm thị giả của đức Thế tôn, coi giữ kho tàng chánh pháp của ngài ; còn La hầu la con đây là con trai của đức Thế tôn khi ngài chưa xuất gia. Nếu đức Thế tôn trao cho chúng con lời ghi thành tựu tuệ giác vô thượng, thì ước nguyện của chúng con đã đạt mà ước vọng của các chúng cũng thỏa. Bấy giờ hai ngàn vị đệ tử thanh văn của đức Thế tôn mà sự tu học đang tiếp tục hay đã hoàn tất, cũng đều đứng dậy khỏi chỗ mình ngồi, vai bên phải trần pháp y, cùng đến trước đức Thế tôn, chuyên chú mà chắp tay chiêm ngưỡng, cùng biểu lộ sự ước nguyện như ước nguyện của các tôn giả A nan đà và La hầu la, rồi đứng cách một khoảng.

Khi ấy đức Thế tôn bảo tôn giả A nan đà, trong thì vị lai, tôn giả sẽ được thành Phật với danh hiệu Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai, đủ mười đức hiệu. Tôn giả sẽ phụng sự sáu mươi hai ức chư Phật, coi giữ kho tàng chánh pháp của các ngài, sau đó thực hiện tuệ giác vô thượng, giáo hóa bồ tát nhiều bằng nhiều ức hằng sa (212), làm cho thành thục tuệ giác vô thượng. Quốc độ tên là Ngọn cờ siêu việt thường dựng cao lên, toàn cõi trong sạch, đất bằng lưu ly. Thời kỳ tên là Âm thanh tinh túy vang dội khắp cả. Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai sống lâu vô số thời kỳ vô số (213), giả sử có ai tính kể trong ngàn vạn ức thời kỳ vô số cũng không biết được. Giáo pháp nguyên chất tồn tại thế giới gấp đôi thì gian sống lâu, giáo pháp tương tự tồn tại thế giới gấp đôi giáo pháp nguyên chất. A nan đà, Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai được nhiều ức hằng sa (214) chư Phật ở khắp mười phương cùng nhau ca tụng tán dương thành quả của ngài.

Đức Thế tôn muốn lặp lại Ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(1) Như lai ngày nay
nói giữa chư Tăng,
rằng A nan đà
người giữ (215) chánh pháp,
tương lai phụng sự
chư vị Phật đà,
rồi thành một bậc
Biết đúng và khắp.

(2) Bậc ấy tên là
Sơn hải tuệ vương.
Quốc độ trong sạch
và có tên là
Ngọn cờ siêu việt
thường dựng cao lên.

(3) Ngài giáo hóa cho
chư vị bồ tát
số lượng nhiều bằng
cát của sông Hằng.
Uy đức ngài có
vô cùng lớn lao,
danh tiếng vang động
khắp cả mười phương.

(4) Vì thương chúng sinh,
ngài sống vô lượng.
Giáo pháp nguyên chất
gấp đôi sống lâu,
giáo pháp tương tự
gấp đôi nguyên chất.

(5) Hằng hà sa số
vô lượng chúng sinh
ở trong giáo pháp
của đức Phật ấy
gieo trồng nhân tố
tuệ giác Phật đà.

Bấy giờ trong đại hội, bồ tát mới phát tâm chí có tám ngàn vị cùng nghĩ rằng, đến như chư vị đại bồ tát mà chúng ta cũng không nghe thấy được thọ ký như vầy, vì nguyên nhân nào mà chư vị thanh văn lại được phán quyết như vậy? Đức Thế tôn biết ý nghĩ ấy của các vị bồ tát mới phát tâm chí nên bảo, chư thiện nam tử, Như lai cùng với tôn giả A nan đà, và các vị đồng hàng với tôn giả ấy, đã từng ở nơi đức Không vương như lai, đồng thời phát ra tâm chí mong cầu tuệ giác vô thượng. Nhưng tôn giả A nan đà thường thích đa văn, còn Như lai thường siêng tinh tiến, nên Như lai thành tựu tuệ giác vô thượng mà tôn giả A nan đà coi giữ kho tàng chánh pháp của Như lai. Tôn giả ấy cũng coi giữ kho tàng chánh pháp của chư Phật vị lai, giáo hóa tác thành chư vị bồ tát. Bản nguyện tôn giả ấy là như vậy nên được thọ ký như trên.

