Kinh Pháp Hoa Lược Giải — Tập 1

Tiết 2 đức Thế tôn thọ ký cho Thanh văn (ph 6 Thọ ký)

Nói những lời chỉnh cú trên đây rồi, đức Thế tôn tuyên cáo với toàn thể đại hội các chúng : Đại đệ tử của Như lai là tôn giả Đại ca diếp đây, trong thì vị lai, sẽ được phụng sự ba trăm vạn ức chư Phật như lai, hiến cúng cung kính tôn trọng tán dương, tuyên thuyết rộng rãi vô số chánh pháp vĩ đại của các ngài, rồi thân cuối cùng thành đức Phật đà danh hiệu Quang minh như lai, đủ mười đức hiệu. Quốc độ tên Quang đức, thời kỳ tên Đại trang nghiêm. Quang minh như lai sống lâu mười hai thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất tồn tại thế giới hai mươi thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp tương tự cũng tồn tại hai mươi thời kỳ bậc nhỏ. Quốc độ huy hoàng, không có những thứ dơ và xấu như ngói sỏi gai góc và đại tiểu tiện lợi. Quốc độ ấy lại bằng thắng, không có cao thấp, hầm hố gò đống. Đất bằng lưu ly, cây ngọc thành hàng, dây hoàng kim phân chia lề đường. Rải các hoa quí, đâu cũng sạch sẽ. Trong quốc độ ấy chúng bồ tát vô số ngàn ức, chúng thanh văn cũng vô lượng như vậy. Không có việc ma ; vua ma và dân ma tuy có, nhưng toàn là những kẻ hộ trì Phật pháp. Đức Thế tôn lặp lại ý nghĩa đã nói bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(1) Này chư tỷ kheo,
Như lai sử dụng
con mắt Phật đà
nhìn thấy tôn giả
Đại ca diếp đây
trong thì vị lai
vô số thời kỳ
sẽ thành Phật đà.

(2) Vị lai tôn giả
phụng sự hiến cúng
ba trăm vạn ức
chư Phật như lai,
vì tuệ giác Phật
mà tu phạn hạnh.

(3) Sau khi phụng sự chư Phật như lai
phước tuệ tối cao,
và tu tập về
tuệ giác tối thượng
biết khắp tất cả,
thì thân cuối cùng
được thành đức Phật.

(4- 6) Quốc độ sạch sẽ, lưu ly làm đất.
Có lắm cây ngọc
hàng lối bên dường.
Dây vàng chia đường
ai thấy cũng thích.
Cây phát hương thơm,
rải xuống hoa quí
đủ loại đẹp lạ,
sử dụng trang hoàng.
Đất ấy bằng thẳng, không có hố đồi.

(7) Chúng chư bồ tát
thì hết tính toán,
tâm trí thuần hóa
được đại thần lực,
kính giữ kinh pháp
đại thừa của Phật.

(8) Chúng chư thanh văn
toàn thân cuối cùng,
không còn phiền não,
làm con Pháp vương,
số lượng các ngài
cũng khó tính toán,
dùng mắt chư thiên
đếm cũng không nổi.

(9) Quang minh như lai
sống lâu mười hai
thời kỳ bậc nhỏ,
giáo pháp nguyên chất
tồn tại hai mươi
thời kỳ bậc nhỏ,
giáo pháp tương tự tồn tại cũng vậy. Quang minh như lai việc ngài như thế.

Bấy giờ tôn giả Mục kiền liên, tôn giả Tu bồ đề và tôn giả Ca chiên diên, đều chấn động cả người, chuyên chú mà chắp tay chiêm ngưỡng đức Thế tôn, mắt không rời ngài một thoáng, và đồng thanh thưa ngài bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(10) Bạch đức Thế tôn
bậc đại hùng lực !
thưa đấng Pháp vương
dòng họ Thích ca !
xin ngài thương xót
hết thảy chúng con,
ban cho chúng con
tiếng nói của Phật.

(11) Thế tôn nếu biết
thâm tâm chúng con,
trao cho chúng con
lời ghi làm Phật,
thì như rưới nước
cam lộ mát ngọt
làm cho chúng con
hết nóng được mát.

(12) Y như những kẻ
đến từ nước đói,
bỗng gặp cỗ bàn
của đức vua lớn,
nhưng còn nghi sợ
chưa dám dùng liền,
nếu được vua bảo
mới dám ăn dùng.

(13) Chúng con cũng vậy, thường nghĩ nhược điểm
của pháp thấp nhỏ,
không biết làm sao
sẽ được tuệ giác
vô thượng của Phật.

(14) Dẫu chúng con nghe
Thế tôn đã nói
chúng con rồi ra
sẽ làm Phật cả,
nhưng còn lo sợ
chưa dám dùng ngay.

(15) Nếu được đội ơn
Thế tôn thọ ký,
chúng con mới được
yên vui hoàn toàn.

(16) Bạch đức Thế tôn,
đấng đại hùng lực,
thường muốn yên vui
cho cả thế giới !
xin ngài ban cho
lời ghi làm Phật, như kẻ đang đói cần bảo dùng đi !

Đức Thế tôn biết lòng mong ước của các vị đại đệ tử, nên bảo chư vị tỷ kheo, vị tôn giả Tu bồ đề này trong thì vị lai, phụng sự nhiều lần trăm triệu (166) chư Phật như lai, hiến cúng cung kính tôn trọng tán dương, thường tu phạn hạnh, di trọn đường đi bồ tát, và thân cuối cùng được thành Phật đà, danh hiệu là Danh tướng như lai, đủ mười đức hiệu. Thời kỳ của ngài tên là Hữu bảo, quốc độ của ngài tên là Bão sinh. Quốc độ ấy bằng thắng, đất là pha lê, cây ngọc tráng lệ, không có núi đồi, hầm hố, cát sỏi, gai góc, tiện lợi dơ bẩn. Hoa quí phủ đất, đâu cũng sạch sẽ. Người quốc độ ấy đều ở đài ngọc và lầu ngọc. Đệ tử của đức Danh tướng như lai thuộc chúng thanh văn thì vô lượng vô biên, toán số ví dụ không thể xác định ; thuộc chúng bồ tát thì nhiều lần trăm triệu (167). Danh tướng như lai sống lâu mười hai thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất tồn tại thế giới hai mươi thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp tương tự cũng tồn tại hai mươi thời kỳ bậc nhỏ. Danh tướng như lai thường đứng trong không gian mà thuyết pháp cho các chúng, hóa độ vô lượng bồ tát và thanh văn. Đức Thế tôn lặp lại ý nghĩa đã nói bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(17) Này chư tỷ kheo,
nay bảo chư vị
hãy cùng nhất tâm
nghe Như lai nói.
Vị đại đệ tử
Tu bồ đề này
sẽ thành Phật đà
hiệu là Danh tướng.

(18) Sau khi phụng sự
vô số chư Phật,
đi theo đường hướng
chư Phật đã đi,
dần dần hoàn chỉnh
tuệ giác vĩ đại ;

(19) thì thân cuối cùng
đủ bâm hai tướng,
(168) trang nghiêm tráng lệ
tựa như núi ngọc.

(20) Quốc độ của đức Danh tướng như lai
đẹp sạch bậc nhất
ai thấy cũng thích.
Ngài ở trong không
của quốc độ ấy
thuyết pháp hóa độ
vô lượng các chúng.

(21) Trong giáo pháp ngài
có nhiều bồ tát,
toàn là những bậc
các căn lanh lợi,
chuyển đẩy bánh xe
pháp không thoái chuyển.
Quốc độ của ngài
thường lấy các vị
bồ tát như vậy
làm sự trang hoàng.

(22) Chúng chư thanh văn
không thể tính toán,
được ba minh trí
và sáu thần thông,
đặt mình vững vàng
trong tám giải thoát,
vị nào cũng có
uy đức rất lớn.

(23) Danh tướng như lai
thuyết pháp thì hiện
vô lượng thần biến
siêu việt nghĩ bàn,
chư thiên nhân loại
nhiều bằng hằng sa
đều chắp tay lại
nghe nhận lời ngài.

(24) Ngài sống mười hai
thời kỳ bậc nhỏ,
giáo pháp nguyên chất
tồn tại hai mươi
thời kỳ bậc nhỏ,
giáo pháp tương tự
cũng được tồn tại với thì gian ấy.

Đức Thế tôn lại bảo chư vị tỷ kheo, Như lai bây giờ lại tuyên cáo với chư vị, vị tôn giả Ca chiên diên này, trong thì vị lai, đem những cúng phẩm mà hiến cúng, phụng sự tám ngàn ức chư Phật như lai, cung kính, tôn trọng. Sau khi các ngài nhập diệt, đối với ngài nào tôn giả Ca chiên diên cũng xây dựng bảo tháp cao một ngàn do tuần, và chu vi năm trăm do tuần, toàn đem bạc, vàng, lưu ly, xa cừ, mã não, chân châu và mai khôi, bảy chất liệu quí báu như vậy hợp lại tạo thành. Lại hiến cúng các bảo tháp ấy bằng các loại hoa, vòng hoa, các hương liệu, lọng dù và tràng phan (169). Sau đó tôn giả Ca chiên diên còn phụng sự hai vạn ức chư Phật như lai nữa, cũng với sự hiến cúng như trên. Phụng sự chư Phật như lai, đi trọn đường đi bồ tát rồi, tôn giả Ca chiên diên sẽ thành đức Phật đà với danh hiệu là Diêm phù na đề kim quang như lai, đủ mười đức hiệu. Quốc độ của ngài bằng thắng và đất là pha lê, cây ngọc tráng lệ, dây hoàng kim phân chia lề đường, hoa đẹp phủ đất, khắp nơi sạch sẽ, ai nhìn cũng thích. Không có bốn đường dữ là địa ngục, ngạ quí, súc sinh và tu la, mà lại có nhiều chư thiên và nhân loại. Còn thanh văn chúng và bồ tát chúng thì vô số vạn ức, trang hoàng cho quốc độ ấy. Diêm phù na đề kim quang như lai sống lâu mười hai thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất tồn tại thế giới hai mươi thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp tương tự cũng tồn tại hai mươi thời kỳ bậc nhỏ. Đức Thế tôn lặp lại ý nghĩa đã nói bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(25) Chư vị tỷ kheo,
nhất tâm mà nghe !
Như lai lại nói
lời không sai lầm.

(26) Đại ca chiên diên
sẽ đem bao nhiêu
cúng phẩm tốt đẹp
hiến cúng chư Phật.
Chư Phật nhập diệt,
dựng tháp bảy báu
và đem hoa hương
hiến cúng xá lợi. (27- 28)

Nên thân cuối cùng được tuệ giác Phật,
trở thành một đấng
Biết đúng và khắp,
với một quốc độ
cực kỳ sạch sẽ,
hóa độ vô số
vạn ức chúng sinh,
lại được mười phương
ai cũng hiến cúng.
Ánh sáng của ngài
không ai hơn được
nên được danh hiệu
Diêm phù kim quang.

(29) Bồ tát thanh văn
đã cắt buộc ràng
vào cõi sống chết
thì nhiều vô số,
làm cho trang nghiêm
quốc độ của ngài.

Đức Thế tôn lại bảo đại hội các chúng, bây giờ Như lai lại tuyên cáo với chư vị, vị tôn giả Mục kiền liên này, trong thì vị lai, đem những cúng phẩm mà hiến cúng tám ngàn chư Phật như lai, cung kính, tôn trọng. Sau khi các ngài nhập diệt, đối với ngài nào tôn giả Mục kiền liên cũng xây dựng bảo tháp cao đến một ngàn do tuần và chu vi rộng đến năm trăm do tuần, toàn đem bảy chất liệu quí báu hợp lại tạo thành. Lại đem các loại hoa, vòng hoa, các hương liệu, lọng dù và tràng phan mà hiến cúng bảo tháp ấy. Sau đó tôn giả phụng sự hai trăm vạn ức chư Phật như lai nữa, cũng với sự hiến cúng như trên, rồi thành đức Phật đà với danh hiệu Đa ma la bạt chiên đàn hương như lai, đủ mười đức hiệu. Thời kỳ của ngài tên là Hỷ mãn, quốc độ của ngài tên là Ý lạc. Quốc độ ấy bằng thẳng và đất là pha lê, cây ngọc tráng lệ, rải hoa ngọc chân châu, đâu cũng sạch sẽ, ai thấy cũng thích. Rất nhiều chư thiên và nhân loại. Bồ tát và thanh văn thì vô lượng vô số. Đa ma la bạt chiên đàn hương như lai sống lâu hai mươi bốn thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất tồn tại thế giới bốn mươi thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp tương tự cũng tồn tại bốn mươi thời kỳ bậc nhỏ. Đức Thế tôn lặp lại ý nghĩa đã nói bằng những lời chỉnh cú sau đây.

(30) Đệ tử Như lai
Đại mục kiền liên
bỏ thân này rồi
được gặp tám ngàn
hai trăm vạn ức
chư Phật như lai.

(31) Để được thực hiện
tuệ giác Phật đà,
tôn giả tôn kính
phụng sự các ngài,
nơi chỗ các ngài
thường tu phạn hạnh.

(32- 33) Vô lượng thời kỳ tôn giả kính giữ
tất cả giáo pháp
của chư Phật ấy.
Và khi các ngài
nhập niết bàn rồi
tôn giả xây dựng
những tháp bảy báu,
lại dựng trụ vàng
tiêu biểu lâu dài,
(170) rồi đem hoa hương
và tấu nhạc khí
cung kính hiến cúng
những tháp Phật ấy.

