Kinh Mười Thiện Nghiệp

KINH

MƯỜI

THIỆN

NGHIỆP

Trưởng lão tỷ kheo Trí quang dịch (H Nhà xuất bản Hồng Đức

Kinh Mười thiện nghiệp Trưởng lão Tỷ kheo Trí quang dịch Vu lan 2540 - 1996
Bản in : 2561-2017 Nhà xuất bản Hồng Đức

Pháp ảnh lục của Trưởng lão Trí quang Loại khổ lớn

1. Pháp hoa chính văn

2. Pháp hoa chính văn

3. Pháp hoa lược giải

4. Pháp hoa lược giải

5. kinh Kim cang

6. Tôn kính đức Di đà

7. kinh Địa tạng

8. kinh Dược sư

9. văn Thủy sám

10. Ba ngàn hiệu Phật

11. Lương hoàng sám

12. Lương hoàng sám

13. Vạn Phật

14. Vạn Phật

15. Vạn Phật

16. kinh Ánh sáng hoàng kim

17. Để hiểu đàn Chẩn tế

18. Tổng tập giới pháp Xuất gia

19. Tổng tập giới pháp Xuất gia

20. Tổng tập giới pháp Xuất gia

21. Tổng tập giới pháp Xuất gia

22. Tổng tập Pháp cú

23. Tổng tập Pháp cú

24. Tổng tập Pháp cú

25. Tổng tập Pháp cú

26. Tổng tập Pháp cú

27. Nhiếp luận

28. Khởi tín luận

Loại khổ nhỏ

1. Kinh Di giáo

2. kinh Mười thiện nghiệp

3. phẩm Phổ hiền

4. Tôn kính đức Quan âm

5. Hành pháp Di đà

6. Vu lan báo ân

7. Nghi thức sám hối

8. Tập định Lăng nghiêm

9. Cao tăng Pháp hiển Tổng cọng : 37 cuốn (16.285 trang)

Cáo bạch Nguyên tôi có 2 loại sách là Tâm ảnh lục và Pháp ảnh lục. Tâm ảnh lục là những bài báo viết từ năm 1948. Loại này đã ngưng và hủy bỏ từ lâu.

Pháp ảnh lục là loại dịch thuật kinh sách nên tôi gắn bó nhất, liên tục từ 1944 lúc mới ra trường. Vậy mà đến nay chỉ có 37 cuốn, in lại lần này ! Vì không có thời gian để sửa chữa nên hoàn toàn in lại sách cũ. Lời cáo bạch này ghi nhận những chỗ đáng sửa chữa ấy.

Trong 28 cuốn khổ lớn thì Một, các số 1 - 8 là kinh điển thường đọc tụng. Trong đó số 6 Tôn kính Di đà là nói rõ về đức Bốn tôn, hỗ trợ cho số 5 của loại khổ nhỏ là hành pháp Di đà nói giản dị bao nhiêu thâm thúy bấy nhiêu. Hai, các số 9 - 16, có thể gọi là Tổng tập Sám văn, trong đó Lương hoàng sám kỳ lạ nhất, Anh sáng hoàng kim đặc biệt nhất. Ba, số 17 Để hiểu đàn Chẩn tế, đàn tràng thịnh hành bao nhiêu càng phải nhận thức bấy nhiêu. Bốn, các số 18 - 21 là Tổng tập giới pháp Xuất gia, thay vì 2 tập nay phân ra 4 tập, với số hiệu trang sách vẫn liên tiếp như cũ : 1 - 2262 tr. Mục lục cả Tổng tập ở tr 6, mục lục riêng của 4 cuốn : cuốn 1 ở tr 21, cuốn 2 ở tr 687, cuốn 3 ở tr 1165, cuốn 4 ở tr 1769. Năm, các số 22 - 26 là Tổng tập Pháp cú, chia ra 2 loại là Pháp cú Nam tông và Pháp cú Bắc tông, với nội dung như sau. Nam tông có 2 cuốn : cuốn 22 là Pháp cú Nam tông, cuốn 23 là trích diễm Pháp cú Nam tông. Bắc tông có 3 cuốn : cuốn 24 là Pháp cú Bắc tông : tr 3 - 91 là mở đầu, tr 93 - 398 là Pháp cú Bắc tông, tr 401 - 752 là Lược truyện Pháp cú Bắc tông. Cuốn 25 là kinh Xuất diệu. Cuốn 26 là Hợp tuyển truyện tích Pháp cú Bắc tông : tr 5 - 188 là trích Pháp cú Bắc tông, tr 289 - 501 là trích kinh Xuất diệu. Sáu, Đặc cách giữ lại 2 luận văn để thấy học lý Duyên sinh là như thế nào. Bảy, nói về 9 cuốn loại khổ nhỏ. Thì trong đó cuốn số 5 quan trọng nhất về học lý Tịnh độ.

Nay nói những điều cần cáo bạch.

Một, cuốn 24, tr 73 - 76, có nhiều điều phải xét lại. Cuốn 25, tr 677 (Pc 473), khá quan trọng, xin ghi đế nhớ. Cuốn 26, giữa các tr 49 - 60, có nhiều trang trắng, tại sao ?

Hai, Pháp ảnh lục lần này đã không in lại một số không ít như Hai thời công phu, kinh Thắng man, kinh Duy ma, kinh Giải thâm mật, kinh Viên giác, kinh Di lạc thành đạo, luận Chỉ quán. Phải viết lại thì có kinh 42 bài và Dị tông luận.

Ba. Ban đầu không mong Pháp ảnh lục in được như sau này, cho đến khi Phật tử Thái thị Kim lan xuất tiền lương in lần thứ nhất. Sau đó là Dược sĩ Khanh, nhất là Phật tử Nguyễn công Phú, Hòa thượng Hải ấn, Già lam Quảng hương. Lần in lại trọn bộ này là gia đình Phật tử Minh dũng. Bảng công đức của Pháp ảnh lục là như vậy.

Trường lão Trí quang Mùa An cư

Mục lục

Mục lục …… 15

Chính văn kinh

Mười thiện nghiệp …… 17

Chú giải kinh

Mười thiện nghiệp …… 65

Phần sao lục Hoa văn kinh

Mười thiện nghiệp …… 151

Chính văn kinh Mười thiện nghiệp

Tôi nghe như vầy. Một thời đức Thế tôn ở tại cung điện của chúa tể Đại dương, cùng với chúng đại tỷ kheo tám ngàn vị và chúng đại bồ tát ba mươi hai ngàn vị.

Lúc ấy đức Thế tôn nói với chúa tể Đại dương, rằng hết thảy chúng sinh do tâm tư tưởng khác nhau nên tạo nghiệp khác nhau, vì vậy mà Có sự luân chuyển trong mọi nẻo đường.

Chúa tể Đại dương, ông thấy chăng bao nhiêu thân hình màu sắc và chủng loại khác nhau trong đại hội và trong biển cả này? Mọi sự khác nhau như vậy toàn do tâm tạo ra thân nghiệp khẩu nghiệp ý nghiệp hoặc lành hoặc dữ mà thành ra.

Nhưng tâm thì không có hình sắc để có thể nhận thấy. Nó chỉ do các pháp không thật tập hợp lại mà phát khởi ra, hoàn toàn không có chủ thể : không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã. Dẫu rằng tùy nghiệp mà biểu hiện khác nhau, nhưng thật sự trong đó không có cái chủ thể tạo tác. Do vậy, các pháp toàn là không thể tư duy mô tả, thực chất giống như huyễn ảo. Người có trí tuệ biết như vậy thì hãy tu tập thiện nghiệp. Từ thiện nghiệp này mà có ra thân thể thì toàn bộ đẹp đẽ, ai nhìn cũng không chán.

