Kinh Mười Thiện Nghiệp

Phần hai nói hiệu năng của thiện nghiệp

(21)

(21) Phần này có 3 tiểu mục : A. Định nghĩa thiện nghiệp và liệt kê 10 thiện nghiệp, B. Nói hiệu năng của 10 thiện nghiệp, C. Nói hiệu năng của 10 thiện nghiệp mở rộng, D. Tổng quan 10 thiện nghiệp.

A. Định nghĩa thiện nghiệp và liệt kê 10 thiện nghiệp

Chúa tể Đại dương, [do những điều Như lai đã nói trên đây mà] ông nên biết bồ tát có một cách (22) có năng lực cắt đứt mọi sự khổ não trong các đường dữ (23). Một cách ấy là gì, là ngày đêm thường xuyên nhớ nghĩ và chiêm nghiệm về thiện nghiệp (24), làm cho thiện nghiệp tăng lên trong mỗi ý nghĩ, không cho tơ tóc ác nghiệp nào xen vào. Như vậy là có năng lực làm cho ác nghiệp đứt hẳn, thiện nghiệp tròn đầy, thường được thân gần các đức Phật đà, các vị bồ tát, các bậc thánh giả (25).

Nhưng thiện nghiệp (là gì,) là cái mà thân thể (26) nhân loại và thân thể chư thiên, tuệ giác thanh văn, tuệ giác độc giác và tuệ giác Phật đà, tất cả đều do cái ấy làm căn bản mà được thành tựu, nên gọi cái ấy là thiện nghiệp (27). Thiện nghiệp này chính là mười thiện nghiệp. Mười thiện nghiệp là những gì, là [thân thì] từ bỏ vĩnh viễn sự làm sát sinh, sự làm trộm cướp và sự làm tà hạnh ; [miệng thì từ bỏ vĩnh viễn] sự nói dối trá, sự nói ly gián, sự nói thô ác và sự nói thêu dệt ; [ý thì] từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ tham dục, sự nghĩ giận dữ và sự nghĩ tà kiến (28).

(22) Một cách, chính văn là nhất pháp, có nghĩa một trong những cách, không phải có nghĩa cái cách duy nhất.

(23) Cắt đứt mọi sự khổ não trong các đường dữ. Cắt đứt là giải thoát. Giải thoát khổ não đường dữ là không còn bị sa vào đó. Nhưng còn có nghĩa nữa, quan trọng hơn. Ấy là còn ở trong đường dữ, hay nguyện ở trong đường dữ, mà khổ não ở đó không làm cho vì khổ não mà làm ác, mà thoái chuyển...

(24) Thiện nghiệp, chính văn là thiện pháp, ở đây là dị danh của thiện nghiệp.

(25) Thánh giả nghĩa là bậc giải thoát khổ não, ở đây chỉ cho các vị thanh văn và độc giác.

(26) Coi lại ghi chú 12

(27) Thiện nghiệp là gì, là cái mà thân thể nhân loại và thân thể chư thiên, tuệ giác thanh văn, tuệ giác độc giác và tuệ giác Phật đà, tất cả đều do cái ấy làm căn bản mà được thành tựu, nên gọi cái ấy là thiện nghiệp. Thiện nghiệp có nghĩa là làm căn bản tạo thành đời sống tương đối hạnh phúc của chư thiên và nhân loại, làm căn bản tạo thành tuệ giác hoàn toàn hay tuyệt đối của thanh văn, độc giác, Phật đà. "Tuệ giác Phật đà" đúng chính văn thì phải dịch tuệ giác vô thượng. Tuệ giác thanh văn và tuệ giác độc giác chỉ giống với đoạn đức của tuệ giác Phật đà ; tuệ giác Phật đà thì có đoạn đức (giải thoát tất cả) có trí đức (thấu triệt tất cả) có ân đức (hóa độ tất cả). Nhưng định nghĩa thiện nghiệp là làm căn bản cho hạnh phúc thế gian và tuệ giác xuất thế như trên đây rất nên được bổ sung bằng định nghĩa sau đây : thiện nghiệp là hành vi lợi ích cho mình cho người, hạnh phúc đời này đời sau, phù hợp đối với chân lý.

