Kinh Pháp Hoa Lược Giải — Tập 1

Chương 2 đức Thế tôn nói về nhất thừa bằng cách ví dụ, có 2 tiết : tiết 1 đức Thế tôn ví dụ (ph 3), tiết 2 chư Thanh văn lĩnh hội (ph 4).

Tiết 1 đức Thế tôn ví dụ (ph 3 Ví dụ)

(110) Lúc ấy tôn giả Xá lợi phất hoan hỷ phấn chấn, tức thì đứng dậy, chắp tay, chiêm ngưỡng dung nhan đức Thế tôn mà thưa, bạch đức Thế tôn, ngày nay, từ đức Thế tôn, con nghe được tiếng nói của pháp này, trong lòng phấn chấn, được sự chưa từng có. Tại sao, vì ngày trước, cũng từ đức Thế tôn, con nghe pháp này, thấy chư vị bồ tát tiếp nhận lời ghi làm Phật mà chúng con không được dự vào việc ấy, nên rất cảm thương cho mình bị loại khỏi sự thấy biết không có giới hạn của đức Thế tôn. Bạch đức Thế tôn, con thường ngồi hay đi một mình dưới cây trong rừng, nghĩ rằng chúng con đồng nhập pháp tánh, tại sao đức Thế tôn cứu độ cho bằng giáo pháp cỗ xe thấp nhỏ ? Nhưng đó là lỗi tại chúng con, không phải tại đức Thế tôn. Bởi lẽ nếu chúng con biết mong đợi đức Thế tôn nói cho về nhân tố thành tựu tuệ giác vô thượng, thì chắc chắn đã được cứu độ bằng giáo pháp cỗ xe vĩ đại. Nhưng chúng con không nhận thức được sự phương tiện tùy nghi thuyết pháp của đức Thế tôn ; mới nghe đức Thế tôn thuyết pháp, gặp giáo pháp thấp nhỏ là chúng con tin tưởng, tiếp nhận, tư duy và chứng lấy. Do đó, bạch đức Thế tôn, hồi nào đến giờ, con thường tự trách suốt ngày suốt đêm. Nhưng ngày nay, từ đức Thế tôn, con được nghe cái pháp chưa từng có mà trước đây con chưa nghe, nên hết sạch hoài nghi, thân tâm thư thái, hoàn toàn ổn định. Ngày nay con mới biết mình thật con Phật, sinh ra từ sự giáo huấn của Phật, sinh ra từ sự hóa cải của Pháp, hưởng được tài sản về Pháp của Phật. Tôn giả Xá lợi phất muốn lặp lại ý nghĩa đã thưa, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(1) Nay nghe tiếng nói
của pháp như vầy,
con cảm nhận được
sự chưa từng có,
trong lòng phát sinh
nỗi mừng to lớn,
vì đã phá hết
mạng lưới hoài nghi.
Xưa nay con nhờ
Thế tôn giáo hóa,
ngày nay không mất
cỗ xe vĩ đại.

(2) Tiếng nói Thế tôn
thật là hiếm có,
trừ được lo buồn
cho bao chúng sinh.
Con là một người
đã hết phiền não,
mà nghe tiếng ấy
cũng hết lo buồn. (111)

(3) Ở trong hang núi
hay dưới cây rừng,
con ngồi trầm tư
hoặc đi kinh hành,
lòng thường nghĩ đến
sự thể sau đây.

-

(4) Sự thể mà con
rất tự thống trách :
tại sao chính mình
tự lừa gạt mình ! -
(112) Rằng cũng toàn là
đệ tử Thế tôn,
cũng đồng nhập được
pháp tánh thuần khiết,
vậy mà chúng con
trong thì vị lai
không thể tuyên thuyết
về pháp vô thượng !

(5) Bâm hai tướng quí
toàn màu hoàng kim,
mười đại năng lực
tám sự giải thoát,
chúng con cùng chung
pháp tánh đồng nhất,
vậy mà không được
những thành quả ấy !

(6) Cho đến tám mươi
vẻ đẹp tinh túy,
cùng với mười tám
những sự đặc biệt,
thành quả như vậy
chúng con mất cả !

(7) Mỗi khi con đi
kinh hành một mình,
hồi tưởng Thế tôn
ở giữa các chúng,
rõ ràng danh ngài
vang động mười phương,
ích lợi rộng lớn
cho bao chúng sinh.
Hồi tưởng như vậy,
con nghĩ phận mình
mất hết thành quả
cao cả đến thế -
Thì ra chính con
đã dối gạt mình !

(8) Con thường ngày đêm
nghĩ sự thể này,
và muốn đem ra
xin hỏi Thế tôn
như thế thật sự
con mất, không mất ?

(9) Mỗi khi được thấy
Thế tôn ca tụng
chư vị bồ tát,
thì cả ngày đêm
con suy ngẫm mãi
về sự kiện ấy.

(10) Nay con được nghe
tiếng nói Thế tôn,
biết ngài tùy nghi
phương tiện thuyết pháp,
cuối cùng thuyết thẳng
về pháp hoàn hảo
ngoài tầm nghĩ bàn,
làm cho các chúng
đều được đến ngồi
nơi bồ đề tràng. (113)

(11) Phần con thì vốn
vướng mắc tà kiến,
làm thầy các vị
phạn chí ngoại đạo.
Thế tôn biết rõ
tâm tính của con,
nhổ cho tà kiến
chỉ cho niết bàn.

(12) Con loại trừ hết
tư tưởng tà kiến,
nơi nguyên lý Không
con được chứng lấy,
bấy giờ lòng con
tự cho là mình
đã được niết bàn.
(114) Nhưng mà ngày nay
con mới tự biết
chưa thật niết bàn.

(13) Phải đến lúc nào
con được làm Phật
có đủ tất cả
bâm hai tướng quí,
chư thiên, nhân loại,

tám bộ long thần
ai cũng tôn kính,
bấy giờ mới được
tự xưng đã chứng
niết bàn hoàn toàn.

(14) Ở giữa đại hội
các chúng như vầy,
đức Thế tôn nói
con sẽ làm Phật,
con nghe tiếng pháp
ngài nói như vậy
thì sạch hết cả
hoài nghi hối tiếc.

(15) Khi con mới nghe
đức Thế tôn nói,
trong lòng cả sợ
ngờ vực hết sức :
phải chăng đây là
ma vương làm Phật
để gây rối loạn tâm trí của con ?

(16) Nhưng rồi Thế tôn
thiện dụng các thứ
yếu tố, ví dụ,
lời chữ tuyệt hảo,
làm cho lòng con
yên như biển cả :
nghe rồi lòng con
sạch hết ngờ vực.

(17) Thế tôn nói rõ
(115) vô lượng Phật đà
đã nhập niết bàn
trong thì quá khứ,
với sự xác lập
trong cách phương tiện,
ngài nào cũng nói
về pháp như vầy.

(18) Ngài nói Phật đà
hiện tại vị lai
số lượng nhiều đến
không thể tính kể,
ngài nào cũng dùng
cách thức phương tiện
mà tuyên thuyết đến
pháp như thế này.

(19) Ngài nhắc nay ngài
làm như thế nào
trong sự xuất thế
và sự xuất gia,
trong sự thành tựu
tuệ giác vô thượng,
trong sự chuyển đẩy
bánh xe chánh pháp,
cho thấy chính ngài
cũng là vận dụng
cách thức phương tiện
mà nói pháp này. (116)

(20) Thế tôn công bố
con đường đích thực,
việc ấy ma vương
không thể làm được.
Vì vậy mà con
biết chắc chắn rằng
không phải ma vương
làm ra đức Phật,
chỉ vì con sa
vào lưới ngờ vực
nên bảo đó là
ma vương làm ra.

(21) Tiếng nói dịu ngọt
của đức Thế tôn
cực kỳ thâm thúy,
diễn đạt về pháp
cực kỳ trong suốt.
Nghe tiếng nói ấy lòng con sinh ra
vui mừng hết sức,
vì nó hết hẳn
ngờ vực hối tiếc,
đứng vững ở trong
trí tuệ chắc thật.

(22) Là con biết chắc
mình sẽ làm Phật,
chư thiên nhân loại
ai cũng tôn kính,
chuyển đẩy bánh xe
chánh pháp vô thượng,
giáo hóa khai thị
chư vị bồ tát.

Ghi chú

(110) Sự ví dụ là một trong vài thể văn sở trường của PH. Cứu xét chính văn PH và luận Pháp hoa thì thấy có một, nhà lửa (ph 3) hai, người nghèo (ph 4) ba, cây cỏ (ph 5) bốn, thành biến hóa (ph 7) năm, ngọc quí trong áo trong (ph 8) sáu, ngọc sáng trong bối tóc (ph 14) bảy, y sĩ giỏi (ph 16) tám, đào giếng gần đến nước (ph 10). Ngoài ra, thêm nửa sau của ph 15 rồi nói có 9 ví dụ, thì xét ra không thích đáng. Có người lại cho cái ví dụ cỗ bàn của đức vua trong ph 6 cũng là 1 ví dụ, nhưng ví dụ ấy không đáng kể. Ở đây nói ví dụ là cái ví dụ nhà lửa. Chủ ý để thấy Phật tùy khuynh hướng của chúng sinh mà thiết lập tam thừa, nhưng thật ra ngài chỉ giáo hóa bằng nhất thừa.

(111) Câu này có nghĩa như vầy : Con là La hán (đã hết phiền não), lo buồn vì hoài nghi mình không được như Phật ; nay nghe Phật nói thì hết cả nỗi lo buồn ấy.

(112) La hán tự cho mình hoàn toàn, nghĩ mình không thể được như Phật : như vậy là mình tự dối gạt mình.

(113) Đến ngồi nơi bồ đề tràng : một cách nói về sự thành Phật.

(114) Niết bàn ở đây, chính văn là diệt độ (hay diệt, độ). Diệt là dứt bặt, độ là vượt qua, 2 chữ cùng nghĩa, và có nhiều chỗ, như ở đây, ghép thành chữ kép. Những chỗ khác dùng chữ đơn là diệt hay độ, nhưng chữ độ được dùng nhiều hơn. Diệt độ như vậy là dị danh của niết bàn, giải thoát, nên có chỗ, như ở đây, tôi đổi ra niết bàn cho ăn với văn trên.

(115) Thế tôn nói rõ, những chữ này ăn xuống đến 2 bài chỉnh cú ở dưới.

