Kinh Kim Cang

KINH

KIM CANG

Trưởng lão Tỷ kheo Trí quang dịch Nhà xuất bản Hồng Đức

kinh
Kim cang Trưởng lão tỷ kheo
Trí quang dịch
Bản in : 2561 - 2017 Nhà xuất bản Hồng Đức

Pháp ảnh lục của Trưởng lão Trí quang Loại khổ lớn

1. Pháp hoa chính văn

2. Pháp hoa chính văn

3. Pháp hoa lược giải

4. Pháp hoa lược giải

5. kinh Kim cang

6. Tôn kính đức Di đà

7. kinh Địa tạng

8. kinh Dược sư

9. văn Thủy sám

10. Ba ngàn hiệu Phật

11. Lương hoàng sám

12. Lương hoàng sám

13. Vạn Phật

14. Vạn Phật

15. Vạn Phật

16. kinh Ánh sáng hoàng kim

17. Để hiểu đàn Chẩn tế

18. Tổng tập giới pháp Xuất gia

19. Tổng tập giới pháp Xuất gia

20. Tổng tập giới pháp Xuất gia

21. Tổng tập giới pháp Xuất gia

22. Tổng tập Pháp cú

23. Tổng tập Pháp cú

24. Tổng tập Pháp cú

25. Tổng tập Pháp cú

26. Tổng tập Pháp cú

27. Nhiếp luận

28. Khởi tín luận

Loại khổ nhỏ

1. Kinh Di giáo

2. Kinh Mười thiện nghiệp

3. phẩm Phổ hiền

4. Tôn kính đức Quan âm

5. Hành pháp Di đà

6. Vu lan báo ân

7. Nghi thức sám hối

8. Tập định Lăng nghiêm

9. Cao tăng Pháp hiển Tổng cọng : 37 cuốn (16.285 trang)

Cáo bạch Nguyên tôi có 2 loại sách là Tâm ảnh lục và Pháp ảnh lục. Tâm ảnh lục là những bài báo viết từ năm 1948. Loại này đã ngưng và hủy bỏ từ lâu.

Pháp ảnh lục là loại dịch thuật kinh sách nên tôi gắn bó nhất, liên tục từ 1944 lúc mới ra trường. Vậy mà đến nay chỉ có 37 cuốn, in lại lần này ! Vì không có thời gian để sửa chữa nên hoàn toàn in lại sách cũ. Lời cáo bạch này ghi nhận những chỗ đáng sửa chữa ấy.

Trong 28 cuốn khổ lớn thì Một, các số 1 - 8 là kinh điển thường đọc tụng. Trong đó số 6 Tôn kính Di đà là nói rõ về đức Bổn tôn, hỗ trợ cho số 5 của loại khổ nhỏ là hành pháp Di đà nói giản dị bao nhiêu thâm thúy bấy nhiêu. Hai, các số 9 - 16, có thể gọi là Tổng tập Sám văn, trong đó Lương hoàng sám kỳ lạ nhất, Ánh sáng hoàng kim đặc biệt nhất. Ba, số 17 Để hiểu đàn Chẩn tế, đàn tràng thịnh hành bao nhiêu càng phải nhận thức bấy nhiêu. Bốn, các số 18 - 21 là Tổng tập giới pháp Xuất gia, thay vì 2 tập nay phân ra 1 tập, với số hiệu trang sách vẫn liên tiếp như cũ : 1 - 2262 tr. Mục lục cả Tổng tập ở tr 6, mục lục riêng của 4 cuốn : cuốn 1 ở tr 21, cuốn 2 ở tr 687, cuốn 3 ở tr 1165, cuốn 4 ở tr 1769. Năm, các số 22 - 26 là Tổng tập Pháp cú, chia ra 2 loại là Pháp cú Nam tông và Pháp cú Bắc tông, với nội dung như sau. Nam tông có 2 cuốn : cuốn 22 là Pháp cú Nam tông, cuốn 23 là trích điểm Pháp cú Nam tông. Bắc tông có 3 cuốn : cuốn 24 là Pháp cú Bắc tông : tr 3 -91 là mở đầu, tr 93 - 398 là Pháp cú Bắc tông, tr 401 - 752 là Lược truyện Pháp cú Bắc tông. Cuốn 25 là kinh Xuất diệu. Cuốn 26 là Hợp tuyển truyện tích Pháp cú Bắc tông : tr 5 - 188 là trích Pháp cú Bắc tông, tr 289 - 501 là trích kinh Xuất diệu. Sáu, Đặc cách giữ lại 2 luận văn để thấy học lý Duyên sinh là như thế nào. Bảy, nói về 9 cuốn loại khổ nhỏ. Thì trong đó cuốn số 5 quan trọng nhất về học lý Tịnh độ.

Nay nói những điều cần cáo bạch.

Một, cuốn 24, tr 73 - 76, có nhiều điều phải xét lại. Cuốn 25, tr 677 (Pc 473), khá quan trọng, xin ghi để nhớ. Cuốn 26, giữa các tr 49 - 60, có nhiều trang trắng, tại sao ?

Hai, Pháp ảnh lục lần này đã không in lại một số không ít như Hai thời công phu, kinh Thắng man, kinh Duy ma, kinh Giải thâm mật, kinh Viên giác, kinh Di lạc thành đạo, luận Chỉ quán. Phải viết lại thì có kinh 42 bài và Dị tông luận. Ba. Ban đầu không mong Pháp ảnh lục in được như sau này, cho đến khi Phật tử Thái thị Kim lan xuất tiền lương in lần thứ nhất. Sau đó là Dược sĩ Khanh, nhất là Phật tử Nguyễn công Phú, Hòa thượng Hải ấn, Già lam Quảng hương. Lần in lại trọn bộ này là gia đình Phật tử Minh dũng. Bảng công đức của Pháp ảnh lục là như vậy.

Trưởng lão Trí quang Mùa An cư 2561

1. Phần trì tụng

Kính lạy đức Bổn sư Thích ca mâu ni thế tôn đã tuyên thuyết kinh Kim cang bát nhã.

Kính lạy kinh Kim cang bát nhã, bản kinh đã dạy tất cả các pháp toàn là thật tướng bát nhã.

Kính lạy trưởng lão Tu bồ đề cùng 1250 vị Tỷ kheo đương cơ của kinh Kim cang bát nhã.

Nghĩa lý kinh Kim cang
là bất khả tư nghị,
phước đức kinh Kim cang
cũng bất khả tư nghị.
Nay con có phước lớn
được tụng kinh Kim cang,
nguyện cầu bản thân con
cùng bao nhiêu người khác
chữ nghĩa kinh Kim cang
hiện rõ trong tâm thức.

Nam mô bổn sư Thích ca mâu ni phật (3 lần)

Nam mô Kim cang bát nhã ba la mật kinh (3 lần)

Kinh Kim cang bát nhã

1 (1-12)

Kinh Kim cang này,
tôi là A nan,
nghe đức Thế tôn
đã tuyên thuyết ra,
trong một thì gian
cư trú thích đáng
tại nước Xá vệ,
trong khu lâm viên
Chiến thắng Thiện thí,
cùng với một ngàn
hai trăm năm mươi
vị đại tỷ kheo.

2 (13-26)

Vào lúc bấy giờ
gần đến giờ ăn,
nên đức Thế tôn
sửa y, cầm bát,
đi vào khất thực
trong thành Xá vệ.
Tuần tự khất thực
trong thành này rồi,
Ngài về chỗ ở,
ăn uống xong xuôi,
thu gọn y bát,
rửa sạch hai chân,
trải tọa cụ ra
lót chỗ mà ngồi.

3 (27-52)

Lúc ấy Thiện hiện,
một vị trưởng lão,
cũng có ở trong
các đại tỷ kheo.
Từ chỗ mình ngồi,
trưởng lão đứng lên,
vắt một vạt y
để trần vai phải,
đầu gối bên phải
quì xuống chấm đất,
hai tay chắp lại
kính cẩn mà thưa :
bạch đức Thế tôn,
Ngài thật hiếm có ;
Ngài khéo truyền cảm
cho các bồ tát,
lại khéo giáo dục
cho các bồ tát.
Kính bạch Thế tôn,
thiện nam thiện nữ
đã phát tâm nguyện
vô thượng bồ đề,
thì phải làm sao
sống theo tâm ấy ?
tức phải làm sao
chiến thắng tâm mình ?

