Biện Chính Phật Học — Tập II

3. VIỆC ĐOẠN PHÒNG THẤT VÀ CHỦ TRƯƠNG ĂN CHAY

Lương Vũ Đế là một vị vua có nhiều điều đặc dị. Hai trong những điều đặc biệt của vị vua này là đoạn chấm dứt việc quan hệ nam nữ trong lúc còn trẻ và chủ trương ăn chay một cách tuyệt đối.

Theo Lương thư (梁書), ngoài năm mươi tuổi thì nhà vua chấm dirt việc phòng thất（五³⁰十外便斷房室）.Đây là việc khó làm đôi với một người bình thường, huống hô là một nhà vua. Do đó, vua Lương Vũ Đế đã được nhiều nhà nghiên cứu Phật học quan tâm và dành nhiều thiện cảm.

Tuy nhiên, trong lời tự thuật của vua Lương Vũ Đế ở Tịnh nghiệp phú, đã hé lộ đôi điều về việc đoạn phòng thất của vua Lương Vũ Đế: Khi ta hơn bốn mươi tuổi thì tứ chi rã rời, nên hỏi các quan Thượng tỉnh sư như Lưu Trừng Chi và Diêu Bồ Đề về nguyên nhân của bệnh. Ngài Lưu Trừng Chi đáp, sở dĩ bệnh phát như vậy là do ăn uống quá nhiều. Vua thừa nhận, quả đúng vậy, ta đây áo mặc ấm thân, thức ngon sung mãn. Lưu Trừng Chi ta thán, quan trường tiệc tùng liên miên. Riêng ngài Diêu Bồ-đề nghiêng đầu cười đáp: do nhà vua phóng tứ chuyện phòng the nên bệnh duyên càng lắm. Từ đó, ta không ăn cá thịt và cũng dứt hẳn việc phòng thất³¹.

Từ sự thừa nhận này có thể thấy rõ việc ăn chay trường cũng như việc chấm dứt phòng thất có liên quan đến yếu tố sức khỏe của Lương Vũ Đế. Cùng đồng tình với quan điểm này, tác giả Nghệ Phương Lục sau khi đối khảo y phương đã cho rằng, cụm từ PHE vE (từ thể tiểu ố)³² chứng tỏ vua Lương Vũ Đế có khả năng viêm tiền liệt tuyến và thậm chí là liệt dương (的陽痿). Căn cứ vào Lương thư (梁書), Lương Vũ Đế đã thừa nhận về tình trạng bệnh tật của mình trong chiếu chỉ ban hành vào năm Thiên Giám thứ sáu, khi ông cho rằng, bản thân luôn chìm đắm trong bệnh tật (E F F i³³)

Sau khi tự mình phát nguyện ăn chay, Lương Vũ Đề đã cổ xúy việc ăn chay gần như trở thành một pháp hành trong tu tập. Các chiếu chỉ liên quan đến việc ăn chay mà nhà vua đã ban ra như: Chấm dứt việc sát sanh trong việc cúng tế tông miếu³⁴; ra lệnh cho Thái y không được sử dụng các giống sinh vật làm dược liệu³⁵. Đặc biệt, cao điểm của việc đề cao chủ trương ăn chay là bài văn Khuyên bỏ rượu thịt (斷酒肉文)³⁶. Trong bài văn này, ngoài những nội dung tích cực nhằm kêu gọi Tăng Ni ăn chay và giữ giới; bản văn cũng thế hiện sự quá đà khi ví von người tu sĩ Phật giáo không bằng chín hạng ngoại đạo và không bằng chín hạng người cư sĩ tại gia khi còn ăn thịt và uống rượu.

Cần phải thấy, ăn chay là phương thức sinh tồn mang tính văn hóa cao và được nhiều tôn giáo lựa chọn, cổ xúy. Ngay trong thời Đức Phật, Kỳ-na giáo cũng chủ trương tuyệt đối ăn chay và hạn chế sát sanh đến mức tối đa với lý thuyết Ahimsā (bất hại) nổi tiếng. Đức Phật đã phân tích những bất cập trong chủ trương của giáo phái này và Ngài đã có những lý giải thỏa đáng về lý thuyết bất hại trên cơ sở tâm bình đẳng, từ bi. Với Đức Phật, do bối cảnh lịch sử, Ngài không quá đặt nặng chuyện ăn uống và ứng xử mọi chuyện trên tinh thần Trung đạo và tùy duyên. Trong kinh Tập (Sn.42) thuộc Tiểu Bộ, Ngài đã biện minh khá chi tiết về việc ăn uống của các vị Tỳ-kheo trong thời kỳ đầu³⁷.