(116) Dịch như vây là coi lại sự tự thuật của Phật trong văn chỉnh cú của phẩm 2 (các số 54-69 và 107-134). Dịch sát chính văn thì hơi chuyển ý : Như nay đức Thế tôn từ giáng sinh, xuất gia, đắc đạo (đến) chuyển pháp luân, cũng đem (bao) phương tiện (ấy) mà thuyết (pháp này).

Lược giải

Đây là đoạn thứ nhất của phẩm 3, nói sự tín giải nhất thừa của ngài Xá lợi phất. Tín giải, nghĩa đen là tin hiểu, tức thâm tín và tâm đắc. Ngài Xá lợi phất, qua phẩm phương tiện, tín giải rằng mình không mất nhất thừa, chắc chắn sẽ làm Phật.

Khi ấy đức Thế tôn bảo tôn giả Xá lợi phất, ngày nay, ở giữa đại hội chư thiên, nhân loại, sa môn, bà la môn, đại loại các chúng như thế này, Như lai nói rõ cho tôn giả biết, xưa kia, nơi hai vạn ức đức Phật, Như lai vì tuệ giác vô thượng mà luôn luôn giáo hóa cho tôn giả, tôn giá cũng mãi mãi theo học Như lai. Như lai đem phương tiện mà dắt dẫn tôn giả, nên đời này tôn giả vẫn được tái sinh trong giáo pháp Như lai. Xá lợi phất, xưa kia Như lai dạy cho tôn giả phát ra chí nguyện mong cầu tuệ giác Phật đà, vậy mà ngày nay tôn giả quên hết, tự cho mình đã thực hiện niết bàn (117). Ngày nay Như lai muốn làm cho tôn giả nhớ lại chí nguyện ban đầu, và đường di của chí nguyện ấy, nên sẽ nói cho chư vị thanh văn mà tôn giả là người đứng đầu, về bản kinh đại thừa này, mang tên Pháp hoa, bản kinh dạy cho bồ tát và được Phật gia trì.

Xá lợi phất, trong thì vị lai, tôn giả trải qua thời kỳ nhiều đến vô lượng, phụng sự nhiều ức (118) đức Phật, kính giữ chánh pháp của các ngài, đi hết đường đi của bồ tát rồi, sẽ được thành Phật với danh hiệu Hoa quang, đủ mười đức hiệu : bậc Đến như chư Phật, bậc Thích ứng hiến cúng, bậc Biết đúng và khắp, bậc Hoàn hảo sự sáng, bậc Khéo qua niết bàn, bậc Lý giải vũ trụ, bậc Không ai trên nữa, bậc Thuần hóa mọi người, bậc Thầy cả trời người, bậc Tuệ giác hoàn toàn : bậc Tôn cao nhất đời. Quốc độ của đức Hoa quang tên là Ly cấu, bằng thẳng, sạch sẽ, đẹp đẽ, yên vui, sung túc, trời người đông đảo. Đất bằng lưu ly, những đường ngã tám (119) được chạy dây vàng mà phân chia lề đường. Lề đường nào cũng có những hàng cây bằng bảy chất liệu quí báu, hoa trái có luôn.

Đức Hoa quang cũng đem giáo pháp của ba cỗ xe mà giáo hóa chúng sinh. Xá lợi phất, khi đức Hoa quang xuất thế dẫu không phải thời kỳ dữ dội, nhưng vì chí nguyện ban đầu nên ngài cũng tuyên thuyết đủ hết giáo pháp của ba cỗ xe. Thời kỳ của đức Hoa quang tên là Đại bảo trang nghiêm. Tại sao được gọi như vậy? Vì trong quốc độ của đức Hoa quang lấy chư vị bồ tát làm châu ngọc lớn nhất. Chư vị bồ tát ấy vô lượng vô biên, không thế nghĩ bàn, toán số ví dụ không thế xác định, phi trí lực của Phật thì không ai biết hết. Chư vị bồ tát ấy muốn đi thì hoa ngọc nâng chân. Chư vị bồ tát ấy không phải mới phát tâm, mà toàn là lâu đời gieo trồng gốc rễ công đức, và tu hành phạn hạnh một cách trong sáng ở nơi chư Phật nhiều đến vô số vạn ức (120), thường được chư Phật tán dương, thường xuyên tu tập tuệ giác chư Phật, có đủ thần thông quảng đại, khéo biết hết thảy cửa ngõ chánh pháp, ngay thẳng chứ không dối trá, trí nhớ rất vững. Bồ tát như vậy đầy cả quốc độ.

Xá lợi phất, đức Hoa quang sống lâu mười hai thời kỳ bậc nhỏ, trừ thì gian làm vương tử, chưa thành Phật đà. Người trong quốc độ của ngài sống lâu tám thời kỳ bậc nhỏ. Đức Hoa quang, sau mười hai thời kỳ bậc nhỏ, trao cho bồ tát Kiên mãn lời ghi thành tựu tuệ giác vô thượng, bằng cách bảo chư vị tỷ kheo, rằng vị bồ tát Kiên mãn này sẽ kế tiếp làm Phật với danh hiệu Hoa túc an hành, bậc Đến như chư Phật, bậc Thích ứng hiến cúng, bậc Biết đúng và khắp. Quốc độ của vị này cũng y như đã nói ở trên. Xá lợi phất, đức Hoa quang nhập diệt rồi, giáo pháp nguyên chất tồn tại ba mươi hai thời kỳ bậc nhỏ, giáo pháp tương tự tồn tại cũng ba mươi hai thời kỳ bậc nhỏ.

Khi ấy đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(23) Này Xá lợi phất,
trong thì vị lai
tôn giả thành đấng
Tuệ giác khắp cả,
danh hiệu của ngài
tên là Hoa quang,
sẽ cứu độ cho
vô lượng các chúng.

(24) Tôn giả phụng sự
vô số Phật dà,
thực hành đầy đủ
việc làm bồ tát,
thành tựu bao nhiêu
phẩm chất Phật đà,
trong đó gồm có
mười đại năng lực,
thì thực hiện được
tuệ giác vô thượng.

(25) Vô số thời kỳ
qua rồi thì đến
thời kỳ có tên
Đại bảo trang nghiêm,
quốc độ có tên
Ly cấu thế giới :
thế giới trong suốt
không một vết dơ.

(26) Đất bằng lưu ly,
dây vàng chia đường,
cây bằng bảy báu
màu sắc xen nhau
mà lại thường xuyên
hoa có trái có.

(27) Chư vị bồ tát
của cõi Ly cấu
thì có trí nhớ
luôn luôn vững chắc ;
thần thông quảng đại,
ba la mật đa,
các pháp như vậy
có đủ tất cả ;
khéo học khéo tu
dường đi bồ tát
ở nơi chư Phật
nhiều đến vô số.
Bồ tát đại sĩ
đến như thế này
được sự giáo hóa
của đức Hoa quang.

(28) Đức Phật Hoa quang
khi làm vương tử
bỏ ngôi quốc chúa
bỏ cuộc vinh hoa,
cái thân cuối cùng
được đem xuất gia
và thành tựu được
(30 31) tuệ giác Phật đà.

(29) Đức Phật Hoa quang
sống đến mười hai
thời kỳ bậc nhỏ,
người quốc độ ngài
sống cũng đến số
tám thời kỳ ấy. Đức Phật Hoa quang nhập niết bàn rồi,
giáo pháp nguyên chất
tồn tại bâm hai
thời kỳ bậc nhỏ,
hóa độ chúng sinh
một cách rộng rãi.
Giáo pháp nguyên chất
kết thúc xong rồi,
giáo pháp tương tự
tồn tại cũng đến
số bâm hai ấy.
Xá lợi của ngài
phân bủa rộng ra,
nhân loại chư thiên
cùng nhau hiến cúng.

(32) Việc đức Hoa quang
là như thế đó.
Bậc thánh hoàn hảo
phước đức tuệ giác
cực kỳ siêu việt
tuyệt đối như vậy,
chính là hậu thân
của Xá lợi phất,
do đó tôn giả
hãy vui mừng lên !

Lúc ấy bốn chúng tám bộ và các chúng khác, nghe thấy tôn giả Xá lợi phất đối trước đức Thế tôn tiếp nhận lời ghi được thành tuệ giác vô thượng, thì lòng rất hoan hỷ, phấn chấn vô cùng, người nào cũng cởi những tấm vải (121) thượng thặng đang khoác trên mình mà hiến cúng đức Thế tôn. Đế thích, Phạn vương, cùng vô số thiên nhân, cũng đem vải tuyệt diệu của chư thiên, lại đem hoa quí báu của chư thiên, đại loại như hoa mạn đà và hoa mạn đà lớn, tung rải mà hiến cúng đức Thế tôn. Vải tuyệt diệu của chư thiên được tung rải thì tự đứng lại mà xoay chuyển trong không gian. Ở trong không gian còn có trăm ngàn vạn thứ nhạc khí của chư thiên đồng thời hòa tấu, còn có mưa xuống các loại hoa khác nữa cũng của chư thiên. Chư thiên hiến cúng như vậy và thưa, bạch đức Thế tôn, xưa kia ở Lộc uyển, lần đầu tiên đức Thế tôn đã chuyển đẩy bánh xe chánh pháp, ngày nay đức Thế tôn lại chuyển đấy bánh xe chánh pháp cực đại và tối thượng. Chư thiên muốn lặp lại ý nghĩa đã thưa, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(33) Xưa đức Thế tôn
ở nơi Lộc uyển
chuyển đấy bánh xe
pháp bốn chân lý,
phân tích trạng thái
sinh ra diệt đi
ở nơi tất cả
năm phần hợp thể. (122)

(34) Nay đức Thế tôn
lại còn chuyển đẩy
bánh xe chánh pháp
cực đại tối thượng.
Chánh pháp như vậy
(36 37) cực kỳ sâu xa,
thế giới ít có
người nào tin nổi.

(35) Từ xưa đến nay
chúng con thường nghe
Thế tôn tuyên thuyết
bao nhiêu chánh pháp,
nhưng chưa bao giờ
được nghe chánh pháp
tối thượng, tinh túy,
sâu xa như vầy.

Thế tôn tuyên thuyết chánh pháp như vầy,
tất cả chúng con
xin kính tùy hỷ.
Ngài Xá lợi phất
bậc đại trí tuệ,
ngày nay tiếp nhận
Thế tôn thọ ký,
chúng con rồi đây
cũng được như vậy :
cũng sẽ chắc chắn
được làm Phật đà,
bậc tối vô thượng
trong cả thế giới.