(28) Mười thiện nghiệp là những gì, là thân thì từ bỏ vĩnh viễn sự làm sát sinh, sự làm trộm cướp và sự làm tà hạnh ; miệng thì từ bỏ vĩnh viễn sự nói dối trá, sự nói ly gián, sự nói thô ác và sự nói thêu dệt ; ý thì từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ tham dục, sự nghĩ giận dữ và sự nghĩ tà kiến. Ghi chú này có 3 tiểu tiết. Tiểu tiết một, trước hết lược giải mấy chữ. "Tà hạnh" là dâm dục, điển ngữ là phi phạn hạnh (không phải việc làm thanh tịnh). Như vậy không dâm dục thì điển ngữ là phạn hạnh (việc làm thanh tịnh). "Nói thô ác" là nói tục, nói dữ. "Nói ly gián" ", chính văn là lưỡng thiệt : nói hai lưỡi. "Tà kiến" là quan điểm sai lầm, dị danh của ngu si hay si (mà chính xác hơn). Tiểu tiết hai, 10 thiện nghiệp mà liệt kê rõ và đủ là 1. từ bỏ vĩnh viễn sự làm sát sinh, 2. từ bỏ vĩnh viễn sự làm trộm cướp, 3. từ bỏ vĩnh viễn sự làm tà hạnh, 4. từ bỏ vĩnh viễn sự nói dối trá, 5. từ bỏ vĩnh viễn sự nói ly gián, 6. từ bỏ vĩnh viễn sự nói thô ác, 7. từ bỏ vĩnh viễn sự nói thêu dệt, 8. từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ tham dục, 9. từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ giận dữ, 10. từ bỏ vĩnh viễn sự nghĩ tà kiến. Còn liệt kê vắn tắt là 1. không sát sinh, 2. không trộm cướp, 3. không tà hạnh, 4. không dối trá, 5. không ly gián, 6. không thô ác, 7. không thêu dệt, 8. không tham dục, 9. không giận dữ, 10. không tà kiến. Tiểu tiết ba, có chỗ nói 10 thiện nghiệp có chỉ (bỏ ác) và tác (làm lành). Nói như vậy thiếu chính xác. Vì chỉ (từ bỏ vĩnh viễn 10 ác nghiệp) thì đã đủ và rất sâu, nên chỉ (bỏ ác) thì phải gồm có tác (làm lành) ; trái lại, làm lành vị tất hoàn toàn bỏ ác. Nhưng phần tác của 10 thiện nghiệp là gì thì tôi chưa tìm thấy liệt kê. Nên ở đây tôi tạm liệt kê theo ý nghĩa, như sau, đối chiếu cả chỉ và tác : 1. không làm sát sinh mà làm hộ sinh, 2. không làm trộm cướp mà làm thí xả, 3. không làm tà hạnh mà làm phạn hạnh, 4. không nói dối trá mà nói chân thật, 5. không nói ly gián mà nói hòa giải, 6. không nói thô ác mà nói ái ngữ, 7. không nói thêu dệt mà nói như nghĩa, 8. không nghĩ tham dục mà nghĩ ly dục, 9. không nghĩ giận dữ mà nghỉ từ bi, 10. không nghĩ tà kiến mà nghĩ chánh kiến.

Lược giải.- Chính yếu của 10 thiện nghiệp là ở chữ từ bỏ. Từ bỏ liên tục (không cho ác nghiệp xen vào), từ bỏ suốt đời (trọn đời không vi phạm), từ bỏ vĩnh viễn (đời đời từ bỏ), từ bỏ đầy đủ (bỏ hết ác, làm hết lành), từ bỏ triệt để (thói quen nhỏ nhất cũng không còn). Từ bỏ liên tục và suốt đời là từ bỏ theo giới pháp 10 thiện nghiệp. Từ bỏ vĩnh viễn và đầy đủ là từ bỏ theo giới pháp 10 thiện nghiệp của bồ tát. Từ bỏ triệt để là từ bỏ của Phật.

B. Nói hiệu năng của 10 thiện nghiệp

Chúa tể Đại dương, từ bỏ (29) sự làm sát sinh thì thực hiện mười sự hết bất an (30). Mười sự ấy là gì ? Một là ban cho các loại chúng sinh sự không sợ hãi. Hai là thường sinh tâm từ bi rộng lớn đối với các loại chúng sinh. Ba là cắt đứt vĩnh viễn mọi thói quen giận dữ. Bốn là cơ thể thường không bịnh tật. Năm là sống lâu. Sáu là thường được sự giữ gìn của những kẻ không phải loài người (31). Bảy là thường không ác mộng, ngủ hay thức đều yên vui. Tám là hết cả mọi sự thù oán, thù oán tự giải tỏa. Chín là không có sự sợ hãi về đường dữ (32). Mười là sinh mạng kết thúc thì sinh lên chư thiên. Đó là mười sự [hết bất an]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm sát sinh và mười sự hết bất an] hồi hướng về tuệ giác vô thượng (33) thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự sống lâu tự do theo ý muốn" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự làm trộm cướp thì thực hiện mười sự đáng tin cậy (34). Mười sự ấy là gì ? Một là tài sản dồn đầy, vua xấu, giặc cướp, nước lớn, lửa dữ và con hư (35) không thể hủy diệt. Hai là lắm người thương mến. Ba là không ai lừa gạt. Bốn là chỗ nào cũng tán dương. Năm là không sợ tổn hại. Sáu là tiếng tốt lan tràn. Bảy là ở giữa công chúng không hề khiếp sợ. Tám là tài sản, sống lâu, tướng tốt, sức khỏe, yên vui và hùng biện đều toàn hảo, không khiếm khuyết. Chín là thường sẵn lòng cho người. Mười là sinh mạng kết thúc thì sinh lên chư thiên. Đó là mười sự [đáng tin cậy]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm trộm cướp và mười sự đáng tin cậy] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "tuệ giác vĩ đại và trong sáng" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự làm tà hạnh thì thực hiện bốn sự người trí khen. Bốn sự ấy là gì ? Một là các giác quan thuần hóa. Hai là rời hẳn sự náo động. Ba là đời ai cũng ca tụng. Bốn là vợ [chồng] không thể bị xâm phạm. Đó là bốn sự [người trí khen]. Nếu biết [đem sự từ bỏ làm tà hạnh và bốn sự người trí khen] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "cái tướng đại trượng phu nam căn ẩn mật" của Phật (36).

(29) Từ bỏ. Cả 10 thiện nghiệp đều nói từ bỏ, không nói từ bỏ vĩnh viễn, có nghĩa chỉ từ bỏ liên tục và suốt đời theo giới pháp 10 thiện nghiệp. Do vậy, hiệu quả của 10 thiện nghiệp thực hiện đa số ở trong phạm vi nhân loại.

(30) Sự hết bất an, chính văn là ly não pháp : sự thoát bỏ bực dọc.

(31) Kẻ không phải loài người là chư thiên, quỉ thần.