4 (53-74)

Đức Thế tôn dạy :
tốt lắm, Thiện hiện,
thật đúng như lời
trưởng lão đã nói,
Như lai rất khéo
truyền cảm bồ tát,
Như lai rất khéo
giáo dục bồ tát.
Do đó, trưởng lão,
hãy nghe cho kỹ,
Như lai sẽ nói
cho các vị biết
thiện nam thiện nữ
phát tâm bồ đề
thì bằng cách nào
sống theo tâm ấy,
và bằng cách nào
thắng được tâm mình.
Trưởng lão kính thưa,
dạ, bạch Thế tôn,
chúng con ước nguyện
được nghe Ngài dạy.

5 (75-106)

Đức Thế tôn dạy
trưởng lão Thiện hiện,
bồ tát chiến thắng
tâm mình như vầy :
bao nhiêu chúng sinh
hoặc sinh bằng trứng,
hoặc sinh bằng thai,
sinh bằng độ ẩm,
sinh bằng biến hình ;
hoặc có hình sắc,
hoặc không hình sắc ;
hoặc có tư tưởng,
hoặc không tư tưởng,
hoặc là cả hai ;
tôi làm cho họ
đều được nhập vào
niết bàn hoàn toàn
mà giải thoát cả.
Làm cho vô lượng
vô số chúng sinh
niết bàn như vậy,
mà thật không thấy
có chúng sinh nào
được niết bàn cả.

Tại sao như vậy ?
Trưởng lão Thiện hiện,
vì nếu bồ tát
mà vẫn còn có
ý niệm ngã, nhân,
chúng sinh, thọ giả,
thì bồ tát ấy
không phải bồ tát.

6 (107-148)

Thêm nữa, Thiện hiện,
đối với các pháp,
bồ tát không nên
trú ở đâu cả
mà làm bố thí :
không ở nơi sắc
mà làm bố thí,
không ở nơi thanh,
hương, vị, xúc, pháp,
mà làm bố thí.
Trưởng lão Thiện hiện,
bồ tát hãy nên
bố thí như thế :
không ở đâu cả.
Tại sao như vậy,
vì nếu bồ tát
không ở đâu cả
mà làm bố thí,
thì được phước đức
không thể lường được.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
không gian hướng đông
có lường được không ?
Không, bạch Thế tôn.
Trưởng lão Thiện hiện,
không gian hướng nam,
hướng tây, hướng bắc,
và cả bốn góc,
cả trên, cả dưới,
có lường được không ?
Càng không, bạch Ngài.
Trưởng lão Thiện hiện,
bồ tát bố thí
mà không ở đâu
thì được phước đức
cũng y như thế,
không thể lường được.
Trưởng lão Thiện hiện,
bồ tát chỉ nên
trú ở theo lời
Như lai dạy đây.

7 (149-168)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
đối với Như lai,
có thể nhìn thấy
bằng thân tướng không ?
Không, bạch Thế tôn,
không thể thấy Ngài
thông qua thân tướng ;
tại sao như vậy,
vì theo Ngài dạy
thì thân tướng ấy
là phi thân tướng.
Đức thế tôn nói,
Trưởng lão Thiện hiện,
hễ có thân tướng
thì thân tướng ấy
toàn là giả dối,
nếu thấy thân tướng
là phi thân tướng
thì thấy Như lai.

8 (169-232)

Trưởng lão Thiện hiện
bạch đức Thế tôn,
có thể có ai
nghe pháp thoại này
mà sinh đức tin
chắc thật hay không ?
Đức Thế tôn dạy,
đừng hỏi như vậy,
trưởng lão Thiện hiện ;
sau khi Như lai
nhập niết bàn rồi,
năm trăm năm sau,
có ai giữ giới,
làm phước, tu tuệ,
thì với pháp thoại
như thế này đây,
có thể tin tưởng
rất là chắc thật ;
trưởng lão phải biết
những người như vậy
không chỉ gieo trồng
gốc rễ điều lành
nơi một đức Phật,
nơi hai đức Phật
nơi ba bốn năm
đức Phật mà thôi,
mà đã gieo trồng
gốc rễ điều lành
ở nơi vô số
ngàn vạn đức Phật.
Những người như vậy
mà được nghe đến
pháp thoại thế này,
thì dẫu đến nỗi
chỉ một ý nghĩ
tin tưởng trong sáng,
Như lai cũng vẫn
biết và thấy rõ
họ thực hiện được
vô lượng phước đức.
Tại sao như vậy,
vì những người này
không còn có nữa
cả ba ý niệm :
một, chính ý niệm,
hai, ý niệm pháp,
ba, là ý niệm
gọi là phi pháp ;
ba ý niệm còn
thì ý niệm nào
cũng là ngã nhân
chúng sinh thọ giả.
Vì lý do ấy,
đừng nắm lấy pháp,
lại càng đừng nên
nắm lấy phi pháp.
Bởi ý nghĩa ấy,
Như lai thường nói
"Các vị tỷ kheo,
hãy nhận thức rằng
pháp Như lai nói
tựa như chiếc bè :
pháp còn phải bỏ
huống chi phi pháp".

9 (233-262)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
phải chăng Như lai
được vô thượng giác?
phải chăng Như lai
có pháp được thuyết ?
Trưởng lão thưa Ngài
kính bạch Thế tôn,
theo con hiểu biết
ý của Ngài nói,
thì không thể có
một pháp cố định
để được mệnh danh
là vô thượng giác ;
cũng không thể có
một pháp cố định
để được gọi là
Pháp Thế tôn thuyết.
Tại sao như vậy,
vì Pháp Ngài thuyết
không thể nắm lấy
không thể diễn tả,
không phải là pháp
không phải phi pháp.
Do vậy, hết thảy
các vị hiền thánh
có ra, khác nhau,
toàn do tu chứng
"chân như vô vi"
cạn sâu sai biệt.

10 (263-298)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
có ai đem cho
đủ hết bảy loại
vàng ngọc chất đầy
đại thiên thế giới,
thì người cho ấy
phước đức nhiều không ?
Trưởng lão kính thưa :
Rất nhiều, bạch Ngài ;
nhưng phước đức ấy
là phi phước đức,
thế nên Ngài nói
phước đức rất nhiều.
Trưởng lão Thiện hiện,
nhưng nếu có ai
từ pháp thoại này,
tiếp nhận ghi nhớ
dầu là chỉ được
chỉnh cú bốn câu,
và biết đem nói
cho bao người khác,
thì phước người ấy
vẫn hơn người trước.
Tại sao như vậy,
vì lẽ, trưởng lão,
hết thảy chư Phật
cùng với Phật pháp
- pháp vô thượng giác
của chư Phật đà -
toàn là xuất ra
từ pháp thoại này.
Trưởng lão Thiện hiện,
gọi là Phật pháp,
thì Như lai nói
là phi Phật pháp.

11 (299-390)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
vị Tu đà hoàn
có ý nghĩ rằng
ta được đạo quả
Tu đà hoàn chăng?
Trưởng lão thưa Ngài
không, bạch Thế tôn ;
tại sao như vậy,
vì Tu đà hoàn
là Vào dòng nước,
thế nhưng thật ra
không có cái gì
nhập vào đâu cả :
không nhập sắc thanh
hương vị xúc pháp,
nên được mệnh danh
là Tu đà hoàn.

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
vị Tư đà hàm
có ý nghĩ rằng
ta được đạo quả
Tư đà hàm chăng?
Trưởng lão thưa Ngài,
không, bạch Thế tôn ;
tại sao như vậy,
vì Tư đà hàm
là Một trở lại,
thế nhưng thật ra
không có cái gì
một lần trở lại,
nên được mệnh danh
là Tư đà hàm.

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
vị A na hàm
có ý nghĩ rằng
ta được đạo quả
A na hàm chăng ?
Trưởng lão thưa Ngài,
không, bạch Thế tôn ;
tại sao như vậy,
vì A na hàm
là Không trở lại,
thế nhưng thật ra
không có cái gì
không còn trở lại,
nên được mệnh danh
là A na hàm.

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
vị A la hán
có ý nghĩ rằng
ta được đạo quả
A la hán chăng ?
Trưởng lão thưa Ngài,
không, bạch Thế tôn ;
tại sao như vậy,
vì lẽ thật ra
không có cái gì
là A la hán,
nên được mệnh danh
là A la hán.
Kính bạch Thế tôn,
nếu vị La hán
nghĩ rằng mình được
đạo quả La hán,
thì như thế là
chấp trước ngã nhân
chấp trước chúng sinh
chấp trước thọ giả.
Bạch Ngài, Ngài nói
trong số những người
được định Không cãi,
con là hơn hết,
con là La hán
ly dục bậc nhất ;
nhưng con không có
ý nghĩ mình là
một vị La hán
ly dục bậc nhất.
Nếu con còn nghĩ
mình là La hán,
thì Ngài không nói
Thiện hiện là người
thích thú làm theo
chánh định Không cãi ;
vì con không còn
làm theo gì cả,
nên Ngài nói con
thích định Không cãi.