Chúa tể Đại dương, ông hãy nhìn thân thể của Như lai. Thân thể này do hàng trăm hàng ngàn hàng ức thiện nghiệp sinh ra, nên tướng hảo trang nghiêm, ánh sáng rực rỡ, khuất mờ cả đại hội, đến nỗi ánh sáng của vô số Đại tự tại và Đại phạn vương cũng không rõ ra được. Ai chiêm ngưỡng thân thể ấy của Như lai cũng đều lóa mắt. Ông lại nhìn hình sắc trang nghiêm và trong sáng của các vị đại sĩ. Tất cả toàn do tu tập thiện nghiệp mà có. Rồi kia nữa, những vị uy thế lớn lao của tám bộ loại cũng do thiện nghiệp mà ra. [Ông lại quan sát] thân hình và sắc tướng xấu xí, lớn có nhỏ có, của bao loại chúng sinh trong đại dương này, toàn do đủ loại tư tưởng của tâm họ làm ra các ác nghiệp nơi thân miệng ý, tùy ác nghiệp ấy mà ai cũng tự nhận lấy kết quả.

[Quan sát thấy như thế rồi], ông nên tu học [nguyên lý nhân quả] như vậy, lại làm cho chúng sinh cũng thấu triệt nguyên lý nhân quả ấy, cùng nhau tu tập thiện nghiệp. Đối với nguyên lý nhân quả, ông hãy có quan điểm chính xác, không hề dao động - không rơi vào loại quan điểm mất hẳn hay rơi vào loại quan điểm thường còn. Nên đối với các ruộng phước, các người cũng biết vui vẻ tôn kính, cung phụng, và do vậy mà các người cũng sẽ được nhân loại và chư thiên tôn kính, cung phụng.

Chúa tể Đại dương, [do những điều Như lai đã nói trên đây mà] ông nên biết bồ tát có một cách có năng lực cắt đứt mọi sự khổ não trong các đường dữ. Một cách ấy là gì, là ngày đêm thường xuyên nhớ nghĩ và chiêm nghiệm về thiện nghiệp, làm cho thiện nghiệp tăng lên trong mỗi ý nghĩ, không cho tơ tóc ác nghiệp nào xen vào. Như vậy là có năng lực làm cho ác nghiệp đứt hẳn, thiện nghiệp tròn đầy, thường được thân gần các đức Phật đà, các vị bồ tát, các bậc thánh giả.

Nhưng thiện nghiệp là gì, là cái mà thân thể nhân loại và thân thể chư thiên, tuệ giác thanh văn, tuệ giác độc giác và tuệ giác Phật đà, tất cả đều do cái ấy làm căn bản mà được thành tựu, nên gọi cái ấy là thiện nghiệp. Thiện nghiệp này chính là mười thiện nghiệp. Mười thiện nghiệp là những gì, là [thân thì] từ bỏ vĩnh viễn sự làm sát sinh, sự làm trộm cướp và sự làm tà hạnh ; [miệng thì] từ bỏ vĩnh viễn sự nói dối trá, sự nói ly gián, sự nói thô ác và sự nói thêu dệt ; [ý thì] từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ tham dục, sự nghĩ giận dữ và sự nghĩ tà kiến.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự làm sát sinh thì thực hiện mười sự hết bất an. Mười sự ấy là gì? Một là ban cho các loại chúng sinh sự không sợ hãi. Hai là thường sinh tâm từ bi rộng lớn đối với các loại chúng sinh. Ba là cắt đứt vĩnh viễn mọi thói quen giận dữ. Bốn là cơ thể thường không bịnh tật. Năm là sống lâu. Sáu là thường được sự giữ gìn của những kẻ không phải loài người. Bảy là thường không ác mộng, ngủ hay thức đều yên vui. Tám là hết cả mọi sự thù oán, thù oán tự giải tỏa. Chín là không có sự sợ hãi về đường dữ. Mười là sinh mạng kết thúc thì sinh lên chư thiên. Đó là mười sự [hết bất an]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm sát sinh và mười sự hết bất an] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự sống lâu tự do theo ý muốn" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự làm trộm cướp thì thực hiện mười sự đáng tin cậy. Mười sự ấy là gì? Một là tài sản dồn đầy, vua xấu, giặc cướp, nước lớn, lửa dữ và con hư không thể hủy diệt. Hai là lắm người thương mến. Ba là không ai lừa gạt. Bốn là chỗ nào cũng tán dương. Năm là không sợ tổn hại. Sáu là tiếng tốt lan tràn. Bảy là ở giữa công chúng không hề khiếp sợ. Tám là tài sản, sống lâu, tướng tốt, sức khỏe, yên vui và hùng biện đều toàn hảo, không khiếm khuyết. Chín là thường sẵn lòng cho người. Mười là sinh mạng kết thúc thì sinh lên chư thiên. Đó là mười sự [đáng tin cậy]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm trộm cướp và mười sự đáng tin cậy] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "tuệ giác vĩ đại và trong sáng" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự làm tà hạnh thì thực hiện bốn sự người trí khen. Bốn sự ấy là gì? Một là các giác quan thuần hóa. Hai là rời hẳn sự náo động. Ba là đời ai cũng ca tụng. Bốn là vợ [chồng] không thể bị xâm phạm. Đó là bốn sự [người trí khen]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm tà hạnh và bốn sự người trí khen] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "cái tướng đại trượng phu nam căn ẩn mật" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói dối trá thì thực hiện tám sự chư thiên khen. Tám sự ấy là gì ? Một là miệng thường sạch sẽ với mùi thơm của hoa sen. Hai là được người đời tin phục. Ba là nói là có chứng cứ, nhân loại và chư thiên đều kính mến. Bốn là thường đem lời tiếng khả ái mà an ủi mọi người. Năm là được ý thích siêu việt, thân miệng ý đều trong sáng. Sáu là nói thì không lầm lỡ, lòng thường vui vẻ. Bảy là nói năng trang trọng, nhân loại và chư thiên đều phụng hành. Tám là trí tuệ siêu việt, không ai chế ngự được. Đó là tám sự [chư thiên khen]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói dối trá và tám sự chư thiên khen] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "lời nói chân thật" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói ly gián thì thực hiện năm sự không thể hỏng. Năm sự ấy là gì ? Một là được thân thể không thể hỏng, vì không ai hại được. Hai là được thân thuộc không thể hỏng, vì không ai phá được. Ba là được tín tâm không thể hỏng, vì thuận với thiện nghiệp cũ. Bốn là được pháp hạnh không thể hỏng, vì sự tu vững chắc. Năm là được thiện hữu không thể hỏng, vì không hề lừa dối. Đó là năm sự [không thể hỏng]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói ly gián và năm sự không thể hỏng] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "thân thuộc chánh tánh, ma quân ngoại đạo không thể làm cho nát rã" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói thô ác thì thực hiện tám sự nói trong sáng. Tám sự ấy là gì ? Một là nói chừng mực. Hai là nói hữu ích. Ba là nói hợp lý. Bốn là nói hay ho. Năm là nói thì tiếp nhận được. Sáu là nói thì được tin theo. Bảy là nói không chê được. Tám là nói ai cũng thích. Đó là tám sự [nói trong sáng]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói thô ác và tám sự nói trong sáng] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được toàn hảo "âm thanh Phạn thiên" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói thêu dệt thì thực hiện ba sự rất quyết định. Ba sự ấy là gì? Một là quyết định được sự thương mến của người có trí. Hai là quyết định có thể đem trí tuệ mà giải đáp đúng như sự thật về mọi câu hỏi. Ba là quyết định uy đức hơn hết đối với nhân loại và chư thiên, không có giả tạo. Đó là ba sự [rất quyết định]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói thêu dệt và ba sự rất quyết định] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự thọ ký toàn không vô hiệu" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ tham dục thì thực hiện năm sự rất tự do. Năm sự ấy là gì? Một là thân miệng ý tự do, vì các quan năng đủ cả. Hai là tài sản tự do, vì những kẻ oán thù không thể chiếm đoạt. Ba là phước đức tự do, vì tùy ý muốn gì thì tài vật cũng có đủ cả. Bốn là ngôi vua tự do, vì những vật quí, lạ và đẹp, đều được phụng hiến. Năm là tài vật có được hơn cả trăm lần mong ước, vì xưa kia không keo lẫn. Đó là năm sự [rất tự do]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ tham dục và năm sự rất tự do] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự cao nhất ba cõi, ai cũng tôn kính hiến cúng" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ giận dữ thì thực hiện tám sự làm đẹp dạ. Tám sự ấy là gì? Một là không có tính làm hại. Hai là không có tính giận dữ. Ba là không có tính kiện cáo. Bốn là được tính ôn hòa chất trực. Năm là được tính từ bi của các bậc hiền thánh. Sáu là được tính thường đem lại lợi ích và yên vui cho chúng sinh. Bảy là thân hình và sắc tướng đều đẹp đẽ, trang nghiêm, mọi người ai cũng tôn kính. Tám là vì từ hòa ẩn nhẫn nên mau chóng sinh lên thế giới Phạn thiên. Đó là tám sự [làm đẹp dạ]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ giận dữ và tám sự làm đẹp dạ] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "cái tâm không chướng ngại nên ai nhìn cũng không chán" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ tà kiến thì thực hiện mười sự thành quả tốt. Mười sự ấy là gì? Một là được ý thích chân thiện, đồng bạn chân thiện. Hai là tin tưởng sâu xa vào nhân quả, nên thà chết chứ không làm ác nghiệp. Ba là chỉ qui y Phật, không theo vị trời nào khác hay những vị đồng đẳng với vị trời ấy. Bốn là tâm lý ngay thẳng, quan điểm chính xác, rời hẳn tất cả mạng lưới thắc mắc về lý số tốt xấu. Năm là thường sinh trong nhân loại và chư thiên, không còn trở lại đường dữ. Sáu là vô lượng phước đức và tuệ giác dần dần thêm và hơn lên. Bảy là vĩnh viễn tách rời đường đi tà ngụy, chỉ đi theo đường đi thánh chánh. Tám là không nổi dậy sự thân kiến, xả bỏ các thứ ác nghiệp. Chín là đứng vững trong sự thấy biết không chướng ngại. Mười là không rơi vào các tai nạn. Đó là mười sự [thành quả tốt]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ tà kiến và mười sự thành quả tốt] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "mau chóng thực hiện tất cả thành quả của Phật, [trong đó có sự] hoàn thành thần thông tự tại [của Ngài].