Hơn đâu hết, Đức Phật vẫn kêu gọi bảo hộ sanh linh bằng khả năng có thể; thậm chí Ngài chủ trương kêu gọi việc cúng tế không nên sát sanh³⁸. Thế nhưng, khi cổ xúy việc không sát sanh và xem việc ăn chay trở nên như một pháp môn tu tập, giữ gìn cứng nhắc như một giới cấm thủ, cũng là điều đi quá xa so với tôn chỉ căn bản của Phật giáo.

4. HÂM MỘ QUYỀN NĂNG VÀ TÍNH TÌNH CỐ CHẤP

Trong năm đầu lên ngôi, vua đã nằm mộng thấy tượng Phật do vua Ưu Điền ở nước Thiên Trúc tạo, giáng lâm đất nước mình³⁹. Trong cả cuộc đời, nhà vua có nhiều giấc mộng liên quan đến Phật giáo, và đã có những quan tâm thâm thiết đến những giấc mộng này bằng những việc làm cụ thể như xây tháp thờ Phật, giảng kinh, bố thí.

Trong những biến dị của thiên tai, trời đất, vua Lương Vũ Đế có niềm tin rất đặc dị. Cụ thế, ngôi nhà cũ của vua phát ánh sáng bảy đêm liên tục, vua bèn cải gia vi tự thành chùa Quang Trạch⁴⁰. Đặc biệt, vào năm Đại Đồng thứ ba (537), trong khi tu sửa nền móng tháp Trường Can, phát hiện bộ bình kim anh lưu ly đựng xá-lợi tóc và móng của Phật⁴¹. Sự kiện này làm cho nhà vua tăng trưởng niềm tin Tam bảo và tiến hành nhiều Phật sự quan trọng ngay sau đó như chú tạo tượng đồng mười phương Phật ở chùa Đồng Thái, mở Vô-già đại hội (Panca Varsika Maha) và ân xá những tội nhân trong thiên hạ. Vào năm đầu Trung Đại Đồng, tháp của chùa Đồng Thái bị hỏa hoạn. Vua cho rằng do ma quỷ phá và sau đó xây lại tháp mười hai tầng⁴².

Với vua Lương Vũ Đế, việc tế lễ cầu cúng có ý nghĩa quan trọng. Ông liên tục tổ chức các pháp hội Phật giáo. Chính bản thân ông soạn Thủy lục nghi văn⁴³. Khảo sát chỉ riêng tác phẩm Phật Tổ thống kỷ, đã cho thấy Lương Vũ Đế tổ chức: Cứu khổ trai, Vô-già đại hội, Đạo tục đại trai, Vô ngại pháp thực, Vu lan bồn trai, Nhân vương trai, Thủy lục đại trai... với hàng vạn người tham dự trong mỗi lần đại hội. Đành rằng, việc cúng tế là việc cần, thể nhưng, khi nhà lãnh đạo đất nước đưa việc tổ chức cúng tế, lễ hội lên một tầm mức mới và thường xuyên, thì sẽ tạo nên những bất cập trong niềm tin, ứng xử.

Với Phật giáo, niềm tin rất quan trọng. Lương Vũ Đế có niềm tin vững chắc về ba ngôi Tam bảo. Đó là phước báu của bản thân ông và là sự thật được ghi nhận bởi chính sử. Thế nhưng, đi sâu vào niềm tin của Lương Vũ Đế, ngoài đức tin vững chãi nơi ba ngôi Tam bảo, thì đôi khi niềm tin của ông còn được thể hiện như là một dạng biến thể của tính cố chấp.

Từ sự cố chấp trong niềm tin khi xem Phật giáo là chánh đạo, ông đã không những cải đạo bản thân, hoàng tộc, thần dân mà còn bắt đạo sĩ của Đạo giáo hoàn tục, phế bỏ tất cả những cơ sở của Đạo giáo khắp đất nước. Đây là một ứng xử quá mức cố chấp và cứng nhắc. Kinh nghiệm ứng xử với các tôn giáo gần một ngàn năm trước của Đức Phật⁴⁴, của Đại đế Asoka⁴⁵, cho thấy rằng, Phật giáo luôn dung dị, khoan hòa và nhuần nhuyễn với các tôn giáo khác.