12 (391-400)

Đức Thế tôn bảo
trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai xưa kia
nơi đức Nhiên đăng,
được pháp gì không ?
Không, bạch Thế tôn ;
nơi đức Nhiên đăng,
thật sự Thế tôn
không được pháp gì.

13 (401-424)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
phải chăng Bồ tát
trang hoàng cõi Phật ?
Không, bạch Thế tôn,
lý do là vì
trang hoàng cõi Phật,
sự trang hoàng ấy
Thế tôn đã nói
là phi trang hoàng,
thế nên Ngài nói
đó là trang hoàng.
Phật dạy, trưởng lão,
Bồ tát đại sĩ
hãy sinh cái tâm
trong sạch như vầy :
không ở nơi sắc
mà sinh tâm ra,
không ở nơi thanh,
hương, vị, xúc, pháp,
mà sinh tâm ra ;
hãy đừng ở vào
bất cứ nơi nào
mà sinh tâm ra.

14 (425-434)

Trưởng lão Thiện hiện,
ví dụ có người
thân thể cao lớn
như núi Tu di,
ông nghĩ thế nào,
thân ấy lớn không ?
Rất lớn, bạch Ngài ;
tại sao, bởi vì
Ngài nói phi thân
chính là thân lớn.

15 (435-502)

Trưởng lão Thiện hiện,
giả thiết sông Hằng
có bao nhiêu cát,
thì mỗi hạt cát
là một sông Hằng,
ông nghĩ thế nào,
số cát tất cả
sông Hằng như vậy
nhiều đến bao nhiêu ?
Quá nhiều, bạch Ngài ;
số lượng sông Hằng
đã là vô số,
huống chi số cát
những sông Hằng ấy.
Trưởng lão Thiện hiện,
với lời nói thật,
Như lai hôm nay
nói với trưởng lão :
giả sử thiện nam
hay thiện nữ nào
đem hết bảy loại
vàng ngọc chất đầy
thế giới đại thiên
nhiều như số cát
những sông Hằng ấy
mà làm bố thí,
thì phước họ được
có nhiều hay không ?
Trưởng lão kính thưa
rất nhiều, bạch Ngài.
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
nếu có thiện nam
hay thiện nữ khác,
với pháp thoại này,
tiếp nhận ghi nhớ
đến nỗi chỉ có
bốn câu chỉnh cú,
và biết đem nói
cho bao người khác,
thì phước người này
hơn phước người trước.
Thêm nữa, trưởng lão,
chỗ nào giảng dạy
pháp thoại như vầy,
dầu chỉ bốn câu,
trưởng lão cũng phải
nhận thức chỗ ấy,
tất cả thế giới
chư thiên, nhân loại,
và a tu la,
đều nên hiến cúng
y như hiến cúng
chùa tháp Như lai.
Huống chi có người
tiếp nhận ghi nhớ
trọn vẹn pháp thoại
Kim cang bát nhã,
trưởng lão phải biết
người ấy thành đạt
cái pháp tối thượng,
hiếm có, bậc nhất,
và những địa điểm
tôn trí bản kinh
Kim cang bát nhã
là có Như lai,
hoặc có các vị
đệ tử cao trọng.

16 (503-524)

Vào lúc bấy giờ
trưởng lão Thiện hiện
bạch đức Thế tôn,
pháp thoại như vầy
nên gọi tên gì ?
chúng con cần phải
phụng trì thế nào ?
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
pháp thoại như vầy
nên đặt tên là
"Kim cang bát nhã
ba la mật đa",
ông hãy phụng trì
qua danh hiệu ấy.
Tại sao như vậy,
trưởng lão Thiện hiện,
bởi vì Bát nhã
ba la mật đa
thì Như lai nói
là phi Bát nhã
ba la mật đa.

17 (525-532)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có sự
thuyết pháp hay không ?
Trưởng lão thưa Ngài,
không, bạch Thế tôn,
Thế tôn không có
thuyết pháp gì cả.

18 (533-550)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
thế giới đại thiên
có bao vi trần,
số lượng nhiều không ?
Rất nhiều, bạch Ngài.
Trưởng lão Thiện hiện,
những vi trần ấy,
Như lai nói chúng
là phi vi trần,
thế nên Như lai
nói là vi trần.
Và bao thế giới,
Như lai cũng nói
những thế giới ấy
là phi thế giới,
thế nên Như lai
nói là thế giới.

19 (551-568)

Trưởng lão Thiện hiện,
trong ý của ông
ông nghĩ thế nào,
có thể hay không
nhìn thấy Như lai
bằng ba mươi hai
đặc tướng siêu nhân ?
Không, bạch Thế tôn ;
không thể thông qua
đặc tướng siêu nhân
mà nói có thể
nhìn thấy Thế tôn,
tại sao như vậy,
vì các đặc tướng
thì Thế tôn nói
là phi đặc tướng,
thế nên Thế tôn
nói là đặc tướng.

20 (569-584)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu có thiện nam
hay thiện nữ nào
đem cho thân mình
nhiều bằng số cát
của cả sông Hằng,
[thì phước đã nhiều] ;
nhưng có người khác
đối với pháp thoại
Kim cang bát nhã,
tiếp nhận ghi nhớ
dầu chỉ bốn câu,
và đem giảng nói
cho bao người khác,
thì phước người này
mới thật quá nhiều.

21 (585-658)

Vào lúc bấy giờ
trưởng lão Thiện hiện
nghe pháp thoại này
lĩnh hội sâu xa,
lòng đầy xúc cảm,
rơi lụy mà khóc.
Trưởng lão thưa rằng,
thật là hiếm có,
kính bạch Thế tôn ;
Ngài đã tuyên thuyết
pháp thoại cực sâu.
Từ khi có được
con mắt "tuệ nhãn"
cho đến ngày nay,
con chưa được nghe
pháp thoại như vầy.
Bạch Ngài, có ai
nghe pháp thoại này
tin tưởng trong sáng,
phát hiện "thật tướng",
thì biết người ấy
đạt được công đức
hiếm có bậc nhất.
Kính bạch Thế tôn,
thật tướng như vậy
là phi thật tướng,
thế nên Ngài nói
đó là thật tướng.
Kính bạch Thế tôn,
hôm nay con được
nghe pháp thoại này,
tin tưởng, lĩnh hội,
tiếp nhận, ghi nhớ,
thì không khó mấy.
Nhưng trong tương lai,
năm trăm năm sau,
người nào nghe được
pháp thoại như vầy,
tin tưởng, lĩnh hội,
tiếp nhận, ghi nhớ,
mới hiếm có nhất.
Tại sao như vậy,
bởi vì người ấy
không còn có nữa
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả -
Ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả
là phi ý niệm :
phi mọi ý niệm
thì thế chính là
chư Phật thế tôn.
Đức Thế tôn dạy
trưởng lão Thiện hiện,
thật đúng như vậy,
nếu có người nào
nghe được pháp thoại
Kim cang bát nhã
mà không kinh ngạc,
cũng không sợ hãi,
thì biết người ấy
cực kỳ hiếm có.
Tại sao, trưởng lão,
bởi vì Bát nhã
chính là tối thượng
ba la mật đa,
và Như lai nói
cái pháp tối thượng
ba la mật đa
là phi tối thượng
ba la mật đa,
thế nên Như lai
nói là tối thượng
ba la mật đa.

22 (659-688)

Trưởng lão Thiện hiện,
nay nói nhẫn nhục
ba la mật đa,
Như lai cũng nói
là phi nhẫn nhục
ba la mật đa.
Vì sao, trưởng lão,
vì như xưa kia,
trong khi Như lai
bị Ca lị vương
cắt xẻo cả người,
Như lai không có
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả.
Nếu lúc bấy giờ
Như lai còn có
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả
thì phải sinh ra
tức giận, hận thù.
Trưởng lão Thiện hiện,
Như lai lại nhớ
trong thì quá khứ,
có năm trăm đời
Như lai đã làm
tiên nhân Nhẫn nhục.
Vào lúc bấy giờ
Như lai cũng không
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả.