Bấy giờ đức Thế tôn lại dạy chúa tể Đại dương, rằng vị bồ tát nào y theo mười thiện nghiệp này, khi hành bồ tát hạnh, có thể từ bỏ sự làm sát sinh mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, sống lâu chứ không chết yểu, không bị những kẻ oán thù làm cho thương tổn tai hại. Từ bỏ sự làm trộm cướp mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, hơn hết tất cả, không ai sánh bằng, đủ mọi năng lực tập hợp đầy đủ kho tàng chánh pháp của chư Phật. Từ bỏ sự làm tà hạnh mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, gia đình trinh bạch, thuận hòa, [cha] mẹ, [chồng] và con cái, không ai có thể nhìn họ bằng tâm lý dâm dục. Từ bỏ sự nói dối trá mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, không bị mọi sự phỉ báng, chấp trì chánh pháp, làm gì cũng chắc chắn hiệu quả y như nguyện ước. Từ bỏ sự nói ly gián mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, thân thuộc hòa thuận, ý thích đồng nhất, không bao giờ mâu thuẫn tương tranh. Từ bỏ sự nói thô ác mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, tập thể nào cũng vui vẻ qui ngưỡng, nói ra điều gì cũng được tin tưởng, tiếp nhận, không ai chống cự. Từ bỏ sự nói thêu dệt mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, nói không uổng lời, ai cũng kính trọng tiếp nhận, có thể tài tình cắt đứt mọi sự nghi hoặc. Từ bỏ sự nghĩ tham dục mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, có gì cũng đem biếu tặng, tin hiểu vững chắc, có đại uy lực. Từ bỏ sự nghĩ giận dữ mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, mau chóng tự thành tâm trí không chướng ngại, mọi bộ phận thân thể đều trang nghiêm, tốt đẹp, ai thấy cũng kính mến. Từ bỏ sự nghĩ tà kiến mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, thường xuyên sinh vào gia đình chánh kiến và chánh tín, gặp Phật nghe Pháp cúng Tăng, không bao giờ quên mất tâm nguyện mong cầu đại bồ đề. Như thế đó là những sự lợi ích lớn lao mà bồ tát đạt được khi hành bồ tát hạnh, làm mười thiện nghiệp mà trang hoàng bằng thí độ. Ấy vậy, chúa tể Đại dương, lấy phần chính yếu mà nói, làm mười thiện nghiệp mà trang hoàng bằng giới độ thì có năng lực phát sinh tất cả lợi ích chân thật trong Phật pháp, đầy đủ chí nguyện vĩ đại ; mà trang hoàng bằng nhẫn độ thì được ngữ âm toàn hảo của Phật, lại đủ mọi tướng tốt, vẻ đẹp ; mà trang hoàng bằng tiến độ thì có năng lực hủy diệt sự thù nghịch của ma quân, nhập vào kho tàng chánh pháp của Phật ; mà trang hoàng bằng định độ thì phát sinh được niệm, tuệ, tàm quí, khinh an ; mà trang hoàng bằng tuệ độ thì hủy diệt được mọi thứ quan điểm sai lầm của sự phân biệt.

[Lại nữa, cũng lấy phần chính yếu mà nói, làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng từ vô lượng tâm, thì đối với chúng sinh không hề nổi dậy mọi sự quấy rối, tác hại ; mà trang hoàng bằng bi vô lượng tâm thì thương xót chúng sinh đến nỗi không bao giờ chán họ, bỏ họ; mà trang hoàng bằng hỷ vô lượng tâm thì thấy ai có thiện nghiệp lòng mình không ghét không ganh ; mà trang hoàng bằng xả vô lượng tâm, thì đối với cảnh ngộ thuận lòng hay cảnh ngộ trái ý không có tâm lý ưa thích hay tâm lý tức bực. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng bốn Nhiếp pháp, thì thường xuyên cần cù giáo hóa hết thảy chúng sinh. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng bốn niệm xứ thì khéo léo thực tập sự quán sát theo bốn niệm xứ ấy ; mà trang hoàng bằng bốn chánh cần thì diệt trừ được hết mọi thứ ác nghiệp, làm thành được hết mọi thứ thiện nghiệp ; mà trang hoàng bằng bốn thần túc thì làm cho cơ thể và tâm thần luôn luôn thư thái, thích thú ; mà trang hoàng bằng năm căn thì thâm tín vững chắc, siêng năng thuần túy, không xen biếng nhác, không có lúc nào mê mờ, vọng động, tĩnh lặng thuần hóa, cắt đứt mọi sự phiền não; mà trang hoàng bằng năm lực thì mọi thứ thù nghịch diệt hết, không ai có thể phá hoại ; mà trang hoàng thì bằng bảy giác chi thì thường khéo giác ngộ tất cả các pháp ; mà trang hoàng bằng tám chánh đạo thì trí tuệ chính xác hiển hiện thường xuyên như ở trước mắt. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng sự Chỉ thì có năng lực trừ khử mọi thứ kiết sử ; mà trang hoàng bằng sự Quán thì có năng lực biết một cách đúng như sự thật về thực chất của các pháp. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng phương tiện thì mau chóng hoàn thành đầy đủ cái vui hữu vi và cái vui vô vi.

Chúa tể Đại dương, ông nên biết mười thiện nghiệp này đến nỗi có năng lực làm cho mười đại năng lực, bốn sự không sợ, mười tám sự đặc biệt, tất cả thành quả của Phật, [mà đại loại là như vậy], đều được hoàn thành đầy đủ. Do vậy, các người phải siêng năng mà tu học [mười thiện nghiệp ấy].
Chúa tể Đại dương, tất cả thành thị làng xóm đều nương tựa địa cầu mà đứng vững, tất cả cây cỏ rừng rú cũng nương tựa địa cầu mà sinh trưởng. Mười thiện nghiệp cũng là như vậy, tất cả thân thể của nhân loại và thân thể của chư thiên đều do mười thiện nghiệp mà đứng vững, tất cả tuệ giác của thanh văn, tuệ giác của độc giác, hạnh nguyện của bồ tát, tất cả thành quả của Phật đà, toàn do địa cầu mười thiện nghiệp mà được hoàn thành.