(38) Tuệ giác Thế tôn
trên tầm nghĩ bàn,
Thế tôn tùy nghi
phương tiện tuyên thuyết.
Bao nhiêu phước đức
chúng con có được
ở trong đời này
hay trong đời trước,
cùng với phước đức
phụng sự Thế tôn,
chúng con xoay cả
về nơi tuệ giác
của đức Thế tôn,
nguyện được tuệ ấy. (123)

Ghi chú

(117) Coi lại ghi chú số 114.

(118) Dịch sát : vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn, phụng sự mấy ngàn vạn ức.

(119) Đường ngã tám, chính văn là bát giao đạo (hay bát đạo), tôi suy luận mà dịch như vậy, và có nghĩa những con đường (chứ không phải chỉ có 8 con đường) có 8 nẻo giao mối với nhau.

(120) Dịch sát : vô số trăm ngàn vạn ức.

(121) Vải, chính văn là y. Y ở đây không phải chỉ là áo, mà là vải choàng, khăn choàng, và thường là đồ tốt, đẹp, và cũng gọi là y. Chữ y trong Luật tạng chỉ cho tất cả đồ mặc và đồ dùng về vải, chỉ cho vải. Kinh này có chỗ chữ y chỉ nói về vải.

(122) Năm hợp thể : ngũ chúng (hay âm, uẩn).

(123) Tham chiếu HD (C9/75t19).

Lược giải

Đây là đoạn thứ hai của phẩm 3, nói Phật thọ ký làm Phật cho tôn giả Xá lợi phất. Ây là lần đầu tiên Phật làm như vậy cho Thanh văn La hán, những vị vốn tự tôn, cho mình đã cứu cánh, lại tự ti, cho mình không thế làm Phật. Việc thọ ký này làm chấn động và gây hoan hỷ là rất phải. Và được coi như Phật chuyển pháp luân lần thứ hai : lần đầu làm cho có La hán, lần này làm cho có Phật đà (trong chúng Thanh văn).

Lúc ấy tôn giả Xá lợi phất thưa, bạch đức Thế tôn, ngày nay con không còn hoài nghi hối tiếc gì nữa, khi con đích thân đối trước đức Thế tôn được tiếp nhận lời ngài thọ ký cho con thành tựu tuệ giác vô thượng. Nhưng một ngàn hai trăm vị tâm trí tự tại giải thoát này, mà xưa kia khi ở trong địa vị tu học tiếp tục, đức Thế tôn thường dạy rằng chánh pháp Như lai có năng lực thoát ly sinh già bịnh chết, cứu cánh niết bàn ; những vị ấy, và những vị tu học tiếp tục hay tu học hoàn tất, ai cũng đem cái việc thoát ly chấp bản ngã và chấp có không mà cho rằng mình được niết bàn. Ngày nay, đối trước đức Thế tôn, các vị nghe đến điều chưa từng nghe, rơi cả vào sự nghi hoặc. Lành thay đức Thế tôn, xin ngài giải thích cho cả bốn chúng về nguyên ủy của điều ấy, để cho các vị thoát khỏi mọi sự hoài nghi hối tiếc. Đức Thế tôn bảo tôn giả Xá lợi phất, Như lai đã chẳng mới nói trước đây hay sao, rằng chư Phật như lai đem các thứ yếu tố, ví dụ và lời chữ mà phương tiện thuyết pháp, pháp ấy toàn là vì tuệ giác vô thượng, bởi lẽ pháp ấy toàn là để giáo hóa bồ tát (124). Nhưng, Xá lợi phất, bây giờ Như lai lấy một sự ví dụ để nói rõ thêm về ý nghĩa ấy. Những người có trí thì do sự ví dụ mà được lý giải.

Xá lợi phất, ví như tại một khu dân cư của một thủ phủ, có một đại trưởng giả, tuổi già, lắm của, nhiều nhà đất và tôi tớ. Ngôi nhà của ông rộng lớn nhưng chỉ có một cửa. Nhiều người, một trăm hai trăm cho đến năm trăm, cùng ở trong đó. Nhưng ngôi nhà ấy, lầu gác nhà chính mà cũng đã hư cũ, tường vách lở rã, chân cột hư mục, rường nhà và đòn nóc đã xiêu nghiêng cả. Và đột nhiên bốn phía cùng lúc dậy lửa, đốt cháy nhà cửa.

Con của đại trưởng giả có đến mười người, hai mươi người, hoặc đến ba mươi người, vẫn ở trong ngôi nhà ấy. Đại trưởng giả thấy lửa dữ bốn phía dậy lên thì hết sức kinh sợ, nghĩ rằng dầu ta có thể do nơi cái cửa của ngôi nhà đang cháy này mà thoát ra một cách an toàn, nhưng các con ta thì ở trong nhà lửa như vầy mà vẫn ham chơi giỡn, không hay không biết, không kinh không sợ. Hơi lửa đã xáp đến nơi mình, nóng rát như cắt mà lòng vẫn không chán không lo, không có ý gì thoát chạy. Đại trưởng giá lại nghĩ, thân mình và cánh tay của ta rất mạnh, ta có thể dùng vạt áo hoặc ghế đắng, gom các con lại ôm mà chạy ra. Nhưng đại trưởng giả lại nghĩ, ngôi nhà như vầy chỉ có một cửa, cửa ấy lại nhỏ hẹp. Các con nhỏ dại, chưa biết gì hết, lại lưu luyến đam mê chỗ chúng đang chơi, nên có thể có đứa rơi xuống mà bị lửa đốt cháy (125). Vậy ta nên nói cho các con biết sự thể khủng khiếp, rằng ngôi nhà đã cháy, phải thoát ra cho mau, dừng đế lửa đốt cháy mất. Nghĩ rồi, đại trưởng giả nói hết cho các con nghe những điều mình nghĩ, và dục các con cấp tốc chạy ra. Nhưng, người cha thương xót và khéo bảo, mà những đứa con của ông vấn ham chơi giỡn, không tin không sợ, không có lòng nào muốn ra, cũng không biết lửa là gì, nhà ra sao, cháy mất là thế nào, chỉ biết chạy qua chạy lại, giỡn cười và nhìn cha mà thôi.

Đại trưởng giả thấy vậy nghĩ rằng, ngôi nhà này đang bị lửa dữ đốt cháy, ta với con ta không thoát gấp thì chắc chắn bị đốt. Ta phải lập chước phương tiện để làm cho các con khỏi bị tai họa. Là cha nên đại trưởng giả biết trước đây tâm lý các con mỗi đứa có một sở thích. Những đồ chơi quí, đẹp và lạ, ý chúng chắc chắn rất ham. Ông bảo, cha có những đồ chơi mà các con rất thích. Những đồ ấy hiếm có, khó được, các con không lấy thì sau tất hối tiếc. Những đồ ấy là các cỗ xe dê, các cỗ xe hươu và các cỗ xe bò (126), hiện cha để cả ở ngoài cửa, các con có thể ra lấy mà chơi. Hãy chạy ra khỏi ngôi nhà lửa này tức khắc, các con muốn chơi thứ nào cha cũng cho cả. Các con nghe cha nói đến đồ chơi vừa quí vừa đẹp thì trúng ý của chúng, nên đứa nào cũng đâm ra hăng hái, xô nhau, đẩy nhau, đua nhau mà chạy, giành nhau mà thoát khỏi nhà lửa.

Khi đại trưởng giả thấy các con ra được an toàn, ngồi cả nơi chỗ đất trống ở giữa ngã tư, không còn gì phải e ngại nữa, thì lòng ông khoan khoái, vui mừng rộn rã. Bấy giờ các con ông cùng thưa, đồ chơi cha hứa, xe dê xe hươu xe bò ở đâu, xin cha cho liền đi. Xá lợi phất, khi ấy đại trưởng giả cấp cho các con mỗi đứa một cỗ xe lớn như nhau. Cỗ xe ấy cao mà lại rộng, trang hoàng bằng các thứ ngọc. Lan can bao quanh, chuông nhỏ treo bốn phía. Phần trên thì mui trần được căng riềm màn, và hai thứ này cũng được trang trí bằng những thứ ngọc kỳ lạ, màu sắc xen nhau. Những đường dây kết ngọc thì mắc như đan với nhau, kết thắt dải hoa mà treo rũ xuống. Lại phủ bằng lụa trắng có tua với chỉ xâu hạt ngọc, và đặt những đệm gối màu hồng. Cô xe được kéo bằng con bò trắng, da dẻ đầy đặn, sạch sẽ, thân hình đã lớn lại đẹp, gân sức rất mạnh, bước đi bằng phẳng ngay ngắn, và đi mau như gió. Cỗ xe còn có nhiều kẻ thị tùng để hầu hạ và chăm sóc. Đại trưởng giả tài sản giàu có vô lượng, mọi thứ kho tàng đều tràn đầy, nên ông nghĩ, với tài sản ấy, ta không nên cho các con những cỗ xe xấu nhỏ. Những đứa bé này toàn là con ta, ta thương đồng đều. Những cỗ xe lớn làm bằng bảy chất liệu quí báu như trên, ta có vô số. Ta nên đồng đều mà cho các con, không nên đối xử sai biệt. Tài sản của ta chu cấp cả nước còn không thiếu, huống chi các con. Bấy giờ các con của đại trưởng giả cùng ngồi những cỗ xe lớn, được sự chưa từng có, ngoài lòng mong ước.

Xá lợi phất, tôn giả nghĩ thế nào, đại trưởng giả đồng đều cấp cho các con những cỗ xe lớn quí báu như vậy, có dối trá không? Tôn giả Xá lợi phất thưa, không, bạch đức Thế tôn. Đại trưởng giả ấy chỉ cốt làm cho các con ông thoát được hỏa hoạn, toàn vẹn tính mạng, nên không phải dối trá. Tính mạng toàn vẹn là kể như đã được đồ chơi đẹp và thích rồi, huống chi đây chỉ là chước phương tiện của ông cứu các con ông thoát khỏi nhà lửa. Bạch đức Thế tôn, đại trưởng giả ấy đến nỗi không cho một cỗ xe nhỏ nhất, cũng không phải là dối trá, vì ông vốn nghĩ ta lập chước phương tiện để làm cho các con thoát ra. Vì nghĩ như vậy nên ông đâu có dối trá. Huống chi ông còn biết mình giàu có vô lượng, muốn lợi cho các con nên đồng đều cấp cho những cố xe lớn.