(34) Dần dần hoàn bị
đường đi bồ tát,
tại cõi Ý lạc
thành Phật với hiệu
Đa ma la bạt
đàn hương như lai.

(35) Đức Như lai ấy
sống lâu hăm bốn
thời kỳ bậc nhỏ,
thường xuyên tuyên thuyết giáo pháp Phật đà
cho cả trời người.

(36) Đệ tử thanh văn
vô số vô lượng
nhiều bằng hằng sa,
đủ ba minh trí
và sáu thần thông
uy đức rất lớn.

(37) Đệ tử bồ tát
vô lượng vô biên,
trí nhớ cứng chắc
tinh tiến thường trực,
đối với trí Phật
không ai thoái chuyển.

(38) Phật nhập diệt rồi
giáo pháp nguyên chất
tồn tại bốn chục
thời kỳ bậc nhỏ,
giáo pháp tương tự
tồn tại cũng vậy.
Đệ tử Như lai
uy đức toàn vẹn
số có năm trăm,
sẽ được thọ ký
trong thì vị lai
đều thành Phật đà.
Và sự tương quan
từ thời xa xưa,
liên hệ Như lai
cùng với chư vị,
Như lai sắp nói,
chư vị khéo nghe ! (171)

Ghi chú

(166) a. Dịch sát : ba trăm vạn ức trăm triệu.

b. Trăm triệu, chính văn là na do tha, dịch nghĩa là cai : 100 triệu (V52/ 447b).

(167) Dịch sát : vô số ngàn vạn ức trăm triệu.

(168) 32 tướng là 32 đặc tướng hay 32 tướng đại trượng phu. Ấy là tướng tốt nơi thân "đức Phật trong lịch sử". Chỗ khác thì nói đó là ứng thân, PH nói 3 thân toàn là Thích ca. Nói tối hậu thân thành Phật có 32 tướng là nói với ý nghĩa của PH. Thế nhưng vẫn có cái ý nói bậc có 32 tướng thì không thể cũng chỉ là một vị La hán như tiểu thừa chú trương.

(169) Vòng hoa, chính văn là anh lạc. Anh lạc là chuỗi ngọc, nhưng cũng có chỗ chỉ là vòng hoa, có chỗ lại là vòng hoa ngọc (ngọc được chạm trổ hình hoa, và cũng gọi là chuỗi ngọc). Các hương liệu, dịch đủ là hương xoa (cũng là dầu thơm, sáp thơm) hương bột (cũng là phấn thơm) và hương đốt ; nhưng đủ mà không đủ bằng chữ hương liệu. Lọng dù, chính văn là tăng cái. Cái : coi lại ghi chú số 40. Tăng là lụa dầy. Ở chỗ khác, tăng cái có thể dịch là lụa vải và lọng dù, nhưng ở đây tăng cái là lọng dù làm bằng lụa dày, và dịch lọng dù là dịch tắt. Tràng phan là cờ và phan ; phan là cờ bằng dải vải, gấm, lụa treo rũ xuống.

(170) Hai câu này chính văn là trường biểu kim sát. Trường biểu (tiêu biếu lâu dài) chứ không phải cao biểu (tiêu biểu cao lên) (tham chiếu ĐD, C9/156). Kim sát nghĩa là cõi vàng, nguyên để gọi cõi Phật, sau cũng đế tôn xưng tháp Phật (tôn xưng chùa Phật thì gọi là Phạn sát). Nhưng kim sát ở đây không chỉ cho tháp, mà chỉ cho vật tiêu biểu tháp. Vật ấy cũng gọi là kim sát. Vật ấy không phải duy nhất, nhưng quan trọng là sát trụ. Trên tháp làm trụ cao vọt lên, có khoanh (khấc) ; 8 khoanh sắp lên là tháp Phật. Chóp trụ là hình viên ngọc vọt sáng. Có khi trụ này dựng riêng trước tháp, tức như ta gọi là trụ biểu. Có khi không có tháp mà chỉ có trụ, và trụ này chính là tháp. Chóp tất cả loại trụ nói trên đây đều làm bằng vàng, có khi còn mắc phan, gài hoa, và cũng làm bằng vàng, nên gọi là kim sát. Trong chóp tất cả các loại trụ, nhất là loại sau hết, đều tôn trí xá lợi của Phật. Và dĩ nhiên đây là nói về tháp và trụ tháp thời cổ của Ấn độ.

(171) Coi ghi chú 172.

Lược giải

Phẩm 6 này Phật thọ ký cho 4 vị đại đệ tử đứng đầu chúng Thanh văn. Toàn phẩm nên chia ra 4 đoạn, nhưng rất dễ hiểu nên có thể gồm lại, lại có thể chỉ cần một đoạn lược giải này.

Việc thọ ký của Phật đã có 1 lần, cho ngài Xá lợi phất, ở đầu phẩm 3. Trước đây hay nói đó là Phật thọ ký cho bậc lợi căn. Hãy gác lại lời ấy. Chỉ biết đầu phẩm 2 ngài đã thỉnh cầu Phật giải thuyết về sự "phương tiện" của Phật, và ngài tín giải nhất thừa liền. Thế nhưng vị thế của ngài không là chủ yếu như các vị khác, nhất là ngài Đại ca diếp. Các vị này "đứng đầu thánh chúng" của Phật. Có nghĩa các vị là La hán trưởng thượng bậc nhất. Cũng có thế có nghĩa tự cho đã cứu cánh nhất. Nay thọ ký cho các vị này thì chứng minh La hán chưa tối cao, niết bàn của La hán chưa cứu cánh, La hán phải và có thể chuyển từ "như con Phật" thành "thật con Phật", và qua phẩm 4, các vị tự biết "nhận được kho tàng của đức Pháp vương". Nên sự thọ ký cho các vị mới là chủ yếu trong việc Phật nói về nhất thừa bằng sự thọ ký.

Toát yếu phẩm 6 "Thọ ký"

Nói những lời trên dây rồi, đức Thế tôn tuyên cáo với đại hội, rằng Như lai lấy mắt Phật mà nhìn thì đại đệ tử của Như lai là tôn giả Đại ca diếp đây, vị lai phụng sự nhiều vị Như lai, tu tập và tuyên thuyết vô số chánh pháp vĩ đại của các ngài, rồi thân cuối cùng thành đức Phật đà danh hiệu Quang minh, đủ 10 đức hiệu, quốc độ tên Quang đức, thời kỳ tên Đại trang nghiêm. Ngài sống nhiều thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự đều tồn tại nhiều thời kỳ bậc nhỏ. Quốc độ của ngài đẹp, sạch, bồ tát chúng và thanh văn chúng đều vô lượng. Không có việc ma, vua ma và dân ma dầu có cả, nhưng toàn là hộ trì Phật pháp.

Bấy giờ các tôn giả Mục kiền liên, Tu bồ đề và Ca chiên diên đều chấn động cả người, chiêm ngưỡng đức Thế tôn mà thưa, rằng y như những kẻ đến từ nước đói, gặp cỗ bàn của đức vua, nhưng chưa được vua bảo thì không dám dùng, chúng con cũng vậy. Đức Thế tôn đã nói chúng con sẽ làm Phật cả, nhưng xin ngài thọ ký cho, như kẻ đói cần được bảo mới dám ăn. Đức Thế tôn biết nỗi mong ước của các đại đệ tử, nên bảo, chư vị tỷ kheo, tôn giả Tu bồ đề vị lai sẽ phụng sự nhiều vị Như lai, thường hành phạn hạnh, đi trọn đường đi bồ tát rồi, thân cuối cùng thành đức Phật đà danh hiệu Danh tướng, dủ 10 đức hiệu. Thời kỳ tên Hữu bảo, quốc độ tên Bảo sinh. Quốc độ ấy đẹp, sạch, dân chúng đều ở lầu ngọc, đài ngọc; thanh văn chúng thì không thể xác dịnh, bồ tát chúng thì vô số. Danh tướng như lai sống nhiều thời kỳ bậc nhỏ. Giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự đều tồn tại nhiều thời kỳ bậc nhỏ. Danh tướng như lai thường đứng trong không gian mà thuyết pháp, hóa độ vô lượng bồ tát và thanh văn.

Đức Thế tôn lại bảo chư vị tỷ kheo, tôn giả Ca chiên diên trong thì vị lai, phụng sự nhiều vị Như lai, đi trọn đường đi bồ tát rồi, thân cuối cùng được thành Phật đà, danh hiệu Diêm phù na đề kim quang, đủ 10 đức hiệu. Quốc độ đẹp, sạch, không có 4 nẻo đường dữ mà lại có lắm chư thiên nhân loại. Thanh văn chúng và bồ tát chúng thì vô số, trang hoàng cho quốc độ ấy. Diêm phù na đề kim quang như lai sống nhiều thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự cũng tồn tại nhiều thời kỳ bậc nhỏ.

Đức Thế tôn lại bảo đại hội, tôn giả Mục kiền liên trong thì vị lai phụng sự nhiều vị Như lai, thường hành phạn hạnh và duy trì giáo pháp của các ngài, rồi thành đức Phật đà danh hiệu Đa ma la bạt chiên đàn hương, dủ 10 đức hiệu. Thời kỳ tên Hỷ mãn. Quốc độ tên Ý lạc, đẹp, sạch, rất nhiều chư thiên và nhân loại, bồ tát và thanh văn cũng vô số. Đa ma la bạt chiên đàn hương như lai sống nhiều thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự cũng tồn tại nhiều thời kỳ bậc nhỏ.

Trước khi 500 vị đệ tử uy đức toàn vẹn của Như lai được thọ ký làm Phật, Như lai nói cho chứ vị nghe sự tương quan xa xưa giữa Như lai với chứ vị.

Tiết 3 đức thế tôn nói chư Thanh văn được giáo hóa từ lâu bằng nhất thừa (ph 7 Tương quan xa xưa)

(172) Đức Thế tôn bảo chư vị tỷ kheo, trong thì quá khứ, cách nay cực nhiều thời kỳ vô số (173), bấy giờ có đức Phật danh hiệu Đại thông trí thắng, bậc Đến như chư Phật, bậc Thích ứng hiến cúng, bậc Biết đúng và khắp, bậc Hoàn hảo sự sáng, bậc Khéo qua niết bàn, bậc Lý giải vũ tru, bậc Không ai trên nữa, bậc Thuần hóa mọi người, bậc Thầy cả trời người, bậc Tuệ giác hoàn toàn : bậc Tôn cao nhất đời. Quốc độ của ngài tên là Hảo thành, thời kỳ của ngài tên là Đại tướng. Chư vị tỷ kheo, ngài nhập diệt cách nay cực kỳ lâu xa. Ví như đất của cả đại thiên thế giới này, gi thiết có người mài ra làm mực, rồi đi qua hết một ngàn quốc độ ở về hướng đông mới chấm một chấm chỉ lớn bằng hạt bụi nhỏ, lại đi qua hết một ngàn quốc độ nữa mới chấm một chấm nữa. Triển chuyển như vậy, chấm hết số mực đã mài hết số đất của cả đại thiên thế giới, thì ý chư vị nghĩ thế nào, bao nhiêu quốc độ mà người ấy đi qua, giáo sư toán học hay học trò của họ có thể tìm thấy giới hạn để biết được số lượng hay không ? Không, bạch đức Thế tôn. Chư vị tỷ kheo, lại giả thiết rằng bao nhiêu quốc độ mà người ấy đi qua, chấm hay không chấm, đều đem nghiền ra làm bụi, mỗi hạt bụi giả thiết là một thời kỳ, thì đức Đại thông trí thắng phật đà nhập diệt đến nay còn lâu hơn số ấy đến cực nhiều thời kỳ vô số (174). Vậy mà Như lai đem sức mạnh sự thấy biết của Phật nhìn lại sự nhập diệt lâu xa ấy thì thấy như thể mới xảy ra ngày hôm nay. Đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chính cú sau đây.

(1) Như lai nhớ lại
trong thì quá khứ
vô lượng vô biên
thời kỳ vô số,
có đức Phật đà
bậc đủ phước tuệ,
danh hiệu ngài là
Đại thông trí thắng.

(2) Ví như có người
tận lực mài hết
đất cõi đại thiên
thành ra mực cả,
rồi đi qua hết
một ngàn quốc độ
mới chấm một chấm
lớn bằng hạt bụi.

(3- 5) Chấm lần cho đến hết sạch mực ấy.
Rồi bao quốc độ
người ấy đi qua
chấm hay không chấm
đều nghiền thành bụi, (6- 7)
mỗi một hạt bụi
là một thời kỳ.
Nhưng mà so sánh
với số bụi ấy,
số thời kỳ này
lại còn nhiều hơn.

Trí thắng phật đà nhập diệt đến nay
thời kỳ vô lượng
đến như thế ấy.
Vậy mà Như lai
đem trí vô ngại
biết đức Phật ấy
trước khi thành đạo
đến lúc nhập diệt,
biết cả đệ tử
thanh văn bồ tát,
thấy ngài nhập diệt
rõ như sự ấy
mới xảy hôm nay.
Chư vị tỷ kheo,
nên biết tuệ giác
của Phật như lai
trong suốt, tinh túy,
không còn sai sót,
không bị ngăn chận,
thấu suốt thời kỳ
vô biên vô lượng.