Ngay như việc xây dựng chùa chiền, Lương Vũ Đế đã không có những cân nhắc cần thiết khi sử dụng tài sản chung của quốc gia. Khách quan mà nhìn nhận, Lương Vũ Đế góp phần phát triển Phật giáo thông qua hình ảnh ngôi chùa tại đất nước Trung Hoa. Mặc dù vậy, trong một vài trường hợp, Lương Vũ Đế hơi nghiêng về một thái cực trong việc kiến tạo các công trình Phật giáo. Việc xây dựng chùa Đồng Thái là một ví dụ điển hình, vì chi phí xây dựng công trình đã làm cho quốc khố bị cạn kiệt (窮竭帑藏)⁴⁶.

Bên cạnh đó, từ lịch sử cho thấy, đến thời Lương Vũ Đế, kinh sách Phật giáo xuất hiện chưa nhiều. Mãi đến thời nhà Đường (618-906), kinh điển Phật giáo vẫn còn những bất cập nên ngài Huyền Tráng mới phát nguyện Tây du⁴⁷. Khảo sát về cơ sở lý luận của Lương Vũ Đế trong những tác phẩm của ông cho thấy, chất liệu Phật học vẫn chưa nhiều, nếu không nói là còn mang dấu ấn của Nho và Lão. Ngay cả việc cổ xúy ăn chay trong bài văn Khuyên bỏ rượu thịt (B in H S) cũng cho thấy sự khập khiễng, cố chấp trong lý luận của ông. Tin kinh giáo là điều quý, nhưng tin một cách quá mức về những kinh giáo chưa được khảo nghiệm và tuyển trạch, là một đức tin dễ tạo nên những di họa khôn lường cho bản thân và cho cả thế hệ.

Đó cũng là cảm nhận rất thẳng thắn và mạnh bạo của đại thi hào Nguyễn Du (1766-1820), khi ông sang Trung Hoa và đứng bên Đài đá phân kinh của Lương Chiêu Minh thái tử: Tâm si theo Phật, Phật thành ma. Cha con một nhà ngờ nghệch cả (癡心歸佛佛生魔，一門父子多膠蔽)⁴⁸.

5. KẾT LUẬN

Yếu tính nhân duyên luôn có mặt trong mọi dạng thức của đời sống. Sự vận hành của nguyên lý này vô cùng vi tế và không giản đơn. Quán sát một sự kiện, một con người, cần phải thấy rõ những yếu tố nhỏ nhiệm, lẩn khuất và chi phối bên trong, mới phần nào thấu đạt chân tướng của một con người hay sự vật, hiện tượng.

Việc xây chùa, tạo tượng, độ Tăng, bố thí... lẽ tất nhiên vẫn có phước báu và mức độ cao, thấp tùy thuộc vào tâm thế cùng các điều kiện cụ thể của người thực hiện. Mái tranh đơn sơ của người thợ gốm Ghatikara nghèo khó cúng dường Đức Phật Kassaspa⁴⁹ vẫn chứa đựng nhiều giá trị cao tột hơn điện đài nguy nga, nếu như công trình đó là kết quả của việc vắt kiệt sức dân và vun bồi tự ngã, dù đó là tự ngã tâm linh. Tố Bồ-đề-đạt-ma, một bậc Thánh Tăng có nội chứng, thế nên phát biểu của Ngài dựa trên sự quán thông chân tướng của các pháp. Khảo sát về những góc khuất trong cuộc đời của Lương Vũ Đế, đã cho thấy tính khách quan và chân thực trong câu trả lời của Tổ sư.

Đã có nhiều nghiên cứu của các nhà Phật học có thẩm quyền viết về cuộc đời cũng như các phương diện đóng góp của vua Lương Vũ Đế. Qua những điều vừa trình bày, người viết chỉ mong góp một hướng lý giải tồn nghi về cuộc hội kiến lịch sử giữa Bồ-đề-đạt-ma và Lương Vũ Đế.

KHẢO VỀ VẤN ĐỀ AN TRẠCH

Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy sử dụng ngôi nhà ấy đầu tiên, rồi sau các người Sakka ở Kapilavatthu sẽ sử dụng.

Như vậy, sẽ đưa đến hạnh phúc và an lạc lâu dài cho những người Sakka ở Kapilavatthu¹.