Đức Thế tôn bảo tôn giả Xá lợi phất, tốt lắm, đúng như lời tôn giả nói. Xá lợi phất, Như lai cũng như đại trưởng giả ấy. Như lai là từ phụ của cả thế giới. Như lai không còn một cách hoàn toàn những sự kinh khủng, suy biến, lo buồn, những sự đen tối che phủ của vô minh. Như lai thành tựu một cách đầy đủ sự thấy biết không có giới hạn mà nội dung gồm có đại năng lực và sự không sợ, có sức mạnh đại thần thông và sức mạnh đại tuệ giác, có phương tiện toàn hảo và trí tuệ toàn hảo, lòng hiền từ bao la và lòng thương xót bao la thì vĩnh viễn không còn biết chán biết mệt. Rồi vì thường xuyên tìm kiếm những việc tốt lành mà làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, nên Như lai sinh vào nhà lửa ba cõi vừa cũ vừa mục đế cứu vớt chúng sinh vượt qua lửa dữ của sinh già bịnh chết, của lo buồn đau khổ, của ba độc tố vô minh, dục vọng và hận thù, giáo hóa cho họ đạt được tuệ giác vô thượng.

Như lai thấy chúng sinh bị nung nấu thiêu đốt bởi sinh già bịnh chết, bởi lo buồn đau khổ. Lại vì năm thứ dục lạc, vì tiền tài danh lợi mà chịu đủ khổ sở. Ham hố đeo đuổi những thứ ấy nên hiện tại đã chịu đau khổ đủ cách, mai sau còn bị sa vào địa ngục ngạ quỉ súc sinh. Giả sử sinh lên chư thiên hay sinh trong nhân loại thì bần cùng khốn khổ, khổ vì ân ái mà biệt ly, khổ vì thù ghét mà chạm mặt. Cùng loại như vậy còn có bao nhiêu đau khổ khác nữa, chúng sinh chìm ngập trong đó mà vẫn vui thích, chơi giỡn, không hay không biết, không kinh không sợ, không hề phát chán, không mong thoát ly. Trong nhà lửa ba cõi, chúng sinh bôn ba qua lại, gặp phải khổ lớn mà không cho là tai họa. Xá lợi phất, Như lai thấy như vậy nên nghĩ rằng Như lai là từ phụ của chúng sinh, Như lai phải cứu vớt khổ nạn cho họ, cho họ vô lượng vô biên cái vui của tuệ giác Phật đà để họ được vui chơi trong đó.

Nhưng mà, Xá lợi phất, Như lai nghĩ tiếp, nếu Như lai chỉ dùng sức mạnh thần thông và sức mạnh tuệ giác, bỏ cách nói phương tiện, chỉ tán dương thẳng cho chúng sinh nghe về sự thấy biết của Phật đà mà nội dung gồm đủ các phẩm chất đại loại như mười đại năng lực và bốn sự không sợ, thì chúng sinh không thế nhờ vậy mà được giải thoát. Vì sao, vì chúng sinh chưa khỏi sinh già bịnh chết, lo buồn đau khổ ; họ đang bị nung đốt trong nhà lửa ba cõi thì còn làm sao lĩnh hội được tuệ giác Phật đà. Xá lợi phất, như đại trưởng giả có sức mạnh của thân hình và cánh tay mà không dùng được, chỉ dùng được phương tiện thiết tha khuyên bảo, cứu các con thoát khỏi cái họa nhà lửa, rồi sau đó cho mỗi đứa một cỗ xe lớn quí báu. Như lai cũng vậy, dẫu có mười đại năng lực và bốn sự không sợ mà không dùng được, dùng được chỉ có phương tiện của tuệ giác : ở trong nhà lửa ba cõi, vì cứu thoát chúng sinh nên nói cho họ về ba cỗ xe là cỗ xe Thanh văn, cỗ xe Duyên giác và cỗ xe Phật đà, khuyến cáo rằng các người đừng ham ở trong nhà lửa ba cõi, dừng ham năm thứ hình sắc, âm thanh, hơi hướng, mùi vị và tiếp xúc, loại thô xấu tồi tệ. Tham thì ái, và như vậy là bị thiêu đốt. Các người hãy cấp tốc thoát khỏi ba cõi thì sẽ được ba cỗ xe : cỗ xe Thanh văn, cỗ xe Duyên giác và cỗ xe Phật đà. Như lai bảo đảm việc ấy, không dối gạt chút nào. Các người hãy nỗ lực mà tinh tiến. Như lai thiện dụng phương tiện như vậy mà dẫn dụ chúng sinh tiến lên, lại bảo, các người phải biết ba cỗ xe này toàn là những giáo pháp được các vị thánh trí tán tụng, tự tại chứ không lệ thuộc, không nương tựa cầu hồ. Ngồi ba cỗ xe này thì vui thú với bao phẩm chất thuần khiết đại loại như năm căn bản, năm năng lực, bảy thành phần tuệ giác, tám thành phần đường chánh, bốn thiền, bốn định, tám sự giải thoát, ba pháp tam muội (127), thể hiện vô lượng yên vui. Xá lợi phất, nếu người nào bản thân có khả năng tuệ giác, theo Phật nghe Pháp mà tin tưởng tiếp nhận, thiết tha tinh tiến, nhưng ước muốn cấp tốc thoát ra ba cõi nên cầu tự niết bàn, đó là theo cỗ xe Thanh văn, như những người con nào của đại trưởng giả vì được cỗ xe dê mà chạy khỏi nhà lửa. Nếu người nào theo Phật nghe Pháp mà tin tưởng tiếp nhận, thiết tha tinh tiến, nhưng cầu tuệ giác tự nhiên, thích đơn độc, khéo vắng lặng, biết sâu nguyên lý duyên khởi của các pháp, đó là theo cỗ xe Duyên giác, như những người con nào của đại trưởng giả vì được cỗ xe hươu mà chạy khỏi nhà lửa. Nếu người nào theo Phật nghe Pháp mà tin tưởng tiếp nhận, thiết tha tinh tiến nhưng cầu tuệ giác hoàn toàn là tuệ giác Phật đà, tuệ giác tự nhiên, tuệ giác không thầy (128), nói tóm là cầu sự thấy biết của Phật đà mà nội dung có đủ các phẩm chất như mười đại năng lực, bốn sự không sợ, và cầu như vậy là vì thương tưởng, muốn đem lại sự yên vui cho vô số chúng sinh, ích lợi cho tất cả chư thiên nhân loại, cứu độ cho hết thảy đều được giải thoát, đó là theo cỗ xe vĩ đại, bồ tát cầu xe vĩ đại ấy nên gọi là người vĩ đại (129), như những người con nào của đại trưởng giả vì được cỗ xe bò mà chạy khỏi nhà lửa.

Xá lợi phất, như đại trưởng giả thấy các con thoát khỏi nhà lửa một cách an toàn, đến chỗ không còn sợ hãi rồi, tự biết tài sản vô lượng nên, một cách đồng đều, chỉ đem những cỗ xe lớn mà cho các con. Như lai cũng vậy. Là từ phụ của chúng sinh, nên Như lai thấy vô số con số ức ngàn chúng sinh do cái cửa giáo pháp của Như lai mà thoát khỏi cái khổ, cái chỗ nguy hiểm khủng khiếp là ba cõi, được niết bàn yên vui rồi, liền nghĩ, Như lai có tuệ giác vô giới hạn là kho tàng đầy các phẩm chất Phật đà mà đại loại như mười đại năng lực, bốn sự không sợ ; các loại chúng sinh vừa nói đều là con của Như lai, Như lai phải đồng đều đem cỗ xe vĩ đại mà cho họ. Như lai không để cho có ai chỉ được niết bàn riêng biệt ; người nào Như lai cũng đem niết bàn của Như lai mà làm cho họ niết bàn. Các loại chúng sinh đã thoát khỏi ba cõi như trên, người nào Như lai cũng cho chính những yếu tố vui thú của Như lai là đại loại như bốn thiền, bốn định, tám sự giải thoát... Yếu tố như vậy toàn một sắc thái và một phẩm chất, ấy là được chư vị thánh trí ca tụng và có năng lực phát sinh cái vui trong suốt, tinh túy và bậc nhất.

Xá lợi phất, như đại trưởng giả ban đầu đem cả ba loại xe mà dẫn dụ các con, nhưng sau đó chỉ cho những cỗ xe cao lớn, những cỗ xe trang hoàng bảo vật và an toàn bậc nhất. Cho như vậy mà đại trưởng giả không có cái lỗi dối trá. Như lai cũng vậy, không dối trá gì cả trong cái việc ban đầu nói ba cỗ xe để dẫn dụ chúng sinh, nhưng sau đó chỉ đem cỗ xe vĩ đại mà đưa họ đến niết bàn hoàn toàn. Như lai làm như vậy vì Như lai có tuệ giác vô giới hạn là kho tàng đầy các phẩm chất Phật đà mà đại loại như mười đại năng lực và bốn sự không sợ, có thể ban cho hết thảy chúng sinh bằng giáo pháp cỗ xe vĩ đại. Có điều không phải ai cũng có khả năng tiếp nhận được cả (130).

Xá lợi phất, với nguyên ủy đã nói trên đây, chư vị phải hiểu Như lai do phương tiện lực nên chỉ có một loại xe Phật đà mà nói ra ba loại xe khác nhau. (131)

Ghi chú

(124) Phật phương tiện thuyết pháp toàn là để đi đến Phật tri kiến, có nghĩa pháp ấy làm cho ai đi nữa rồi ra cũng thành tư cách bồ tát.

(125) Cái cửa duy nhất và nhỏ hẹp ở đây là ví dụ cho nhất thừa. Nhất thừa thì chưa có tư cách Bồ tát không thể tín giải, nên ví dụ như vậy. Cũng nên biết bầy con không những rơi lại mà có thể không chịu để cha ôm mà chạy ra, điều này nói lên sự thể "không thể nhờ nói ngay nhất thừa mà chúng sinh đắc độ".

(126) Tàu thì bò trâu gì cũng là ngưu. Khi cần phân biệt thì nói bò là hoàng ngưu, trâu là thủy ngưu. Ở đây là bò, mà là bò trắng, vật thiêng của Ấn độ xưa.

(127) Theo thứ tự, chính văn như sau : căn, lựC, giac, đạo, thiền, định, giải thoát, tam muội.

(128) Theo thứ tự, chính văn là nhất thế trí, Phật trí, tự nhiên trí và vô sư trí.

(129) Người vĩ đại : ma ha tát.

(130) Chính văn có bản chép năng tận thọ (có khả năng tiếp nhận được hết), nhưng chép tận năng thọ (hết cả moi người đều có khả năng tiếp nhận) mới đúng. Tham chiếu ĐD (C9/146g27).