Đức Thế tôn lại bảo, chư vị tỷ kheo, đức Đại thông trí thắng phật đà sống lâu cực nhiều trăm triệu thời kỳ (175). Khi ngài ngồi nơi bồ đề tràng, phá tan quân đội ma vương rồi, sắp được tuệ giác vô thượng của chư Phật, nhưng các pháp của tuệ giác chư Phật vẫn chưa hiện ra như ở trước mắt (176). Như vậy hết một cho đến mười thời kỳ bậc nhỏ, ngài ngồi xếp bằng, thân thể và tâm trí đều không dao động, nhưng các pháp của tuệ giác chư Phật vân chưa hiện ra. Bấy giờ chư thiên Đao lợi sắp trước cho ngài, ở dưới cây bồ đề, một tòa sư tử cao đến một do tuần. Ngài sẽ thực hiện tuệ giác vô thượng của chư Phật ở trên tòa sư tử ấy. Khi ngài mới ngồi trên tòa sư tử thì Phạn vương rưới xuống hoa của chư thiên, khắp diện tích một trăm do tuần. Gió thơm thỉnh thoảng lướt đến thổi hoa héo đi, và Phạn vương rưới thay hoa mới. Liên tục như vậy, suốt mười thời kỳ bậc nhỏ, Phạn vương hiến cúng đức Đại thông trí thắng phật đà, và từ đó cho đến lúc ngài nhập diệt, vẫn thường xuyên rưới hoa hiến cúng như thế. Còn bốn vị Thiên vương thì thường xuyên đánh trống chư thiên, và chư thiên khác thì tấu các nhạc khí khác của chư thiên, hiến cúng đức Đại thông trí thắng phật đà trọn mười thời kỳ bậc nhỏ, và từ đó liên tục cho đến khi ngài nhập diệt, y như việc rưới hoa. Chư vị tỷ kheo, đức Đại thông trí thắng phật đà qua mười thời kỳ bậc nhỏ rồi các pháp của tuệ giác chư Phật mới hiện ra như ở trước mắt, và ngài hoàn thành tuệ giác vô thượng ấy.

Ghi chú

(172) Tương quan xa xưa là dịch từ ngữ túc thế nhân duyên của ngài La thập ở cuối phẩm 6, và từ ngữ văng cổ của ngài Pháp hộ (HD). Tuồng như đó mới là nguyên đề, và ăn mạch hơn với các phẩm 6 ở trước và 8 ở sau. Nội dung phẩm này nói đến tương quan thầy trò từ xưa giữa Phật và các vị đệ tử thanh văn, từ đó cho thấy thanh văn đáng được thọ ký ; lại cho thấy niết bàn của thanh văn chỉ là cái thành biến hóa để tạm nghỉ mà thôi, và có lẽ do vậy mà có tên Ví dụ thành biến hóa (Hóa thành dụ). Mặc khác, trong phạm vi tương đối, phẩm này và phẩm 20 (Bồ tát Thường bất khinh) mới nói về nguyên ủy kinh Pháp hoa của đức Bổn sư.

(173) Dịch sát : vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn về thời kỳ vô số.

(174) Dịch sát : vô lượng vô biên trăm ngàn vạn ức thời kỳ vô số.

(175) Dịch sát : năm trăm bốn mươi vạn ức trăm triệu thời kỳ.

(176) Pháp của tuệ giác chư Phật, chính văn là Phật pháp, gồm có (1) nội dung của tuệ giác ấy, tức các phẩm chất siêu việt, như tam minh, lục thông..., như thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cọng pháp... ; (2) đối tượng của tuệ giác ấy, tức thật tướng với 10 "như vậy" mà phẩm 2 nói. Hiện ra như ở trước mắt (hiện tại tiền, hiện tiền) là hiện rõ trong trí như thể ở ngay trước mắt.

Lược giải

Đây là đoạn thứ nhất của phẩm 7, mở đầu bằng túc mạng minh toàn hảo và đẳng chánh giác kỳ đặc. Trong phạm vi tương đối, bậc đắng chánh giác kỳ đặc ấy, đức Đại trí thắng phật đà, mới là tổ sư PH của thầy trò đức Bổn sư.

Đức Đại thông trí thắng phật đà, khi chưa xuất gia, đã có mười sáu vương tử mà người đứng đầu tên là Trí tích. Những vương tử này ai cũng có đủ thứ đồ thưởng ngoạn quí và lạ, nhưng nghe thân phụ hoàn thành tuệ giác vô thượng thì cùng bỏ hết những thứ mình quí, đi đến chỗ ngài. Các bà mẹ khóc, đi theo mà tiễn. Vị luân vương tổ phụ của họ thì có một trăm đại thần và trăm ngàn vạn ức dân chúng bao quanh, cũng theo mà đến bồ đề tràng. Ai cũng muốn đến gần đức Đại thông trí thắng phật đà mà hiến cúng, cung kính, tôn trọng và tán dương. Khi đến, ai cũng đem đầu mặt lạy ngang chân ngài, đi vòng quanh ngài, rồi chuyên chú chắp tay mà chiêm ngưỡng, và nói những lời chỉnh cú sau đây mà ca tụng.

(8- Thế tôn uy đức 9) vô cùng cao cả,
vì muốn hóa độ
các loại chúng sinh,
nên ngài trải qua
vô số thời kỳ
mới được trở thành
một đức Phật đà,
bao nhiêu đại nguyện
đều trọn vẹn cả :
lành thay là đấng
Cát tường tối thượng !

(10) Thế tôn là bậc
cực kỳ hiếm có,
một lần ngồi xuống
mà đã trải qua
hết cả mười lần
thời kỳ bậc nhỏ,
thân thể tay chân
lặng yên bất động,
tâm trí thanh tịnh
chưa từng xao lãng,
tuyệt đối vắng bặt
cực kỳ thuần khiết.

(11) Chúng con ngày nay
thấy đức Thế tôn
yên ổn hoàn thành
tuệ giác chư Phật,
là chúng con được
lợi ích tốt lành,
cho nên khen mừng
lòng rất hoan hỷ.

(12) Các loại chúng sinh
thường xuyên khổ não,
quá ư mù mờ
không thầy dắt dẫn,
không hề biết được
con đường hết khổ,
cũng không tự biết
mong cầu giải thoát.

(13) Trong các loài dữ
thì tăng lên mãi
còn trên chư thiên
ngày càng giảm bớt,
từ chỗ tối tăm
vào chỗ tối tăm,
lâu xa mãi hoài
không nghe danh Phật.

(14) Ngày nay Thế tôn
đạt được tuệ giác
tối thượng, yên ổn,
không còn sai sót,
chúng con cùng với
chư thiên nhân loại
vì được ích lợi
siêu việt lớn lao
cho nên cùng nhau
cúi đầu kính lạy,
tánh mạng quay về
nơi đấng Vô thượng.

Mười sáu vương tử lúc ấy nói những lời chỉnh cú ca tụng đức Đại thông trí thắng phật đà rồi, khuyến thinh ngài chuyển đẩy bánh Xe chánh pháp. Ai cũng nói rằng đức Thế tôn thuyết pháp thì đem lại rất nhiều yên ổn ; xin ngài thương xót và ích lợi cho chư thiên, nhân loại. Các vương tử lại nói những lời chỉnh cú sau đây.

(15) Thưa đấng Thế hùng,
đấng Không ai bằng,
tự trang hoàng mình
bằng trăm phước đức ! (177)
Ngài đã thực hiện
tuệ giác vô thượng,
xin nói cho đời
về tuệ giác ấy.

(16) Xin cứu chúng con
và bao chúng sinh !
Xin phô bày ra
tuệ giác của ngài,
làm cho chúng con
cùng thực hiện được.
Chúng con nếu được
trở thành Phật đà
thì các chúng sinh
cũng được như vậy.

(17) Thế tôn biết rõ
tất cả quan niệm,
đường lối, trí tuệ,
thị hiếu, phước đức,
hành vi đời trước...
của bao chúng sinh.
Ngài đã thấy biết
tỏ rõ tất cả,
xin hãy chuyển đẩy
pháp luân tối thượng !

Khi ấy đức Đại thông trí thắng phật đà yên lặng hứa nhận lời thỉnh cầu ấy.

Đức Thế tôn lại bảo, chư vị tỷ kheo, khi đức Đại thông trí thắng phật đà hoàn thành tuệ giác vô thượng thì khắp mười khu vức, mỗi khu vức có năm trăm vạn ức cõi Phật đều chấn động đủ hết sáu cách. Những chỗ tối tăm giữa các cõi Phật ấy, ánh sáng sáng nhất của mặt trời mặt trăng không thể soi đến, khi ấy cũng rất sáng tỏ. Chúng sinh trong những chỗ ấy cùng được thấy nhau, và cùng thốt lên : sao lại có chúng sinh khác xuất hiện ở đây Trong các cõi Phật nói trên, cung điện chư thiên, từ dưới lên đến Phạn thiên, cũng chấn động đủ cả sáu cách, và được chiếu soi bằng ánh sáng vĩ đại, sáng tỏa khắp cả và sáng hơn ánh sáng của chư thiên ấy. Bao nhiêu cung điện Phạn thiên khắp trong năm trăm vạn ức cõi Phật thuộc khu vức chính đông đều sáng lên rực rỡ, gấp đôi ngày thường. Các vị Phạn vương đều nghĩ rằng, cung điện chúng ta hôm nay sáng lên một cách trước đây chưa bao giờ có ; vì lý do nào mà có cảnh tượng này? Các vị Phạn vương liền đến suy luận với nhau về sự thể ấy. Trong chúng Phạn vương này có Đại phạn vương tên là Cứu nhất thế, nói với cả chúng lời chỉnh cú sau đây.

(18- Cung điện chúng ta 20) sáng hơn trước dây ;
vì lý do gì,
hãy cùng tìm hiểu :
một vị thiên nhân
phước lớn mới sinh ?
hay một đức Phật
xuất hiện thế giới,
mà ánh sáng này
chiếu rực khắp cả ?

Bấy giờ các vị Phạn vương của năm trăm vạn ức cõi Phật khu vức chính đông, với cung điện theo mình, với túi vải đựng đầy hoa chư thiên, cùng nhau đi về khu vức chính tây, lần theo ánh sáng mà tìm, thấy đức Đại thông trí thắng phật đà ngồi trên tòa sư tử dưới cây bồ đề trong bồ đề tràng, có tám bộ và các chúng khác thuộc loài người và không phải loài người, tôn kính bao quanh. Lại thấy mười sáu vị vương tử đang thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp. Các vị Phạn vương tức thì đem đầu mặt lạy ngang chân đức Đại thông trí thắng phật đà, đi quanh ngài hàng trăm hàng ngàn vòng, rồi đem hoa chư thiên mà tung rải trên ngài. Hoa ấy như núi Tu di. Các vị Phạn vương cũng dùng hoa ấy mà hiến cúng cây bồ đề của ngài. Cây này cao đến mười do tuần. Hiến hoa rồi, các vị Phạn vương ai cũng đem cung điện của mình dâng lên đức Đại thông trí thắng phật đà, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, xin ngài thương xót mà ích lợi cho chúng con, bằng cách rủ lòng chấp nhận và sử dụng cung điện chúng con hiến cúng. Đối trước ngài, các vị Phạn vương nhất tâm, đồng thanh, đem lời chỉnh cú sau đây mà ca tụng.

(21) Thế tôn hiếm có
rất khó gặp được !
Ngài đủ vô lượng
phẩm chất siêu việt,
và có năng lực
cứu hộ tất cả.
Là thầy cao cả
của cả trời người,
ngài thường thương tưởng
toàn thể thế giới,
mười phương chúng sinh
đều nhờ ích lợi.

(22) Tất cả chúng con
đến đây từ những
quốc độ nhiều đến
năm trăm vạn ức,
và cùng rời bỏ
cái vui thiền định
để được đến đây
hiến cúng Thế tôn.

(23) Nhờ phước chúng con
làm từ dời trước
nên được cung điện
tráng lệ như vầy,
hôm nay chúng con
tôn kính hiến lên,
xin đức Thế tôn
từ bi nạp thọ.

Các vị Phạn vương đem lời chỉnh cú ca tụng đức Đại thông trí thắng phật đà rồi, vị nào cũng thưa, bạch đức Thế tôn, xin ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp: xin ngài giải thoát chúng sinh, xin ngài mở đường niết bàn. Các vị lại nhất tâm đồng thanh mà nói lời chỉnh cú này.

(24- 25) Bạch đức Thế hùng đủ cả phước tuệ !
xin ngài diễn giảng
chánh pháp tối thượng,
xin đem sức mạnh
của đại từ bi
cứu độ chúng sinh
đang bị khổ não.

Khi ấy đức Đại thông trí thắng phật đà yên lặng hứa nhận lời thỉnh cầu ấy.

Chư vị tỷ kheo, các vị Phạn vương ở năm trăm vạn ức cõi Phật thuộc khu vức đông nam, ai cũng tự thấy cung điện của mình sáng rực lên một cách trước đây chưa bao giờ có, nên hoan hỷ, phấn chấn, thấy rất hy hữu, liền đến suy luận với nhau về sự thể ấy. Trong chúng Phạn vương này có vị Đại phạn vương tên là Đại bi, nói với cả chúng lời chỉnh cú sau đây.

(26) Vì lý do nào
mà có cảnh tượng
cung điện chúng ta
sáng hơn trước đây ? (27- 28) Một vị thiên nhân phước lớn mới sinh ?
hay một đức Phật
xuất hiện thế giới ?