Nhà ở là một trong những vấn đề quan trọng liên quan đến điều kiện sống căn bản của con người. Việc xây dựng thành công các công trình nhà ở là một trong những bằng chứng khẳng định trình độ văn minh của nhân loại ở mọi thời kỳ. Có được một nơi cư trú an toàn và vững chãi là khát vọng chính đáng của nhân loại, xưa cũng như nay.

Do bởi tính chất quan trọng đó, nên trước khi khởi dựng nhà ở hoặc sau khi xây dựng hoàn thành, con người thường tổ chức các nghi lễ cúng tế để xin phép hoặc biện lễ để tạ ơn. Trong những nghi lễ này, có những bài kinh cầu nguyện, có những câu thần chú được gia trì, gọi chung là các kinh, chú có tác dụng an trạch. Đó là một trong những tiền đề dẫn đến sự ra đời của An trạch thần chú và những văn bản tương đương hiện còn được bảo lưu trong Đại tạng kinh Đại chính tân tu. Chuyên khảo sau đây sẽ nghiên cứu về nguồn gốc các bài kinh, chú này và những nội dung liên hệ.

1. AN TRẠCH THEO MẬT GIÁO

Trong Đại tạng kinh Đại chính tân tu (ĐTKĐCTT), hiện còn bảo lưu những bản kinh, chú liên quan đến an trạch như sau:

Phait thuyết an trạch Di-la-ni chi kinh（佛說安宅陀羅尼咒經），tập 19,s6 1029.

Phật thuyết an trạch thần chú kinh (佛說安宅神咒經), tập 21, số 1394.

Phật thuyết chú độ kinh ((佛說呪土經), tập 21, số 1336, thuộc Đà-La-ni tạp tập, quyển 5.

Nguồn gốc tư liệu

Ba bài kinh, chú này mặc dù được xếp vào Mật giáo bộ trong Đại chính tạng, nhưng điều đặc dị là cả ba nguồn tư liệu đều không ghi tên tác giả cũng như người dịch. Riêng bản Phật thuyết An trạch thần chú kinh có bổ sung thêm thông tin, đó là một dịch phẩm thuộc đời Hậu Hán (25-220).

Tác phẩm kinh lục xưa nhất hiện còn là Xuất Tam Tạng ký tập do ngài Tăng Hựu (445-518) soạn, ghi nhận có hai bản: Thất Phật an trạch thần chú và An trạch chú nhưng được đưa vào mục thất dịch tạp kinh² do không có tên tác giả cũng như người dịch. Đáng chú ý, bản Phật thuyết chú độ kinh đã được các nhà biên tập Đại tạng kinh mạnh dạn ghi chú thêm rằng: Đây là ngụy kinh tập chú. Không rõ ai đã tùy tiện đưa vào nơi đây³.

Như vậy, ba bản kinh, chú nêu trên có nguồn gốc không rõ ràng, mặc dù được xếp vào Mật giáo bộ.

Sơ lược nội dung

Thứ nhất, Phật thuyết An trạch thần chú kinh đầy đủ lục chủng thành tựu. Tuy nhiên, khi khảo sát sâu, bản kinh đã bộc lộ những yếu tố hợp lý và bất hợp lý.

Về những yếu tố hợp lý. Thứ nhất, đó là các vị trưởng giả dòng dõi Ly-xa thỉnh cầu Đức Phật chỉ ra những điều lành, dữ thường xảy ra trong nhà. Nhân đó, Đức Phật đã dạy rằng, tất cả mọi việc đều do tâm của chúng sanh tạo ra⁴. Thứ hai, sau khi thọ trai tại tư gia trưởng giả Ly-xa, Đức Phật đã thuyết vi diệu pháp. Thứ ba, sau khi Đức Phật diệt độ năm trăm năm, muốn nơi ở an lành thì cần nên nhất tâm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tỳ-kheo Tăng, thanh tịnh trai giới, phụng trì Tam quy, Ngũ giới, Thập thiện, Bát quan trai giới, ngày đêm sáu thời, chuyên tâm tinh cần, lễ bái sám hối, thỉnh Tăng thanh tịnh, cúng dường an trạch⁵. Thứ tư, cuối bản kinh còn bổ sung thêm: Phật dạy A-nan, nếu muốn an trạch, thì phải quét dọn sạch sẽ, đốt 49 ngọn đèn ở giữa sân, nhất tâm thiêu hương, kính lễ mười phương chư Phật sám hối"⁶.