(131) Câu này nên hiểu rõ thêm bằng câu sau đây :... do phương tiện lực mà Như lai chỉ nói cỗ xe Phật đà (HD, C9/76g13).
Lược giải

Đây là đoạn thứ ba của phẩm 3, nói Phật ví dụ như thế nào về sự phương tiện nói cho tam thừa mà thật chỉ cho có nhất thừa. Toàn văn có 2 tiết, nói ví dụ rồi nói ý nghĩa, tóm tắt như sau. Ngôi nhà lớn đang cháy. Chủ nhà trở vào cứu thoát bầy con. Nhưng cắt nghĩa và đốc thúc mấy chúng vẫn ham chơi, không có ý thức chạy thoát. Chủ nhà biết sức mình có thể gom chúng lại ôm mà chạy ra, nhưng ham chơi, ý thức chạy thoát không có, chúng có thể kháng cự, rơi lại, và bị đốt cháy. Nên chủ nhà phải dùng mưu chước. Biết đứa nào cũng thích xe và đồ chơi, ông bảo có 3 loại xe đế sẵn ở ngoài, với đủ mọi đồ chơi. Hãy chạy gấp ra mà lấy. Nghe nói đúng sở thích, chúng mới tranh nhau chạy ra và thoát khỏi nhà cháy. Nhưng rồi chủ nhà vốn giàu có nên đứa nào ông cũng cho loại xe lớn và đẹp nhất. Phật cũng vậy, thành Phật rồi ngài càng trở lại "nhà cháy 3 cõi" cứu thoát chúng sinh. Nhưng sử dụng ngay thần lực và tuệ lực của nhất thừa thì không nhờ vậy mà chúng sinh đắc độ. Ngài phải giả thiết tam thừa cho chúng sinh thoát được nhà cháy 3 cõi. Thoát rồi, ngài chỉ dạy nhất thừa. Vì cỗ xe này mới toàn hảo, chở người đến chỗ toàn hảo - lại dùng cô xe ấy trở lại chở người khác.

Có người nói có tần số thì thu được sắc thanh, có điều kiện thì được nhất thừa. Ví dụ như vậy thì Phật chẳng ích gì cho chúng sinh cả. Phật là Phật vì ngài tạo điều kiện cho chúng sinh tiếp nhận nhất thừa, không phải chỉ tạo ra nhất thừa. Di giáo của Phật nói, "ai chưa thể tiếp nhận hóa độ thì Như lai cũng đã tạo điều kiện hóa độ cho họ". Vi dụ nhà cháy cũng vậy, chủ nhà cho cỗ xe duy nhất là quan trọng, rất quan trọng, nhưng không quan trọng cấp bách bằng trở vào nhà cháy mà tìm cách cách cứu con, và cứu được, trong khi chúng không có ý thức thoát ra.

Đức Thế tôn muốn lặp lại ý nghĩa đã nói, nên nói những lời chỉnh cú sau đây.

(39- Như đại trưởng giả 42) có ngôi nhà lớn.
Ngôi nhà đã cũ
mà lại hư rã.
Ngay cái nhà chính
đã cao lại nguy :
Cột với chân cột
thì đã mục gãy.
Rường và đòn nóc
đều xiêu nghiêng cả.
Nền nhà thềm nhà
sụp lở hư hỏng.
Tường vách đổ nát
vôi hồ rã rơi.
Mái lợp (132) thủng lỗ
rơi đổ loạn xạ.
Đòn tay xà ngang
trật khớp sẩy ra.
Đây đó khắp nơi
bị chận bị lấp.
Quanh co gồ ghề,
tràn trề dơ bẩn.
Đang ở trong đó
có năm trăm người.
Vậy mà trong đó
có những chim dữ :
cú mèo, chim kiêu,
chim cắt, chim thứu,
cùng với quạ, khách,
tu hú, bồ câu...

(43) Lại còn các loại
bò sát độc dữ :
hổ mang, rắn độc,
rắn phúc, bò cạp,
rít với du diên,
cọp vách, sâu chiếu ;
chồn dứu, chồn cầy,
chuột nhắt, loài chuột.

(44) Sâu bọ độc dữ dọc ngang chen nhau.
Phân với nước tiểu
hôi thối cùng cực,
đủ thứ dơ bẩn
chảy ra lan tràn,
bọ hung, sâu giòi
tập trung trên đó.
Cáo, sói, dã can
nhai gặm dẫm đạp,
cắn xé thây chết
xương thịt bừa bãi.

(45- 46) Do đó bầy chó đua nhau về chụp.
Chúng đói cuống cuồng
xục xạo tìm ăn,
tranh giành móc kéo,
gừ cắn rống tru.
Ngôi nhà kinh khủng đến như thế đó.

(47- 48) Khắp mọi nơi chỗ đều có yêu quái,
ác quỉ dạ xoa
chuyên ăn thịt người.
Bò sát độc địa
chim muông hung hãn
sinh sản ấp nuôi
đều cố cất giữ,
vẫn bị dạ xoa
giành nhau bắt ăn. (133)

(49) Ăn no nê rồi
bản chất hung dữ
lại càng hăng lên,
những tiếng của chúng
đánh nhau giành nhau
thật là rùng rợn.

(50) Lại còn lũ quỉ
tên cưu bàn trà,
ngồi xoạc đất bằng
ngồi xổm đất cục,
có khi cách đất
một vài thước ngắn
lướt qua rảo lại
nghênh ngang dùa giỡn.

(51) Chúng túm chân chó
vật cho thất thanh,
lấy chân chắn cổ
khủng bố mà chơi.

(52) Lại có những quỉ
thân hình cao lớn
trần truồng đen ốm
thường ở nhà này,
phát tiếng dữ lớn
thét gào tìm ăn.

(53) Lại có những quỉ
cổ nhỏ như kim,
lại có những quỉ
đầu như đầu bò,
giành nhau tìm ăn
thịt người thịt chó,
đầu tóc bù rối
tàn bạo hung dữ,
đói khát thúc bách
vừa gào vừa chạy.

(54) Dạ xoa, quỉ đói,
chim muông độc dữ,
đói khát hành hạ
loạn chạy bốn phía,
rình rập lén dòm
qua các cửa sổ. *

(55) Ngôi nhà nguy hiểm
khủng khiếp vô cùng,
mà lại cũ kỹ
mục nát như vậy,
là nơi thuộc về
một đại trưởng giả.

(56) Ông mới di ra
chưa được bao lâu,
sau đó ngôi nhà
bỗng nhiên dậy lửa,
bốn phía cùng lúc
lửa ngọn bùng lên.

(57) Đòn nóc, rường nhà,
đòn tay, trụ cột,
tách nổ vang động
gãy ngã sa rớt,
cả tường với vách
đổ nhào xuống hết.
Những loại quỉ quái
hét lên kêu gào.

(58) Những thứ chim dữ
loại như cắt, thứu,
những thứ quỉ dữ
loại như bàn trà,
kinh hãi bàng hoàng
không tự thoát được.
Thú dữ trùng độc
chui núp hang lỗ.

(59) Quỉ tỳ xá xà
cũng kẹt trong đó,
vì mỏng phước đức
nên bị lửa cháy
chúng càng tàn bạo
sát hại lẫn nhau,
giành nhau ăn thịt
uống máu lẫn nhau.

(60) Loại như dã can
đã chết trước cả,
những thú dữ lớn
giành nhau ăn nuốt,
những gì còn lại
thì bị đốt cháy,
khói hôi ngùn ngụt
phủ nghẹt bốn mặt.

(61) Rít với du diên,
các loại rắn độc,
bị lửa nung đốt
giành tuôn khỏi huyệt,
thì quỉ bàn trà
bắt lấy mà ăn.
Còn các qu đói
lửa cháy trên đầu,
đói khát nóng rát
kinh hoàng sảng chạy.

(62) Ngôi nhà đang bị
ở trong tình trạng
cực kỳ khủng khiếp,
độc hại, hỏa hoạn,
lắm nạn như vậy,
thì lúc bấy giờ
vị đại trưởng giả
đứng ở ngoài cửa.

(63) Ông nghe người nói
rằng các con ông
(134) vì ham vui chơi
đã vào nhà ấy,
nhỏ dại ngu ngơ
chỉ biết dùa giỡn.

(64) Ông nghe biết thế
trong lòng kinh sợ,
cấp tốc vào lại
trong ngôi nhà lửa,
tìm cách cứu con
cho khỏi chết cháy.

(65) Ông nói cho chúng
biết mọi tai họa :
quỉ dữ, trùng độc,
cùng với lửa lớn,
khổ nạn như vậy
nối nhau không ngừng.

(66) Rắn độc, hổ mang,
cùng với rắn phúc,
lại còn những quỉ
dạ xoa, bàn trà,
dã can, chồn cáo,
và các loài chó,
chim cắt, chim thứu,
cú mèo, chim kiêu,
những thứ cùng loại
với giống sâu chiếu,
tất cả đều đang
đói khát nóng rát,
khiến chúng thành ra
cùng cực đáng sợ.

(67) Ngôi nhà dẫy đầy
tai họa như vậy,
huống chi còn bị
lửa dữ đang đốt.

(68) Các con ngu ngơ,
dẫu nghe cha nói,
vẫn cứ say sưa
chơi giỡn không ngừng.

(69) Trưởng giả lúc ấy nghĩ như thế này :
các con như vậy
làm ta càng lo.
Ngôi nhà bây giờ
có gì vui đâu,
vậy mà các con
vẫn mê chơi giỡn,
không chịu nghe lời
của ta nói cho,
và chúng sắp sửa
bị lửa đốt cháy.

(70) Ông liền nghĩ ngay một chước phương tiện.

(71) Ông bảo : các con,
cha có đủ thứ
đồ chơi quí báu,
là những cỗ xe
vừa đẹp vừa tốt
trang trí vàng ngọc :
xe dê, xe hươu,
xe bò to lớn.

(72) Những cỗ xe ấy
hiện ở ngoài cửa.
Tất cả các con
hãy chạy ra gấp !
Cha vì các con
mà đã làm ra
những cỗ xe ấy.
Tùy ý các con
ưa thích thứ nào
ra lấy mà chơi.

(73) Các con nghe nói
những xe như vậy,
tức thì đua nhau
chạy mau mà ra,
đến nơi đất trống
hết mọi khổ nạn.

(74) Trưởng giả thấy con thoát khỏi nhà lửa
đến chỗ ngã tư,
thì ông ngồi trên
chỗ ngồi oai vệ,
(135) mà tự mừng rằng
bây giờ lòng ta
đã vui thích rồi !

(75) Những đứa con này
sinh dưỡng rất khó,
nhỏ dại ngu ngơ
mà vào nhà hiểm,
nơi đầy thú vật
quỉ quái đáng sợ.