(29) Trước đây chưa thấy cảnh tượng như vầy,
nên hãy cùng nhau nhất tâm mà tìm.

(30) Hãy cùng đi qua vạn ức quốc độ, lần theo ánh sáng mà tìm xuất xứ. Nhiều phần chắc chắn đây là Phật đà xuất hiện cứu độ chúng sinh đau khổ.

Bấy giờ các vị Phạn vương của năm trăm vạn ức cõi Phật khu vức đông nam, với cung điện theo mình, với túi vải đựng đầy hoa chư thiên, cùng nhau đi về khu vức tây bắc, lần theo ánh sáng mà tìm, thấy đức Đại thông trí thắng phật đà ngồi trên tòa sư tử dưới cây bồ đề trong bồ đề tràng, có tám bộ và các chúng khác thuộc loài người và không phải loài người, tôn kính bao quanh. Lại thấy mười su vị vương tử đang thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp. Các vị Phạn vương tức thì đem đầu mặt lạy ngang chân đức Đại thông trí thắng phật đà, di quanh ngài hàng trăm hàng ngàn vòng, rồi đem hoa chư thiên mà tung rải trên ngài. Hoa ấy như núi Tu di. Các vị Phạn vương cũng dùng hoa ấy mà hiến cúng cây bồ đề của ngài. Hiến hoa rồi, các vị Phạn vương ai cũng đem cung điện của mình dâng lên đức Đại thông trí thắng phật đà, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, xin ngài thương xót mà ích lợi cho chúng con, bằng cách rủ lòng chấp nhận và sử dụng cung điện chúng con hiến cúng. Đối trước ngài, các vị Phạn vương nhất tâm, đồng thanh, đem lời chỉnh cú sau đây mà ca tụng.

(31) Vị chúa thánh triết,
vị vua chư thiên,
tiếng như tiếng chim
ca lăng tần dà !
Vị thầy thương tưởng
hết thảy chúng sinh !
Hôm nay chúng con
xin cùng kính lạy. (32- 33) Chư Phật thế tôn rất là hiếm có,
thì gian lâu xa
mới hiện một lần.
Đã qua một trăm
tám chục thời kỳ,
cõi này trống rỗng
không có Phật nào ;
ba nẻo đường dữ
thì tràn đầy cả,
còn chúng chư thiên
ngày càng giảm bớt.

(34) Ngày nay ngài đã
xuất hiện ra đây !
Ngài là mắt sáng
cho các chúng sinh,
là nơi thế giới
cùng đến nương tựa,
là người cứu vớt
che chở hết thảy,
là từ bi phụ
của cả chúng sinh,
là người xót thương
ích lợi tất cả !
Tất cả chúng con nhờ phước đời trước,
ngày nay mới được gặp ngài xuất hiện !

Các vị Phạn vương đem lời chỉnh cú ca tụng đức Đại thông trí thắng phật đà rồi, vị nào cũng thưa, bạch đức Thế tôn, xin ngài thương tưởng tất cả, chuyển đẩy bánh xe chánh pháp mà hóa độ chúng sinh. Các vị lại nhất tâm đồng thanh mà nói lời chỉnh cú này.

(35) Bạch đức Cao cả !
xin ngài chuyển đẩy
bánh xe chánh pháp,
xin ngài phát lộ
thật tướng siêu việt
của tất cả pháp,
cứu độ hết thảy
chúng sinh đau khổ,
cho họ cùng được
niềm vui lớn lao !

(36) Xin cho chúng sinh được nghe pháp ấy, để được tuệ giác hoặc sinh chư thiên, để bớt nẻo dữ và thêm người lành.

Khi ấy đức Đại thông trí thắng phật đà yên lặng hứa nhận lời thỉnh cầu ấy.

Chư vị tỷ kheo, các vị Phạn vương ở năm trăm vạn ức cõi Phật thuộc khu vức chính nam, ai cũng tự thấy cung điện của mình sáng rực lên một cách trước đây chưa bao giờ có, nên hoan hỷ, phấn chấn, thấy rất hy hữu, liền đến suy luận với nhau về sự thế ấy, rằng vì lý do nào mà cung điện chúng ta có ánh sáng rực rỡ như vầy? Trong chúng Phạn vương này có vị Đại phạn vương tên là Diệu pháp, nói với cả chúng lời chỉnh cú sau đây.

(37) Cung điện chúng ta
sáng quá rực rõ,
tất có lý do,
cần nên tìm hiểu.

(38) Qua rồi hàng trăm
hàng ngàn thời kỳ,
mà chưa hề thấy
cảnh tượng như vầy.
Một vị thiên nhân
phước lớn mới sinh ?
hay một đức Phật
xuất hiện thế giới ?

Bấy giờ các vị Phạn vương của năm trăm vạn ức cõi Phật khu vức chính nam, với cung điện theo mình, với túi vải đựng đầy hoa chư thiên, cùng nhau đi về khu vức chính bắc, lần theo ánh sáng mà tìm, thấy đức Đại thông trí thắng phật đà ngồi trên tòa sư tử dưới cây bồ đề trong bồ đề tràng, có tám bộ và các chúng khác thuộc loài người và không phải loài người, tôn kính bao quanh. Lại thấy mười sáu vị vương tử đang thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp. Các vị Phạn vương tức thì đem đầu mặt lạy ngang chân đức Đại thông trí thắng phật đà, đi quanh ngài hàng trăm hàng ngàn vòng, rồi đem hoa chư thiên mà tung rải trên ngài. Hoa ấy như núi Tu di. Các vị Phạn vương cũng dùng hoa ấy mà hiến cúng cây bồ đề của ngài. Hiến hoa rồi, các vị Phạn vương ai cũng đem cung điện của mình dâng lên đức Đại thông trí thắng phật đà, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, xin ngài thương xót mà ích lợi cho chúng con, bằng cách rủ lòng chấp nhận và sử dụng cung điện chúng con hiến cúng. Đối trước ngài, các vị Phạn vương nhất tâm, đồng thanh, đem lời chỉnh cú sau đây mà ca tụng.

(39) Thật là hiếm có
được thấy Thế tôn,
đấng đã hủy diệt
mọi sự phiền não !
Qua hết một trăm
ba mươi thời kỳ,
nay mới một lần
lại được thấy Phật.

(40) Biết bao chúng sinh
đã quá khao khát,
xin đổ mưa pháp
cho sung mãn cả !
Lâu rồi chúng con
chưa được nhìn thấy
đấng có tuệ giác
không có giới hạn ;
như hoa ưu đàm,
ngày nay mới thấy !

(41) Bao nhiêu cung diện
của chúng con đây
nhờ ánh sáng ngài
mà càng tráng lệ,
xin ngài thương xót
nhận cho chúng con.

Các vị Phạn vương đem lời chỉnh cú ca tụng đức Đại thông trí thắng phật đà rồi, vị nào cũng thưa, bạch đức Thế tôn, xin ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp để làm cho toàn thể thế giới bao gồm chư thiên, ma vương, phạn vương, sa môn, bà la môn, ai cũng được yên ổn, được giải thoát. Các vị lại nhất tâm đồng thanh mà nói lời chỉnh cú này.

(42) Đấng tôn cao nhất
chư thiên nhân loại,
xin chuyển bánh xe
chánh pháp vô thượng !
xin gióng lớn lên
trống pháp vĩ đại !
xin thổi vang lên
loa pháp to lớn !

(43) xin đổ khắp xuống
mưa pháp cao cả,
quảng độ vô lượng
các loại chúng sinh !
Cùng nhau kính lạy,
chúng con thỉnh cầu Thế tôn nói lên tiếng nói sâu xa.

Khi ấy đức Đại thông trí thắng phật đà yên lặng hứa nhận lời thỉnh cầu ấy.

Chư vị tỷ kheo, khu vức tây nam cho đến khu vức thiên để cũng đều như vậy. Và đến các vị Phạn vương ở năm trăm vạn ức cõi Phật thuộc khu vức thiên đỉnh, ai cũng tự thấy cung điện của mình đang ở sáng rực lên một cách trước đây chưa bao giờ có, nên hoan hỷ, phấn chấn, thấy rất hy hữu, liền đến suy luận với nhau về sự thể ấy, rằng vì lý do nào mà cung điện chúng ta có ánh sáng rực rỡ như vầy? Trong chúng Phạn vương ấy có vị Đại phạn vương tên là Thi khí, nói với cả chúng lời chỉnh cú sau đây.

(44) Vì sao hôm nay
cung điện chúng ta
sáng lên lộng lẫy
huy hoàng khác thường ?

(45) Cảnh tượng như vầy chưa hề thấy nghe.

(46) Một vị thiên nhân phước lớn mới sinh ? hay một đức Phật xuất hiện thế giới?

Bấy giờ các vị Phạn vương của năm trăm vạn ức cõi Phật khu vức thiên đỉnh, với cung điện theo mình, với túi vải đựng đầy hoa chư thiên, cùng nhau đi về khu vức thiên để, lần theo ánh sáng mà tìm, thấy đức Đại thông trí thắng phật đà ngồi trên tòa sư tử dưới cây bồ đề trong bồ đề tràng, có tám bộ và các chúng khác thuộc loài người và không phải loài người, tôn kính bao quanh. Lại thấy mười sáu vị vương tử đang thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp. Các vị Phạn vương tức thì đem đầu mặt lạy ngang chân đức Đại thông trí thắng phật đà, đi quanh ngài hàng trăm hàng ngàn vòng, rồi đem hoa chư thiên mà tung rải trên ngài. Hoa ấy như núi Tu di. Các vị Phạn vương cũng dùng hoa ấy mà hiến cúng cây bồ đề của ngài. Hiến hoa rồi, các vị Phạn vương ai cũng đem cung diện của mình dâng lên đức Đại thông trí thắng phật dà, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, xin ngài thương xót mà ích lợi cho chúng con, bằng cách rủ lòng chấp nhận và sử dụng cung điện chúng con hiến cúng. Đối trước ngài, các vị Phạn vương nhất tâm, đồng thanh, đem lời chỉnh cú sau đây mà ca tụng.

(47) Lành thay khi được
thấy đấng Toàn giác,
Thánh triết, Cứu đời,
đấng có năng lực
giải cứu chúng sinh
trong ngục ba cõi !

(48) Là Thầy trời người
thấy biết khắp cả,
ngài rất thương xót
bao loại chúng sinh !
Và ngài khai mở
cửa ngỏ bất tử,
(178) làm cho hết thảy
vượt đến bến bờ !

(49) Vô số thời kỳ
đã không có Phật !
Ngài chưa xuất hiện,
mười phương tối tăm :

(50) Ba nẻo đường dữ
mãi hoài thêm lên,
chủng loại tu la
cũng được phồn thịnh ;

(51) còn chúng chư thiên
thì bị giảm bớt,
chết thì phần nhiều
rơi vào đường dữ,
vì đã không được
nghe Pháp với Phật,
thường thường hành động
những việc bất thiện.

(52) Sắc đẹp, sức khỏe, cùng với trí tuệ,
tất cả thứ này
giảm sút đồng đều.
Vì hành động ác
mà mất hạnh phúc,
lại mất đến cả
ý thức hạnh phúc.

(53) Vướng mắc khuôn phép
chủ thuyết tà ngụy,
nên không biết được
qui tắc tốt lành,
không được tiếp nhận
ân Phật giáo hóa,
thường bị rơi vào
các nẻo đường dữ.

(54) Nhưng nay thì ngài,
con mắt của đời,
đã xuất hiện ra
sau thì gian dài !
Nhưng nay thì ngài,
vì thương chúng sinh,
đã xuất hiện ra
giữa thế giới này !

(55) Ngài đã siêu việt,
đạt được tuệ giác
chính xác hoàn hảo :
chúng con rất mừng !
Và bao chúng sinh
ai cũng hoan hỷ
và tán dương ngài
là bậc hiếm có !

(56) Bao nhiêu cung điện
của chúng con đây
nhờ ánh sáng ngài
mà càng tráng lệ,
chúng con phụng hiến
lên đấng Thế tôn,
xin ngài thương tưởng
mà nạp thọ cho.

(57) Chúng con nguyện đem công đức như vầy hiến khắp tất cả các loại chúng sinh, cầu cho chúng con cùng với chúng sinh đều được thành tựu tuệ giác chư Phật.

Các vị Phạn vương đem lời chỉnh cú ca tụng đức Đại thông trí thắng phật đà rồi, vị nào cũng thưa, bạch đức Thế tôn, xin ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp, đem lại rất nhiều sự yên ổn và rất nhiều sự giải thoát. Các vị lại nhất tâm đồng thanh mà nói lời chỉnh cú này.

(58) Kính xin Thế tôn
chuyển bánh xe pháp !
Xin ngài gióng lên
trống pháp bất tử !
Xin ngài giải cứu
chúng sinh đau khổ,
và mở chỉ ra
đường hướng niết bàn !

(59) Xin ngài nhận lời
chúng con thỉnh cầu,
sử dụng âm thanh
cực kỳ mầu nhiệm,
thương xót chúng con
và bao chúng sinh,
nói ra cái pháp
mà ngài trải qua
vô số thời kỳ
mới tập hợp được ! (179)

Ghi chú

(177) Rõ thì phải nói tự trang hoàng mình bằng 32 tướng đại trượng phu mà mỗi tướng được tạo ra bởi cả trăm phước đức.