(32) Không có sự sợ hãi về đường dữ, là không có sự sợ sa vào đường dữ, không có sự lo cái khổ đường dữ tác hại (nếu nguyện vào ở trong đó).

(33) Nếu biết đem sự từ bỏ làm sát sinh và mười sự hết bất an hồi hướng về tuệ giác vô thượng. Là đem cả nhân (mỗi thiện nghiệp) và quả (những sự thực hiện của mỗi thiện nghiệp) của 10 thiện nghiệp hồi hướng về tuệ giác Phật đà. "Hồi hướng" : xoay lại mà hướng về. "Tuệ giác vô thượng" : là dịch tắt, dịch âm đủ là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, dịch nghĩa đủ là vô thượng chánh đẳng chánh giác. Tuệ giác vô thượng là tuệ giác Phật đà.

(34) Sự đáng tin cậy, chính văn là khả báo tín pháp: sự có thế bảo đảm tin cậy.

(35) Con hư, chính văn là phi ái tử : đứa con không thương được.

(36) Tướng đại trượng phu nam căn ẩn mật. "Đại trượng phu" : bậc cao cả. "Nam căn ẩn mật" : sinh thực khí nam ẩn kín trong người ; đó là 1 trong 32 tướng tốt của bậc đại trượng phu (chỉ cho ứng hóa thân của Phật hay thân của Chuyển luân vương).

Lược giải.- Ba đoạn nhỏ này nói về hiệu quả 3 thiện nghiệp của thân : không làm sát sinh, không làm trộm cướp, không làm tà hạnh.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói dối trá thì thực hiện tám sự chư thiên khen. Tám sự ấy là gì ? Một là miệng thường sạch sẽ với mùi thơm của hoa sen. Hai là được người đời tin phục. Ba là nói là có chứng cứ, nhân loại và chư thiên đều kính mến. Bốn là thường đem lời tiếng khả ái mà an ủi mọi người. Năm là được ý thích siêu việt, thân miệng ý đều trong sáng. Sáu là nói thì không lầm lỡ, lòng thường vui vẻ. Bảy là nói năng trang trọng, nhân loại và chư thiên đều phụng hành. Tám là trí tuệ siêu việt, không ai chế ngự được. Đó là tám sự [chư thiên khen]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói dối trá và tám sự chư thiên khen] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "lời nói chân thật" của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói ly gián thì thực hiện năm sự không thể hỏng. Năm sự ấy là gì? Một là được thân thể không thể hỏng, vì không ai hại được. Hai là được thân thuộc không thể hỏng, vì không ai phá được. Ba là được tín tâm không thể hỏng, vì thuận với thiện nghiệp cũ. Bốn là được pháp hạnh (37) không thể hỏng, vì sự tu vững chắc. Năm là được thiện hữu (38) không thể hỏng, vì không hề lừa dối (39). Đó là năm sự [không thể hỏng]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói ly gián và năm sự không thể hỏng] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "thân thuộc chánh tánh (40), ma quân ngoại đạo không thế làm cho nát rã" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói thô ác thì thực hiện tám sự nói trong sáng. Tám sự ấy là gì? Một là nói chừng mực (41). Hai là nói hữu ích. Ba là nói hợp lý. Bốn là nói hay ho. Năm là nói thì tiếp nhận được. Sáu là nói thì được tin theo. Bảy là nói không chê được. Tám là nói ai cũng thích. Đó là tám sự [nói trong sáng]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói thô ác và tám sự nói trong sáng] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được toàn hảo "âm thanh Phạn thiên" (42) của Phật.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nói thêu dệt thì thực hiện ba sự rất quyết định. Ba sự ấy là gì ? Một là quyết định được sự thương mến của người có trí. Hai là quyết định có thể đem trí tuệ mà giải đáp đúng như sự thật về mọi câu hỏi. Ba là quyết định uy đức hơn hết đối với nhân loại và chư thiên, không có giả tạo. Đó là ba sự [rất quyết định]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nói thêu dệt và ba sự rất quyết định] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự thọ ký toàn không vô hiệu" (43) của Phật.

(37) Pháp hạnh ở đây có nghĩa là việc làm theo chánh pháp.

(38) Thiện hữu, dịch tắt chính văn thiện tri thức (người quen biết tốt, bạn tốt).

(39) Không hề lừa dối, ở đây là thiện hữu thì không bao giờ lừa dối mình.

(40) Thân thuộc chánh tánh, chính văn là chánh quyến thuộc : bà con toàn là người tu học chánh pháp của Phật. Nhưng đó là dịch nghĩa và cắt nghĩa thường. Ở đây là bà con của Phật, vậy phải dịch nghĩa là thân thuộc chánh tánh : bà con toàn là những bậc muốn hay đạt đến niết bàn.

(41) Nói chừng mực, chính văn là ngôn bất quai độ. "Độ" ở đây không phải là pháp độ (pháp luật chế độ) ; ở đây chỉ có, và rất cần có, cái nghĩa chừng mực : nói vừa phải, nói đúng lúc. Cả 2 bản dị dịch đều có nghĩa nói đúng chân lý (như đế, thật ngữ). Nhưng tôi ngờ không chính xác, vì trùng với sự nói hợp lý thứ ba (mà 2 bản dị dịch cũng dịch như ưng, y nghĩa).

(42) Âm thanh Phạn thiên, chính văn là Phạn âm thanh : âm thanh rất thanh tịnh hay âm thanh như Phạn thiên, cả 2 cùng một nghĩa. Âm thanh Phạn thiên là âm thanh thanh nhã, nghe xa, nghe sau.