Đức Thế tôn tuyên thuyết kinh này hoàn tất thì chúa tể Đại dương, và cả đại hội bao gồm chư thiên, tu la, và các chúng đồng đẳng, thuộc phạm vi thế gian, ai cũng đại hoan hỷ, tin tưởng, tiếp nhận và phụng hành.

10.7. Vu lan 2540

Chú giải kinh Mười thiện nghiệp

1. Mục lục phần chú giải kinh Mười thiện nghiệp

1. Mục lục phần chú giải kinh Mười thiện nghiệp …… 67

2. Dẫn vào kinh Mười thiện nghiệp …… 69

Một, tên kinh …… 69

Hai, văn bản và dịch giả …… 70

Ba, tà kiến về nghiệp …… 72

A. Đoạn kiến …… 74

B. Thường kiến …… 74

Bốn, chánh kiến về nghiệp …… 75

A. Đời sống …… 76

B. Hành vi …… 79

C. Tư tưởng của tâm …… 83

Năm, một ít chi tiết …… 86

3. Chú giải kinh Mười thiện nghiệp …… 91

Mở đầu pháp thoại …… 91

Phần một nói nguyên lý của nghiệp …… 92

Phần hai nói hiệu năng của thiện nghiệp …… 108

A. Định nghĩa thiện nghiệp và liệt kê 10 thiện nghiệp …… 109

B. Nói hiệu năng của 10 thiện nghiệp …… 116

C. Nói 10 thiện nghiệp mở rộng …… 134

D. Tổng quan 10 thiện nghiệp …… 146

Kết thúc pháp thoại …… 148

2. Dẫn vào kinh Mười thiện nghiệp

Một, tên kinh

Tên kinh này bằng Hoa văn là Phật thuyết thập thiện nghiệp đạo kinh (bản kinh Đức Phật dạy về mười nghiệp đạo lành), hoặc gọi tắt một chút là Thập thiện nghiệp đạo kinh (bản kinh Mười nghiệp đạo lành). Nay xin dịch tắt là kinh Mười thiện nghiệp.

Trước hết nên nói về chữ nghiệp đạo. Nghiệp là hành vi. Nghiệp đạo là con đường hành vi. Hành vi, bản thân của nó là con đường dẫn ra nhau nên gọi là nghiệp đạo; thêm nữa, hành vi là con đường dẫn ra kết quả của nó nên gọi là nghiệp đạo. Nói giản dị, hành vi thì dẫn ra hành vi lành dữ và dẫn ra kết quả vui khổ, nên điển ngữ gọi hành vi là nghiệp đạo. Như vậy, nghiệp đạo có thể gọi tắt là nghiệp, và đó là chữ thường gọi.

Nghiệp có 3, thành 10 : 3 là thân miệng ý; 10 là thân làm có 3, miệng nói có 4, ý nghĩ có 3. Thân miệng ý mà ác là ác nghiệp, từ bỏ ác nghiệp ấy là thiện nghiệp. Như vậy 10 nghiệp có thiện có ác. Ở đây Phật dạy về thiện nghiệp, nên pháp thoại này mệnh danh là kinh Mười thiện nghiệp.

Hai, văn bản và dịch giả

Kinh này mang số 600 của đại tạng bản Đại chính (Chính 15/157 - 159). Văn bản này là chính văn tôi dịch, và gọi tắt là bản A. Ngoài ra, tra xét thì kinh này còn có 2 bản dị dịch. Một là phẩm 11 của Phật thuyết Hải long vương kinh, mang số 598 của đại tạng nói trên (Chính 15/146 - 147). Văn bản này gọi tắt là bản B, dịch giả là Đôn hoàng bồ tát Pháp hộ, người hậu bán thế kỷ 3. Hai là Phật vị Sa dà ra long vương sở thuyết đại thừa kinh, mang số 601 của đại tạng nói trên (Chính 15/159 - 162). Văn bản này gọi tắt là bản C, dịch giả là Hiển giáo đại sư Thi hộ, người hậu diệp thế kỷ 10.

Bản A thì dịch giả là Hoa nghiêm tam tạng Thật xoa nan đà, niên đại là 652 - 710, người Vu điền mà nay là Tân cương. Ngài là dịch giả định bản Hoa nghiêm. Nhưng coi luận Khởi tín, nhất là kinh Lăng dà, mới thấy ngài dịch thật đáng bái phục. Được như vậy là vì bản thân ngài, mà còn vì có sự tham dự của Hoa nghiêm tam tố Pháp tạng. Chỉ đối chiếu 3 văn bản về kinh Mười thiện nghiệp này thôi cũng đủ thấy.

Còn tài liệu tôi sử dụng để dịch và giải bản A là bản B, bản C, bản giảng lục của Thái hư đại sư, và Phật quang đại từ điển.

Ba, tà kiến về nghiệp

Hành vi lành dữ, kết quả vui khổ, là sự việc hiển nhiên đến nổi bình dân cũng thấy, tư tưởng gia càng không thế không nghĩ đến. Do vậy, nghiệp không phải chỉ là thuyết của Phật giáo. Trước sau và cùng lúc đã có và vẫn có lắm quan điểm về nghiệp. Quan điểm có lý thì gọi là chánh kiến; quan điểm chính xác. Trái lại thì gọi là tà kiến ; quan điểm sai lầm. Nay hãy nói về tà kiến. Nói nay hơn xưa.

Nghiệp là hành vi và kết quả của hành vi, vậy nghiệp là đời sống - là nhân quả. Đời sống, như vậy, là diễn tiến, liên tục qua những giai đoạn. Mỗi giai đoạn gọi là một đời. Đời đã có đời này thì đã có đời trước và sẽ có đời sau. Đời sống không phải mở đầu trong thai mẹ và kết thúc dưới lòng đất. Nói về tà kiến thì trước hết hãy coi quan điểm của họ như thế nào về đời sau. Đối với đời sau, tà kiến có 2 quan điểm là đoạn kiến (quan điểm mất hẳn) và thường kiến ( quan điểm trường tồn).

A. Đoạn kiến

không phải chỉ có phái duy vật, cho đời sống là sản phẩm của vật chất, cho hành vi chỉ là vật chất phản ứng, cho chết là hết, đời sau chỉ là tuyên truyền của tôn giáo. Đoạn kiến còn là những tư tưởng hoài nghi, phá hoại, chán đời. Tư tưởng phủ nhận tội phước báo ứng, đề cao mục đích cạnh tranh chứ không húy kỵ gì về hành vi, mới càng là đỉnh cao của đoạn kiến. Họ nói khỉ tiến lên thành người, nhưng người tiến lên thành gì thì họ lờ đi.

B. Thường kiến

thì có 2 phái cổ kim nên nói. Một phái nói người cũng chỉ là một hệ sinh thái. Người vẫn luôn luôn là người, hành vi không có trách nhiệm gì ở đây. Phái khác nói con người do chúa trời : đời sống, việc làm và sự hưởng chịu, toàn do chúa trời chủ tể. Con người không có quyền gì hết. Còn đời sau thì chết rồi chờ đó. Ngày tận thế chúa trời sẽ phán cho lên thiên quốc đời đời hay đày xuống hỏa ngục vĩnh viên. Tiêu chuẩn chúa trời phán là tin hay bác ngài. Hỏi rằng ngài tạo ra chi kẻ phán ngài, bác ngài, tạo ra chi cơ hội để con người phạm tội (mà ngài phải chuộc), thì không thấy nói sao cho nghe được.