(178) Bất tử, chính văn là cam lộ : dị danh của thuốc bất tử.

(179) Tập hợp được, chính văn phải chép tập là tập hợp mới đúng, chép tập là luyện tập là sai. Tham chiếu ĐD (C9/159g 26).

Lược giải

Đây là đoạn thứ hai của phẩm 7, nói mười sáu vương tử và chư thiên mười phương hiến cúng và thỉnh cầu đức Đại thông trí thắng phật đà chuyển pháp luân. Mười phương được ghi là chính đông, đông nam, chinh nam, cho đến thiên đỉnh (thượng phương), còn tây nam, chính tây, tây bắc, chính bắc, đông bắc, thiên để (hạ phương) thì lược.

Lúc bấy giờ đức Đại thông trí thắng phật đà nhận lời thỉnh cầu của các vị Phạn vương ở khắp mười phương, và của mười sáu vị vương tử, tức thì chuyển đẩy bánh xe chánh pháp bốn chân lý, bằng cách ba lần chuyển đẩy với mười hai phương thức, mà sa môn, bà la môn, hoặc chư thiên, ma vương, phạn vương, hay bất cứ những ai còn ở trong phạm vi thế gian, đều không thể chuyển đẩy. Rằng đây là khổ... đây là khổ tập hợp... đây là khổ tiêu diệt... đây là con đường đạt đến sự khổ tiêu diệt... Bốn chân lý như vậy lại được nói rộng ra thành mười hai duyên khởi : vô minh sinh thì hành sinh, hành sinh thì thức sinh, thức sinh thì danh sắc sinh, danh sắc sinh thì lục nhập sinh, lục nhập sinh thì xúc sinh, xúc sinh thì thọ sinh, thọ sinh thì ái sinh, ái sinh thì thủ sinh, thủ sinh thì hữu sinh, hữu sinh thì sinh sinh, sinh sinh thì già chết lo buồn khổ não sinh ; vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì lục nhập diệt, lục nhập diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì già chết lo buồn khổ não diệt.

(180) Khi đức Đại thông trí thắng phật đà ở giữa đại hội các chúng, trong đó có chư thiên và nhân loại, tuyên thuyết chánh pháp trên đây thì có vạn ức lần trăm triệu (181) người, vì không tham đắm các pháp (182), nên đối với mọi sự sơ hở (183) tâm được giải thoát ; bốn thiền, bốn định, ba minh trí, sáu thần thông và tám giải thoát, những pháp sâu xa tinh túy như vậy họ có đủ cả. Rồi lần thứ hai, lần thứ ba và lần thứ tư, đức Đại thông trí thắng phật đà tuyên thuyết chánh pháp trên đây thì có hằng sa trăm triệu (184) chúng sinh cũng vì không tham đắm các pháp mà đối với mọi sự sơ hở tâm được giải thoát. Từ đó về sau, riêng chúng thanh văn cũng đã vô lượng vô biên, không thể mô tả hay tính toán.
Ghi chú

(180) Chuyển đẩy bánh xe chánh pháp (chuyển pháp luân), chuyển đẩy mà dịch thật rõ thì phải là lăn đẩy thẳng tới phía trước : lăn đẩy thẳng thì không đi lệch, tới phía trước thì không ngừng, không đi lui. Còn bánh xe chánh pháp ở đây là 4 đế và 12 duyên khởi. Trước hết nói về 4 đế, thì có 3 chuyển 12 hành (3 lần chuyển đẩy với 12 phương thức) : đối với mỗi đế, Phật thị (chỉ rõ) khuyến (khuyến cáo) và chứng (làm chứng) 4 đế đều 3 chuyển, thành 12 hành, kê rõ như sau. Một là khổ đế : thị (đây là khổ) khuyến (đây là khổ, chư vị cần biết) chứng (đây là khổ, Như lai đã biết). Hai là tập đế : thị (đây là khổ tập) khuyến (đây là khổ tập, các vị cần đoạn) chứng (đây là khổ tập, Như lai đã đoạn). Ba là diệt đế : thị (đây là khổ diệt) khuyến (đây là khổ diệt, chư vị cần chứng) chứng (đây là khổ diệt, Như lai đã chứng). Bốn là đạo đế : thị (đây là khổ diệt đạo) khuyến (đây là khổ diệt đạo, chư vị cần tu) chứng (đây là khổ diệt đạo, Như lai đã tu). Như vậy gọi là 3 chuyển 12 hành của chung 4 đế, và nói theo gốc. Nhưng 12 hành mà Phật chuyển như vậy mỗi hành làm cho người nghe (mà đầu tiên là 5 vị tỳ kheo do ngài Kiều trần như đứng đầu) phát sinh vô lậu tuệ với 4 hành nữa là nhãn : nhãn kiến, trí : quyết đoán, minh : chiếu liễu, và giác : cảnh giác (chữ của Đại tỳ bà sa) thành ra 48 hành ; 48 hành này cũng gọi là 3 chuyển 12 hành, và đó gọi là 3 chuyển 12 hành của riêng mỗi đế, và nói theo ngọn. Do 48 hành này, nghĩa là do nhãn trí minh giác của vô lậu tuệ, mà người nghe đầu tiên là ngài Kiều trần như đã được gọi là A nhã (hiểu), và chuyển pháp luân có một cách giải thích : chánh pháp tứ đế như bánh xe được Phật lăn từ tuệ giác của ngài vào tâm trí của người nghe. Đó là nói về tứ đế. Còn 12 duyên khởi thì Phật có 2 cách chuyển : một, nói theo chiều lưu chuyển (vô minh sinh thì hành sinh...) ; hai, nói theo chiều hoàn diệt (vô minh diệt thì hành diệt...). Lưu chuyển là khổ đế và tập đế được nói rộng ra, hoàn diệt là diệt đế và đạo đế được nói rộng ra. Và như vậy cũng có thể gọi là một cách chuyển pháp luân về tứ đế.

(181) Dịch sát : sáu trăm vạn ức trăm triệu.

(182) Không tham đắm các pháp, chính văn là bất thọ nhất thế pháp, dịch sát là không tiếp nhận các pháp. Các pháp ở đây là vạn hữu, là sắc thanh hương vị xúc, chứ không phải là Phật pháp. Các pháp như vậy dẫu tương quan nhau mà thực chất tách rời nhau (nhân duyên tách ly), sự tách rời ấy gọi là các pháp không tiếp nhận nhau thể hiện sự không tiếp nhận này gọi là không tiếp nhận các pháp. Không tiếp nhận các pháp có 2 cách : cách đốn ngộ là sự rơi rụng (thoát lạc), tức khắc và hoàn toàn ; còn cách bình thường là sự không tham đắm mà V52/442b huấn thích, sứ ấy chính là không ái và thủ trong 12 duyên khởi.

(183) Sơ hở, chính văn là lậu, coi lại ghi chú 4.

(184) Dịch sát : ngàn vạn ức hằng sa trăm triệu.
Lược giải Đây là đoạn thứ ba của phẩm 7, nói sự chuyển pháp luân của đức Đại thông trí thắng phật đà, nói về Thanh văn thừa và Duyên giác thừa. Dĩ nhiên trước đó, cùng lúc, và sau đó, đức Phật nào xuất thế vào thời kỳ đủ cả 5 thứ vẩn đục cũng đều có cái cách thuyết pháp giới luận (huấn dụ về sự giữ giới cho người khỏi sa vào đường dữ) thí luận huấn dụ về sự bố thí cho người được hạnh phúc nhân loại) sinh thiên chi luận (huấn dụ về thập thiện và thiền định cho người được hạnh phúc chư thiên) - tức nói về nhân thừa và thiên thừa. Do phẩm 5, đã thấy đức Bốn sư huấn dụ cả ngũ thừa, không phải chỉ có tam thừa hay nhất thừa ; hơn nữa ngài đã nói ngũ thừa cùng xuất từ nhất thừa.

Phần mười sáu vị vương tử thì cùng nhau đem cái tuổi đồng niên mà xuất gia làm sa di, các căn lanh lợi, trí tuệ thấu suốt, vì lẽ ai cũng đã từng phụng sự trăm ngàn vạn ức chư Phật như lai, thực hành phạn hạnh một cách trong sáng mà cầu tuệ giác vô thượng. Tất cả mười sáu vị ấy cùng thưa đức Đại thông trí thắng phật đà, rằng bạch đức Thế tôn, vô số trăm ngàn vạn ức chư vị thanh văn đại đức như thế này đã thành thục cả rồi, kính xin đức Thế tôn nói cho chúng con về pháp của tuệ giác vô thượng. Chúng con nghe được pháp ấy thì ai cũng cùng nhau tu học. Bạch đức Thế tôn, tâm chí của chúng con là nguyện được sự thấy biết của Phật. Tâm chí như vậy, đức Thế tôn tự biết cho chúng con. Lúc ấy tám vạn ức người trong số đi theo vị luân vương tổ phụ, thấy mười sáu vị vương tử xuất gia thì cũng cầu xin xuất gia. Vị luân vương ấy cũng chấp thuận tức khắc. Đức Đại thông trí thắng phật đà nhận lời thỉnh cầu của mười sáu vị sa di, nên qua hai vạn thời kỳ rồi, ở giữa đại hội bốn chúng, nói về bản kinh đại thừa tên Diệu pháp liên hoa, bản kinh dạy cho bồ tát và được Phật gia trì. Ngài nói kinh ấy rồi, mười sáu vị sa di vì tuệ giác vô thượng mà cùng tiếp nhận, ghi nhớ và đọc tụng một cách thông suốt sắc sảo. Trong khi ngài nói kinh ấy thì mười sáu vị sa di bồ tát, và chúng bồ tát, tin tưởng tiếp nhận được cả. Trong chúng thanh văn cũng có vị tin hiểu. Nhưng người khác, số lượng đến ngàn vạn ức, đều sinh ra nghi hoặc.

Đức Đại thông trí thắng phật đà nói kinh Pháp hoa suốt tám ngàn thời kỳ mà không lúc nào ngưng bỏ. Nói rồi, ngài vào tịnh thất, đặt mình vào sự thiền định đến tám vạn bốn ngàn thời kỳ. Bấy giờ mười sáu vị sa di bồ tát biết ngài vào tịnh thất mà vắng lặng thiền định, nên vị nào cũng lên pháp tòa, và cũng trong thì gian tám vạn bốn ngàn thời kỳ ấy vị nào cũng giảng giải một cách phong phú cho cả bốn chúng về kinh Pháp hoa. Vị nào cũng hóa độ chúng sinh nhiều bằng trăm triệu hằng sa (185), trình bày, thuyết phục, khuyến khích, tán thưởng (186), làm cho ai cũng phát tâm tuệ giác vô thượng (187). Tám vạn bốn ngàn thời kỳ qua rồi, đức Đại thông trí thắng phật đà xuất định, bước đến pháp tòa, thung dung mà ngồi, tuyên cáo với cả đại hội các chúng : Mười sáu vị sa di bồ tát này thật là hiếm có, các căn lanh lợi, trí tuệ thấu suốt, và vị nào cũng đã phụng sự hàng ức (188) chư Phật như lai. Nơi chư Phật như lai ấy, các vị thường xuyên thực hành phạn hạnh, nhận được tuệ giác Phật đà, lại dạy cho chúng sinh vào được tuệ giác ấy. Các người hãy luôn luôn thân gần mà phụng sự mười sáu vị ấy. Vì lẽ bất cứ thanh văn, duyên giác hay bồ tát, người nào tin tưởng được kinh pháp do mười sáu vị sa di bồ tát này tuyên thuyết, tiếp nhận và ghi nhớ mà không bác bỏ, thì những người ấy ai cũng sẽ được tuệ giác Phật đà là tuệ giác vô thượng.

Khi ấy đức Thế tôn bảo chư vị tỷ kheo, mười sáu vị sa di bồ tát thường vui thích nói kinh Pháp hoa. Những số chúng sinh nhiều bằng trăm triệu hằng sa (189) mà mỗi vị giáo hóa thì dời đời sinh ra ở đâu cũng chung với mỗi vị, theo mỗi vị mà nghe pháp thêm nữa, và nghe thì tin hiếu được cả. Do vậy mà những số chúng sinh ấy gặp được bốn vạn ức chư Phật như lai, và việc ấy đến nay vẫn chưa chấm dứt. Chư vị tỷ kheo, nay Như lai nói để chư vị biết, mười sáu vị sa di bồ tát, đệ tử của đức Đại thông trí thắng phật đà, hiện nay cùng thành tựu tuệ giác vô thượng và đang thuyết pháp giáo hóa ở khắp cả mười phương quốc độ. Vị nào cũng có vô số trăm ngàn vạn ức bồ tát và thanh văn làm người tùy thuộc. Hai vị thành Phật ở chính đông là A súc như lai tại quốc độ Hoan hỷ và Tu di đảnh như lai. Hai vị thành Phật ở đông nam là Sư tử âm như lai và Sư tử tướng như lai. Hai vị thành Phật ở chính nam là Hư không trú như lai và Thường diệt như lai. Hai vị thành Phật ở tây nam là Đế tướng như lai và Phạn tướng như lai. Hai vị thành Phật ở chính tây là A di đà như lai và Độ nhất thế thế gian khổ não như lai. Hai vị thành Phật ở tây bắc là Đa ma la bạt chiên đàn hương thần thông như lai và Tu di tướng như lai. Hai vị thành Phật ở chính bắc là Vân tự tại như lai và Vân tự tại vương như lai. Một vị thành Phật ở đông bắc là Hoại nhất thế thế gian bố úy như lai. Còn vị thứ mười sáu là ta, Thích ca mâu ni như lai, thành tựu tuệ giác vô thượng ở quốc độ Kham nhẫn này (190).