(43) Thọ ký toàn không vô hiệu, chính văn là thọ ký giai bất đường quyên. "Thọ ký" : lời Phật trao cho sự ghi nhận, tiên đoán, phán quyết. "Không vô hiệu" (bất đường quyên) là lời thọ ký của Phật đúng cả, người được thọ ký đạt được tất cả.

Lược giải.- Bốn đoạn nhỏ này nói về hiệu quả 4 thiện nghiệp của miệng : không nói dối trá, không nói ly gián, không nói thô ác, không nói thêu dệt.

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ tham dục thì thực hiện năm sự rất tự do. Năm sự ấy là gì ? Một là thân miệng ý tự do, vì các quan năng đủ cả. Hai là tài sản tự do, vì những kẻ oán thù không thể chiếm đoạt. Ba là phước đức tự do, vì tùy ý muốn gì thì tài vật cũng có đủ cả. Bốn là ngôi vua tự do, vì những vật quí, lạ và đẹp, đều được phụng hiến. Năm là tài vật có được hơn cả trăm lần mong ước, vì xưa kia không keo lẫn. Đó là năm sự [rất tự do]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ tham dục và năm sự rất tự do] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "sự cao nhất ba cõi, ai cũng tôn kính hiến cúng" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ giận dữ thì thực hiện tám sự làm đẹp dạ. Tám sự ấy là gì ? Một là không có tính làm hại. Hai là không có tính giận dữ. Ba là không có tính kiện cáo. Bốn là được tính ôn hòa chất trực. Năm là được tính từ bi của các bậc hiền thánh. Sáu là được tính thường đem lại lợi ích và yên vui cho chúng sinh. Bảy là thân hình và sắc tướng đều đẹp đẽ, trang nghiêm, mọi người ai cũng tôn kính. Tám là vì từ hòa ẩn nhẫn nên mau chóng sinh lên thế giới Phạn thiên (44). Đó là tám sự [làm đẹp dạ]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ giận dữ và tám sự làm đẹp dạ] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "cái tâm không chướng ngại (45) nên ai nhìn cũng không chán" [của Phật].

Chúa tể Đại dương, từ bỏ sự nghĩ tà kiến thì thực hiện mười sự thành quả tốt. Mười sự ấy là gì? Một là được ý thích chân thiện, đồng bạn chân thiện. Hai là tin tưởng sâu xa vào nhân quả, nên thà chết chứ không làm ác nghiệp. Ba là chỉ qui y Phật, không theo vị trời nào khác hay những vị đồng đẳng với vị trời ấy. Bốn là tâm lý ngay thắng, quan điểm chính xác, rời hẳn tất cả mạng lưới thắc mắc về lý số tốt xấu. Năm là thường sinh trong nhân loại và chư thiên, không còn trở lại đường dữ. Sáu là vô lượng phước đức và tuệ giác dần dần thêm và hơn lên. Bảy là vĩnh viễn tách rời đường đi tà ngụy, chỉ đi theo đường đi thánh chánh. Tám là không nổi dậy sự thân kiến (46), xả bỏ các thứ ác nghiệp. Chín là đứng vững trong sự thấy biết không chướng ngại (47). Mười là không rơi vào các tai nạn (48). Đó là mười sự [thành quả tốt]. Nếu biết [đem sự từ bỏ nghĩ tà kiến và mười sự thành quả tốt] hồi hướng về tuệ giác vô thượng thì về sau, khi thành Phật, sẽ được "mau chóng thực hiện tất cả thành quả của Phật, [trong đó có sự] hoàn thành thần thông tự tại [của Ngài].

(44) Thế giới Phạn thiên, chính văn là Phạn thế (brahmaloka), chỉ chung cho cõi Sắc, vì đó là thế giới rời bỏ dâm dục - Do vậy, thiện nghiệp rời bỏ dâm dục gọi là phạn hạnh.

(45) Tâm không chướng ngại (vô ngại tâm) : tâm trí không còn gì chướng ngại được. Do vậy, vô ngại đồng nghĩa tự tại.

(46) Thân kiến : chấp cái thân 5 uẩn là ngã. Ngã là chủ tể (tự chủ và chỉ huy) ; cho thân 5 uẩn là cái ngã ấy.

(47) Thấy biết không chướng ngại (vô ngại kiến) : ở đây là chánh kiến, là sự thấy biết không còn bị chướng ngại vì thân kiến (chấp thân 5 uẩn là ngã), biên kiến (chấp thân ấy chết rồi mất hẳn hay thường còn), tà kiến (chấp không có thiện ác nhân quả), kiến thủ (chấp sự thấy biết của mình, qua 3 sự như trên, mới là đúng), giới cấm thủ (chấp những phương pháp phi chánh pháp là con đường đưa đến hạnh phúc, giải thoát). Tất cả 5 kiến chấp này là nội dung của đoạn kiến và thường kiến.

(48) Các tai nạn. Tai nạn ở đây là tai nạn trở ngại cho sự gặp Phật và nghe Pháp. Các tai nạn ấy thường nói nhất là "8 nạn" : 1. ở địa ngục (cực hình quá), 2. ở ngạ quỉ (đói khát quá), 3. ở bàng sinh (bị giết quá), 4. sinh trời Trường thọ (sống lâu quá), 5. sinh ở biên địa (man dã quá, hưởng lạc quá), 6. quan năng hư hỏng (mù điếc câm ngọng), 7. trí khôn thế gian (thông minh, hùng biện, nhưng hoài nghi, vô tín ngưỡng), 8. sinh trước sau Phật (sinh ra trước Phật hay sau Phật, không nhằm đời Ngài). Thành thật luận cuốn 2 nói có 4 điều có thế đối phó với 8 nạn : sinh ở chỗ tốt, gặp được người tốt, tự phát chánh nguyện, có thiện nghiệp cũ. Lược giải.- Ba đoạn nhỏ này nói về hiệu quả 3 thiện nghiệp của ý : không nghĩ tham dục, không nghĩ giận dữ, không nghĩ tà kiến.