(76) Lửa lớn ngọn dữ
bốn phía bùng lên,
mà các con ta
vẫn ham chơi giỡn.
Nay đã cứu được
cho chúng thoát nạn,
nên trong giờ này
lòng ta vui thỏa.

(77) Các con biết cha
đã ngồi yên rồi,
cùng nhau bước đến
mà thưa với cha,
xin cho chúng con
ba thứ xe quí.

(78) Như cha đã hứa
các con thoát ra
thì cho ba xe
tùy theo ý muốn,
nay đã đến lúc,
xin cha cấp cho.

(79) Trưởng giả giàu lớn
kho tàng quá nhiều
bạc, vàng, lưu ly,
xa cừ, mã não...

(80) Ông đem của ấy
làm những xe lớn,
trang trí huy hoàng :
lan can bao quanh,
chuông treo bốn phía,
dây vàng đan nhau,
mạng lưới kết ngọc
trương phủ trên xe.

(81) Những dải hoa đẹp
kết hoa vàng thật,
chỗ nào cũng được
treo mắc rũ xuống.
Đủ thứ lụa là
đầy các màu sắc,
trang trí xen vào
khắp cả quanh xe.

(82) Lụa dày bông tớ
đem ra làm nệm.
Và vải bạch điệp
loại thượng hảo hạng,
giá đáng cả ngàn
cả ức tiền bạc,
tươi trắng sạch sẽ,
đem phủ lên trên.

(83) Những con bò trắng
mập mạnh nhiều sức
thân hình lớn đẹp,
kéo những xe ấy.
Cỗ xe còn có
nhiều người thị tùng
để lo công việc
phục dịch hộ vệ.

(84) Trưởng giả đem những
cỗ xe báu ấy
đồng đều mà cấp
cho các con ông.
Bấy giờ con ông
vui mừng rộn rã,
ngồi xe báu này
dạo cả bốn phương,
vui chơi thích thú
tự tại vô ngại.

Ghi chú

(132) Nói chung mái lợp đúng hơn nói tranh lợp (phú chiêm).

(133) Ghi chú này từ đầu bài chỉnh cú 39-40 cho đến đây, và các tên khoa học đều lấy của Từ hải. Cú mèo (si) : Scops Semitorques. Chim cắt (điêu) : từ điển nói là biệt danh của chim thứu, nhưng chính văn kinh này, ở đây và sau đây, đều có thể là loại riêng. Chim kiêu (kiêu) : Strix uralensis. Chim thứu (thứu) : Aquila chrysactus (kên kên ?). Hổ mang (nguyên : hủy). Rắn độc (xà) : các thứ rắn độc khác. Rắn phúc (phúc): Trigonocephalus blomhoffii. Bò cạp (hiết) : Buthussp. Rít (ngô công) : Scolopendra. Du diên : Thereuonema tuberculata. Cop vách (thủ cung) : Gecko japonicus, thuộc loại tắc kè, gọi là thủ cung (giữ cung) hay bích hổ (cọp vách) đều là hỗn danh, nhưng chữ thủ cung thì tục. Sâu chiếu (bách túc) : Julus. Chồn dứu (dứu) : Mustela itatis. Chồn cầy (li) : Nyctereutus procynoides. cáo (hồ) : Vulpesvulpes japonicus. Dã can : linh cẩu ? Bầy chó : KD là chó, chó rừng. Bò sát độc địa (độc trùng chi thuộc) : KD là rết, rắn khổng lồ, rắn viper. Sinh sản ấp nuôi (phu nhủ sản sinh) : phu là chim ấp trứng, nhũ là thú nuôi con (Vạn 52/400A).

(134) Chuyến một chút thì câu này nên dịch : Nghe có tiếng người, ông biết con ông...

(135) Người có cái oai chúa tể như cái oai sư tử thì người ấy ngồi đâu, chỗ ấy cũng gọi là chỗ ngồi sư tử, chỗ ngồi oai vệ.

Lược giải

Đây là đoạn thứ tư của phẩm 3, lặp lại ví dụ nhà cháy bằng thể văn chỉnh cú. Toàn đoạn có thể chia làm 14 mục, ghi theo số hiệu của chỉnh cú. Mục một, 39-54 : ngôi nhà hư hỏng, độc hại. Mục hai, 55-61 : ngôi nhà phát hỏa. Mục ba, 62-64 : chủ nhà vào lại nhà cháy đế cứu bầy con. Mục bốn, 65-68 : chủ nhà khuyên bảo chạy ra mà bầy con vẫn ham chơi. Mục năm, 69-76, chủ nhà lập chước phương tiện, bảo bầy con đã sắm đủ cả 3 loại xe, hiện có ngoài cửa. Nghe nói trúng ý, chúng đua nhau chạy ra an toàn. Chủ nhà vui thỏa. Mục sáu, 77-84 : thế nhưng chủ nhà cho đều mỗi đứa con một cỗ xe lớn. Bầy con mừng, ngồi mà dạo chơi, thích thú.

Trong các mục này, sau mục bốn, thiếu một mục quan trọng, ấy là chủ nhà đã nghĩ dùng sức mạnh 2 tay mà ôm bầy con chạy ra, nhưng biết chúng không chịu, cố ở lại vì ham chơi giỡn. trong đoạn nói về ý nghĩa sau đây, ở mục tám, cũng thiếu sự thể Phật muốn dùng thần lực và tuệ lực của nhất thừa, nhưng biết chúng sinh không nhờ vậy mà đắc độ.

(85) Này Xá lợi phất,
Như lai cũng vậy :
là bậc cực tôn
trong các bậc thánh,
là từ bi phụ
của cả thế giới.
Hết thảy chúng sinh
toàn con Như lai,
đắm sâu thú vui
thế giới ba cõi
mà không hề có
tâm thức sáng suốt.

(86) Ba cõi không yên
in như nhà lửa,
khổ não tràn đầy
thật đáng khiếp sợ :
sinh già bịnh chết
cùng với lo buồn,
những ngọn lửa ấy
thường xuyên bùng lên.

(87) Như lai đã rời
nhà lửa ba cõi,
vắng bặt ở yên
rừng thanh nội tĩnh.
(136) Nhưng ba cõi này
toàn thuộc Như lai,
chúng sinh trong đó
con Như lai cả.

(88) Ba cõi như vậy
tai họa quá nhiều,
và chỉ Như lai
mới cứu giúp được.
Nhưng dẫu Như lai
nói cho đủ hết,
mà chúng sinh ấy
vẫn không tin nhận.
Như vậy là vì
chúng sinh tham trước
sâu nặng quá lắm
vào những dục lạc.

(89) Do đó Như lai
phải dùng phương tiện :
thuyết cho chúng sinh
cả ba cỗ xe,
chỉ cho chúng sinh
biết khổ ba cõi,
và dạy cho họ
phương cách thoát ra.

(90) Các loại chúng sinh
con của Như lai
có người đạt được
tuệ tâm quyết định,
dủ ba minh trí
với sáu thần thông ;
có người đạt đến
tuệ giác duyên giác ;
có người thành bậc
bồ tát bất thoái.

(91) Này Xá lợi phất,
Như lai đưa ra
ví dụ như vầy
là để nói cho
tất cả các người
về cỗ xe Phật.
Các người tin nhận
lời Như lai nói,
thì ai cũng sẽ
được thành Phật đà.

(92) Cỗ xe Phật ấy
đẹp sạch bậc nhất,
cả thế giới này
không gì hơn nữa.
Xe ấy Như lai
đẹp dạ chấp thuận,
hết thảy chúng sinh
đều nên hiến cúng
ca tụng tán dương
một lòng kính lạy.

(93) Xe ấy đủ hết vô số ức ngàn
các đại năng lực
các sự giải thoát
các thiền các định
cùng với tuệ giác,
bao phẩm chất khác
của chư Phật đà. (94 95) Được xe như vậy, chúng sinh các con
suốt cả ngày đêm,
suốt hết cho đến
vô số thời kỳ,
thường được dạo chơi ;
cùng chư bồ tát
và chư thanh văn
ngồi trên cỗ xe
quí báu như vậy
mà đi thẳng đến
nơi bồ đề tràng.

(96) Vì lý do ấy,
tìm kỹ mười phương
không thấy còn có
cỗ xe nào khác,
trừ ra Như lai
phương tiện thiết lập.

(97) Này Xá lợi phất,
tất cả các người
toàn con Như lai,
Như lai là cha.
Đã lắm thời kỳ
các người bị đốt
vì bao đau khổ,
Như lai giải cứu
làm cho các người
thoát ra ba cõi.

(98) Như lai trước đây
dầu nói các người
đã được niết bàn,
nhưng mà thật ra
chỉ hết sống chết
chưa thật niết bàn.
Cho nên mọi việc
ngày nay phải làm
là chỉ hướng vào
tuệ giác Phật đà.

(99) Vị bồ tát nào
trong đại hội này
cũng có khả năng
chuyên chú lắng nghe
về pháp thật ấy
của Như lai dạy,
rằng dẫu Như lai
áp dụng phương tiện,
nhưng người được dạy
toàn là bồ tát.

(100) Những ai trí nhỏ
đắm sâu ái dục,
Như lai vì họ
nói chân lý khổ ;
họ mừng vì được
sự chưa từng có,
khi họ biết rõ
khổ ấy thật khổ,
không thể làm cho
khác đi vui lên.

(101) Nếu có người nào
không biết nhân khổ,
vướng sâu nhân ấy
tạm thoát không nổi,
Như lai vì họ
phương tiện giải thích,
cho họ tỉnh ngộ
ý thức trọn vẹn
(137) nguyên nhân đau khổ
gốc ở ái dục.

(102) Ái dục diệt trừ,
không còn chỗ dựa
thì khổ tận diệt,
như vậy gọi là
chân lý diệt khổ.
Vì chân lý ấy
mà tu chân lý
về đường diệt khổ,
thoát khổ ràng buộc
là được giải thoát. (138)

(103) Nhưng được giải thoát
đối với cái gì ?
Thì chỉ là vì
thoát ly hư ảo
mà được gọi là
giải thoát mà thôi,
kỳ thật chưa được
giải thoát hoàn toàn.

(104) Như lai nói rằng
những người như vậy
chưa thật niết bàn,
vì những người ấy
thoát mà chưa được
tuệ giác vô thượng.
Ý của Như lai
là như thế đó :
không muốn đưa đến
niết bàn như vậy.
Như lai là vua
của tất cả pháp,
tự tại tuyên bố
đối với mọi sự ;
(139) và muốn đem lại
yên vui hoàn toàn
cho bao chúng sinh,
cho nên Như lai
đã xuất hiện ra
trong thế giới này. (140)

Ghi chú

(136) Cũng như nói mây ngàn hạc nội. Ấy là nói về ứng thân trượng lục - về cái thân mà nay hay gọi là đức Phật trong lịch sử. Nếu nói cái "vui của Phật" thì phải là đại thừa pháp lạc hay vô trú niết bàn.