Về những yếu tố bất hợp lý. Thứ nhất, các yếu tố thiên văn Trung Quốc như Thanh Long, Bạch Hổ, Châu Tước, Huyền Vũ, Nhị thập bát tú, lục giáp, thập nhị thời... đã có mặt trong bản kinh. Thứ hai, hình ảnh Đức Phật như một vị Thần lớn, vì lúc ấy, Thế Tôn ra lệnh triệu tập các vị thần giữ nhà hiện diện, và bảo họ rằng: từ nay về sau các vị quỷ thần không được tự tiện dọa người⁷. Thứ ba, yếu tố đe dọa nhiều lần xuất hiện trong lời nói của Đức Phật: nếu không nghe lời Ta dạy, sẽ khiến đầu của các ngươi vỡ thành bảy mảnh như nhánh cây đa-la⁸; nếu không thuận theo chú thuật của Ta, thì đầu ngươi sẽ vỡ thành bảy mảnh⁹. Dùng chú thuật đề dọa người không phải là pháp giáo hóa của Đức Phật, mà là cách thức thường được các tu sĩ Bà-la-môn vận dụng, như kinh Tập đã chỉ ra (Sn.190)¹⁰.

Thứ hai, Phật thuyết An trạch Đà-la-ni kinh là một bản kinh ngắn, không ghi tên ai thuyết kinh này cũng như không rõ dịch giả. Nội dung bản kinh ghi rằng, có một Đức Phật hiệu là Tối Thắng Đăng Vương Như Lai ở thế giới Chúng Hoa, sai hai vị Bồ-tát tên là Đại Quang và Vô Lượng Quang, với lời dạy bảo rằng:

Thiện nam tử! Các Ông hãy giữ gìn chú này và mang đến thế giới Ta-bà trao cho Đức Phật Thích-ca Mâu-ni. Chú này mang đến nhiều lợi ích, có thể khiến chúng sanh ngày đêm an ổn, được nhiều thiện lợi, sắc lực, và danh dự¹¹.

Trong kinh văn Hán tạng, hình thức một vị Phật ở thế giới khác, trao chú cho Đức Phật Thích-ca là một sự kiện hiếm thấy. Điều này càng đặc biệt hơn đối với một bản kinh không có tên tác giả.

Sau khi khảo sâu về tư liệu Hán tạng, thì chúng tôi phát hiện toàn bộ nội dung bản kinh Phật thuyết an trạch Đà-la-ni được trích xuất từ bản kinh Đông phương Tối Thăng Đăng Vương Đà-la-ni¹².

Ở đây, bản kinh Đông phương Tối Thắng Đăng Vương Đà-la-ni, là một dịch phẩm của ngài Xà-na-quật-đa (523- 600). Trong ĐTKĐCTT hiện có hai bản kinh mang số 1353 và 1354 đều ghi là do ngài Xà-na-quật-đa dịch. Cả hai bản kinh này ngoài nội dung tương tự như Phật thuyết An trạch Đà-la-ni, thì còn có rất nhiều bài chú do Phật và Bồ-tát tuyên thuyết như Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, Di-lặc Bồ-tát, Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử, bốn vị Thiên vương. Đáng chú ý, ở phần cuối của bản kinh Đông phương Tối Thắng Đăng Vương Đà-la-ni mang số 1353, còn đính kèm thêm một bài thần chú tên là Cầu mộng để biết việc tốt xấu¹³.

Xem ra, nguồn gốc của của bản kinh Phật thuyết An trạch Đà-la-ni được trích tập từ những bản kinh khác nhau, và nội dung kinh chuyển tải những bài chú đem đến lợi ích chung, chứ không đề cập đến tác dụng riêng trong việc an trạch.

Thứ ba, Phật thuyết chú độ kinh với dòng chú thích: Đây là ngụy kinh tập chú. Không rõ ai đã tùy tiện đưa vào nơi đây¹⁴ đã phần nào cho thấy một phần nội dung của bản kinh này. Bởi lẽ, với việc đề cập đến đến các yếu tố thiên văn Trung Quốc trong nội dung kinh văn như Nhạt, Nguyệt ngu tinh, Thanh Long, Bạch Hồ, Châu Tước, Huyện Vũ, tuế sát, nguyệt sát, lục giáp cẩm kỵ... cũng như các chuẩn mực đạo đức gần giống với nội dung được ghi nhận trong sách Lễ ký của Nho giáo như: phụ từ-tử hiếu, tổ hiền-tôn thuận, nam trung-nữ trinh, huỳnh lương-đệ sùng... đã đủ cơ sở để khẳng định rằng, đây là một bản kinh ngụy tạo và được trước tác tại Trung Hoa.