Tổng quan tất cả hiệu quả 10 thiện nghiệp, thì thấy đủ cả 5 hệ nhân quả của 10 thiện nghiệp ấy : đẳng lưu, dị thục, tăng thượng, sĩ dụng và ly hệ - Những 4 hệ trước được nói nhiều hơn, và đa số chỉ nói trong phạm vi nhân loại và chư thiên.

C. Nói 10 thiện nghiệp mở rộng

Bấy giờ đức Thế tôn lại dạy chúa tể Đại dương, rằng vị bồ tát nào y theo mười thiện nghiệp này, khi hành bồ tát hạnh, có thể từ bỏ sự làm sát sinh mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, sống lâu chứ không chết yểu, không bị những kẻ oán thù làm cho thương tổn tai hại. Từ bỏ sự làm trộm cướp mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, hơn hết tất cả, không ai sánh bằng, đủ mọi năng lực tập hợp đầy đủ kho tàng chánh pháp của chư Phật. Từ bỏ sự làm tà hạnh mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, gia đình trinh bạch, thuận hòa, [cha] mẹ, vợ [chồng] và con cái, không ai có thể nhìn họ bằng tâm lý dâm dục. Từ bỏ sự nói dối trá mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, không bị mọi sự phỉ báng, chấp trì chánh pháp, làm gì cũng chắc chắn hiệu quả y như nguyện ước. Từ bỏ sự nói ly gián mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, thân thuộc hòa thuận, ý thích đồng nhất, không bao giờ mâu thuần tương tranh. Từ bỏ sự nói thô ác mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, tập thể nào cũng vui vẻ qui ngưỡng, nói ra điều gì cũng được tin tưởng, tiếp nhận, không ai chống cự. Từ bỏ sự nói thêu dệt mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, nói không uống lời, ai cũng kính trọng tiếp nhận, có thế tài tình cắt đứt mọi sự nghi hoặc. Từ bỏ sự nghĩ tham dục mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, có gì cũng đem biếu tặng, tin hiểu vững chắc, có đại uy lực. Từ bỏ sự nghĩ giận dữ mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, mau chóng tự thành tâm trí không chướng ngại, mọi bộ phận thân thể đều trang nghiêm, tốt đẹp, ai thấy cũng kính mến. Từ bỏ sự nghĩ tà kiến mà bố thí, thì thường giàu tài sản bảo vật mà không ai chiếm đoạt được, thường xuyên sinh vào gia đình chánh kiến và chánh tín, gặp Phật nghe Pháp cúng Tăng, không bao giờ quên mất tâm nguyện mong cầu đại bồ đề (49). Như thế đó là những sự lợi ích lớn lao mà bồ tát đạt được khi hành bồ tát hạnh, làm mười thiện nghiệp mà trang hoàng (50) bằng thí độ. Ấy vậy, chúa tể Đại dương, lấy phần chính yếu mà nói, làm mười thiện nghiệp mà trang hoàng bằng giới độ thì có năng lực phát sinh tất cả lợi ích chân thật trong Phật pháp, đầy đủ chí nguyện vĩ đại ; mà trang hoàng bằng nhẫn độ thì được ngữ âm toàn hảo (51) của Phật, lại đủ mọi tướng tốt, vẻ đẹp ; mà trang hoàng bằng tiến độ thì có năng lực hủy diệt sự thù nghịch của ma quân, nhập vào kho tàng chánh pháp của Phật ; mà trang hoàng bằng định độ thì phát sinh được niệm, tuệ, tàm quí, khinh an (52) ; mà trang hoàng bằng tuệ độ thì hủy diệt được mọi thứ quan điểm sai lầm (53) của sự phân biệt.

(49) Tâm nguyện mong cầu đại bồ đề, chính văn là đại bồ đề tâm. Đại bồ đề : tuệ giác vĩ đại của Phật.

(50) Trang hoàng, chính văn là trang nghiêm, ở đây có nghĩa trang sức, trau dồi.

(51) Ngữ âm toàn hảo, chính văn là viên âm : tiếng nói hoàn toàn.

(52) Niệm, tuệ, tàm quí, khinh an. Niệm : ký ức. Tuệ : minh sát. Tàm quí : hổ thẹn (về sự loạn động của thân miệng ý). Khinh an : thư thái (vì sự thăng bằng của thân thể, của tâm trí). Tất cả đều liên quan đến định.

(53) Quan điểm sai lầm của sự phân biệt. Quan điểm sai lầm : vọng kiến. Phân biệt : nhận thức theo khái niệm. Phân biệt như vậy thì hay dẫn đến những quan điểm cực đoan sai lầm : có không, thường đoạn, v/v.

Lược giải.- Đây là tiểu mục B nói 10 thiện nghiệp mở rộng, qua 6 pháp số. Đoạn văn trên đây là nói mở rộng qua pháp số một là 6 độ - bằng cách nói đầy đủ về thí độ, rồi nói chính yếu về 5 độ còn lại.