23 (689-748)

Vì lý do ấy,
trưởng lão Thiện hiện,
Bồ tát thì phải
rời mọi ý niệm
mà phát huy tâm
vô thượng bồ đề :
đừng ở nơi sắc
mà sinh tâm ra,
đừng ở nơi thanh
hương vị xúc pháp
mà sinh tâm ra.
Hãy sinh cái tâm
không ở đâu cả.
Nếu tâm ở đâu,
là không trú ở.
Vì lý do này,
Như lai nói rằng
Bồ tát thì phải
không ở sắc thanh
hương vị xúc pháp
mà làm bố thí.
Trưởng lão Thiện hiện,
Bồ tát thì vì
lợi ích khắp cả
mà hãy bố thí
theo cách như vậy.
Vì lý do ấy,
Như lai đã nói
tất cả ý niệm
toàn phi ý niệm,
tất cả chúng sinh
toàn phi chúng sinh
Trưởng lão Thiện hiện,
Như lai là người
nói phải, nói chắc,
nói như sự thật,
nói không lừa đảo,
nói không mâu thuẫn.
Trưởng lão Thiện hiện
Pháp mà Như lai
đã chứng ngộ được,
cái Pháp như vậy
không phải cứng chắc,
không phải trống rỗng.
Trưởng lão Thiện hiện,
Bồ tát nếu tâm
bám vào mọi thứ
mà làm bố thí,
thì như một kẻ
vào trong bóng tối,
không còn thấy được
một thứ gì hết ;
Bồ tát nếu tâm
không bám mọi thứ
mà làm bố thí,
thì như một người
mắt sáng đã có
lại có ánh sáng
mặt trời soi rõ,
nên thấy đủ hết.

24 (749-766)

Trưởng lão Thiện hiện,
trong thì vị lai,
nếu có thiện nam
hay thiện nữ nào,
đối với pháp thoại
Kim cang như vầy,
tiếp nhận, ghi nhớ,
đọc xét văn nghĩa,
tụng được thuộc lòng,
[đem nói cho người],
thì thế là được
Như lai sử dụng
tuệ giác Như lai
mà biết rất rõ
và thấy rất rõ
những người như vậy
ai cũng đạt được
công đức vô biên.

25 (767-840)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu có thiện nam
hay thiện nữ nào
buổi sáng đã đem
hằng sa thân mạng
mà bố thí cả,
buổi trưa cũng đem
hằng sa thân mạng
mà bố thí nữa,
buổi chiều lại đem
hằng sa thân mạng
mà bố thí tiếp,
và sự bố thí
thân mạng như vậy
làm đến trăm ngàn
vạn ức thời kỳ ;
và có người khác
nghe kinh Kim cang
mà rất tin tưởng
chứ không phản kháng,
thì phước người này
hơn phước người trước ;
huống chi có người
sao chép ấn hành,
tiếp nhận ghi nhớ,
đọc xét văn nghĩa,
tụng được thuộc lòng,
giảng nói cho người.
Trưởng lão Thiện hiện,
chính yếu mà nói
thì bài pháp thoại
Kim cang bát nhã
có những công đức
ngoài tầm nghĩ bàn,
ước lượng, đối chiếu,
siêu việt giới hạn ;
Như lai nói cho
những người muốn đi
cỗ xe vĩ đại,
những người muốn đi
cỗ xe tối thượng.
Đối với Kim cang,
ai có năng lực
tiếp nhận, ghi nhớ,
đọc xét văn nghĩa,
tụng được thuộc lòng,
trình bày phong phú
cho bao người khác,
thì chính Như lai
biết những người ấy,
thấy những người ấy,
đạt được công đức
không thể ước lượng,
không thể đối chiếu,
không có giới hạn,
ngoài tầm nghĩ bàn.
Những người như vậy
có thể gánh vác
tuệ giác vô thượng
của chính Như lai.
Tại sao như vậy,
trưởng lão Thiện hiện,
vì ai ưa thích
giáo pháp thấp nhỏ,
chấp trước ngã nhân
chúng sinh thọ giả,
thì với pháp thoại
Kim cang bát nhã
không thể lắng nghe,
tiếp nhận, ghi nhớ,
đọc xét văn nghĩa,
tụng được thuộc lòng,
trình bày phong phú
cho bao người khác.

26 (841-854)

Trưởng lão Thiện hiện,
bất cứ chỗ nào,
hễ có bản kinh
Kim cang bát nhã,
thì cả thế giới
chư thiên, nhân loại,
và a tu la,
đều nên hiến cúng.
Nên biết chỗ ấy
chính là chùa tháp
phụng thờ Như lai ;
hãy lạy, đi nhiễu,
tung rải các loại
bông hoa, hương liệu.

27 (855-870)

Thêm nữa, trưởng lão,
bất cứ thiện nam
hay thiện nữ nào
học hỏi, ghi nhớ,
nghiên cứu, tụng thuộc
Kim cang bát nhã
mà bị khinh dễ,
thì biết người ấy
tội ác đời trước
đáng sa chỗ dữ,
nhưng vì đời này
bị người khinh dễ,
nên tội ác đó
tiêu tan hết cả,
người ấy sẽ được
vô thượng bồ đề.

28 (871-924)

Trưởng lão Thiện hiện,
Như lai nhớ lại
quá khứ vô số
thời kỳ vô số,
trước khi Như lai
gặp đức Nhiên đăng,
thì đã gặp được
hàng triệu chư Phật,
đối với Ngài nào
Như lai cũng đều
phụng sự hiến cúng
chứ không bỏ qua.
Nhưng nếu có ai
ở trong thời kỳ
mạt vận sau này,
mà có năng lực
học hỏi, ghi nhớ,
nghiên cứu, tụng thuộc
đối với pháp thoại
Kim cang bát nhã,
thì bao công đức
người ấy đạt được,
công đức Như lai
phụng sự chư Phật
không bằng phần trăm,
phần ngàn vạn ức,
đến nỗi toán pháp
và cả ngụ ngôn
cũng không nói lên
được phần nào cả.
Trưởng lão Thiện hiện,
nếu có thiện nam
hay thiện nữ nào
ở trong thời kỳ
mạt vận sau này
mà có năng lực
tiếp nhận, ghi nhớ,
nghiên cứu, tụng thuộc,
cùng với diễn giảng
Kim cang bát nhã,
thì bao công đức
mà họ đạt được,
Như lai nói đến
một cách đầy đủ,
thì tất có kẻ
nghe mà nổi khùng,
bối rối, hoài nghi,
không thể tin được.
Trưởng lão Thiện hiện,
phải nhận thức rằng
nghĩa lý Kim cang
không thể nghĩ bàn,
hiệu quả cũng vậy
không thể nghĩ bàn.

29 (925-960)

Vào lúc bấy giờ
trưởng lão Thiện hiện
kính bạch Thế tôn,
thiện nam thiện nữ
đã phát tâm nguyện
vô thượng bồ đề,
thì phải làm sao
sống theo tâm ấy ?
và phải làm sao
thắng được tâm mình ?
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
thiện nam thiện nữ
phát bồ đề tâm
thì phải nghiêm cẩn
mà nghĩ như vầy :
ta phải làm cho
hết thảy chúng sinh
thật hiện niết bàn ;
hết thảy chúng sinh
niết bàn cả rồi
mà ta không thấy
một chúng sinh nào
đạt được niết bàn.
[Không nghĩ như vậy]
là vẫn còn có
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả,
mà như thế là
không phải Bồ tát.
Tại sao như vậy,
trưởng lão Thiện hiện,
bởi vì thật ra
không có cái gì
là người phát tâm
vô thượng bồ đề.

30 (961-1032)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
nơi đức Nhiên đăng,
phải chăng Như lai
có một cái gì
gọi là đạt được
vô thượng bồ đề ?
Không, bạch Thế tôn,
theo chỗ con hiểu
ý nghĩa đã được
Thế tôn dạy cho,
thì khi Ngài ở
nơi đức Nhiên đăng,
không có cái gì
gọi là đạt được
vô thượng bồ đề.
Đức Thế tôn dạy,
đúng vậy, Thiện hiện,
đúng là không có
cái gì gọi là
Như lai đạt được
vô thượng bồ đề.
Nếu có cái gì
gọi là Như lai
đạt được tuệ giác
vô thượng bồ đề,
thì đức Nhiên đăng
đã không ghi nhận,
rằng trong tương lai
ông thành Phật đà,
danh hiệu gọi là
Thích ca mâu ni ;
vì thật không có
cái gì gọi là
Như lai đạt được
vô thượng bồ đề,
nên đức Nhiên đăng
mới ghi nhận cho,
bằng cách nói rằng
ông thành Phật đà,
danh hiệu gọi là
Thích ca mâu ni.
Tại sao như vậy,
"vì chữ Như lai
chính là nghĩa Như
của tất cả pháp".
Nếu có ai nói
Như lai đạt được
vô thượng bồ đề,
thì nói như vậy
là không chính xác,
bởi vì, trưởng lão,
thật ra không có
cái gì gọi là
Như lai đạt được
vô thượng bồ đề.
Trưởng lão Thiện hiện,
Như lai đạt được
vô thượng bồ đề,
sự đạt được ấy
không phải chắc thật,
không phải trống rỗng.
Vì lý do này,
Như lai tuyên ngôn
tất cả các pháp
toàn là Phật pháp.
Trưởng lão Thiện hiện,
tất cả pháp ấy
Như lai đã nói
phi tất cả pháp,
nên Như lai nói
là tất cả pháp.