Bốn, chánh kiến về nghiệp

Dĩ nhiên chánh kiến về nghiệp thì, ở đây, là nói qua kinh này. Kinh này có 2 phần lớn : phần một nói nguyên lý của nghiệp, phần hai nói hiệu năng của thiện nghiệp. Phần một là chánh kiến về nghiệp. Theo đó, có 3 chi tiết, tổng quát nói nguyên lý của nghiệp là nguyên lý nhân quả : đời sống hạnh phúc hay bất hạnh là do hành vi lành hay dữ : hành vi lành hay dữ là do tư tưởng khác nhau của tâm : tâm tập khởi ra tất cả.

A. Đời sống

. Kinh này nói về đời sống rõ nhất là bằng chính văn uẩn xứ giới. Hãy coi ghi chú 12, ở đây chỉ nói sơ sài. Uấn là 5 uẩn (hợp thể) xứ là 12 xứ (phạm trù) giới là 18 giới (lĩnh vực). Pháp số nào cũng nói đủ về đời sống. Có đến 3 pháp số chỉ là phân loại tổng hợp theo trình độ người nghe. Mỗi pháp số đều nói về "đời sống mà nội dung gồm có thân thể, tâm trí, và thế giới của thân thể tâm trí ấy". Đời sống như vậy được gọi là nghiệp quả, nghiệp báo, quả báo, dị thục, đều có nghĩa là kết quả của hành vi.

Đời sống ấy, theo kinh này thì có 6 bộ (6 đường) : thiên (chư thiên) nhân (nhân loại) tu la (thần), đó là 3 đường lành do thiện nghiệp nhiều ít khác nhau ; bàng sinh (mọi động vật khác mà chủ yếu là chim thú) ngạ quỷ (quỉ) địa ngục (không thể ưa được hay không có gì vui) đó là 3 đường dữ do ác nghiệp ít nhiều khác nhau. Tất cả 6 bộ này do thiện nghiệp và ác nghiệp thể hiện. Nhưng trên 6 bộ còn có Thanh văn, Độc giác, Bồ tát và Phật đà, là 4 bộ toàn do thiện nghiệp mà hoàn toàn hay tuyệt đối nên khác nhau.

Nay, nhìn bằng mắt người, vào 6 bộ mà thôi, thì cái có thể thấy được là 2 bộ nhân loại và chim thú. Mỗi bộ lại có lắm họ, nhưng bộ vẫn là một. Đời sống bộ nào cũng có 2 phần (do dẫn nghiệp và mãn nghiệp mà ra) ; phần tổng quát, là cùng một bộ; phần bổ sung, là hạnh phúc hay bất hạnh, kế cả mức độ tâm trí, lại khác nhau. Thêm nữa, trong đời sống, phần thế giới của thân thể và tâm trí thì, giữa người với người hay giữa người với vật, lại có hiện tượng đồng nhất, dầu trong đó vẫn có hiện tượng dị biệt. Và 2 hiện tượng này là do cọng nghiệp với biệt nghiệp biểu thị.

Đời sống, như vậy, là diễn tiến, vô thỉ mà vô chung. Sự diễn tiến thì liên tục qua từng giai đoạn. Mỗi giai đoạn gọi là một đời. Mỗi đời có 2 đặc tính : vừa là kết quả của đời trước, vừa là nguyên nhân của đời sau. Trước mắt, đời sống mỗi người cho thấy người ấy đang là gì, đã là gì và sẽ là gì, chứ không phải ngẫu nhiên hay di truyền. Do đó, nguyên tắc có thể khẳng định là đời sống thì không mất hắn mà cũng không thường còn. Đời sống là diễn tiến ; diễn tiến thì biến chuyển theo hành vi của ý chí, theo nghiệp.

B. Hành vi

. Hành vi là nghiệp, tác nhân của đời sống. Nếu nói Phật giáo là duy tâm, dầu là cái tâm của Phật giáo, vẫn không bằng nói là duy nghiệp. Nghiệp, theo kinh này, thân làm, miệng nói, ý nghĩ, đều là nghiệp cả. Thân làm có 3 (sát sinh, trộm cướp, tà hạnh), miệng nói có 4 (dối trá, ly gián, thô ác, thêu dệt), ý nghĩ có 3 (tham dục, giận dữ, tà kiến), gọi là 10 ác nghiệp; bỏ 10 ác nghiệp ấy gọi là 10 thiện nghiệp. Thật ra nghiệp vốn có cả 3 tính chất là ác, thiện, vô ký (trung tính). Nhưng kinh này chỉ nói ác với thiện là vì đó mới thật là nghiệp, là hành vi có ý chí. Tất cả 10 nghiệp, có thuần ác (như địa ngục), có xen lẫn (như nhân loại), có thuần thiện (như chư thiên), có hoàn toàn (như Thanh văn), có tuyệt đối (như Phật đà). Cũng nên biết có chỗ nói 10 thiện nghiệp có 2 phần chỉ (bỏ ác) và tác (làm thiện). Cách nói này không chính xác. Bởi vì sự bỏ ác đến triệt để đương nhiên bao gồm sự làm thiện đến triệt để, không còn ác đến thói quen nhỏ nhiệm nhất. Trái lại, làm thiện không hoàn toàn đã bỏ ác.

Mặt khác, học thuyết khả thủ của Thuyết hữu bộ có cái điển ngữ tư nghiệp. Tư, duy thức học định nghĩa : đặc tính của nó là làm cho tâm tạo tác, đặc dụng của nó là xô đẩy tâm tạo tác thiện ác. Nên tư là nghiệp, gọi là tư nghiệp. Một học phái nói tư phát ra nơi thân gọi là thân nghiệp, phát ra nơi miệng gọi là khẩu nghiệp, phát ra nơi ý gọi là ý nghiệp. Tất cả những gì gọi là tâm sở thiện ác thì đã tức là ý nghiệp - vì không có gì ngoài 3 bất thiện căn, hay 3 thiện căn, tức không ngoài 3 nghiệp của ý. Một học phái khác nói ý nghiệp là tư nghiệp, thân nghiệp khấu nghiệp là tư dĩ nghiệp. Ý kiến này khá đặc sắc : ý nghĩ đã là nghiệp mà là gốc, thân làm miệng nói là nghiệp tiếp theo mà là nhánh của gốc ấy.

Tư nghiệp, như vậy, có thể dịch là ý chí hoạt động hay tư tưởng hoạt động. Từ chữ dịch nghĩa này cho thấy nghiệp là tự chủ, tự trách nhiệm, không phải do chúa trời hay vật chất. Ý chí hoạt động dĩ nhiên không phải không chịu ảnh hưởng những yếu tố tương quan. Nhưng ý chí thế nào thì hoạt động như vậy, kể cả cái ý chí bị ảnh hưởng.

Sau hết, nếu nói làm gì chịu đó, không thể đổi bỏ, thì nói như vậy chính là thường kiến. Nghiệp thì thay đổi theo ý chí. Làm gì chịu đó là làm rồi mà làm tới, không có ý chí thay đổi. Làm ác làm thiện đều như vậy cả. Thế nên nghiệp đối với nghiệp quả không thể có cái lý làm một đời mà được vĩnh viễn lên thiên đàng hay bị vĩnh viễn xuống địa ngục.

Nhưng nói như sau đây thì cho thấy nghiệp là bất tận. Rằng trong 12 duyên khởi, nghiệp là thủ, liên hệ với ái và hữu, thì "ái tận niết bàn" là do thiện nghiệp mà làm cho hết ác nghiệp (giải thoát nghiệp). Nhưng ác nghiệp dứt hết hơn nữa, nghĩa là thiện nghiệp làm thành hơn nữa, dứt đến triệt đế , nghĩa là thành đến triệt để, thì đó là "vô trú niết bàn", nghiệp thành bất tư nghị nghiệp (hành vi ngoài tầm nghĩ bàn), thành diệu dụng của đại nguyện chư Phật. Kinh này nói rõ như vậy, khi nói tuệ giác vô thượng, tất cả thành quả của Phật đà, toàn do 10 thiện nghiệp làm căn bản.