[Lại nữa, cũng lấy phần chính yếu mà nói, làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng từ vô lượng tâm, thì đối với chúng sinh không hề nổi dậy mọi sự quấy rối, tác hại ; mà trang hoàng bằng bi vô lượng tâm thì thương xót chúng sinh đến nỗi không bao giờ chán họ, bỏ họ; mà trang hoàng bằng hỷ vô lượng tâm thì thấy ai có thiện nghiệp lòng mình không ghét không ganh; mà trang hoàng bằng xả vô lượng tâm, thì đối với cảnh ngộ thuận lòng hay cánh ngộ trái ý không có tâm lý ưa thích hay tâm lý tức bực. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng bốn nhiếp pháp, thì thường xuyên cần cù giáo hóa hết thảy chúng sinh. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng bốn niệm xứ (54) thì khéo léo thực tập sự quán sát theo bốn niệm xứ ấy ; mà trang hoàng bằng bốn chánh cần thì diệt trừ được hết mọi thứ ác nghiệp, làm thành được hết mọi thứ thiện nghiệp ; mà trang hoàng bằng bốn thần túc thì làm cho cơ thế và tâm thần luôn luôn thư thái, thích thú ; mà trang hoàng bằng năm căn thì thâm tín vững chắc, siêng năng thuần túy, không xen biếng nhác, không có lúc nào mê mờ, vọng động, tĩnh lặng thuần hóa, cắt đứt mọi sự phiền não; mà trang hoàng bằng năm lực thì mọi thứ thù nghịch diệt hết, không ai có thể phá hoại ; mà trang hoàng bằng bảy giác chi thì thường khéo giác ngộ tất cả các pháp ; mà trang hoàng bằng tám chánh đạo thì trí tuệ chính xác hiển hiện thường xuyên như ở trước mắt. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng sự Chỉ thì có năng lực trừ khử mọi thứ kiết sử ; mà trang hoàng bằng sự Quán thì có năng lực biết một cách đúng như sự thật về thực chất của các pháp. [Làm mười thiện nghiệp] mà trang hoàng bằng phương tiện (55) thì mau chóng hoàn thành đầy đủ cái vui hữu vi và cái vui vô vi (56).

(54) Niệm xứ, cũng gọi là niệm trú. Niệm xứ là 4 đề tài mà ký ức tư duy tập chú vào. Nhưng, có lẽ nên đọc là niệm xử. Xử với trú thì đồng nghĩa.

(55) Phương tiện, ở đây là trí vô phân biệt hay trí vô sở đắc - Cái trí mà nhờ nó chỉ đạo nên tu tập về Không quán thì không chấp không, tu tập về Giả quán thì không chấp có, thoát ly nhị biên, hội nhập Trung đạo. Nhờ vậy mà thành đạt cả cái vui hữu vi và cái vui vô vi.

(56) Cái vui hữu vi và cái vui vô vi, chính văn là vi vô vi lạc. Như có dịp đã nói đến, 10 thiện nghiệp có 5 hệ nhân quả. Trong đó 4 hệ đẳng lưu, dị thục, tăng thượng và sĩ dụng là cái vui vô hữu vi, 1 hệ ly hệ là cái vui vô vi. Ly hệ : tự tánh niết bàn do hết hệ lụy mà hiển lộ.
Lược giải.- Đoạn này nói 10 thiện nghiệp mở rộng qua pháp số hai đến pháp số sáu - cũng nói chính yếu mà thôi. Pháp số hai là 4 vô lượng tâm. Pháp số ba là 4 nhiếp pháp. Pháp số bốn là 37 giác phần; pháp số này có 7 tiểu mục : 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 4 thần túc, 5 căn, 5 lực, 7 giác chi, 8 chánh đạo. Pháp số 5 là Chỉ Quán. Pháp số 6 là Phương tiện. Thống quán tất cả 6 pháp số, thấy gồm đủ pháp hạnh của Thanh văn và Bồ tát, Những ở kinh này thì toàn là 10 thiện nghiệp mở rộng, nên của Thanh văn cũng thành của Bồ tát.

Chúa tể Đại dương, ông nên biết mười thiện nghiệp này đến nỗi có năng lực làm cho mười đại năng lực, bốn sự không sợ, mười tám sự đặc biệt, tất cả thành quả của Phật (57), [mà đại loại là như vậy], đều được hoàn thành đầy đủ. Do vậy, các người phải siêng năng mà tu học [mười thiện nghiệp ấy].

(57) Mười đại năng lực, bốn sự không sợ, mười tám sự đặc biệt, tất cả thành quả của Phật. Là thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cọng - một số thành quả tiêu biểu của Phật. "Thành quả của Phật", chính văn là Phật pháp, cũng có thể dịch thuộc tính hay phẩm chất của Phật.
Lược giải.- Đoạn này tổng kết 10 thiện nghiệp về cả hiệu năng và mở rộng. Nhưng thật ra đoạn này nói, sự mở rộng và hiệu năng ấy, đỉnh cao nhất, là thành quả của Phật.

D. Tổng quan 10 thiện nghiệp

Chúa tể Đại dương, tất cả thành thị làng xóm đều nương tựa địa cầu mà đứng vững, tất cả cây cỏ rừng rú cũng nương tựa địa cầu mà sinh trưởng. Mười thiện nghiệp cũng là như vậy, tất cả thân thể (58) của nhân loại và thân thể của chư thiên đều do mười thiện nghiệp mà đứng vững, tất cả tuệ giác của thanh văn, tuệ giác của độc giác, hạnh nguyện của bồ tát, tất cả thành quả của Phật đà, toàn do địa cầu mười thiện nghiệp mà được hoàn thành (59).