31 (1033-1060)

Trưởng lão Thiện hiện,
ví như có người
thân thể cao lớn...
Trưởng lão Thiện hiện
kính bạch Thế tôn,
thân cao lớn ấy
thì Ngài đã nói
phi thân cao lớn,
thế nên Ngài nói
là thân cao lớn.
Trưởng lão Thiện hiện,
Bồ tát cũng vậy ;
Bồ tát mà nói
ta phải làm cho
vô số chúng sinh
thật hiện niết bàn,
thì bồ tát ấy
không còn được gọi
là vị Bồ tát.
Trưởng lão Thiện hiện,
chính xác mà nói
thì vì thật ra
không có cái gì
gọi là bồ tát.
Vì thế Như lai
nói tất cả pháp
không phải ngã nhân
chúng sinh thọ giả.

32 (1061-1078)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu Bồ tát nói
ta phải trang hoàng
cõi Phật của ta,
thì không được gọi
là vị Bồ tát.
Tại sao, trưởng lão,
trang hoàng cõi Phật
thì Như lai nói
là phi trang hoàng,
thế nên Như lai
nói là trang hoàng.
Trưởng lão Thiện hiện,
Bồ tát thấu triệt
đạo lý vô ngã,
Như lai mới nói
vị ấy đích thị
là vị Bồ tát.

33 (1079-1148)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có đủ
mắt thịt phải không ?
Dạ đúng như vậy,
Ngài có mắt thịt.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có đủ
mắt trời phải không ?
Dạ đúng như vậy,
Ngài có mắt trời.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có đủ
mắt tuệ phải không ?
Dạ đúng như vậy,
Ngài có mắt tuệ.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có đủ
mắt pháp phải không ?
Dạ đúng như vậy,
Ngài có mắt pháp.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
Như lai có đủ
mắt Phật phải không ?
Dạ đúng như vậy,
Ngài có mắt Phật.
Trưởng lão Thiện hiện,
cát của sông Hằng
Như lai cũng nói
là cát phải không ?
Dạ phải, Thế tôn
cũng nói là cát.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
trong một sông Hằng
có bao nhiêu cát,
thì mỗi hạt cát
là một sông Hằng.
Những sông Hằng này
có bao nhiêu cát,
thì có bấy nhiêu
quốc độ của Phật.
Quốc độ như vậy
có nhiều hay không ?
Quốc độ như vậy
quá nhiều, bạch Ngài.
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
trong những quốc độ
nhiều đến như vậy,
có bao tâm tưởng
của bao chúng sinh,
Như lai biết hết,
lý do là vì
Như lai nói rằng
bao nhiêu tâm tưởng
là phi tâm tưởng
mới là tâm tưởng.
Tại sao như vậy,
trưởng lão Thiện hiện,
tâm tưởng quá khứ
không tìm thấy được,
tâm tưởng hiện tại
không tìm thấy được,
tâm tưởng vị lai
không tìm thấy được.

34 (1149-1164)

Trưởng lão Thiện hiện,
giả sử có ai
đem hết vàng ngọc
đầy cõi đại thiên
mà bố thí cả,
người này vì thế
được phước nhiều không ?
Rất nhiều, bạch Ngài.
Trưởng lão, phước ấy,
tự nghĩ là nhiều,
nên Như lai đã
không nói phước nhiều,
nhưng vì phước ấy
thật "là phi phước"
thế nên Như lai
nói là phước nhiều.

35 (1165-1204)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
có thể hay không
nhìn thấy Như lai
bằng cái sắc thân
toàn hảo đặc tướng ?
Không, bạch Thế tôn,
không nên nhìn Ngài
bằng cái sắc thân
toàn hảo đặc tướng.
Tại sao như vậy,
vì cái sắc thân
toàn hảo đặc tướng
thì Thế tôn nói
là phi sắc thân
toàn hảo đặc tướng,
đó là lý do
tại sao Thế tôn
nói là sắc thân
toàn hảo đặc tướng.
Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
có thể hay không
nhìn thấy Như lai
bằng các đặc tướng
toàn hảo tất cả ?
Không, bạch Thế tôn,
không nên nhìn Ngài
bằng các đặc tướng
toàn hảo tất cả.
Tại sao như vậy,
vì các đặc tướng
toàn hảo tất cả
thì Thế tôn nói
là phi đặc tướng
toàn hảo tất cả,
đó là lý do
tại sao Thế tôn
nói là đặc tướng
toàn hảo tất cả.

36 (1205-1224)

Trưởng lão Thiện hiện,
đừng nói Như lai
có cái ý nghĩ
Như lai thuyết pháp.
Đừng nói như vậy.
Lý do tại sao,
vì nói Như lai
có sự thuyết pháp,
thì thế chính là
phỉ báng Như lai -
Nói thế tức là
không khéo lĩnh hội
ý nghĩa đã được
Như lai truyền đạt.
Trưởng lão Thiện hiện,
gọi là thuyết pháp
là thật không có
pháp gì để thuyết,
như thế mới được
gọi là thuyết pháp.

37 (1225-1242)

Lúc ấy Thiện hiện,
người lấy tuệ giác
mà làm mạng sống,
kính bạch Thế tôn,
có thể có ai
trong thì vị lai
nghe Pháp như vầy
mà tin tưởng không ?
Đức Thế tôn dạy,
những người như vậy
không phải chúng sinh
hay không chúng sinh ;
tại sao, trưởng lão,
gọi là chúng sinh
thì Như lai nói
là phi chúng sinh,
vì thế Như lai
gọi là chúng sinh.

38 (1243-1272)

Trưởng lão Thiện hiện
kính bạch Thế tôn,
Thế tôn đạt được
vô thượng bồ đề,
thật ra là sự
phi đạt được chăng ?
Đúng, đúng như vậy,
trưởng lão Thiện hiện ;
Như lai đối với
vô thượng bồ đề
không có chút gì
gọi là đạt được,
nên được gọi là
vô thượng bồ đề.
Thêm nữa, trưởng lão,
Pháp thì đồng đẳng,
không bất đồng đẳng,
thế nên gọi là
vô thượng bồ đề :
không có ngã nhân
chúng sinh thọ giả
mà làm pháp lành,
thế thì đạt được
vô thượng bồ đề.
Trưởng lão Thiện hiện,
gọi là pháp lành
thì Như lai nói
là phi pháp lành,
thế nên Như lai
gọi là pháp lành.

39 (1273-1292)

Trưởng lão Thiện hiện,
có người đem cho
bảy loại vàng ngọc
chất đống bằng với
những núi Tu di
trong cõi đại thiên ;
và có người khác
tiếp nhận, ghi nhớ,
nghiên cứu, tụng thuộc,
trình bày cho người,
đến nỗi chỉ có
chỉnh cú bốn câu
của kinh Kim cang
bát nhã như vầy,
thì phước người trước
không bằng phần trăm
phần ngàn vạn ức,
toán pháp, ngụ ngôn,
cũng không nói lên
được phần nào cả.

40 (1293-1318)

Trưởng lão Thiện hiện,
các vị đừng nói
Như lai nghĩ rằng
Như lai giải thoát
các loại chúng sinh.
Trưởng lão Thiện hiện,
đừng nói như vậy,
vì thật không có
chúng sinh nào được
Như lai giải thoát.
Nếu có chúng sinh
Như lai giải thoát,
thì thế chính là
Như lai đã có
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả.
Trưởng lão Thiện hiện,
ý niệm về ngã
thì Như lai nói
phi ý niệm ngã,
nhưng người tầm thường
thì bảo là ngã.
Trưởng lão Thiện hiện,
về người tầm thường
thì Như lai nói
phi người tầm thường.