C. Tư tưởng của tâm

. Kinh này nói nghiệp quả là do nghiệp, nghiệp là do "tâm tưởng", do "tự tâm chủng chủng tưởng niệm". Từ ngữ trước được dịch là tâm tư tưởng, từ ngữ sau được dịch là "đủ loại tư tưởng của tâm". Tưởng, hay tưởng niệm, chỉ là tưởng. Và tưởng ở đây là tư, là tư tưởng hay ý chí. Còn tâm thì kinh này nói "nó chỉ do các pháp không thật tập hợp lại mà phát khởi ra".

Câu kinh này phải giải thích. Các pháp là uẩn xứ giới : là "thân thể, tâm trí, và thế giới của thân thể tâm trí ấy". Các pháp này mà nói không thật (hư vọng), là có mà cái có ấy không thật. Có, tự nó là không thật. Không thật mới có được. Kinh này ví dụ như ảo thuật : như ảo thuật nên có, và có ngàn sai muôn biệt, theo hệ thống nhân quả. Cái có của các pháp là như vậy. Các pháp này "tập hợp lại mà phát khởi ra". Nói như vậy thì tâm của kinh nói là tập khởi (chất đa : citta). Và tập hợp lại mà phát khởi ra là huân tập mà hiện hành. Nên tâm ở đây chủ yếu là các thức thứ 6 và thứ 8.

Nói về nghiệp, và nghiệp quả, thì thức thứ 6 là tư nghiệp ; tư nghiệp phát động ra là thân nghiệp và khẩu nghiệp, là tư dĩ nghiệp. Thức thứ 6 lại tạo ra dẫn nghiệp và mãn nghiệp. Còn thức thứ 8 thì do danh ngôn huân tập mà duyên khởi ra tự tánh khác nhau, lại do hữu chi huân tập mà duyên khởi ra tư thể khác nhau (Nhiếp luận, trang 88 - 89). Do vậy, thức thứ 8 vừa là chất liệu vừa là tổ hợp, vừa là vật tư vừa là kiến trúc. Nên kinh này nói tâm tạo ra nghiệp, nghiệp kết ra quả. Và đó là nguyên lý nhân quả mà kinh này nói.

Nguyên lý nhân quả này qui hết tự do và trách nhiệm cho con người, trong thế giới của nó. Nguyên lý nhân quả này bác bỏ ở đây khái niệm duy vật và khái niệm duy thần.

Năm, một ít chi tiết

Đại thừa ít có kinh nào như kinh này, ngắn, đơn giản, sáng sủa, độc đáo rõ rệt về nghiệp, về 10 thiện nghiệp. Nhưng có mấy chi tiết cũng đáng nêu ra, làm sáng tỏ thêm tiểu mục Ba và Bốn ở trên.

Chi tiết thứ nhất, chữ thiện nghiệp có ý nghĩa độc đáo mà lại duy nhất. Chỉ có vài ba chỗ thuận văn nên nói phước đức. Y nghĩa thiện nghiệp ở đây độc đáo ở chỗ bao gồm tất cả thiện pháp từ nơi chúng sinh đến nơi Phật đà, đến cả sau Phật đà nữa. Phước đức tư lương với trí tuệ tư lương, thuận giải thoát phần với thuận quyết trạch phần, đại niết bàn với đại bồ đề, đoạn đức trí đức với ân đức, toàn là 10 thiện nghiệp mở rộng hoặc căn bản. Chứ không phải như thông thường nói 10 thiện nghiệp mà thấp là của thiên đạo, 10 thiện nghiệp mà cao là của nhị địa.

Chi tiết thứ hai, như đã nói, kết quả của 10 thiện nghiệp, tức uẩn xứ giới (loại khả ái) - tức đời sống mà kinh này nói, thì ngoài tâm trí còn có thân thể và thế giới, nghĩa là còn có, mà có rất thấp cũng như rất cao, cái đời sống thuộc vật lý. Vậy là Phật giáo cũng nói vật lý, và vật lý ở đây, như uẩn xứ giới nói về 5 căn 5 cảnh, về 4 đại năng tạo và 4 trần sở tạo, thì chẳng phải chỉ là vật chất của thế kỷ 19.

Chi tiết thứ ba, kinh này cũng nói Đại tự tại và Đại phạn vương, Đại tự tại là Mahesvara, thần cách tối cao của ngoại đạo, xưa mà cũng như nay. Ở thiền thiên thứ 4 của cõi Sắc. Còn Đại phạn vương là Mahabrahma, thần chúa sinh thành của ngoại đạo, xưa mà cũng như nay. Đại phạn vương lại còn là đại phạn vương Thi khí (Sikhi) hay Thế chúa (Prajapati). Ở tầng trên hết của thiền thiên thứ 1, cõi Sắc. Đại tự tại và Đại phạn vương đều được cho là chúa tế, tạo vật. Phật giáo thì nói cùng là thiên nhân hộ pháp, do tu thiện nghiệp "từ bỏ sự làm tà hạnh" và tu "từ vô lượng tâm" mà thành. Vậy là Phật giáo cũng nói "chúa trời", nhưng nói rất có lý.

Chi tiết thứ tư, bổ túc cho chi tiết thứ hai. Ấy là sắc pháp (vật lý) ở Phật đà lại càng tinh tế, toàn hảo. Phật có cái mà thường gọi là 32 tướng tốt và 80 nét đẹp. Sắc tướng, âm thanh, ánh sáng, tất cả đều bậc nhất. Ấy là chưa nói thân độ (thân thể và thế giới) của Phật thì hệ thống và toàn vẹn đến vô thượng, vô tận.

Chi tiết thứ năm, hãy nói thêm về hệ thống nhân quả trong nguyên lý nhân quả của 10 thiện nghiệp. Nói cao nhất, nơi Phật, thì có các hệ nhân quả đắng lưu, dị thục, tăng thượng, sĩ dụng và ly hệ ; 4 hệ trước là cái vui hữu vi, hệ 5 là cái vui vô vi. Lại nói bậc vừa trong 6 đường là đời sống nhân loại (gồm có thân thể, tâm trí, thế giới) thì các hệ nhân quả đẳng lưu, dị thục tăng thượng và sĩ dụng càng rất quan trọng. Mà sĩ dụng chính là nhân lực hiện tại, là nỗ lực của con người đối với đời sống con người.

20.7. Vu lan 2540.

3. Chú giải kinh Mười thiện nghiệp

Toàn văn kinh này, như có dịp đã nói, có 2 phần : phần một nói nguyên lý của nghiệp, phần hai nói hiệu năng của thiện nghiệp. Trước và sau 2 phần này là lời mở đầu pháp thoại và lời kết thúc pháp thoại.

Mở đầu

Tôi nghe như vầy. Một thời đức Thế tôn ở tại cung điện của chúa tể Đại dương (1) cùng với chúng đại tỷ kheo tám ngàn vị và chúng đại bồ tát ba mươi hai ngàn vị.

(1) chúa tể Đại dương, chính văn là Sa kiệt la long vương. Sa kiệt la (Sagara) là biển, biển mặn, tôi dịch là Đại dương, ấy là tên lấy theo chỗ ở. Long vương là chúa tể loài rồng, rồng chúa, tôi dịch tắt là chúa tể, thành chúa tể Đại dương.

Phần một nói nguyên lý của nghiệp

Lúc ấy đức Thế tôn nói với chúa tể Đại dương, rằng hết thảy chúng sinh (2) do tâm tư tưởng (3) khác nhau nên tạo nghiệp (4) khác nhau, vì vậy mà có sự luân chuyển (5) trong mọi nẻo đường (6).

Chúa tể Đại dương, ông thấy chăng bao nhiêu thân hình màu sắc và chủng loại khác nhau trong đại hội và trong biển cả này? Mọi sự khác nhau như vậy toàn do tâm tạo ra thân nghiệp khẩu nghiệp ý nghiệp hoặc lành hoặc dữ (7) mà thành ra.