Chư vị tỷ kheo, như trên đã nói, khi chúng ta làm sa di bồ tát thì vị nào cũng giáo hóa chúng sinh nhiều bằng trăm triệu hằng sa (191). Những số chúng sinh này vì tuệ giác vô thượng mà vẫn theo nghe pháp với chúng ta. Trong các số chúng sinh ấy, cho đến ngày nay có những người vẫn còn ở vị trí thanh văn, thì chúng ta vẫn thường giáo hóa cho những người này bằng pháp của tuệ giác vô thượng. Những người này vẫn phải được đưa lần vào tuệ giác Phật đà bằng pháp ấy, vì tuệ giác Phật đà thì thật khó tin khó hiểu.

Những người này, mà thuộc về số hằng sa chúng sinh phần Như lai giáo hóa từ lúc Như lai còn làm sa di bồ tát, thì chính là chư vị, và chư vị đệ tử thanh văn trong thì vị lai sau khi Như lai nhập diệt. Chư vị đệ tử thanh văn sau khi Như lai nhập diệt cũng có những người không nghe kinh này, không hay không biết gì về đường đi của bồ tát, và đối với thành quả của mình thì phát sinh ý tưởng nhập được niết bàn. Như lai bấy giờ làm đức Phật giáo chủ ở quốc độ khác, thay đổi danh hiệu khác ; những người này tuy phát sinh ý tưởng nhập được niết bàn như vậy, nhưng ở quốc độ khác mà Như lai đang làm đức Phật giáo chủ (192) thì họ lại cầu tuệ giác Phật đà, được nghe kinh này và biết rằng chỉ niết bàn bằng cỗ xe Phật đà chứ không bằng cỗ xe nào khác, ngoại trừ Như lai phương tiện thuyết pháp.

Chư vị tỷ kheo, bất cứ ở quốc độ nào, khi Như lai tự biết thì giờ nhập diệt sắp đến, chư tăng lại thanh tịnh, sự tin hiểu cũng vững chắc, ai cũng thấu triệt về Không (193), vào sâu tư duy tu, thì Như lai chiêu tập chúng bồ tát và chúng thanh văn mà nói cho kinh Pháp hoa này, minh xác rằng thế giới không có cỗ xe thứ hai và cỗ xe thứ ba đưa đến niết bàn, mà chỉ có cỗ xe Phật đà duy nhất đưa đến niết bàn mà thôi.

Ghi chú

(185) Dịch sát : số cát của sáu trăm vạn ức trăm triệu sông Hằng.

(186) Trình bày, thuyết phục, khuyến khích và tán thưởng, chính văn là thị giáo lợi hỷ, nghĩa đen là chỉ dạy lợi mừng. Đại trí độ luận (dịch chủ cũng là ngài La thập) cuốn 54 nói, thị là trình bày cho người nghe rõ về thiện ác, tốt (niết bàn) xấu (sinh tử)..., giáo là thuyết phục cho người nghe bỏ ác làm lành, rời xấu theo tốt..., lợi là chỉ ích lợi trong sự thực hành ấy mà khuyến khích cho người nghe..., hý là tán dương sự thực hành ấy cho người nghe vui mừng... Lối thuyết pháp của Phật đà và Bồ tát được trang nghiêm bằng 4 sự như vậy.

(187) Phát tâm tuệ giác vô thượng, chính văn là phát a nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm, gọi tắt là phát bồ đề tâm. Phát bồ đề tâm có ít ra là 4 giai đoạn thành 4 ý nghĩa. Đầu tiên, phát bồ đề tâm là phát giác bản tánh tuệ giác vô thượng của tâm. Kế đó, phát bồ đề tâm là lập chí nguyện mong cầu phát lộ tuệ giác vô thượng ấy. Kế đó nữa, phát bồ đề tâm là phát triển tuệ giác vô thượng ấy bằng cách đoạn trừ dần dần mọi sự vô minh phiền não. Sau hết phát bồ đề tâm là phát lộ hoàn toàn tuệ giác vô thượng ấy.

(188) Dịch sát : vô số trăm ngàn vạn ức.

(189) Dịch sát : nhiều như cát sáu trăm vạn ức trăm triệu sông Hằng.

(190) Bốn phương tám hướng ở đây là Kham nhẫn làm trung tâm. Danh sách này cho thấy sự tương quan mà phẩm 7 nói có 3 : giữa đức Đại thông với 16 vị sa di bồ tát, giữa 16 vị ấy với nhau, giữa thầy trò của mỗi vị ; lại cho thấy tịnh độ, ít nhất, danh sách này đã có đức Bất động ở chính đông và đức Di đà ở chính tây.

(191) Dịch sát : số cát của vô số trăm ngàn vạn ức sông Hằng.

(192) Không phải Phật nhập diệt chỗ này rồi xuất thế ở chỗ khác. Phân thân của Phật khắp các thế giới hệ. Những nơi này có chỗ giáng sinh và nhập diệt cũng là phương tiện hóa độ của Phật. Các phẩm 11 và 16 sẽ cho thấy rõ như vậy.

(193) Không đây là bất, là phi; là "ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành xứ diệt" "dĩ hữu không dĩ cố, nhất thiết pháp đắc thành". Nói như Duy thức học, là viên thành vô tánh và y tha vô tánh. Biến kế vô tánh (nay hay nói biện chứng không) thì không đáng gì phải nói.

Lược giải

Đây là đoạn thứ tư của phẩm 7, nói đức Đại thông tuyên thuyết PH như thế nào, lại nói PH được quảng bá như thế nào ngay từ lúc ấy. Từ đó không những thấy nguyên ủy PH của đức Bổn sư là từ đức Đại thông trí thắng (từ đức Nhật nguyệt đăng minh chỉ là ngài Văn thù thấy và nói), mà còn thấy niết bàn của nhất thừa mới là cứu cánh; thấy sự tương quan thầy trò giữa đức Bổn sư và đệ tử Thanh văn của ngài đem lại sự thọ ký ngày nay; thấy sự tương quan ấy từ thời đức Đại thông đến nay vẫn chưa chấm dứt, đời nào và cõi nào cũng được ngài giáo hóa cho bằng nhất thừa.

Chư vị tỷ kheo, nên biết Như lai đủ mọi phương tiện, lại đi sâu vào bán tính chúng sinh, biết chí nguyện của chúng sinh ưa thích giáo pháp thấp nhỏ là vì vốn đã đắm sâu vào trong năm thứ dục lạc ; vì những người như vậy mà Như lai nói đến niết bàn, và họ nghe thì tin hiểu được. Sự thế ví như con đường hiểm ác dài đến năm trăm do tuần, nằm trong chốn hoang vắng và ghê rợn. Một đoàn nhiều người muốn vượt qua con đường ấy để đến chỗ vàng ngọc. Có một vị hướng dẫn rất thông minh, lại biết rõ con đường hiểm ác này chỗ nào thông chỗ nào nghẽn. Vị ấy dẫn đoàn người vượt qua con đường này. Nhưng đoàn người nửa đường đố nhác, muốn lui, thưa với vị hướng dẫn, rằng chúng tôi quá mệt mà lại ghê sợ, không còn đi tới được nữa. Đường trước còn xa, chúng tôi muốn lui về. Vị hướng dẫn có lắm chước phương tiện, nghĩ rằng đoàn người này thật đáng thương, sao lại bỏ vàng ngọc to lớn mà muốn trở về. Nghĩ rồi, vị ấy sử dụng phương tiện lực, ngay nơi đoạn giữa của con đường hiểm ác, chỗ đã qua ba trăm do tuần, biến hóa một thành quách to lớn, và bảo họ, các người dừng sợ, đừng về. Thành quách to lớn kia các người có thể vào nghỉ, và muốn gì tùy ý : muốn ở luôn trong ấy thì yên ổn thích thú, muốn đi tới để đến chỗ vàng ngọc thì cũng đi được. Đoàn người mỏi mệt, lúc đó, lòng rất vui mừng, khen là sự thể chưa từng có, rằng chúng ta bây giờ thoát khỏi con đường hiếm ác và được an toàn rồi. Rồi cả đoàn bước tới mà vào trong thành biến hóa, sinh ra ý tưởng đã vượt qua, ý tưởng đã an toàn. Nhưng vị hướng dẫn, khi biết đoàn người nghỉ ngơi hết mệt, tức thì diệt mất cái thành biến hóa đi, bảo đoàn người hãy nên đi tới : chỗ vàng ngọc đã gần đây. Cái thành to lớn vừa rồi chỉ do ta hóa ra cho các người dừng nghỉ mà thôi.

Chư vị tỷ kheo, Như lai cũng vậy. Như lai làm đại đạo sư cho chư vị. Như lai biết rõ đường dữ sống chết phiền não là con đường đầy hiểm nạn mà lại xa dài, ai cũng phải rời bỏ, phải vượt qua. Nhưng nếu chư vị chỉ nghe cỗ xe Phật đà duy nhất thì sẽ không thích gặp Như lai, không muốn thân gần, vì nghĩ rằng tuệ giác Phật đà quá dài quá xa, siêng khó lâu lắm mới được thành đạt. Như lai biết rõ tâm lý khiếp nhược hèn kém ấy nên dùng phương tiện lực, nói ra niết bàn của thanh văn và duyên giác đế cho chư vị dừng nghỉ giữa đường. Khi chư vị đã đứng ở vị trí của thanh văn và duyên giác rồi (194), Như lai liền nói cho chư vị biết việc làm của chư vị chưa được hoàn tất. Nhưng vị trí của chư vị đang đứng thì đã gần đến tuệ giác Phật đà. Chư vị hãy suy xét về niết bàn mà chư vị thực hiện : niết bàn ấy không thật đâu. Niết bàn ấy chỉ do phương tiện lực của Như lai, nơi cỗ xe Phật đà duy nhất mà phân ra nói có ba cỗ xe, tựa như vị hướng dẫn hóa ra thành quách to lớn cho đoàn người dừng nghỉ. Dừng nghỉ rồi thì nói cho họ biết chỗ vàng ngọc gần đây, còn thành biến hóa này không thật, ch' do ta biến hóa ra mà thôi.

Ghi chú

(194) Nói ra niết bàn của thanh văn và duyên giác... đứng ở vị trí của thanh văn và duyên giác, chính văn là thuyết nhị niết bàn... trú ư nhị địa. KD dịch rõ như trên. HD cũng vậy. "Nhị địa" là 2 vị trí thanh văn và duyên giác, thì nói niết bàn của 2 vị trí ấy, xét ra, rất sát ý. Thế nhưng phải biết niết bàn của 2 vị trí ấy chỉ là một, nên nhị niết bàn phải hiểu và dịch niết bàn cấp hai (của tiểu thừa, đối lại là niết bàn cấp một của đại thừa). Niết bàn cấp hai, như vậy, chỉ là một, và có 2 trạng huống là hữu dư và vô dư. Vậy niết bàn cấp hai (nhị niết bàn) không phải là 2 niết bàn hữu dư và vô dư, như đã được hiểu như vậy.

Lược giải

Đây là đoạn thứ năm của phẩm 7, nói cái ví dụ "thành biến hóa". Niết bàn La hán (thành biến hóa) không những là chỗ tạm nghỉ mà còn là chỗ đã đi được nửa đường đến Phật tri kiến (chỗ vàng ngọc). Phật là vị đại đạo sư, biết chỉ nói Phật tri kiến thì những người chưa là Bồ tát sẽ xa lánh, nên thiết lập niết bàn La hán để dẫn dụ cho những người ấy, làm cho những ai tương quan thầy trò với ngài đều được - đã được và sẽ được - thọ ký tất cả.

Khi ấy đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(60) Đại thông trí thắng,
đức Phật đà ấy
qua mười thời kỳ
ngồi bồ đề tràng
mà pháp chư Phật
vẫn chưa hiện ra,
chưa được thành tựu
tuệ giác chư Phật.

(61) Chư thiên, long vương, cùng các bộ chúng
thường rưới thiên hoa
để hiến cúng ngài.

(62) Chư thiên lại đánh trống của chư thiên
và hòa tấu lên
các nhạc khí khác.
Gió thơm lướt đến
thổi mất hoa héo,
chư thiên rưới thay
hoa mới và tốt.

(63) Hết mười thời kỳ, Trí thắng phật đà
mới được thành tựu
tuệ giác chư Phật.
Chư thiên nhân loại
lòng rất vui mừng.

(64) Mười sáu vương tử
cùng với tùy thuộc
cả ngàn vạn ức
cùng đến chỗ Phật.

(65) Họ đem đầu mặt
lạy ngang chân ngài,
thỉnh cầu chuyển đẩy
bánh xe chánh pháp,
rằng bậc Sư tử
của các thánh triết,
xin ngài đổ xuống
nước mưa chánh pháp
sung túc chúng con
cùng với tất cả !

(66) Thế tôn là bậc
cực kỳ khó gặp,
sau thì gian dài
ngài mới xuất hiện ;
và muốn thức tỉnh
các loại chúng sinh,
ngài làm chấn động
tất cả quốc độ.