Như vậy, ba bản kinh trong ĐTKĐCTT liên quan đến việc an trạch chuyển tải nhiều nội dung phi Phật giáo, và được trích tập theo chủ ý riêng của một tác giả ấn danh mà đến nay chúng ta vẫn chưa biết.

2. AN TRẠCH THEO ATHARVA-VEDA CỦA ẤN GIÁO

Ấn giáo là một tôn giáo đa thần. Tất cả mọi hoạt động sống của con người theo quan điểm Ấn giáo đều chịu sự chi phối của những vị thần chuyên trách. Đối với việc xây dựng nhà cửa cũng vậy, cần phải khẩn lụy sự trợ giúp của nhiều vị thân có chức năng liên quan như: thân gió Vāyu¹⁵, thân ?, thần¹⁶ bão¹⁷ tố Maruts¹⁸, °, thân¹⁹ lửa Agni²⁰.

Bài kinh Cầu nguyện khi xây dựng nhà (Prayer at the building of a house) trong tác phẩm Atharva-Veda đã chứng tỏ điều đó²¹.

Ngay tại đây, phận sự của tôi là xây dựng một ngôi nhà vững chãi, mà nền móng vững chắc của nó được vun bồi và tưới tẩm từ những giọt bơ sữa trâu. Các vị cho chúng tôi nơi cư ngụ. Hỡi ngôi nhà với vô số anh hùng cùng với sức mạnh anh hùng, và cả những anh hùng bất khả chiến bại.

Dựng nhà ngay tại đây, hỡi ngôi nhà, ta mong ngươi tồn tại vĩnh hằng, ngựa đầy đàn, gia súc vô số, mùa màng dư dật, cây trái sinh sôi, bơ sữa đầy tràn và chủ nhân của nó cũng được thăng hoa trong vô biên phước lạc.

Với sự giúp đỡ về nghệ thuật từ ngươi, hỡi ngôi nhà, với mái lợp rộng rãi, đã giữ gìn sự tinh nguyên của ngũ cốc, để có thể cung cấp cho đứa trẻ, cho chú nghé tơ và cả lũ bò sữa khi chúng trở về trong chiều muộn.

Cầu xin các thần Savitar, Vāyu, Indra, Brihaspati khéo léo dựng lên ngôi nhà này. Cầu mong thần bão tố Maruts rưới hơi ẩm của bơ sữa trâu. Cầu mong thần Bhaga chủ trì sự thịnh vượng, tình yêu và hôn nhân, giúp chúng con cày sâu cuốc bẩm.

Hỡi nữ chủ nhân của nơi cư ngụ, như nơi ẩn cư của nữ thần tốt bụng mà lúc ban sơ được dựng lên bởi các vị thần, được phục sức bằng cây cỏ, và các ngài hào hiệp ban cho chúng con, để chúng con thịnh vượng hơn nữa khi sống với người thương yêu.

Trách vụ của ngươi, hỡi xà ngang, phải nương theo quỵ chuẩn đề chống lên cột trụ, trách vụ của ngươi là chống đỡ mạnh mẽ và cách ly các mối tai ương. Cầu mong họ cư xử hòa mục đối với ngươi, hỡi ngôi nhà không thương tật hay đau khổ, để chúng tôi sống với người thân suốt trăm năm.

Cho đến nay, với căn nhà này, có đứa trẻ dễ thương đã đến, này đây là con bê cùng với những gia súc khác, này đây là bình rượu đầy cùng với những bát sữa chua.

Thực sự là, hỡi người phụ nữ, đây là cái lọ đầy, là tinh chất của bơ sữa hòa quyện với phấn hoa. Làm cho ngươi cùng những người đồng ẩm được chu toàn mỹ vị. Sự hiến tế cũng như các cúng phẩm dâng lên các đạo sĩ Bà-la-môn, sở dĩ có được là do ngôi nhà che chở.

Những nguồn nước này, vốn trong sạch cũng như không tiềm ẩn các nguy cơ. Tôi đem nước đến từng phòng ở cùng với thần lửa Agni bất tử.

Nếu như đọc bài kinh cầu nguyện này bằng các thể cổ ngữ Ấn Độ, tuân theo âm luật của các thể tán ca (hymns) Vedas, thì sẽ tạo nên một sự huyền bí, thiêng liêng, như các bài thần chú thường được sử dụng trong nghi lễ của Ân giáo.