Tôn giả A nan đà đối diện đức Thế tôn, đích thân nghe được lời ghi nhận của ngài trao cho, nghe được sự huy hoàng của quốc độ tương lai của mình, thì ước nguyện thỏa mãn, lòng rất hoan hỷ, được sự chưa từng có, tức khắc nhớ được kho tàng chánh pháp của nhiều ức (216) chư Phật quá khứ, thông suốt vô ngại như thể hiện tại mới nghe, lại nhớ được cả bản nguyện của mình (217). Tôn giả thưa đức Thế tôn với lời chỉnh cú sau đây.

(6) Thế tôn quả thực
cực kỳ hiếm có :
làm con nhớ lại
kho tàng chánh pháp
của vô số Phật
thuộc thì quá khứ,
tựa như mới nghe
trong ngày hôm nay.

(7) Nay con không còn nghi hoặc gì nữa ; đứng vững ở trong tuệ giác Phật đà, phương tiện mà làm một vị thị giả để được coi giữ chánh pháp chư Phật.

Khi ấy đức Thế tôn bảo tôn giả La hầu la, trong thì vị lai, tôn giả sẽ được thành Phật với danh hiệu Đạp thất bảo hoa như lai, đủ mười đức hiệu. Tôn giả sẽ phụng sự chư Phật bằng số vi trần của mười thế giới và, y như đời này, tôn giả thường làm trưởng tử của các ngài. Sự huy hoàng của quốc độ, số lượng thời kỳ của sự sống lâu, đệ tứ được giáo hóa, giáo pháp nguyên chất và tương tự, tất cả điều này của đức Đạp thất bảo hoa như lai đều giống như của đức Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai, không khác gì cả. Tôn giả cũng sẽ làm trưởng tử của ngài, và qua thì gian ấy rồi sẽ được tuệ giác vô thượng. Đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(8) Thì gian Như lai
còn làm thái tử
thì La hầu la
là vị trưởng tử,
Như lai thành Phật
thì La hầu la
tiếp nhận chánh pháp mà làm pháp tử.

(9) Trong thì vị lai
tôn giả gặp được
vô số ức Phật,
cũng làm trưởng tử
chuyên tâm mà cầu
tuệ giác Phật đà.

(10) Hạnh nguyện kín đáo
của La hầu la,
chỉ có Như lai
mới thấu hiểu được,
thị hiện mà làm
trưởng tử Như lai
là để khải thị
cho bao chúng sinh.

(11) La hầu la đây
có vô số lượng
vạn ức công đức
không thể tính kể. Tôn giả sống trong chánh pháp Như lai để cầu đạt được tuệ giác vô thượng.

Đức Thế tôn lại thấy hai ngàn vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất tâm ý của họ mềm dịu, vắng lặng, trong suốt, chuyên chú nhìn ngài, nên ngài bảo tôn giả A nan đà, tôn giả thấy hai ngàn vị còn học và học xong này chăng? Con thấy, bạch đức Thế tôn. A nan đà, các vị này sẽ phụng sự chư Phật nhiều bằng vi trần của năm chục thế giới, cung kính, tôn trọng, coi giữ kho tàng chánh pháp của các ngài, và cuối cùng thì đồng thời thành Phật ở khắp mười phương quốc độ, với danh hiệu đồng nhất là Bảo tướng như lai, đủ mười đức hiệu. Lại cùng sống lâu một thời kỳ. Sự tráng lệ của quốc độ, chúng thanh văn và chúng bồ tát, giáo pháp nguyên chất và tương tự, tất cả cũng đồng đẳng. Đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau dây.

(12) Hai ngàn thanh văn
trước Như lai đây,
Như lai phán quyết
vị lai thành Phật.

(13) Chư Phật như lai
mà các vị ấy
sẽ được phụng sự
thì như vi trần
mà Như lai đã
so sánh ở trên.
Các vị coi giữ
kho tàng chánh pháp
của chư Phật ấy,
và rồi cuối cùng
được thành một bậc
Biết đúng và khắp.

(14) Tại các quốc độ
khắp cả mười phương,
tất cả các vị
đồng một danh hiệu,
đồng thời cùng ngồi
nơi bồ đề tràng,
để cùng thành tựu
tuệ giác vô thượng.

(15- 16) Danh hiệu Bảo tướng, quốc độ, đệ tử,
giáo pháp nguyên chất,
giáo pháp tương tự,
tất cả điều này
đồng đẳng không khác.
Lại cũng đồng đẳng
sử dụng thần lực
giáo hóa cứu độ
mười phương chúng sinh,
danh tiếng vang dội
lan tràn khắp cả,
và rồi dần dần
cùng lúc nhập diệt.