(67) Trong các quốc độ
ở hướng chính đông
số lượng có đến
năm trăm vạn ức,
cung điện Phạn vương
sáng lên lộng lẫy,
điều mà từ xưa
họ chưa từng thấy.

(68) Các vị Phạn vương thấy cảnh tượng ấy,
lần theo ánh sáng
tìm đến chỗ ngài,
cùng rải thiên hoa
tôn kính hiến cúng,
lại còn hiến dâng
cung điện của mình.

(69) Rồi thỉnh cầu ngài
chuyển đẩy pháp luân,
lấy lời chỉnh cú
mà ca tụng ngài.
Và ngài biết rõ
thì gian chưa đến,
nên nhận lời họ
mà ngồi yên lặng.

(70) ở ba hướng khác
cùng với bốn góc
và trên với dưới
cũng đều như vậy :

(71) Cũng rải thiên hoa
cũng hiến cung diện
và thỉnh cầu ngài
chuyển đẩy pháp luân.

(72) Rằng thưa Thế tôn,
đấng Rất khó gặp,
xin ngài đem lòng
từ bi cao cả
mà mở cho rộng
cửa ngõ bất tử,
bằng cách chuyển đẩy
pháp luân tối thượng !

(73) Trí thắng phật đà
tuệ giác vô lượng,
nhận lời thỉnh cầu
của các vị ấy,
tuyên thuyết cho họ
những pháp phong phú,
là bốn chân lý
mười hai duyên khởi.

(74) Ngài nói vô minh
cho đến già chết,
và rằng già chết
toàn là do sinh,
(195) tai họa như vậy
các người phải biết.

(75) Khi thuyết pháp này
có vạn ức lần
trăm triệu (196) người nghe,
hủy diệt cùng tận
biên cương khổ não
mà thành La hán.

(76) Thuyết lần thứ hai,
ngàn vạn hằng sa
các loại chúng sinh
đối với các pháp
không còn tham đắm,
cũng thành La hán.

(77) Từ đó về sau

những người đắc đạo
số đến vô số,
vạn ức thời kỳ
tính cũng không biết
giới hạn số ấy.

(78) Mười sáu vương tử
lúc ấy xuất gia
cùng làm sa di,
và rồi cùng nhau
thỉnh cầu đức Phật
Đại thông trí thắng,
rằng xin Thế tôn
thuyết pháp đại thừa,

(79) để cho chúng con
cùng với tùy thuộc
đều sẽ thành tựu
tuệ giác Phật đà, (80- 81)
ước nguyện cùng được
y như Thế tôn
đấng có mắt tuệ
trong sáng bậc nhất ! Biết rõ tâm lý các vương tử trẻ,
lại biết đạo hạnh
đời trước của họ,
ngài dùng vô số
yếu tố, ví dụ,
mà nói sáu pháp
ba la mật đa,
cùng với những sự
thần thông diệu dụng,
phân tích giảng giải
về pháp chân thật -
nghĩa là giảng giải
đường đi bồ tát,

(82) bằng cách nói về
Diệu pháp liên hoa,
với những bài kệ
nhiều bằng hằng sa. (197)

(83) Trí thắng phật đà
nói kinh ấy rồi,
vào trong tịnh thất
mà nhập thiền định,
một lòng mà ngồi
ngồi nơi một chỗ
ngồi tám vạn tư
thời kỳ bậc nhỏ.

(84) Bấy giờ mười sáu
sa di bồ tát
biết đức Trí thắng
chưa xuất thiền định,
nên cùng diễn giảng
tuệ giác vô thượng
cho vô số ức các loại chúng sinh.

(85) Mỗi vị sa di
ngồi một pháp tòa,
và cùng diễn giảng
về kinh Pháp hoa,
góp sức vào việc
đem pháp giáo hóa,
trong suốt thì gian
ngài nhập thiền định.

(86) Cả mười sáu vị
mỗi vị hóa độ
chúng sinh nhiều bằng
trăm triệu hằng sa. (198)

(87) Trí thắng phật đà
nhập niết bàn rồi,
những người nghe pháp
mười sáu vị này,
tại các cõi Phật
thường sinh với thầy.

(88) Mười sáu vị ấy
đã đi trọn vẹn
đường đi của Phật,
hiện ở mười phương
cùng thành các đấng
Tuệ giác chính xác.

(89) Những người nghe pháp
vào lúc bấy giờ,
nay ở tại chỗ
các đức Phật ấy ;
trong đó có người
còn là thanh văn,
vẫn được dạy lần
bằng tuệ giác Phật.

(90) Như lai là một trong số mười sáu,
xa xưa đã từng
dạy bảo chư vị.
Nên nay Như lai
vận dụng phương tiện
dẫn dắt chư vị
đến mau Phật tuệ.

(91) Do sự tương quan
xa xưa như trên,
Như lai ngày nay
tuyên thuyết Pháp hoa,
làm cho chư vị
nhập vào Phật tuệ.
Chư vị thận trọng,
đừng có kinh hãi !

(92) Ví như con đường
rất là hiểm ác
trong chốn hoang vu,
có lắm thú độc,
không cả cỏ nước,
ai cũng khiếp sợ.

(93) Một đoàn nhiều người
vô số ngàn vạn
muốn vượt dường ấy,
con đường hiểm ác
mà lại xa đến
năm trăm do tuần.

(94) Một vị hướng dẫn
có trí, nhớ kỹ,
sáng suốt, quả quyết ;
trong đường hiểm ác,
vị ấy hướng dẫn
đoàn người vượt qua.

(95) Giữa đường mới qua
ba trăm do tuần
thì họ mệt nhọc,
thưa vị hướng dẫn
chúng tôi kiệt lực
ngang đây muốn về.

(96) Vị hướng dẫn nghĩ
họ thật đáng thương :
tại sao lại muốn
trở lui mà về,
mất phần lấy được
vàng ngọc rất quí.

(97) Vị ấy liền nghĩ
một cách phương tiện :
ông dùng sức thần
hóa thành quách lớn,
trang trí đủ hết
nhà cửa tráng lệ,

(98) vườn rừng bao quanh,
sông dào, ao tắm,
cửa chồng, lầu cao,
nam nữ đông đầy.

(99) Hóa như vậy rồi
an ủi đoàn người
dừng sợ gì cả,
các người hãy vào
trong thành quách này
tùy ý vui thích.

(100) Đoàn người vào thành
lòng rất vui vẻ,
ai cũng sinh ra
ý tưởng yên ổn,
lại còn tự cho
đã được vượt qua.

(101) Vị hướng dẫn biết
họ nghỉ khỏe rồi,
tập hợp mà bảo
tất cả các người
hãy nên đi tới,
còn đây chỉ là
cái thành do ta
hóa ra mà thôi.

(102) Thấy các người mệt giữa đường muốn lui,

(103) Như lai cũng vậy làm đại đạo sư, thấy người cầu đạo nửa đường nhác bỏ, không thể vượt qua một cách hoàn toàn con đường hiểm ác sống chết phiền não.

(104) Do đó Như lai thiện dụng phương tiện : nói ra niết bàn
nên ta phương tiện
hóa ra thành này.
Các người bây giờ
hãy siêng đi tới,
để cùng được đến
chỗ vàng ngọc lớn.
cho họ dừng nghỉ,
bằng cách tuyên bố
chư vị hết khổ,
những việc phải làm
đã làm hoàn tất.

(105) Như lai khi biết
chư vị đã đến
niết bàn như vậy
và thành La hán,
thì họp chư vị
nói pháp chân thật.

(106) Nên chư Như lai
đem sự phương tiện
nói ba cỗ xe,
mà thật chỉ có
cỗ xe Phật đà
cỗ xe duy nhất,
còn hai cỗ xe
thanh văn duyên giác
nói ra chỉ để làm chỗ dừng nghỉ.

(107) Như lai ngày nay
nói sự thật này
cho chư vị biết :
cái chư vị được
không phải đã là
niết bàn hoàn toàn.
Để đạt cho được
tuệ giác hoàn toàn
của bậc Toàn giác,
chư vị cần phải
nổi lên tột độ
sự đại tinh tiến !

(108) Khi nào chư vị
đạt được tuệ giác
của bậc Toàn giác,
nội dung gồm hết
phẩm chất Phật đà
đại loại như là
mười đại năng lực,
lại có đủ cả
ba mươi hai tướng
bậc đại trượng phu,
(199) bấy giờ mới thật
niết bàn hoàn toàn. (200)

(109) Nói tóm đây là
sự khéo giáo hóa
(201) của chư Phật đà,
bậc Đại đạo sư :
nói ra niết bàn
để cho dừng nghỉ ;
khi biết dừng nghỉ
đã hết mệt rồi
thì dắt bước tới
tuệ giác Phật đà.

Ghi chú

(195) Toàn là do sinh, chính văn là giai tùng duyên hữu, dịch rõ là : toàn là do sinh duyên mà có. Tham chiếu HD (C9/ 93g12) và KD, biết sinh là sinh trong 12 duyên khởi, nhưng hữu thì không phải hữu trong 12 duyên khởi, nên sinh duyên là chữ kép (có nghĩa : sinh, 1 trong 12 duyên khởi nên gọi là sinh duyên; chứ không phải duyên sinh là các duyên phát sinh).

(196) Dịch sát : sáu vạn ức trăm triệu.

(197) Kệ đây không phải là văn chỉnh cú, mà chỉ là lối tính tổng số chữ của kinh luật luận. Tổng số chữ ấy gồm tất cả thể loại, kể cả loại chỉnh cú. Kệ ấy gọi là thú lô ca (sloka), mỗi bài có 32 chữ (nghĩa là mỗi bài có 4 câu, mỗi câu có 8 chữ) và mấy bài là tổng số. Thí dụ nói Pháp hoa có 1 vạn bài kệ (hay tụng) có nghĩa 10.000 x 32 = 320.000 chữ. Nay nói những bài kệ nhiều bằng hằng sa là tổng số không thể tính được nữa, lại có nghĩa tất cả vạn hữu toàn là biểu thị Pháp hoa, toàn nói lên đạo lý kinh này.

(198) Dịch sát : Các loại chúng sinh - bằng với số cát - sáu trăm vạn ức - trăm triệu sông Hăng.

(199) Coi lại ghi chú 168. Ở đây cũng nên quay lại mà nói theo thông thường. Thì 32 tướng của ứng thân, chưa phải "vi trần tướng hải" của báo thân. Chỉ vì tuyên thuyết Pháp hoa, trước hết, là cái thân 32 tướng của Phật, nên 32 tướng được nêu lên làm một điều kiện. Mà ngay điều kiện như vậy đáng lẽ cũng phải nói "biểu hiện được 32 tướng" mới đúng.

(200) Nói tóm, phải thành Phật đà, được Phật tri kiến, mới là niết bàn hoàn toàn. Coi lại lời lược dẫn mục nói về Niết bàn (theo PH).

(201) Tham chiếu HD (C9/94g17).

Lược giải

Đây là đoạn thứ sáu của phẩm 7, dùng thể văn chỉnh cú mà lặp lại sự tương quan và cái ví dụ nói trên. Toàn đoạn có 5 mục. Mục một, 60-63 : lặp lại sự thành đạo của đức Đại thông trí thắng. Mục hai, , 64-77 : 16 vương tử và Phạn vương 10 phương hiến cúng và thỉnh cầu ngài chuyển pháp luân. Ngài chuyển pháp luân 4 chân lý và 12 duyên khởi, tức là nói Thanh văn thừa và Duyên giác thừa làm cho vô số người được niết bàn của La hán. Mục ba, 78- 82 : đức Đại thông trí thắng tuyên thuyết PH. Mục bốn, 83-89 : 16 vị sa di bồ tát (trước đó gọi là vương tử) quảng bá PH ấy. Mỗi vị tuyên hóa PH cho vô số đệ tử. Và cùng thành Phật ở 10 phương. Thầy trò mỗi vị đời nào và cõi nào cũng gặp nhau, và vẫn được tuyên hóa bằng PH. Việc này đến nay vẫn chưa chấm dứt. Mục năm, 90-109 : phần đức Bốn sư cũng vậy. Nên ngày nay, trong sự tương quan thầy trò nói trên, ngài như vị hướng đạo tuyệt hảo, tạo ra cái thành biến hóa (niết bàn của Thanh văn và Duyên giác) cho đệ tử tạm nghỉ mà đi đến chỗ vàng ngọc (niết bàn của Phật đà, tức Phật tri kiến).

Đức Bốn sư đã nói trong đoạn thứ tư, rằng những người thuộc về số đệ tử mà ngài tuyên hóa PH cho vào thời đức Đại thông trí thắng, thì chư vị thanh văn trong đại hội PH và "trong thì gian sau khi ngài nhập diệt" có trong số ấy. Lời này cho phép ta, vừa mừng vừa túi, tin rằng mình cũng từng là đệ tử xa xưa của ngài, từng tương quan xa xưa với ngài.

Toát yếu phẩm 7 "Tương quan xa xưa"

Đức Thế tôn bảo chư vị tỷ kheo, trong thì quá khứ, cách nay vô lượng thời kỳ, có đức Phật đà danh hiệu Đại thông trí thắng, bậc Đến như chư Phật, bậc Thích ứng hiến cúng, bậc Biết đúng và khắp, bậc Hoàn hảo sự sáng, bậc Khéo qua niết bàn, bậc Lý giải vũ trụ, bậc Không ai trên nữa, bậc Thuần hóa mọi người, bậc Thầy cả trời người, bậc Tuệ giác hoàn toàn : bậc Tôn cao nhất đời. Quốc độ của ngài tên Hảo thành, thời kỳ của ngài tên Đại tướng. Chư vị tỷ kheo, đức Đại thông trí thắng phật dà nhập diệt cách nay những thời kỳ hơn cả vi trần nghiền từ nhiều quốc độ. Vậy mà sức mạnh sự thấy biết của Như lai nhìn lại sự nhập diệt ấy thấy như thể mới xảy ra hôm nay.