(137) Chính văn là thuyết đạo, chữ đạo này không phải đi với chữ thuyết như chữ thuyết đạo trong truyện Tàu. KD, dầu không tự chắc chắn, "ta đã giải thích theo phương cách này : Tỉnh ngộ trong ý thức trọn vẹn lòng ham muốn mạnh mẽ là nguyên lai của đau khổ".

(138) Không còn chỗ dựa, phải hiểu là không còn vướng mắc (HD, C9/78g16). Chân lý diệt khổ, dịch sát : chân lý thứ ba. Vì chân lý ấy, dịch sát : vì chân lý diệt khổ. Tu chân lý về đường diệt khổ, HD : tu 8 đường chánh (C9/78g18).

(139) Nên thêm : tuyên bố rằng niết bàn mà chưa được tuệ giác vô thượng là chưa thật niết bàn.

(140) Nên thêm : chứ không muốn đem lại niết bàn như vậy.

Lược giải

Mục bảy, 85-87 : Phật cũng như chủ nhà, thành Phật rồi càng trở lại nhà cháy 3 cõi. Mục tám, 88-90 : nhưng nói cái họa nhà cháy ấy mà chúng sinh không tin, vì lẽ tham dục quá năng. Phật phải phương tiện thuyết ra tam thừa, làm cho chúng sinh thoát ra 3 cõi, và có người thành La hán, có người thành Duyên giác, có người thành Bồ tát. Mục chín, 91-96 : Phật phương tiện như vậy là cốt chỉ dạy nhất thừa. Nhất thừa làm cho chúng sinh, cho Thanh văn, cho Bồ tát, đều thành Phật cả. Mục mười, 97-99 : Phật khuyến cáo ngày nay chỉ làm Bồ tát, mọi việc hướng cả vào Phật tri kiến. Mục mười một, 100-104 : Phật là Pháp vương, là gốc của Pháp, tự do tuyên bố mọi sự. Trước đây tuyên thuyết tứ đế, đưa đến cái "niết bàn giải thoát hư ảo mà chưa được tuệ giác vô thượng". Nhưng ý thật của Phật không muốn chỉ đưa đến niết bàn như vậy. Mà ngài xuất hiện là để đưa đến "niết bàn hoàn toàn"

- đến tuệ giác vô thượng.

(105) Này Xá lợi phất,
ấn tín (141) về pháp
của Như lai đây,
Như lai vì muốn
ích lợi cho đời
nên công bố ra.
Chư vị cần phải
truyền bá khắp nơi (142),
mặc dầu đến đâu
chư vị cũng vẫn
không được tuyên truyền
một cách bừa bãi.

(106) Ai nghe pháp này
tùy hỷ, kính nhận,
thì biết người ấy
là bậc bất thoái.

(107) Nếu ai tin được
pháp của Pháp hoa,
thì biết người ấy
từng gặp chư Phật
trong thì quá khứ,
cung kính phụng sự
và cũng từng nghe
về pháp như vầy.

(108) Những ai tin nổi

về pháp như vầy
do tôn giả nói,
thì những người ấy
thấy được Như lai
thấy được tôn giả
thấy tỷ kheo tăng
và bồ tát chúng.

(109) Bản kinh Pháp hoa
như thế này đây
là nói cho người
trí tuệ sâu xa,
còn người biết cạn
mà nghe kinh này
thì tất bối rối
không thể lý giải.
Trí lực các vị
thanh văn duyên giác
mà còn bất cập
đối với kinh này.

(110) Ngay như tôn giả
đối với kinh này
còn nhờ đức tin
mới bước vào được,
huống chư thanh văn
khác ngoài tôn giả.
Chư thanh văn ấy
vì tin vào lời
của Như lai nói
mà theo kinh này,
không phải trí họ
có thể tự theo.

(111) Nên Xá lợi phất,
đối với những kẻ
kiêu căng biếng nhác
chấp trước bản ngã
thì đừng nói cho
về bản kinh này.
Những kẻ phàm phu
trí thức nông nổi,
dính cứng vào trong
năm thứ dục lạc,
dẫu nghe kinh này
cũng không hiểu được,
thì cũng đừng nói
cho họ kinh này.

(112) Những ai phỉ báng
không tin kinh này,
làm cho tuyệt mất
giống Phật trong đời,
những ai nhăn mặt
hoài nghi kinh này,
thì bao tội báo
của những kẻ ấy,
tôn giả hãy nghe
Như lai nói đến.

(113) Như lai tồn tại
hay nhập diệt rồi, những ai phỉ báng
kinh Pháp hoa này,
nghe thấy có người
đọc tụng sao chép
kính giữ Pháp hoa
mà khinh và ghét
mà lòng oán hận,
thì tội báo họ
tôn giả hãy nghe
Như lai nói đến.

(114) Những người như vậy
sau khi chết rồi
sa vào Vô gián
trọn một thời kỳ.
(143) Sau thời kỳ ấy
lại sa tiếp tục,
triển chuyển cho đến
vô số thời kỳ.

(115) Ra khỏi địa ngục
thì làm súc sinh :
làm chó, dã can,
mình mẩy ốm gầy
đen đủi ghẻ lác
ai cũng hành hạ.

(116) Và vì mọi người
ai cũng gớm ghiếc,
nên thường đói khát
xương thịt khô khan.

(117) Sống với khốn khổ
chết vì ngói đá :
làm mất giống Phật
nên chịu tội ấy.

(118) Nếu làm lạc đà
hoặc làm giống lừa,
thì thường chở nặng
lại bị đánh đập,
chỉ nghĩ cỏ nước
không biết gì hơn :
phỉ báng kinh này
nên bị tội ấy.

(119) Nếu làm dã can
lẫn vào làng xóm,
mình mẩy ghẻ lác
lại mất một mắt,
bị những trẻ con
đánh đập quăng ném,
chịu đủ đau đớn
có khi đến chết. (120 121) Chết các thân trên thì làm mãng xà,
mình lớn mà dài
năm trăm do tuần,
diếc, chậm, không chân,
uốn bò bằng bụng,
bị những sâu kiến
xúm lại rỉa ăn,
khốn khổ ngày đêm
không khi nào ngừng :
phỉ báng kinh này
nên bị tội ấy.

(122) Hết làm súc sinh
nếu may làm người
thì các giác quan
u mê dần độn,
thân lùn tướng xấu
tay cong chân quẹo
mắt đui tai diếc
mình cong lưng gù.

(123) Nói ra điều gì
người cũng không tin ;
hơi miệng hôi thối
quỉ quái phụ nhập.

(124) Bần cùng, hèn hạ,
bị người sai khiến ;
bịnh tật gầy ốm,
không nơi nương tựa.

(125) Làm thân với người
người chẳng đếm xỉa.
Biết được điều gì
cũng liền quên mất. (144)

(126) Nếu học làm thuốc
trị bịnh đúng phép,
mà người thêm bịnh
có khi đến chết.
Nếu mình bị bịnh
không ai cứu chữa,
tuy dùng thuốc hay
bịnh càng thêm dữ.

(127) Người khác phản loạn,
cướp giật trộm cắp,
những tội như vậy
mình bị họa lây.

(128) Tội nhân như vậy trong thì gian dài (145)
không thấy được Phật -
vua của thánh triết
tuyên thuyết chánh pháp
giáo hóa cho người.

(129) Tội nhân như vậy
thường sinh những chỗ
đủ thứ tai nạn,
điên cuồng điếc lác
tâm trí thác loạn,
trong thì gian dài
không hề nghe được
chánh pháp Như lai.

(130) Hằng sa thời kỳ,
sinh ra là đã
điếc lác câm ngọng
giác quan không đủ.

(131) Họ ở địa ngục
như dạo vườn hoa,
ở chỗ dữ khác
như ở nhà mình,
lạc đà và lừa
và heo với chó
những loài như vậy
là chỗ họ sinh :
phỉ báng kinh này
nên bị tội ấy.

(132) Nếu được làm người
thì tự trang sức
bằng điếc với mù
bằng câm với ngọng
bằng nghèo với hèn
bằng bao suy biến.

(133) Lại tự trang phục
bằng các thứ bịnh
đại loại như là
thũng nước, khô nóng,
lở lói, phung hủi,
và ung thư da.
Thân họ thường xuyên
là chỗ hôi thối,
tập hợp biết bao
những thứ dơ bẩn.

(134) Nắm cứng bản ngã
bồi thêm sân hận,
dục tình hừng hực
chẳng kể cầm thú :
phỉ báng kinh này
bị tội như vậy.

(135) Này Xá lợi phất,
tội báo những kẻ
phỉ báng không tin
kinh Pháp hoa này,
nói hết thời kỳ cũng không hết được.

(136) Như lai vì vậy
cố răn chư vị
đừng nói Pháp hoa
cho kẻ vô trí.

(137) Những ai có được
các căn lanh lợi,
trí tuệ thông minh
nghe nhiều nhớ mạnh,
quyết tâm cầu được
tuệ giác Phật đà,
những người như vậy
mới được nói cho.

(138) Nếu ai từng gặp
ức ngàn đức Phật,
trồng các gốc lành,
tâm nguyện sâu vững,
những người như vậy
mới được nói cho.

(139) Nếu ai tinh tiến,
thường làm từ tâm,
không tiếc thân mạng,
mới được nói cho.

(140) Ai biết kính nhau
không có ẩn ý,
xa kẻ phàm ngu
riêng ở núi chằm,
những người như vậy
mới được nói cho.

(141) Này Xá lợi phất,
nếu thấy có ai
biết tránh bạn xấu
biết thân bạn đạo,
những người như vậy
mới được nói cho.

(142) Nếu thấy con Phật
giữ giới trong sạch
như ngọc trong suốt,
cầu kinh đại thừa,
những người như vậy
mới được nói cho.

(143) Ai không giận dữ,
ngay thẳng, ôn hòa,
thương xót tất cả,
trọng kính chư Phật,
những người như vậy
mới được nói cho.

(144) Nếu có con Phật
ở giữa công chúng
đem tâm trong sáng
dùng những yếu tố,
ví dụ, lời chữ,
thuyết pháp thông suốt,
những người như vậy
mới được nói cho.