41 (1319-1360)

Trưởng lão Thiện hiện,
ông nghĩ thế nào,
phải chăng có thể
nhìn thấy Như lai
bằng ba mươi hai
đặc tướng siêu nhân ?
Trưởng lão thưa Ngài,
kính bạch Thế tôn,
đúng là có thể
nhìn thấy Thế tôn
bằng ba mươi hai
đặc tướng siêu nhân.
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
nếu nói có thể
đem ba mươi hai
đặc tướng siêu nhân
nhìn thấy Như lai,
thì Chuyển luân vương
tức là Như lai.
Trưởng lão thưa Ngài,
kính bạch Thế tôn,
theo con hiểu ý
đức Thế tôn dạy,
thì thật không thể
đem ba mươi hai
đặc tướng siêu nhân
mà nhìn thấy Ngài.
Hãy nhìn thấy Ngài
bằng cách nhìn thấy
tất cả đặc tướng
toàn phi đặc tướng.
Bấy giờ Thế tôn
nói chỉnh cú này :
"Nếu đem sắc tướng
nhìn thấy Như lai,
hay đem âm thanh
nhận thức Như lai,
thì những người ấy
đã đi lạc đường,
không còn có thể
thấy biết Như lai".

42 (1361-1372)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu ông nghĩ rằng
Như lai không do
đặc tướng toàn hảo
mà được tuệ giác
vô thượng bồ đề,
thì này, trưởng lão,
đừng nghĩ như vậy,
rằng ta, Như lai,
không do đặc tướng
toàn hảo mà được
vô thượng bồ đề.

43 (1373-1384)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu ông nghĩ rằng
những người phát tâm
vô thượng bồ đề
nói rằng các pháp
là tiêu diệt hẳn,
thì dừng nghĩ thế,
tại sao, bởi vì
những người phát tâm
vô thượng bồ đề
đối với các pháp
không nói tiêu diệt.

44 (1385-1412)

Trưởng lão Thiện hiện,
một vị bồ tát
đem cho tất cả
bảy loại vàng ngọc
chất đầy thế giới
như cát sông Hằng ;
vị bồ tát khác
biết tất cả pháp
toàn là vô ngã
mà thành sức Nhẫn,
thì bồ tát này
hơn bồ tát trước.
Lý do là vì,
trưởng lão Thiện hiện,
bồ tát thì không
tiếp nhận phước đức.
Trưởng lão Thiện hiện
kính bạch Thế tôn,
sao bồ tát không
tiếp nhận phước đức ?
Bởi vì, Thiện hiện,
bồ tát làm hết
mọi sự phước đức,
nhưng không tham đắm
mọi phước đức ấy,
Như lai do vậy
nói không tiếp nhận
mọi sự phước đức.

45 (1413-1424)

Trưởng lão Thiện hiện,
ai nói Như lai
có đến, có đi,
có ngồi, có nằm,
thì người nói ấy
không hiểu ý nghĩa
Như lai đã nói.
Tại sao như vậy,
bởi vì Như lai
không đến từ đâu,
không đi về đâu,
nên gọi Như lai.

46 (1425-1442)

Trưởng lão Thiện hiện,
có ai nghiền nát
thế giới đại thiên
thành ra bụi nhỏ,
thì ông nghĩ sao,
những bụi nhỏ ấy
là nhiều hay ít ?
Rất nhiều, bạch Ngài.
Tại sao, bởi vì
những bụi nhỏ ấy
nếu cho có thật,
thì Ngài không nói
là những bụi nhỏ.
Thế nhưng bụi nhỏ
thì Ngài đã nói
là phi bụi nhỏ,
do đó Ngài nói
là những bụi nhỏ.

47 (1443-1466)

Và bạch Thế tôn,
cái mà Ngài nói
thế giới đại thiên
thì phi thế giới,
vì thế nên được
gọi là thế giới.
Tại sao như vậy,
bởi vì nếu nói
thế giới có thật,
thì cũng chỉ là
ý niệm hợp nhất.
Ý niệm hợp nhất
thì Ngài nói phi
ý niệm hợp nhất,
nên được gọi là
ý niệm hợp nhất.
Đức Thế tôn dạy,
trưởng lão Thiện hiện,
ý niệm hợp nhất
thì không là gì
để mà nói cả,
nhưng người tầm thường
đam mê dính mắc
sự thể như vậy.

48 (1467-1490)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu có ai nói
Thế tôn cũng nói
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả,
thì này, trưởng lão,
ông nghĩ thế nào,
người đó có hiểu
ý nghĩa Như lai
đã nói hay không ?
Không, bạch Thế tôn,
người ấy không hiểu
ý nghĩa đã được
Thế tôn nói đến.
Lý do tại sao,
vì Thế tôn nói
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả
thì tức là phi
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả,
thế nên gọi là
ý niệm ngã nhân
chúng sinh thọ giả.

49 (1491-1506)

Trưởng lão Thiện hiện,
những người phát tâm
vô thượng bồ đề,
thì với các pháp
hãy biết như vậy,
hãy thấy như vậy,
tin tưởng, lĩnh hội
cũng là như vậy :
đừng nên sinh ra
ý niệm về pháp.
Trưởng lão Thiện hiện,
ý niệm về pháp
thì Như lai nói
phi ý niệm pháp,
vì thế mới gọi
là ý niệm pháp.

50 (1507-1524)

Trưởng lão Thiện hiện,
nếu có người nào
đem cho tất cả
bảy loại vàng ngọc
chất đầy vô lượng
vô số thế giới ;
và có người khác
không kể thiện nam
hay là thiện nữ,
phát tâm bồ tát,
thọ trì pháp thoại
Kim cang như vầy,
tiếp nhận, ghi nhớ
nghiên cứu, tụng thuộc,
dẫn giải cho người,
dầu chỉ bốn câu,
thì phước họ được
vẫn hơn người trước.

51 (1525-1540)

Dẫn giải cho người
nên bằng cách nào ?
Bằng cách đừng nắm
ý niệm về pháp,
mà như Chân như
chứ không dao động.
Lý do tại sao
phải làm như vậy ?
"Bởi vì tất cả
các pháp hữu vi
toàn là in như
chiêm bao, ảo thuật,
bóng nước, hình ảnh,
sương mai, điện chớp :
rất cần phải có
cái nhìn như vậy".

52 (1541-1556)

Khi đức Thế tôn
tuyên thuyết hoàn tất
pháp thoại "Kim cang
bát nhã" này rồi,
trưởng lão Thiện hiện,
các vị tỷ kheo
và tỷ kheo ni,
cùng những thiện nam
với những thiện nữ,
toàn thể thế giới
chư thiên, nhân loại,
và a tu la,
được nghe những điều
Thế tôn tuyên thuyết,
ai cũng hoan hỷ,
tín thọ, phụng hành.

Hồi hướng

Nguyện nhờ công đức
trì tụng kinh này,
mà bản thân con
cùng với mọi người
được oai lực Phật
thời thường hộ trì,
được Bát nhã lực
khai triển quang minh,
lại được chư vị
Kim cang mật tích
trấn áp ác ma
cùng với ngoại đạo,
để ai cũng được
hiện pháp lạc trú,
tật bịnh tiêu trừ
thân tâm an lạc.

Kính lạy đức Bổn sư Thích ca mâu ni phật cùng hết thảy Phật bảo.

Kính lạy kinh Kim cang bát nhã cùng hết thảy Pháp bảo. Kính lạy 1250 vị Tỷ kheo cùng hết thảy Tăng bảo.

2. Phần lê b á i (để hiểu Kim cang đích xác hơn nữa)

Đệ tử chúng con
biết lời Phật dạy :
thân người khó còn
Bát nhã khó hiểu.

Chúng con ngày nay
thân còn lạy được,
lại gặp kinh mầu
Kim cang bát nhã.

Tự biết có phước
mới được kính lạy,
xin đem phước này
hiến khắp tất cả.

Ước mong chữ nghĩa
Kim cang bát nhã hiện trong tâm thức hết thảy mọi người.

1. (1) Kính lạy đức Thích ca như lai, đã tuyên thuyết kinh Kim cang bát nhã một cách độc đáo, kỳ lạ. Kính lạy Phật bảo trong vô lượng quốc độ.

(1) Kính lạy kinh Kim cang bát nhã rất độc đáo, kỳ lạ. Kính lạy Pháp bảo trong vô lượng quốc độ.

2. (1) Kính lạy tôn giả Thiện hiện và 1250 vị Tỷ kheo La hán, đương cơ của kinh Kim cang bát nhã. Kính lạy Tăng bảo trong vô lượng quốc độ.