Chư vị tỷ kheo, đức Đại thông trí thắng phật đà sống lâu rất nhiều thời kỳ. Khi ngồi nơi bồ đề tràng, ngài phá tan quân đội ma vương rồi, nhưng trải qua không dưới 10 thời kỳ bậc nhỏ nữa các pháp của tuệ giác vô thượng mới thể hiện như ở trước mắt.

Đức Đại thông trí thắng phật đà khi chưa xuất gia đã có 16 vương tử. Nghe thân phụ hoàn thành tuệ giác vô thượng thì họ bỏ hết những gì họ thích, cùng nhau đi đến bồ đề tràng. Ai cũng kính lạy và tán dương đức Đại thông trí thắng phật đà. Rồi cùng nhau khuyến thỉnh ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp, rằng xin ngài phô bày sự thấy biết của ngài để làm cho chúng con cùng với chúng sinh cũng trở thành như ngài.

Đức Thế tôn lại bảo, chư vị tỷ kheo, khi đức Đại thông trí thắng phật đà hoàn thành tuệ giác vô thượng thì khắp các cõi Phật mười phương đều chấn động đủ hết sáu cách. Những chỗ tối tăm, và cung điện chư thiên, cũng chấn động và sáng hơn lên. Phạn vương ở các cõi Phật lần theo ánh sáng mà đi tìm, và ai cũng thấy đức Đại thông trí thắng phật đà ngồi trên tòa sư tử dưới cây bồ đề, với các chúng nhân loại và không phải nhân loại bao quanh. Lại thấy 16 vương tử đang thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp. Các vị Phạn vương đảnh lễ đức Đại thông trí thắng phật đà, đem thiên hoa tung rải mà hiến cúng ngài và cây bồ đề của ngài, lại dâng lên ngài cung điện của họ. Rồi ai cũng thỉnh cầu ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp.

Lúc bấy giờ đức Đại thông trí thắng phật đà nhận lời thỉnh cầu của các vị Phạn vương và 16 vị vương tử, chuyển đẩy bánh xe chánh pháp 4 chân lý, bằng cách 3 lần chuyển đẩy với 12 phương thức : Đây là khổ ; đây là khổ, chư vị phải biết ; đây là khổ, Như lai đã biết. Đây là khổ tập; đây là khổ tập, chư vị phải đoạn ; đây là khổ tập, Như lai đã đoạn. Đây là khổ diệt; đây là khổ diệt, chư vị phải chứng ; đây là khổ diệt, Như lai đã chứng. Đây là khổ diệt đạo; đây là khổ diệt đạo, chư vị phải tu ; đây là khổ diệt đạo, Như lai đã tu. Rồi 4 chân lý như vậy lại được nói rộng thành 12 duyên khởi. Nói rộng khổ và khổ tập như sau : vô minh sinh thì hành sinh, cho đến sinh sinh thì khổ não sinh. Nói rộng khổ diệt và khổ diệt đạo như sau : vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sinh diệt thì khổ não diệt. Khi đức Đại thông trí thắng phật đà ở giữa đại hội tuyên thuyết chánh pháp trên đây thì có hàng ức hàng triệu người, vì không tham đắm các pháp, nên tâm được giải thoát, 3 minh trí và 6 thần thông họ có đủ cả. Rồi lần thứ hai, lần thứ ba và lần thứ tư, cũng đều như vậy. Từ đó về sau, riêng chúng thanh văn cũng đã vô lượng vô biên. Như thế đó là cỗ xe Thanh văn và cỗ xe Duyên giác được thiết lập và vận dụng mà hóa độ 2 chúng này. Còn sự thiết lập và vận dụng cỗ xe Phật đà như sau.

Phần 16 vương tử thì cùng dem cái tuổi đồng niên mà xuất gia, làm sa di bồ tát. Ai cũng từng phụng sự rất nhiều chư vị Như lai, thực hành phạn hạnh một cách trong sáng mà cầu tuệ giác vô thượng. Cùng nhau, họ thưa đức Đại thông trí thắng phật đà, rằng vô số chư vị thanh văn như trên đã thành thục cả rồi, kính xin đức Thế tôn nói cho về pháp của tuệ giác vô thượng. Tâm chí chúng con là nguyện được tuệ giác ấy. Đức Đại thông trí thắng phật đà nhận lời, và qua nhiều thời kỳ rồi, ngài ở giữa đại hội mà nói kinh Pháp hoa. Nói rồi, 16 sa di bồ tát vì tuệ giác vô thượng mà ai cũng tiếp nhận, ghi nhớ và đọc tụng một cách thông suốt, sắc sảo. Trong khi ngài nói kinh ấy thì 16 vị sa di bồ tát, và chúng bồ tát, ai cũng tin hiếu được cả. Trong chúng thanh văn cũng có vị tin hiếu. Nhưng nhiều người khác sinh ra nghi ngại.

Đức Đại thông trí thắng phật đà nói kinh Pháp hoa suốt nhiều thời kỳ mà không lúc nào nghỉ. Nói rồi, ngài nhập thất mà thiền định đến hàng ngàn thời kỳ. Bấy giờ, cũng trong thì gian ấy, 16 vị sa di bồ tát đều giảng diễn phong phú về kinh Pháp hoa. Vị nào cũng hóa độ hằng sa chúng sinh cho họ phát tâm tuệ giác vô thượng. Hàng ngàn thời kỳ qua rồi, đức Đại thông trí thắng phật đà xuất định, bảo đại hội, bất cứ thanh văn, duyên giác hay bồ tát, ai tin được kinh pháp do 16 vị sa di bồ tát tuyên thuyết, thì những người ấy rồi ra ai cũng được sự thấy biết của Phật.

Chư vị tỷ kheo, 16 vị sa di bồ tát thường vui thích nói Pháp hoa. Mười sáu số lượng hằng sa chúng sinh mà mỗi vị giáo hóa thì đời đời sinh ra ở đâu cũng chung với mỗi vị, theo mỗi vị mà nghe pháp thêm nữa. Do vậy mà 16 số lượng hằng sa chúng sinh ấy gặp được hàng ức chư vị Như lai nữa, và việc ấy đến nay vần chưa chấm dứt. Chư vị tỷ kheo, nay Như lai nói để chư vị biết, 16 vị sa di bồ tát, đệ tử của đức Đại thông trí thắng phật đà, hiện nay cùng thành tựu tuệ giác vô thượng và đang thuyết pháp giáo hóa khắp cả mười phương quốc độ. Hai vị ở chính dông là A súc như lai và Tu di đảnh như lai. Hai vị ở đông nam là Sư tử âm như lai và Sư tử tướng như lai. Hai vị ở chính nam là Hư không trú như lai và Thường diệt như lai. Hai vị ở tây nam là Đế tướng như lai và Phạn tướng như lai. Hai vị ở chính tây là A di đà như lai và Độ nhất thế thế gian khổ não như lai. Hai vị ở tây bắc là Đa ma la bạt chiên đàn hương thần thông như lai và Tu di tướng như lai. Hai vị ở chính bắc là Vân tự tại như lai và Vân tự tại vương như lai. Một vị ở đông bắc là Hoại nhất thế thế gian bố úy như lai. Còn vị thứ 16 là ta, Thích ca mâu ni như lai, ở quốc độ Kham nhẫn này.

Chư vị tỷ kheo, như trên dã nói, khi chúng ta làm sa di bồ tát thì ai cũng giáo hóa hằng sa chúng sinh. Mười sáu số lượng hằng sa chúng sinh này vì tuệ giác vô thượng mà vần theo nghe Pháp với chúng ta. Nhưng trong mỗi số lượng ấy, cho đến ngày nay, có những người vẫn còn ở vị trí thanh văn, thì chúng ta vẫn thường giáo hóa cho bằng pháp của tuệ giác vô thượng. Những người này, mà thuộc số lượng hằng sa chúng sinh của phần Như lai giáo hóa từ lúc Như lai còn làm sa di bồ tát, thì chính là chư vị, và chư vị đệ tử thanh văn trong thì vị lai sau khi Như lai nhập diệt. Chư vị đệ tử thanh văn sau khi Như lai nhập diệt cũng có những người không nghe Pháp hoa, không hay không biết gì về đường đi của bồ tát, và đối với thành quả của mình thì phát sinh ý tưởng nhập được niết bàn.

Chư vị tỷ kheo, bất cứ ở quốc độ nào, khi Như lai tự biết thì giờ nhập diệt sắp đến, chư tăng lại thanh tịnh, sự tin hiểu cũng vững chắc, ai cũng thấu triệt về Không, vào sâu tư duy tu, thì bấy giờ Như lai nói cho kinh Pháp hoa này, minh xác rằng thế giới không có cỗ xe thanh văn và cỗ xe duyên giác đưa đến niết bàn, mà đưa đến niết bàn thì chỉ có cỗ xe Phật đà.

Chư vị tỷ kheo, nên biết Như lai đủ mọi phương tiện, lại đi sâu vào bản tính chúng sinh, biết chí nguyện của chúng sinh ưa thích giáo pháp thấp nhỏ là vì đã đắm sâu vào trong năm thứ dục lạc ; vì những người như vậy mà Như lai nói đến niết bàn thanh văn và duyên giác, và họ nghe thì tin hiểu được. Sự thể ví như con đường hiểm ác dài đến năm trăm do tuần, nằm trong chốn hoang vắng và ghê rợn. Một đoàn nhiều người muốn vượt qua con đường ấy để đến chỗ vàng ngọc. Một vị hướng dần rất thông minh, lại biết rõ con đường hiểm ác này chỗ nào thông chỗ nào nghẽn. Vị ấy dẫn đoàn người vượt qua con đường này. Nhưng đoàn người nửa đường đổ nhác, muốn lui, thưa với vị hướng dần, rằng chúng tôi quá mệt mà lại ghê sợ, không còn đi tới được nữa. Chúng tôi muốn lui về. Vị hướng dẫn có lắm chước phương tiện, nghĩ rằng đoàn người này thật đáng thương, sao lại bỏ vàng ngọc to lớn mà muốn trở về. Nghĩ rồi, vị ấy sử dụng phương tiện lực, ngay nơi đoạn giữa của con đường hiểm ác, chỗ đã qua ba trăm do tuần, biến hóa một thành quách to lớn, và bảo họ, các người dừng sợ, dừng về. Thành quách to lớn kia các người có thể vào nghỉ, muốn ở luôn trong đó thì yên ổn thích thú, muốn đi tới để đến chỗ vàng ngọc thì cũng đi được. Đoàn người mỏi mệt, lúc đó, lòng rất vui mừng, rằng chúng ta bây giờ thoát khỏi con đường hiếm ác và được an toàn rồi. Rồi cả đoàn bước tới mà vào trong thành biến hóa, sinh ra ý tưởng dã vượt qua, ý tưởng đã an toàn. Nhưng vị hướng dẫn, khi biết đoàn người nghỉ ngơi hết mệt, tức thì diệt mất cái thành biến hóa đi, bảo đoàn người hãy nên đi tới : chỗ vàng ngọc đã gần đây. Cái thành to lớn vừa rồi chỉ do ta hóa ra cho các người dừng nghỉ mà thôi. Chư vị tỷ kheo, Như lai cũng vậy. Như lai làm đại đạo sư cho chư vị. Như lai biết rõ đường dữ sống chết phiền não là con đường đầy hiểm nạn mà lại xa dài, ai cũng phải rời bỏ, phải vượt qua. Nhưng nếu chư vị chỉ nghe cỗ xe Phật đà thì sẽ không thích gặp Như lai, không muốn thân gần, vì nghĩ rằng tuệ giác Phật đà quá dài quá xa, siêng khó lâu lắm mới được thành đạt. Như lai biết rõ tâm lý khiếp nhược hèn kém ấy nên dùng phương tiện lực, nói ra niết bàn của thanh văn và duyên giác để cho chư vị dừng nghỉ giữa đường. Khi chư vị đã đứng ở vị trí thanh văn và duyên giác rồi, Như lai liền nói cho chư vị biết việc làm của chư vị chưa được hoàn tất. Nhưng vị trí của chư vị đang đứng thì đã gần đến sự thấy biết của Phật. Chư vị hãy xét niết bàn mà chư vị thực hiện : niết bàn ấy chỉ là cái thành biến hóa do Như lai phương tiện thiết lập mà thôi.

Chư vị tỷ kheo, do sự tương quan xa xưa đã nói như trên, ngày nay Như lai tuyên thuyết Pháp hoa, làm cho chư vị nhập vào Phật tuệ. Ngày nay Như lai nói thật để chư vị biết : cái chư vị được không phải đã là niết bàn hoàn toàn. Để đạt cho được niết bàn hoàn toàn, chư vị cần phải nối lên tột độ sự đại tinh tiến. Khi nào chư vị đạt được sự thấy biết của Phật nội dung gồm đủ mọi phẩm chất Phật - mà đại loại như 10 đại năng lực, lại có đủ cả 32 tướng đại trượng phu, bấy giờ mới là niết bàn hoàn toàn.