(58) Thân thể, coi lại ghi chú 12

(59) Mười thiện nghiệp cũng là như vậy cho đến mà được hoàn thành. Trọn câu này là nói tất cả nghiệp quả vui (khả ái dị thục) toàn do 10 thiện nghiệp. Mười thiện nghiệp mà khá thì thành nhân loại, mà nhiều thì thành chư thiên (đó là 2 nghiệp quả vui thế gian); mà hoàn toàn thì thành Thanh văn và Độc giác, mà chưa tuyệt đối thì là Bồ tát, mà đã tuyệt đối thì là Phật đà. (đó là 4 nghiệp quả vui xuất thế)

Lược giải.- Ở đây lược giải như chính văn thì ghi chú 59 mới nói. Nhưng cũng nên đem Nghiệp ví dụ như địa cầu. Nghiệp có thiện nghiệp, có ác nghiệp. Ác nghiệp cũng như địa cầu, tạo nên tất cả dị thục phi ái (quả báo khổ) là các đường dữ. Thiện nghiệp cũng như địa cầu, tạo nên tất cả dị thục khả ái (quả báo vui) là các đường lành, là các đạo quả. Nghiệp cho ta thấy đời ta nằm trong tay ta, tùy thuộc hành vi của ta. Đời ta, trong cái vỏ con người, ta đang là gì, và đã là gì, quan trọng hơn, sẽ là gì, ta có thể tự biết lấy, lại có thể xoay chuyển lấy, và xoay chuyển được.

Kết thúc pháp thoại

Đức Thế tôn tuyên thuyết kinh này hoàn tất thì chúa tể Đại dương, và cả đại hội bao gồm chư thiên, tu la, và các chúng đồng đẳng, thuộc phạm vi thế gian, ai cũng đại hoan hỷ, tin tưởng, tiếp nhận và phụng hành.

Trí Quang 30.7. Địa tạng thánh đản 2540 - 1996

Phần sao lục Hoa văn kinh Mười thiện nghiệp

十善業道經

如是我聞：

一時佛在娑竭羅龍宮，與

八千大比丘眾，三萬二千菩薩摩訶薩俱。

爾時世尊告龍王言：一切

眾生心想異故造業亦異，由是故有諸趣輪轉。

龍王，汝見此會及大海中

形色種類各別不耶？如是一切 靡不由心造善不善身業語業意業所致。

而心無色，不可見取，但

是虛妄諸法集起，畢竟無主，無我我所。雖各隨業所現不同，而實於中無有作者。故一切法皆不思議，自性如幻。智者知已，應修善業，以是所生蘊處界等皆悉端正見者無厭。

龍王，汝觀佛身從百千億

福德所生，諸相莊嚴，光明顯曜蔽諸大眾。設無量億自在梵王，悉不復現。其有瞻仰如來身者，莫不目眩。汝又觀此諸 大菩薩妙色嚴淨，一切皆由修集善業福德而生。又諸天龍八部眾等大威勢者，亦因善業福德所生。今大海中所有眾生，形色鹿鄙，或大或小，皆由自心種種想念，作身語意諸不善業，是故隨業各自受報。

汝今當應如是修學，亦令

眾生了達因果，修習善業。汝當於此正見不動，勿復墮在斷常見中！於諸福田歡喜敬養，是故汝等亦得人天尊敬供養。

龍王當知，菩薩有一法能

斷一切諸惡道苦。何等為一？

謂於晝夜常念思惟觀察善法，令諸善法念念增長，不容毫分不善間雜。是即能令諸惡永斷善法圓滿，常得親近諸佛菩薩及餘聖眾。

言善法者，謂人天身，聲

聞菩提，獨覺菩提，無上菩提，皆依此法以為根本而得成就，故名善法。此法即是十善業道。何等為十？謂能永離殺生，偷盜，邪行，妄語，兩舌，惡口，綺語，貪欲，瞋恚，邪見。

龍王，若離殺生即得成就

十離惱法。何等為十？一、於諸眾生普施無畏。二、常於眾生起大慈心。三、永斷一切瞋恚習氣。四、身常無病。五、壽命長遠。六、恒為非人之所守護。七、常無惡夢，寢覺快樂。八、滅除怨結，眾怨自解。九、無惡道怖。十、命終生天。是為十。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時得佛隨心自在壽命。

復次龍王，若離偷盜即得

十種可保信法。何等為十？一、資財盈積，王賊水火及非愛 子不能散減。二、多人愛念。

三、人不欺負。四、十方讚美。五、不憂損害。六、善名流布。七、處眾無畏。八、財命色力安樂辯才具足無缺。九、常懷施意。十、命終生天。是為十。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時得證清淨大菩提智。

復次龍王，若離邪行即得

四種智所讚法。何等為四？一、諸根調順。二、永離諠掉。

三、世所稱歎。四、妻莫能侵。是為四。若能迴向阿耨多羅 三藐三菩提者，後成佛時得佛丈夫隱密藏相。

復次龍王，若離妄語即得

八種天所讚法。何等為八？一、口常清淨優鉢華香。二、為諸世間之所信伏。三、發言成證，人天敬愛。四、常以愛語安慰眾生。五、得勝意樂，三業清淨。六、言無誤失，心常歡喜。七、發言尊重，人天奉行。八、智慧殊勝無能制伏。

是為八。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時，即得如來眞實語。

復次龍王，若離兩舌即得

五種不可壞法。何等為五？一、得不壞身，無能害故。二、得不壞眷屬，無能破故。三、得不壞信，順本業故。四、得不壞法行，所修堅固故。五、得不壞善知識，不誑惑故。是為五。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時得正眷屬，諸魔外道不能沮壞。