Bấy giờ hai ngàn vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất nghe đức Thế tôn thọ ký cho như vậy, ai cũng hoan hỷ, phấn chấn, cùng nói lời chỉnh cú sau đây. (17- 18) Thưa đức Thế tôn, Ánh sáng đèn tuệ ! Chúng con nghe được tiếng ngài thọ ký, tâm thức chúng con
tràn ngập hoan hỷ,
y như được rưới
với nước cam lộ.

Ghi chú

(211) Tu học tiếp tục và tu học hoàn tất là hữu học vô học hay học vô học. Thanh văn có cái gọi là 4 hướng 4 quả : tu đà hoàn hướng, tu đà hoàn quả, tư đà hàm hướng, tư đà hàm quả, a na hàm hướng, a na hàm quả, a la hán hướng, a la hán quả. A la hán quả là vô học, a la hán hướng trở lui đến tu đà hoàn hướng là hữu học. Xét sự thọ ký của PH không ngừng ở đây. Mà có thể "thất gia hạnh vị" (thất hiền) cũng có trong đó.

(212) Dịch sát : nhiều bằng số cát của hai mươi ngàn vạn ức sông Hằng.

(213) Dịch sát : vô số ngàn vạn ức thời kỳ vô số.

(214) Dịch sát : vô lượng ngàn vạn ức hằng sa.

(215) Giữ ở đây vừa là giữ trong trí (đa văn, ghi nhớ), vừa là giữ cho còn (trông coi, duy trì), và ngài A nan làm việc sau bằng chính việc trước.

(216) Dịch sát : vô lượng ngàn vạn ức.

(217) Nhớ chánh pháp và nhớ bản nguyện được như thế này thì chỉ có ngài A nan.

Lược giải

Kê lại sự thọ ký thì từ trước đến đây thấy có các bậc đại la hán (ngài Xá lợi phất ở phẩm 3, 4 vị đại đệ tử ở phẩm 6) 500 và 1200 đại la hán và la hán (ở phẩm 8), các bậc hữu học vô học (ở phẩm 9). Nhưng sự thọ ký này sau đây còn có nữa, và chắc rằng trong số đó có các vị thuộc "7 gia hạnh vị".

Trọn phẩm 9 này có 2 đoạn : đoạn một, thọ ký cho các ngài A nan và La hầu la; đoạn hai, thọ ký cho 2000 vị hữu học vô học. Tựu trung, ngài A nan thật đặc biệt vì ngài là "người giữ chánh pháp" - giữ cho còn trong trí và giữ cho còn trong đời.

Đến đây là đã hết đại bộ phận 1 của PH, nội dung Phật nói về nhất thừa bằng 3 cách : nói thắng, ví dụ, thọ ký. Sau đây là đại bộ phận 2 của PH, nội dung Phật nói về sự quảng bá nhất thừa.

Toát yếu phẩm 9 "Thọ ký cho các vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất"

Lúc ấy các tôn giả A nan đà và La hầu la đều nghĩ, nếu được đức Thế tôn thọ ký thì thích thú biết bao. Các tôn giả đến trước đức Thế tôn, đầu mặt lạy ngang chân ngài và cùng thưa, bạch đức Thế tôn, trong sự thọ ký chúng con cũng đáng có phần. Chúng con được chư thiên, nhân loại và tu la, ai cũng biết đến. Nếu đức Thế tôn thọ ký cho chúng con thì ước nguyện của chúng con đã đạt mà ước vọng của các chúng cũng thỏa. Bây giờ 2000 vị đệ tử thanh văn của đức Thế tôn mà sự tu học đang tiếp tục hay đã hoàn tất, cũng đều đứng dậy, đến trước đức Thế tôn, chuyên chú mà chắp tay chiêm ngưỡng, cùng biểu lộ sự ước nguyện như ước nguyện của các tôn giả A nan đà và La hầu la.

Khi ấy đức Thế tôn bảo tôn giả A nan đà, vị lai tôn giả sẽ được thành Phật với danh hiệu Sơn hải tuệ tự tại thông vương, đủ 10 đức hiệu. Tôn giá sẽ phụng sự hàng ức chư vị Phật đà, coi giữ kho tàng chánh pháp của các ngài, sau đó thực hiện tuệ giác vô thượng, giáo hóa bồ tát nhiều bằng hàng ức hằng sa. Quốc độ tên là Ngọn cờ siêu việt thường dựng cao lên, toàn cõi trong sạch. Thời kỳ tên là Âm thanh tinh túy vang dội khắp cả. Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai sống lâu hàng ức thời kỳ, giáo pháp nguyên chất tồn tại gấp đôi sống lâu, giáo pháp tương tự tồn tại gấp đôi giáo pháp nguyên chất. Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai được hằng sa Như lai khắp cả mười phương cùng nhau ca tụng tán dương thành quả của ngài.