3.(2) Kính lạy Kim cang bát nhã ghi chép phong cách của Phật truyền cảm và giáo dục tuệ giác Bát nhã cho các vị Bồ tát, qua sự thị hiện làm vị Tỷ kheo, đi khất thực, chịu cái khổ của thân người.

4. (3,4) Kính lạy Kim cang bát nhã dạy các vị Bồ tát phát tâm bồ đề : quyết chí thực hiện tuệ giác Bát nhã qua sự hóa độ hết thảy.

5. (5) Kính lạy Kim cang bát nhã dạy cách hóa độ : loại bỏ cái Ta trong sự hóa độ - hóa độ tất cả mà không tự hào ta hóa độ cho người và người được ta hóa độ.

6. (6) Kính lạy Kim cang bát nhã dạy sự thực hành "lục độ" : vì thực hiện Bát nhã và hóa độ chúng sinh mà thực hành, không vì tự thị và ham cầu "lục trần", nên phước lớn như không gian.

7.(7) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Bát nhã là Như. Do đó, trước hết nhìn Phật, thấy 32 đặc tướng của Phật là Như, thì là thấy Phật.

8. (8) Kính lạy Kim cang bát nhã cho biết "thấy Phật là Như" thì phải giữ giới pháp, tu phước tuệ lắm mới tin nổi. Vì chỉ một tín niệm trong sáng thôi, người ấy cũng có vô số phước đức, do người ấy không còn có nữa cái chấp Ta qua lắm ý niệm đa dạng.

9. (9) Kính lạy Kim cang bát nhã cho biết "thấy Pháp của Phật là Như", vì chính Như là Pháp ấy - vì Pháp mà Phật tu, Phật được và Phật nói, toàn là Như cả. Lại cho biết "thấy Tăng của Phật cũng Như", vì hết thảy các cấp độ tu chứng toàn do tu chứng về Như, và sự tu chứng ấy có cạn sâu khác nhau.

10. (10) Kính lạy Kim cang bát nhã cho biết ai tiếp nhận, ghi nhớ, nghiên cứu, tụng thuộc và giới thiệu, đối với đạo lý Phật là Như, Pháp là Như, Tăng là Như, thì Phước ấy cũng Như, không có số lượng.

11. (11) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy mọi cấp độ tu hành, từ Tu đà hoàn đến A la hán, danh và thật toàn là Như. Không là Như thì cái chấp Ta không phải đã giảm đến hết.

12. (12) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Phật quả cũng là Như, là Như tột bậc, nên khi đức Thích ca gặp đức Nhiên đăng là thể chứng tột bậc về Như.

13. (13) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Bồ tát hạnh "làm sạch thế giới, làm nên chúng sinh", tức tu hành "lục độ", cũng chính là Như. Như, làm cho Bồ tát an trú nơi Như mà làm Bồ tát hạnh, không phải tự thị và ham cầu "lục trần" mà làm.

14. (14) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Bồ tát quả của Bồ tát hạnh, tức cái gọi là thân lớn : là Như, là Phật thân. Thân ba mươi hai tướng, thân cửu viễn thật thành, hay chính cái thân phàm phu mà thấy là Như, thì mọi thân toàn là thân lớn : toàn là Phật thân - là Bồ tát quả của Bồ tát hạnh.

15. (15) Kính lạy Kim cang bát nhã nói cái phước của người biết tiếp nhận, ghi nhớ, nghiên cứu, tụng thuộc và giới thiệu, đối với pháp thoại Phật thân. Dầu chỉ giới thiệu một đoạn mà thôi, người ấy, và chỗ người ấy tuyên thuyết, giới thiệu, đều nên coi như có Phật hay có đệ tử cao trọng của Ngài.

16. (16) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy danh hiệu Kim cang bát nhã dùng để gọi kinh này cũng chính là Như ; không Như thì Phật không gọi là Kim cang bát nhã.

17. (17) Kính lạy Kim cang bát nhã, cho thấy hết thảy Pháp do Phật nói toàn là Như, không Như thì không có gì gọi là Phật thuyết Pháp hay Pháp do Phật thuyết.

18. (18) Kính lạy Kim cang bát nhã, cho thấy phân tử và vũ trụ, cũng vì toàn là Như, nên Phật nói là phân tử, nói là vũ trụ.

19. (19) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy chủ thể tuệ giác ấy là Phật, trước mắt đương trường là thân Phật 32 đặc tướng ; chủ thể ấy, và đặc tướng ấy của Ngài, thật là Như, nên được gọi là Phật, là 32 đặc tướng.

20. (20) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy đối với pháp thoại Phật là Như mà tiếp nhận, ghi nhớ, nghiên cứu, tụng thuộc và giới thiệu, thì được phước lớn hơn sự hy sinh thân mạng mà bố thí.

21. (21) Kính lạy Kim cang bát nhã mô tả sự phát khóc khi lĩnh hội và thâm tín đối với phước đức và bán thân của Bát nhã. Phật nhập diệt rồi, ai tin được Bát nhã, thì thế là người ấy lĩnh hội và thâm tín hơn nữa. Người ấy không còn cố chấp cái Ta, biết cái Ta chỉ là ý tưởng : ý tưởng ấy cũng Như. Nên phi ý tưởng thì chính là chư Phật. Người ấy, như vậy, là đạt được Ba la mật tối thượng của Như.

22. (22) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Nhẫn nhục có lúc quá mức chịu dựng, khi bị chặt bị chém cả thân mạng. Sự Nhẫn nhục ấy phải là Như mới làm được.

23. (23) Kính lạy Kim cang bát nhã nói về sự Bố thí của Bồ đề tâm : không vì tự thị và ham cầu "lục trần" mà làm ; làm, chỉ vì lợi ích chúng sinh. Vì ngay chúng sinh cũng vốn là Như : chúng sinh là phi chúng sinh. Nên bố thí thì chớ vướng mắc vào đâu mà bố thí. Bố thí như vậy thì như mắt đã sáng lại có ánh sáng.

24. (24) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy ai tiếp nhận cho đến giới thiệu sự Bố thí của Bát nhã như trên, thì chính con mắt và lời nói của Phật nhìn và nói người ấy có vô lượng phước đức.

25. (25) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy, ai tin mà không đối kháng pháp thoại phước đức Bát nhã, thì hơn cả người bố thí tánh mạng. Bởi vì Bát nhã ngoài tầm nghĩ và bàn ; Phật đem dạy cho ai tu theo đại thừa, tối thượng thừa. Ai tu theo tiểu thừa thì sự tự mãn về Niết bàn của các vị ấy chứng tỏ cái Ta vẫn còn, dưới dạng sâu hơn.

26. (26) Kính lạy Kim cang bát nhã nói rằng người tin Bát nhã đã là đáng quí trọng, mà chỗ nào có kinh Kim cang bát nhã thì càng đáng quí trọng như chỗ tôn thờ Phật.

27. (27) Kính lạy Kim cang bát nhã nói bất cứ ai học hỏi, ghi nhớ, nghiên cứu, tụng thuộc và giới thiệu kinh này, mà bị khinh dễ, thì biết người này quá khứ có tội ác đáng sa vào ác đạo, nhưng hiện tại bị khinh dễ thì tội ác ấy tiêu tan, và người này sẽ được tuệ giác Bát nhã tối thượng.

28. (28) Kính lạy Kim cang bát nhã đã nói rất nghiêm trọng, rằng sau khi Phật nhập diệt mà ai học hỏi cho đến giới thiệu kinh này, thì phước đức hơn cả phước đức của Phật phụng sự chư Phật. Bởi vì, Phật nói, Kim cang bát nhã nghĩa lý bất khả tư nghị nên phước đức cũng bất khả tư nghị.

29. (29) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy, cái người, tức chủ thế phát tâm bồ đề và phát huy bồ đề, cũng và phải là Như, mới là Bồ tát. Nếu không thì chỉ là chấp Ta với biến dạng của nó.

30. (30) Kính lạy Kim cang bát nhã lại nói đến tột cùng, rằng đức Như lai, tức chủ thể hoàn thành tuệ giác tối thượng, cũng là Như, bởi vì Như lai là nghĩa Như của tất cả các pháp - Cũng vì vậy mà Như lai tuyên ngôn "tất cả các pháp toàn là Phật pháp".