復次龍王，若離惡口即得

成就八種淨業。何等為八？一言不乖度。二、言皆利益。

三、言必契理。四、言詞美妙。

五、言可承領。六、言則信用。七、言無可譏。八、言盡愛樂。是為八。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時具足如來梵音聲相。

復次龍王，若離綺語即得

成就三種決定。何等為三？一、定為智人所愛。二、定能以智如實答問。三、定於人天威德最勝，無有虛妄。是為三。

若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時即得如來諸所授記皆不唐捐。

復次龍王，若離貪欲即得

成就五種自在。何等為五？一、三業自在，諸根具足故。二、財物自在，一切怨賊不能奪故。三、福德自在，隨心所欲，物皆備故。四、王位自在，珍奇妙物皆奉獻故。五、所獲之物，過本所求百倍殊勝，由於昔時不慳嫉故。是為五。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時三界特尊，皆共敬養。

復次龍王，若離瞋恚即得

八種喜悦心法。何等為八？一、無損惱心。二、無瞋恚心。

三、無諍訟心。四、柔和質直心。五、得聖者慈心。六、常作利益安眾生心。七、身相端嚴，眾共尊敬。八、以和忍故，速生梵世。是為八。若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時得無礙心，觀者無厭。

復次龍王，若離邪見即得

成就十功德法。何等為十？一、得眞善意樂，眞善等侶。二、深信因果，寧殞身命終不作惡。三、唯歸依佛，非餘天等。四、直心正見永離一切吉凶疑網。五、常生人天不更惡道。

六、無量福慧轉轉增勝。七、永離邪道行於聖道。八、不起身見捨諸惡業。九、住無礙見。十、不墮諸難。是為十。

若能迴向阿耨多羅三藐三菩提者，後成佛時速證一切佛法，成就自在神通。

爾時世尊復告龍王言，若

有菩薩依此善業，於修道時能離殺害而行施故，常富財寶無能侵奪，長壽無天，不為一切怨賊損害。離不與取而行施故常富財寶無能侵奪，最勝無比，悉能備集諸佛法藏。離非梵 行而行施故常富財寳無能侵奪，其家直順，母及妻子無有能以欲心視者。離虛誑語而行施故常富財寶無能侵奪，離眾毀謗，攝持正法，如其誓願所作必果。離離間語而行施故常富財寶無能侵奪，眷屬和睦，同一志樂，恒無乖諍。離簏惡語而行施故常富財寶無能侵奪；一切眾會歡喜歸依，言皆信受無違拒者。離無義語而行施故常富財寶無能侵奪，言不虛設，人皆敬受，能善方便斷諸疑惑。離貪求心而行施故常富財 寶無能侵奪，一切所有悉以慧捨，信解堅固，具大威力。離忿怒心而行施故常富財寶無能侵奪，速自成就無礙心智，諸根嚴好，見皆敬愛。離邪倒心而行施故常富財寶無能侵奪，恒生正見敬信之家，見佛聞法供養眾僧，常不忘失大菩提心。是為大士修菩薩道時行十善業，以施莊嚴所獲大利。

如是龍王，舉要言之，行

十善道以戒莊嚴故，能生一切佛法義利，滿足大願；忍辱莊嚴故得佛圓音，具眾相好；精 進莊嚴故能破魔怨，入佛法藏；定莊嚴故能生念慧慚愧輕安；慧莊嚴故，能斷一切分別妄見；慈莊嚴故於諸眾生不起惱害；悲莊嚴故愍諸眾生常不厭捨；喜莊嚴故，見修善者心無嫌嫉；捨莊嚴故，於順違境無愛恚心；四攝莊嚴故，常勤攝化一切眾生。念處莊嚴故，善能修習四念處觀；正勤莊嚴故，悉能斷除一切不善法，成一切善法；神足莊嚴故，恒令身心輕安快樂；五根莊嚴故，深信堅固，精勤匪懈，常無迷忘，

寂然調順，斷諸煩惱；力莊嚴故，眾怨盡滅，無能壞者；覺支莊嚴故，常善覺悟一切諸法；正道莊嚴故，得正智慧，常現在前。止莊嚴故，悉能滌除一切結使；觀莊嚴故，能如實知諸法自性；方便莊嚴故，速得成滿為無為樂。

龍王當知，此十善業乃至

能令十力，無畏，十八不共，一切佛法皆得圓滿，是故汝等應勤修學。

龍王，譬如一切城邑聚落

皆依大地而得安住；一切藥草 卉木叢林亦皆依地而得生長。

此十善道，亦復如是：一切人天依之而立，一切聲聞獨覺菩提，諸菩薩行，一切佛法，咸共依此十善大地而得成就。

佛說此經已，娑竭羅龍王

及諸大眾，一切世間天人阿修羅等皆大歡喜，信受奉行。

Kinh Mười thiện nghiệp - Trưởng lão tỷ kheo Trí quang dịch. Nhà xuất bản Hồng Đức, số 65 Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Chịu trách nhiệm xuất bản: GĐ. Bùi Việt Bắc. Chịu trách nhiệm nội dung: TBT. Lý Bá Toàn. Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh. Sửa bản in: Quảng Tuân. In số lượng 3.000 cuốn, tại Xí nghiệp in FAHASA, 774 Trường Chinh, phường 15, Quận Tân Bình, Tp. HCM. Số XNĐKXB: 4355-2017/CXBIPH/25-113/HĐ. Số QĐXB của NXB: 733/QĐ-NXBHĐ, cấp ngày 28-12-2017. In xong và nộp lưu chiều năm 2018. Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) 978-604-89-1843-9.