(2) chúng sinh : Bahujana, jantu, jagat. Lại dịch ý chữ sattva. chúng sinh là 6 bộ loại nói ở ghi chú 6. Vì có lắm đời kiếp diễn tiến, lại do lắm yếu tố hóa hợp, nên gọi là chúng sinh.

(3) Tâm tư tưởng, chính văn là tâm tưởng : tư tưởng của tâm. Tâm, do đoạn dưới tiếp đoạn này nói, biết là tập khởi tâm, chỉ cho thức thứ 8 mà cũng chỉ cho thức thứ 6. Tư tưởng, chính văn là tưởng hay tưởng niệm, nên hiểu là tư tưởng hay ý chí.

(4) Nghiệp : hành vi (của tư tưởng hay ý chí). Thân làm (có 3) miệng nói (có 4) ý nghĩ (có 3) đều là nghiệp. Nghiệp ấy có thiện, có ác. Nên nghiệp, theo kinh này, có 2 tính chất, có 3 xuất xứ, gồm 10 tiết mục.

(5) Luân chuyển (samsara) cũng dịch luân hồi, ý nghĩa : như bánh xe lăn quay, đời sống cũng diễn tiến như vậy - Diễn tiến trong 6 bộ loại và qua lắm giai đoạn ; mỗi giai đoạn là một đời, có 2 tính cách : vừa là kết quả của đời trước, vừa là nguyên nhân của đời sau, chứ không mất hẳn hay thường còn. Do vậy, thí dụ như nhân loại đây, ta tự nhìn hay nhìn người, thấy đang là gì thì cũng có thể đoán định đã là gì, và sẽ là gì.

(6) Mọi nẻo đường, đường, chính văn là thú

(

gati), cũng dịch là đạo, đều có nghĩa đường hay nẻo đường, chỉ cho 6 bộ loại chúng sinh. Nên có 2 pháp số : 6 đường (lục đạo) 5 đường (ngũ thú). Sáu đường là chư thiên, nhân loại, tu la (gọi là 3 đường lành, do thiện nghiệp nhiều ít mà khác nhau), địa ngục, ngạ qui, bàng sinh (gọi là 3 đường dữ, do ác nghiệp nhiều ít khác nhau). Năm đường thì đem tu la gồm vào ngạ quỉ và chư thiên. Nhưng trên 6 đường, kinh này nói có 4 bậc Thanh văn, Độc giác, Bồ tát và Phật đà, toàn do thiện nghiệp hoàn toàn hay tuyệt đối mà khác nhau. Tất cả 6 đường và 4 bậc trên đây toàn là những đời sống kết quả của hành vi (nghiệp quả).

(7) Đúng ra nghiệp có cả thiện, ác, vô ký (trung tính). Kinh này chỉ kể thiện ác, vì đó là những loại hành vi có ý chí, và kết quả tạo ra đời sống khả ái hay phi ái (đáng chấp nhận hay đáng khước từ, đáng ưa hay đáng ghét).

Lược giải.- Đoạn này nói nguyên lý nhân quả của nghiệp : nghiệp do tâm, nghiệp quả do nghiệp. Nói giản dị, đời sống là do hành vi, hành vi là do tư tưởng của tâm. Như vậy tâm là chủ chốt của nguyên lý nhân quả về nghiệp.

Nhưng tâm thì không có hình sắc để có thể nhận thấy (8). Nó chỉ do các pháp không thật tập hợp lại mà phát khởi ra (9), hoàn toàn không có chủ thể : không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã. Dẫu rằng tùy nghiệp mà biểu hiện khác nhau, nhưng thật sự trong đó không có cái chủ thể tạo tác (10). Do vậy, các pháp toàn là không thể tư duy mô tả, thực chất giống như huyễn ảo (I1). Người có trí tuệ biết như vậy thì hãy tu tập thiện nghiệp. Từ thiện nghiệp này mà có ra thân thể (12) thì toàn bộ đẹp đẽ, ai nhìn cũng không chán.

Chúa tể Đại dương, ông hãy nhìn thân thể của Như lai. Thân thể này do hàng trăm hàng ngàn hàng ức thiện nghiệp (13) sinh ra, nên tướng hảo trang nghiêm (14), ánh sáng rực rỡ, khuất mờ cả đại hội, đến nỗi ánh sáng của vô số Đại tự tại và Đại phạn vương (15) cũng không rõ ra được. Ai chiêm ngưỡng thân thể ấy của Như lai cũng đều lóa mắt. Ông lại nhìn hình sắc trang nghiêm và trong sáng của các vị đại sĩ. Tất cả toàn do tu tập thiện nghiệp (16) mà có. Rồi kia nữa, những vị uy thế lớn lao của tám bộ loại (17) cũng do thiện nghiệp mà ra. [Ông lại quan sát] thân hình và sắc tướng xấu xí, lớn có nhỏ có, của bao loại chúng sinh trong đại dương này, toàn do đủ loại tư tưởng của tâm họ (18) làm ra các ác nghiệp nơi thân miệng ý, tùy ác nghiệp ấy mà ai cũng tự nhận lấy kết quả.

(8) Tâm thì không có hình sắc để có thể nhận thấy, là tâm thì không phải đối cảnh của giác quan. Nhưng không phải như vậy là không có. Vì giác quan biết, thì ngay trong sự thật tương đối, cũng đã không thật. Nhất là không phải cái gì giác quan không biết thì không có, trái lại là khác.

(9) Nó chỉ do các pháp không thật tập hợp lại mà phát khởi ra. "Các pháp" ở đây là chỉ cho uẩn xứ giới (coi ghi chú 12). Trong uẩn xứ giới dĩ nhiên cũng gồm cả tâm, tư tưởng của tâm, nghiệp và nghiệp quả. . "Các pháp không thật", không thật, chính văn là hư vọng, có nghĩa sự có tự nó đã là không thật : không thật mới có được. "Các pháp không thật tập hợp lại mà phát khởi ra", đó là định nghĩa của tâm ở đây. Tâm ở đây là tập khởi (chất đa : citta). Tập khởi là huân tập mà hiện hành. Mà nói huân tập (gồm cả năng huân và thọ huân) thì quan trọng là các thức thứ 6 và thứ 8. Nhưng tâm tập khởi mà kinh này nói thì như kiến trúc sư làm nhà (là đời sống vui khổ), đó là hệ nhân quả dị thục, hệ này là chính. Nhưng làm nhà thì phải sử dụng vật liệu (là tâm lý vật lý), đó là hệ nhân quả đẳng lưu; vật liệu phải hổ trợ cho nhau (tâm lý vật lý tương quan với nhau), đó là hệ nhân quả tăng thượng; làm nhà rồi phải tu bổ bảo trì (là nhân lực hiện tại), đó là hệ nhân quả sĩ dụng. Do vậy tâm tạo nghiệp quả (đời sống) là cực kỳ phức tạp mà hệ thống. Rồi đời sống đó nội dung là gì thì coi ghi chú 12, đời sống đó diễn tiến thế nào thì coi ghi chú 5.

(10) Hoàn toàn không có chủ thể : không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã. Dẫu rằng tùy nghiệp mà biểu hiện khác nhau, nhưng thật sự trong đó không có cái chủ thể tạo tác. "Không có chủ thế" được chú thích là không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã. "Không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã" là chú thích "không có cái chủ thể tạo tác". Chủ thể tạo tác, chính văn là tác giả (karaka), chỉ cái bản ngã mà ngoại đạo cho là chủ thể tạo hóa - Cái bản ngã ấy có kẻ cho là Đại tự tại, có kẻ cho là Đại phạn vương, có kẻ cho là tự tánh ; đời nay có kẻ cho là chúa trời, có kẻ cho là vật chất. Theo những kẻ này, vũ trụ và đời sống chỉ là sở hữu của bản ngã ấy. Nay kinh này nói tâm tạo (mà tâm thì không phải cái chủ thể bản ngã), thì thế là phủ nhận tất cả cái bản ngã tác giả ấy.