31. (31-32) Kính lạy Kim cang bát nhã nhắc lại "thân lớn", tức Phật thân hay Bồ tát quả, cũng là Như. Nhắc lại như vậy để nói Bồ tát, người làm Bồ tát hạnh và đạt Bồ tát quả, cũng là Như, phải Như. Bồ tát mà thấy mình làm Bồ tát hạnh và được Bồ tát quả, thì như vậy là chấp Ta. Nhưng thấu triệt "vô ngã" mới là Bồ tát.

32. (33) Kính lạy Kim cang bát nhã nói về sự thấy biết của Phật, như sau, viết theo ngôn ngữ Kim cang : thấy "sở ngôn" là nhục nhãn và thiên nhãn, thấy "tức phi" là tuệ nhãn, thấy "thị danh" là pháp nhãn, thấy toàn diện là Phật nhãn. Phật thấy là như vậy, nên nhiều nhất như cát cũng thấy và nhanh nhất như tâm cũng thấy. 33. (34) Kính lạy Kim cang bát nhã nói về phước của Bát nhã : phước của Như - cái phước thuận với Như mà diệu dụng, không thấy mình làm, không thấy người được mình làm cho, không thấy của mà mình đem làm.

34. (35) Kính lạy Kim cang bát nhã lại nói Phật thân với 32 đặc tướng : Phật thân ấy là Như mới là thân của Phật và tướng của Phật.

35. (36) Kính lạy Kim cang bát nhã nói Phật thuyết Pháp là Phật cũng Như mà Pháp cũng Như. Sự thuyết pháp của Phật là như vậy.

36. (37) Kính lạy Kim cang bát nhã lại nói người nghe Pháp cũng là như vậy : cũng Như. Người nghe Pháp là chúng sinh mà phi chúng sinh. Nghe Pháp, tức được Phật hóa độ, là để biết cái phi chúng sinh, biết cái Như ấy.

37. (38) Kính lạy Kim cang bát nhã nói sự đạt được tuệ giác tối thượng của Phật. Sự đạt được, cũng như Pháp đạt được, là "bình đẳng, không bất bình đẳng" : là Như, không có gì không Như. Và phương tiện để đạt được là "pháp lành" cũng vậy, cũng Như, vì pháp lành ấy làm mà vô ngã, vô ngã mà làm. 38. (39) Kính lạy Kim cang bát nhã nói bố thí vàng ngọc như núi cũng không bằng cái phước học hỏi cho đến giới thiệu pháp thoại Bát nhã như trên. Cái phước ấy, đối chiếu và ước lượng, cho đến toán pháp và ngu ngôn, cũng không mô tả được.

39. (40) Kính lạy Kim cang bát nhã nói về chúng sinh được Phật hóa độ : nếu Phật thấy có chúng sinh được Phật hóa độ thì như vậy là Phật còn ý thức về cái Ta với những biến dạng của nó. Nhưng chính cái ý thức về Ta đã là phi ý thức, là Như. Cái ý thức ấy phàm phu lại cho "ý thức là Ta". Nhưng phàm phu thì Phật nói là phi phàm phu, là Như, mới có thể hóa độ cho giải thoát. Đó là Bát nhã hủy diệt chấp "thường". 40. (41) Kính lạy Kim cang bát nhã hủy diệt chấp "có". Chấp "có" cao nhất là thấy biết Phật qua đối tượng "lục trần" mà nổi nhất là sắc tướng và âm thanh - hiện trường là 32 đặc tướng đang tuyên thuyết Bát nhã. Nếu thấy biết Phật qua sắc thanh ấy thì là "đi sai đường". Thấy biết sắc thanh ấy là phi sắc thanh mới là thấy biết Phật.

41. (42) Kính lạy Kim cang bát nhã hủy diệt chấp "không". Đừng nói đạt được tuệ giác vô thượng là không do 32 đặc tướng. Phật đã dạy như vậy.

42. (43) Kính lạy Kim cang bát nhã hủy diệt chấp "đoạn". Người phát tâm bồ đề và phát huy bồ đề thì không nói các pháp tiêu diệt. Phật cũng đã dạy như vậy.

43. (44) Kính lạy Kim cang bát nhã nói Bồ tát thấy các pháp là "vô ngã", là Như, thể hiện Vô sanh pháp nhẫn, nên làm phước đức mà không tham đắm phước đức ấy.

44. (45) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy Phật thật là Như : cử động sinh hoạt bình thường cũng Như.

45. (46) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy phân tử là phi phân tử, là Như : Phật thấy và nói phân tử là như vậy.

46. (47) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy vũ trụ cũng phi vũ trụ, cũng Như. Vũ trụ chỉ là ý tưởng hợp nhất, nhưng phàm phu lại đam mê cái sự như vậy.

47. (48) Kính lạy Kim cang bát nhã cho thấy chính cái Ta, với những biến dạng cạn sâu của nó, cũng toàn là ý tưởng : Ý tưởng đó cũng phi, cũng Như.

48. (49) Kính lạy Kim cang bát nhã kết thúc hội lại lời hỏi và lời dạy đầu tiên : phát tâm bồ đề và phát huy bồ đề thì đừng vướng mắc trú ở vào bất cứ ý tưởng nào - Bất cứ ý tưởng nào cũng Phi, cũng Như.

49. (50) Kính lạy Kim cang bát nhã kết thúc cái phước học hỏi, ghi nhớ, nghiên cứu, tụng thuộc và giới thiệu, nói tóm là cái phước diễn tả Bát nhã cho người, thì diễn tả ít đến bao nhiêu cũng hơn cái phước bố thí nhiều đến bao nhiêu.

50. (51) Kính lạy Kim cang bát nhã kết thúc bằng cách dạy cái tổng thể của mọi sự diễn tả Bát nhã : hãy "như như bất động" - hãy như cái Như, không lệch lạc hay đánh mất cái Như. Lý do là vì bản thân các pháp toàn như chiêm bao, ảo thuật, bóng nước, ảnh tượng, sương mai, điện chớp... Bản thân như vậy của các pháp chứng tỏ các pháp đa dạng, hoạt bát, mê mờ thì ảo hóa, giác ngộ thì diệu dụng, nói tóm là Như. Đó là cái nhìn, là lối sống theo Bát nhã và diễn tả Bát nhã cho người.

51. (52) Kính lạy Kim cang bát nhã mà đương trường khi Phật thuyết Kinh này, chẳng phải chỉ có các chúng nhân loại, mà có cả các chúng chư thiên và bộ loại khác, ai cũng hoan hỷ tín thọ và phụng hành Bát nhã.
Bài kinh Tinh túy của đại bát nhã (dịch lược văn mà không lược ý, giúp hiểu Bát nhã tâm kinh ít sai lầm) Quan tự tại đại bồ tát khi đi vào Bát nhã sâu xa, soi thấy các pháp đều Không, vượt mọi khổ ách, và nói với tôn giả Thu tử, các pháp chẳng khác Không, Không chẳng khác các pháp ; các pháp tức là Không, Không tức là các pháp. Tôn giả Thu tử, Không ấy của các pháp không sinh không diệt, không dơ không sạch, không thêm không bớt. Thế nên trong Không, không 5 uẩn, không 6 căn, không 6 cảnh, không 18 giới, không 12 duyên khởi và sự diệt tận của 12 duyên khởi, không 4 thánh đế, không quán trí, không chứng đắc. Chư vị Bồ tát và chư vị Phật đà y theo Bát nhã nên thành đạt đại bồ đề và đại niết bàn. Do đó mà biết Bát nhã là bài chú rất thần diệu: bài chú rất sáng, bài chú tối thượng, bài chú tuyệt bậc mà đồng bậc, hủy diệt hết thảy khổ não, chắc thật, không hư ngụy. Quan tự tại đại bồ tát liền nói bài chú ấy : Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề, tát bà ha. ( Vượt qua, vượt qua, vượt qua bên kia, vượt qua bên kia hoàn toàn : vượt đến tuệ giác vô thượng. Mau chóng thành tựu như vậy !

Nghĩa lý kinh Kim cang
là ngoài tầm nghĩ bàn,
phước đức kinh Kim cang
cũng siêu việt như vậy.
Nay con được lễ bái,
nguyện cầu cùng chúng sinh
ở trong cảnh giới này
mà thấy phi cảnh giới,
và chính nơi thân này
mà thấy là Phật thân.
Kính lạy đức Thích ca mâu ni thế tôn, cùng hết thảy Phật bảo. Kính lạy kinh Kim cang bát nhã, cùng hết thảy Pháp bảo. Kính lạy tôn giả Thiện hiện, cùng hết thảy Tăng bảo.

Viết : 8-12, 2549
(2005) Duyệt : 7-6, 2556 (2012) Tỷ kheo Trí quang