(145) Nếu có tỷ kheo
vì được toàn giác,
cầu pháp bốn phương
chắp tay kính nhận ;

(146) chỉ thích kính nhận
kinh điển đại thừa,
chứ không tiếp nhận
kinh điển nào khác
dầu chỉ một bài
chỉnh cú mà thôi,
những người như vậy
mới được nói cho.

(147) Như người thiết tha
tìm cầu cho được
xá lợi của Phật,
những người tìm cầu
Pháp hoa cũng vậy,
được rồi kính nhận ;

(148) người ấy không cầu
kinh sách nào khác,
càng không nghĩ đến
sách vở ngoại đạo,
những người như vậy
mới được nói cho.

(149) Này Xá lợi phất,
Như lai nói đến
sắc thái những người
cầu tuệ giác Phật,
nói hết thời kỳ
cũng không hết được.
Và những người ấy
mới tin hiểu được ;
chư vị nên nói
cho họ được nghe
về kinh đại thừa
Diệu pháp liên hoa.

Ghi chú

(141) Và "chung kết" (HD, C9/78g24).

(142) Tham chiếu KD.

(143) Là thời kỳ bậc giữa của ngài Huyền tráng dịch, tức thời kỳ bậc nhỏ của ngài La thập dịch. Tham chiếu V52/411B.

(144) Cũng có thể có nghĩa : có được cái gì thì liền mất ngay.

(145) Chính văn là vĩnh. Vĩnh là vĩnh viễn, là thì gian dài. Ở đây là nghĩa sau.

Lược giải

Mục mười hai, 105-110 : nhất thừa PH là ấn tín của Phật. Tin được PH thì thấy Phật bảo, thấy Tăng bảo, thấy Bồ tát. Đức tin mới nhập được PH. Thế nên phải quảng bá PH nhưng không được tuyên truyền bừa bãi. Mục mười ba, 111- 136 : những ai kiêu căng, chấp ngã, trí thức nông nổi, đam mê dục lạc, thì đừng nói PH cho họ. Họ phỉ báng PH, và như thế là làm mất giống Phật, nên ở đâu, và lúc nào, tội báo của họ cũng không nói hết được. Mục mười bốn, 137- 149 : Những ai có những sắc thái con Phật thì hãy nói phong phú cho họ uề PH.

Toát yếu phẩm 3 "Ví dụ"

Khi ấy tôn giả Xá lợi phất tức thì đứng dậy mà bạch đức Thế tôn, ngài đã làm cho con hết hoài nghi không được thọ ký như Bố tát, hết hối tiếc không được thành quá như Thế tôn. Con biết ngài tùy nghi thuyết ra cỗ xe Thanh văn và cỗ xe Duyên giác là để tạo phương tiện cho ngày nay, cuối cùng, thuyết về cỗ xe Phật đà, làm cho các chúng sẽ được làm Phật cả. Và biết con thật là con Phật, biết phải đến lúc làm Phật, đủ 32 tướng, 4 chúng 8 bộ đều tôn kính, bấy giờ mới được gọi là niết bàn.

Khi mới nghe đức Thế tôn nói sự niết bàn của Thanh văn La hán chỉ là giả thiết thì con cả sợ, nghĩ đây là ma hóa ra Phật để quấy rối chúng con. Nhưng rồi lòng con yên như biển cả khi nghe đức Thế tôn nói chư vị Thế tôn quá khứ và vị lai đều áp dụng phương tiện, tùy nghi mà thuyết pháp. Ngài cho biết ngài cũng dùng phương tiện giáng sinh, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân, và cả sự nhập niết bàn sau này, mà công bố con đường đích thực. Tiếng nói của ngài làm cho con đứng vững trong sự biết chắc mình sẽ làm Phật, chư thiên nhân loại đều tôn kính, chuyển đẩy bánh xe chánh pháp tối thượng, giáo hóa chứ vị bồ tát.

Đức Thế tôn nói, Xá lợi phất, xưa kia Như lai đã dạy cho tôn giả phát nguyện mong cầu tuệ giác Phật đà, vậy mà tôn giả quên hết. Ngày nay Như lai muốn làm cho tôn giả nhớ lại cái nguyện ấy, và đường đi của cái nguyện ấy, nên tuyên thuyết Pháp hoa, thọ ký làm Phật cho chư vị. Xá lợi phất, trong thì vị lai, tôn giả trải qua nhiều thời kỳ, phụng sự nhiều vị Như lai, kính giữ chánh pháp của các ngài, di trọn đường đi của bồ tát rồi, sẽ được thành Phật với danh hiệu Hoa quang, đủ 10 đức hiệu : bậc Đến như chư Phật, bậc Thích ứng hiến cúng, bậc Biết đúng và khắp, bậc Hoàn hảo sự sáng, bậc Khéo qua niết bàn, bậc Lý giải vũ trụ, bậc Không ai trên nữa, bậc Thuần hóa mọi người, bậc Thầy cả trời người, bậc Tuệ giác hoàn toàn : bậc Tôn cao nhất đời. Quốc độ tên Ly cấu, đẹp, sạch, yên vui, nhân loại và chư thiên đều đông đảo. Hoa quang như lai xuất thế không phải thời kỳ dữ dội, nhưng vì chí nguyện xưa nên cũng tuyên thuyết đủ cả 3 cỗ xe. Thời kỳ của Hoa quang như lai tên là Đại bảo trang nghiêm, vì được trang hoàng bởi vô số bồ tát tu chứng rất cao. Hoa quang như lai và người trong quốc độ của ngài sống đến nhiều thời kỳ bậc nhỏ. Ngài nhập diệt rồi, giáo pháp nguyên chất và giáo pháp tương tự cũng tồn tại nhiều thời kỳ bậc nhỏ. Hoa quang như lai là hậu thân của tôn giả, Xá lợi phất, tôn giả hãy vui mừng lên.

Cả đại hội nghe thấy tôn giả Xá lợi phất được thọ ký làm Phật thì cực kỳ hoan hỷ. Thiên chúng hiến cúng đức Thế tôn bằng hoa và nhạc, rồi thưa, xưa kia đức Thế tôn chuyển pháp luân tứ đế, ngày nay ngài chuyển pháp luân tối thượng. Đức Thế tôn tuyên thuyết cỗ xe Phật đà, chúng con kính xin tùy hỷ. Tôn giả Xá lợi phất được thọ ký thì chúng con rồi cũng chắc chắn được làm Phật. Bao nhiêu phước đức chúng con có được, chúng con hồi hướng cả về nơi tuệ giác của đức Thế tôn và nguyện được tuệ giác ấy.

Tôn giả Xá lợi phất bạch đức Thế tôn, con hoàn toàn không còn hoài nghi gì nữa khi đích thân được ngài thọ ký thành tựu tuệ giác vô thượng, nhưng 1200 vị La hán đây vẫn còn hoài nghi. Lành thay đức Thế tôn, xin ngài giải thích thêm cho chư vị ấy. Đức Thế tôn nói, Như lai đã chẳng mới nói chư vị sẽ được làm Phật cả hay sao. Nhưng nay Như lai đem một sự ví dụ để nói thêm về ý nghĩa ấy.

Ví như vị đại trưởng giả có một ngôi nhà lớn. Ngôi nhà ấy chỉ có một cửa, mà ở trong lại có nhiều người con của đại trưởng giả. Ngôi nhà hư hỏng, lại có lắm chim dữ, thú dữ, bò sát dữ, quỉ quái càng dữ hơn. Đại trưởng giả mới đi ra, ngôi nhà đột nhiên lửa dậy đốt cả bốn phía. Đại trưởng giả trở lại ngoài cửa. Biết các con đang còn trong đó, ông liền trở vào. Ông nghĩ thân mình và cánh tay của ông rất mạnh, có thể dùng vạt áo hay ghế đẳng, gom các con lại ôm mà chạy ra. Nhưng cửa chỉ một cái mà lại nhỏ hẹp thì các con có đứa sẽ rơi lại và bị đốt cháy. Nên ông nói rõ cho các con nghe mọi sự tai họa. Nhưng chúng vẫn ham chơi. Hơi lửa xáp tới, nóng rát mà chúng vấn không biết gì. Đại trưởng giả liền nghĩ, các con ta vốn có sở thích, liền bảo, những cỗ xe dê, xe hươu, xe bò, mà các con thích, cha đế cả ngoài cửa. Các con thích xe gì thì ra mà lấy gấp. Nghe nói những cỗ xe, các con ông tức thì tranh nhau chạy ra, thoát khỏi nhà lửa. Bấy giờ đại trưởng giả chỉ đồng đều cấp cho mỗi người con một cỗ xe bò, lớn, đẹp, được kéo bởi con bò trắng, đi rất êm và rất mau.

Như lai cũng vậy. Như lai là từ phụ. Chúng sinh toàn là con Như lai. Ba cõi không yên, in như nhà lửa, đang bị đốt cháy bởi đủ thứ ham muốn, khổ não. Thế nhưng, dâu có sức mạnh của thần thông, và sức mạnh của tuệ giác, mà Như lai chưa dùng được để chỉ nói, và nói liền, về cô xe Phật đà. Do vậy, Như lai phái phương tiện giả thiết 3 cỗ xe. Ai nghe Pháp với Như lai mà cầu tự niết bàn, thì đó là theo cỗ xe Thanh văn, như những người con thích xe dê mà chạy khỏi nhà lửa. Ai nghe Pháp với Như lai mà cầu tuệ giác tự nhiên, thì đó là theo cỗ xe Duyên giác, như những người con thích xe hươu mà chạy khỏi nhà lửa. Ai nghe Pháp với Như lai mà cầu sự thấy biết của Phật, và cầu như vậy là để đem lại yên vui cho chúng sinh, thì đó là theo cỗ xe Phật đà, như những người con thích xe bò mà chạy khỏi nhà lửa. Nhưng thoát khỏi nhà lửa ba cõi rồi thì Như lai chỉ đồng đều cấp cho cỗ xe Phật dà, để cùng đi thẳng đến sự thấy biết của Phật.

Ấy vậy, Như lai từ cỗ xe Phật đà mà thiết ra 3 cỗ xe. Nên mọi việc ngày nay là hướng cả vào sự thây biết của Phật. Còn chân lý tứ đế đem lại giải thoát thì chỉ giải thoát hư ảo. Giải thoát ấy không phải cứu cánh, vì thoát mà chưa dược tuệ giác vô thượng. Điều này là chung kết, là ấn tín của Như lai, chư vị hãy công bố cho đời - cho những người có thể tin hiểu Pháp hoa, nhưng không tuyên truyền bừa bãi cho những kẻ bất kính bất tín.