(11) Do vậy, các pháp toàn là không thế tư duy mô tả, thực chất giống như huyễn ảo. "Các pháp", coi lại ghi chú 9 "Không thế tư duy mô tả", chính văn là bất khả tư nghị. Từ ngữ này, ở đây, là tả sự cực kỳ phức tạp mà hệ thống, hóa hợp vô cùng, diễn tiến bất tận, y như ảo thuật, nghĩ và bàn bình thường không thể thấu đáo. "Như huyễn ảo" là như ảo thuật, tả sự chuyển biến vô cùng, không phải nói sự không có. Nên chánh định Như huyễn là hoạt dụng vô cùng, diệu dụng vô tận, thi thố hạnh nguyện như huyễn mà hóa độ chúng sinh như huyễn.

(12) Thân thể. - Chính văn ở đây là uẩn xứ giới, còn sau đây có 2 chỗ thì chính văn chỉ nói thân thể. Nhưng chính văn nào cũng là nói về nghiệp, quả - về đời sống. Nói đời sống mà chỉ nói thân thể thì thân thể ấy còn phải gồm có tâm trí và thế giới. Do vậy, đời sống mà nói uẩn xứ giới thì đầy đủ hơn. Uẩn xứ giới có thể dịch ý là "đời sống mà nội dung gồm cả thân thể, tâm trí và thế giới của thân thể và tâm trí ấy". Có điều để nguyên chính văn hay dịch ý như vậy đều bất ổn, nên phải dùng chữ thân thể cho dễ hiểu (như 2 chỗ sau đây sẽ dùng), chứ không phải dịch ý. Sau đây là sự giải thích sơ lược. Uẩn là 5 uẩn (hợp thể), xứ là 12 xứ (phạm trù), giới là 18 giới (lĩnh vực). Trong 5 uẩn thì sắc uẩn là vật lý (thân thế và thế giới), 4 uẩn còn lại là tâm lý. Trong 12 xứ thì 5 căn 5 cảnh và một phần pháp xứ là tâm lý. Trong 18 giới thì vật lý cũng là 5 căn, 5 cảnh, và một phần pháp giới; tâm lý là 6 thức, ý căn, và một phần pháp giới. Như vậy uẩn xứ giới, pháp số nào cũng nói về đời sống mà chỉ mở rộng hay thu gọn khác nhau. Đời sống mà mỗi pháp số này nói đến như vậy, là nội dung bao gồm thân thể, tâm trí và thế giới của thân thể tâm trí ấy. Đời sống này là nghiệp quả, đáng ưa có đáng ghét có, tức vui khổ có cả, do thiện nghiệp có tuyệt đối, có hoàn toàn, có nhiều, có ít, hay có như không có.

(13) Thiện nghiệp ở đây chính văn là phước đức, dị danh của thiện nghiệp.

(14) Tướng hảo trang nghiêm là 32 tướng đại trượng phu và 80 tùy hình hảo mà thường nói là 32 tướng tốt, 80 nét đẹp. Tướng hảo trang nghiêm này chỉ cho ứng hóa thân trong nhân loại của Phật, chưa nói pháp tánh thân, thọ dụng thân, cũng không nói ứng hóa thân mà tùy theo mỗi xứ mỗi loài và mỗi việc.

(15) Đại tự tại và Đại phạn vương. Đại tự

• tại là Mahesvara, Đại phạn vương là Mahabrahma (hay đại phạn vương Thi khí : Sikhi). Cả 2 cùng là "tác giả", cha chúa tạo vật mà ngoại đạo nói. Nhưng trong Phật giáo thì nói cùng là thiên nhân hộ pháp, do tu thiện nghiệp "từ bỏ sự làm tà hạnh" và tu "từ vô lượng tâm" mà thành.

(16) Thiện nghiệp, coi lại ghi chú 13.

(17) Tám bộ loại ở đây chính văn nói đủ là thiên long bát bộ : 8 bộ loại thiện thần hộ vệ Tam bảo, tức thiên (thiên thần) long (long thần) dạ xoa (lực thần) càn thát bà (nhạc thần) a tu la (chiến thần) ca lâu la (điểu thần) khẩn na la (ca thần) ma hầu la dà (mãng thần). Tất cả đều là dị loại (phi nhân), qui y và làm tùy thuộc của Phật, hộ vệ Tam bảo, lại hơi lạ là được nói cùng ở thọ dụng độ của Phật.

Lược giải.- Đoạn này nói, do đặc tính tập khởi mà tâm huân tập nghiệp chủng và hiện hành nghiệp quả. Nghiệp quả ấy là đời sống; cao nhất như Phật, thấp nhất như hải sản, toàn do nghiệp có thiện có ác mà có. Nhưng chính sự tập khởi đã chứng minh tâm không phải cái gọi là bản ngã tác giả. Nên duy thần không có trong việc kiến trúc đời sống, còn duy vật thì chỉ tương quan với tâm lý mà thôi.

[Quan sát thấy như thế rồi], ông nên tu học [nguyên lý nhân quả] như vậy, lại làm cho chúng sinh cũng thấu triệt nguyên lý nhân quả ấy, cùng nhau tu tập thiện nghiệp. Đối với nguyên lý nhân quả, ông hãy có quan điểm chính xác (18), không hề dao động - không rơi vào loại quan điểm mất hẳn hay rơi vào loại quan điểm thường còn (19). Nên đối với các ruộng phước (20), các người cũng biết vui vẻ tôn kính, cung phụng, và do vậy mà các người cũng sẽ được nhân loại và chư thiên tôn kính, cung phụng.

(18) Quan điểm chính xác, chính văn là đoạn kiến thường kiến. Chánh kiến, như kinh này đã nói, có 2 điểm chính yếu. Một là hiểu nhân quả, hiểu đời sống do nghiệp, nghiệp do tâm. Tâm tập khởi ra đời sống, chứ không phải là cái tác giả duy thần duy vật. Hai là biết luân hồi, biết đời sống thì diễn tiến vô thỉ vô chung, diễn tiến qua các giai đoạn. Mỗi giai đoạn là một đời, vừa là kết quả của đời trước vừa là nguyên nhân của đời sau. Thí dụ thấy một người đang là gì thì biết đã là gì và sẽ là gì, chứ không mất hẳn hay thường còn.

(19) Quan điểm mất hắn hay quan điểm thường còn, chính văn là đoạn kiến thường kiến. Đoạn kiến là quan điểm duy vật, hoài nghi, phá hoại, không tin giá trị của đời sống và đời sống có đời sau. Thường kiến là quan điểm duy thần, cho con người sẽ vẫn là con người, cho con người sẽ vĩnh viễn được cho lên thiên đàng hay bị đày xuống hỏa ngục. Con người là do chúa, không có sự tự chịu trách nhiệm bằng hành vi của mình.

(20) Các ruộng phước. Có 8 ruộng phước, chia 3 loại. Loại một là ruộng phước đáng kính, có 3, đó là Phật, thánh giả và chư tăng. Loại hai là ruộng phước đáng ơn, có 4 đó là hòa thượng và a xà lê (ơn giáo hóa), là cha và mẹ (ơn sinh dưỡng). Loại ba là ruộng phước đáng thương, có 1, đó là bịnh nhân. Tôn kính loại một, báo ơn loại hai, giúp đỡ loại ba, đều có phước như nhau, nên gọi cả 3 loại ruộng phước. Có một pháp số khác, do bản sớ giải Bồ tát giới Phạn võng ghi, đó là đào giếng, bắc cầu, sửa đường, hiếu cha mẹ, kính Tam bảo, giúp bịnh nhân, cứu người nghèo, độ vong linh. Lược giải.- Nếu biết đời sống do hành vi, hành vi do tư tưởng ; nếu biết đời sống ấy, dầu riêng hay chung, đều có thể thay đổi ; nếu biết đời sống ấy sẽ có đời sống, đời sống sẽ có này cần phải lý đến, thì đương nhiên tự mình và khuyên người thực hành 10 thiện nghiệp - bằng cách cất bước từ sự hoan hỷ gieo thiện nghiệp vào 8 ruộng phước.