Bấy giờ trong đại hội có hàng ngàn vị bồ tát mới phát tâm cùng nghĩ, đến như chư vị đại bồ tát mà chúng ta cũng không nghe thấy được thọ ký như vầy, vì nguyên nhân nào mà chư vị thanh văn lại được phán quyết như vậy ?Đức Thế tôn biết ý nghĩ ấy nên bảo, chư thiện nam tử, Như lai cùng với tôn giả A nan dà đã từng ở nơi đức Không vương như lai đồng thời phát ra tâm chí mong cầu tuệ giác vô thượng. Nhưng tôn giả thường thích đa văn, còn Như lai thường siêng tinh tiến, nên Như lai thành tựu tuệ giác vô thượng mà tôn giả coi giữ kho tàng chánh pháp của Như lai. Tôn giả ấy cũng coi giữ kho tàng chánh pháp của chư Phật vị lai. Bản nguyện của tôn giá là như vậy nên được thọ ký như trên.

Tôn giả A nan đà đích thân nghe lời đức Thế tôn thọ ký cho thì tức khắc nhớ được kho tàng chánh pháp của vô lượng chư Phật quá khứ như thể hiện tại mới nghe, lại nhớ được cả bản nguyện của mình phương tiện làm thị giả để coi giữ chánh pháp của chư Phật.

Khi ấy đức Thế tôn bảo tôn giả La hầu la, trong vị lai, tôn giả sẽ được thành Phật với danh hiệu Đạp thất bảo hoa như lai, đủ 10 đức hiệu. Tôn giả sẽ phụng sự chư Phật bằng vi trần của hàng chục thế giới và cũng làm trưởng tử của các ngài. Sự huy hoàng của quốc độ, số lượng thời kỳ sống lâu, đệ tử được giáo hóa, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự, tất cả điều này của đức Đạp thất bảo hoa như lai đều giống như của đức Sơn hải tuệ tự tại thông vương như lai. Tôn giả cũng sẽ làm trưởng tử của ngài. Và qua thì gian ấy rồi sẽ được tuệ giác vô thượng.

Đức Thế tôn lại thấy 2000 vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất tâm ý của họ mềm dịu, vắng lặng, trong suốt, chuyên chú nhìn ngài, nên ngài bảo tôn giả A nan đà, tôn giả thấy các vị này chăng ? Các vị sẽ phụng sự chư Phật nhiều bằng vi trần của hàng chục thế giới, kính trọng, coi giữ kho tàng chánh pháp của các ngài, và cuối cùng thì đồng thời thành Phật ở khắp mười phương quốc độ, với danh hiệu đồng nhất là Bảo tướng như lai, đủ 10 đức hiệu. Lại cùng sống lâu một thời kỳ. Sự tráng lệ của quốc độ, chúng thanh văn và chúng bồ tát, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự, tất cả điều này cũng đồng đẳng. Lại cũng đồng đẳng giáo hóa cứu độ mười phương chúng sinh, và rồi dần dần nhập vào niết bàn.

Bấy giờ 2000 vị tu học tiếp tục và tu học hoàn tất nghe đức Thế tôn thọ ký cho như vậy, ai cũng hoan hỷ, phấn chấn, cùng thưa, bạch đức Thế tôn, chúng con nghe được tiếng ngài thọ ký, tâm thức tràn ngập hoan hỷ, y như được rưới với nước cam lộ.
KINH PHÁP HOA lược giải tập 1 do Trưởng lão tỷ kheo Thích Trí quang giải. Nhà xuất bản Hồng Đức, số 65 Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Chịu trách nhiệm xuất bản: GĐ. Bùi Việt Bắc. Chịu trách nhiệm nội dung: TBT. Lý Bá Toàn. Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh. Sửa bản in: Quảng Tuấn. In số lượng 2000 cuốn, tại Xí nghiệp in FAHASA, 774 Trường Chinh, phường 15, Q. Tân Bình, Tp. HCM. Số XNĐKXB: 3417-2017/ CXBIPH/28-70/HĐ. Số QĐXB của NXB: 216/QĐ-NXBHĐ, cấp ngày 18-10-2017. In xong và nộp lưu chiểu năm 2017. Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) 978-604-89-1276-5.