Ở đây, về phương diện an trạch, bài kinh cầu nguyện trong tác phẩm Atharva-Veda ngoài sự ghi nhận vai trò to lớn của ngôi nhà, cũng như những giá trị tích cực và các ý nghĩa liên quan do ngôi nhà tạo ra; thì một trong những điều kiện quan trọng là phải có sự chung tay của nhiều vị thần chuyên trách, thì ý nghĩa an trạch mới thành tựu trọn vẹn.

3. AN TRẠCH THEO KINH TẠNG PHẬT GIÁO

Trong Kinh tạng Bắc truyền (Kinh Tạp A-hàm)²² và Nam truyền (Kinh Tương ưng)²³ đều ghi lại câu chuyện có cùng một nội dung, liên quan đến việc an trạch do chính Đức Phật chủ trì.

Theo kinh văn, trong một chuyến trở về thành Kapilavatthu, Đức Phật và chúng Tỳ-kheo lưu trú ở vườn cây Nigrodha. Trong thời gian ấy, các vị Sākya ở Kapilavatthu mới xây dựng xong một hội trường lớn. Họ bàn tính với nhau việc an trạch hội trường, và cuối cùng thống nhất đi đến Đức Thế Tôn với lời thỉnh cầu:

Ở đây, bạch Thế Tôn, có hội đường mới của những người Sakka ở Kapilavatthu được làm không bao lâu, chưa được một Sa-môn, hay Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy sử dụng ngôi nhà ấy đầu tiên, rồi sau các người Sakka ở Kapilavatthu sẽ sử dụng. Như vậy, sẽ đưa đến hạnh phúc và an lạc lâu dài cho những người Sakka ở Kapilavatthu²⁴.

Nội dung bản kinh không đề cập đến những lễ nghi rườm rà, mà chỉ ghi nhận rằng, sau khi đến hội trường mới, Đức Phật đã thuyết một thời pháp, làm cho toàn bộ những người Sākya hoan hỷ. Sau đó, ngài Mục-kiền-liên đã thay Đức Phật thuyết bài kinh Dục lậu (S.iv, 182)²⁵. Nội dung bài pháp của Tôn giả Mục-kiền-liên rất sống động, vì đã lấy hình ảnh của ngôi nhà mới xây, minh họa thêm cho buổi thuyết giảng này.

Từ sự kiện này cho thấy, sau khi hoàn tất một công trình xây dựng, nếu như được Đức Phật hoặc chúng Tăng quang lâm đề chứng minh và chúc phúc, đó là việc làm có ý nghĩa về nhiều mặt. Xét về lịch sử an trạch hoặc chúc phúc, tân gia hay an vị trong Phật giáo, có lẽ những người Sakya ở Kapilavatthu là những cư sĩ tại gia đầu tiên khai mở nhân duyên này.

Ở một khía cạnh khác, để một ngôi nhà thực hiện đúng vai trò và chức năng của nó, ngoài việc chúc phúc và chú nguyện của Đức Phật hay chúng Tăng, thì ngôi nhà đó phải được xây dựng trong một trú xứ thích hợp. Đây là một trong những điều kiện căn bản, tạo nên sự bình an cho những người sống trong căn nhà đó.

Chuẩn mực trú xứ thích hợp theo kinh điển, vốn được thiết lập dành cho chúng Tỳ-kheo, nhằm thuận tiện hơn trong đời sống thường nhật và hỗ trợ việc tu tập thiền định. Tuy nhiên, với người tại gia, việc lựa chọn được một trú xứ thích hợp nương theo kinh điển vẫn chứa đựng nhiều ý nghĩa, và mang hơi thở của thời đại. Theo kinh Tăng Chi, một trú xứ thích hợp chính là:

Ở đây, này các Tỳ-kheo, trú xứ không quá xa, không quá gần, thuận tiện cho đi và đến, ban ngày không đông đủ, ban đêm không ồn ào, không huyên náo, ít xúc chạm với ruồi, muỗi, gió, sức nóng Mặt trời, và các loại rắn rít²⁶.

Trong một liên hệ xa, chuẩn mực trú xứ thích hợp được Đức Phật nêu ra trong kinh Tăng Chi rất giống với các tiêu chuẩn an cư, nghỉ dưỡng trong thời hiện đại như: thuận lợi về thời tiết, thuận lợi về giao thông, an ninh và an toàn, thoáng đãng và yên tĩnh... Ở đây, việc đề xuất những chuẩn mực của một trú xứ lý tưởng, liên quan đến những điều kiện sống thiết thực của con người, đã khẳng định tính tiên phong của Phật giáo, so với các tín lý phong thủy của Trung Hoa.

4. NHẬN ĐỊNH

Được sống và sống bình an trong căn nhà của mình là một khát vọng chính đáng của con người. Đứng trước khát vọng cháy bỏng này, mỗi hệ tư tưởng, tôn giáo đã có những cách giải quyết khác nhau.

Với những hệ thống tín ngưỡng đa thần hoặc nhất thần, muốn được an trạch thì cần phải khẩn lụy các vị thần chuyên trách về nhà ở. Bài kinh Cầu nguyện khi xây dựng nhà trong Atharva-Veda, là một trong những cơ sở chứng minh cho điều này. Tương tự, trong kinh Trường A-hàm, Đức Phật đã cho thấy có những giáo phái sử dụng An trạch phù chú (安宅符呪)"²⁷, và Ngài đã đồng thời khẳng định: Sa-môn Cù-đàm không có những việc ấy²⁸.

Trong quá trình phát triển của nhân loại nói chung và của Phật giáo nói riêng, như cầu an trạch là một như cầu có thực của nhiều giai tầng. Đứng trước nhu cầu bức thiết này, có những tác giả ẩn danh, hoặc do chính các nhà truyền giáo thời kỳ đầu, đã có sự sáng tạo nhất định, khi biên soạn ra những bản kinh có chức năng an trạch như chúng tôi đã chỉ ra.

Ở đây, do năng lực giới hạn của các tác giả biên soạn, hoặc do những mưu cầu riêng tư khác, thế nên những tín lý phi Phật giáo đã hiện hữu trong những tác phẩm an trạch mang danh là kinh điển Phật giáo, được xếp vào Mật giáo bộ trong ĐTKĐCTT. Xét về bản chất, những bản kinh, chú này rất gần với tín niệm phụng sự quỷ, thần của các tín lý phương Đông. Do tính chất lại tạp đó nên người Phật tử nói chung, không nên sử dụng những bản kinh, chú này vào mục đích an trạch, an vị hay tân gia.

Từ câu chuyện các người Sākya cầu thỉnh Đức Phật an trạch cho hội trường, đã góp phần gợi mở một giải pháp liên quan đến việc an trạch trong thời đại hôm nay. Theo đó, trước hoặc sau khi làm nhà xong, người cư sĩ tại gia tùy theo điều kiện thực tế, có thể tự mình biện lễ cúng dường Tam bảo, hoặc cầu thỉnh chư Tăng chứng minh, thuyết pháp. Đây là một trong những giải pháp giản đơn nhưng có cơ sở kinh điển, nhằm đem đến đời sống bình an thực sự cho con người.

Với Phật giáo, muốn được an trạch, thì trước hết cần phải an tâm. Các giải pháp an tâm đã được Đức Phật tùy nghi chỉ dạy, và chúng ta có thể tìm thấy trong nhiều nguồn kinh điền khả tín.

ĐỐI KHẢO VỀ THẦN CHÚ SẢN NẠN

Chớ có dùng bùa chú.

A-thar-va Vệ-đà.

Chớ tổ chức đoán mộng.

Coi tướng và xem sao.

Mong rằng đệ tử Ta.

Không đoán tiếng thú kêu.

Không chữa bệnh không sanh.

Không hành nghề lang băm¹.

Một trong những trăn trở liên quan đến sức khỏe, hoặc thậm chí là sinh mạng của người phụ nữ ở thời kỳ cổ đại, là được sinh nở an toàn. Vì lẽ, với nhân loại nói chung và người Ân Độ nói riêng, mặc dù ngành y học ở thời kỳ cổ đại đã có những thành tựu đáng hú ý, thế nhưng đứng trước yêu cầu an toàn trong sanh nở, là một thử thách không giản đơn

Đối diện với thực trạng này, ngoài nỗ lực mang tính chủ đạo của ngành y học thời kỳ đầu, thì các tôn giáo ở Ân Độ, cụ thể là Ân giáo và Phật giáo, đã có những quan tâm nhất định thông qua những lời cầu nguyện hay các bài kinh, chú.

Chuyên khảo sau đây cố gắng làm sáng tỏ nguồn gốc, và sự liên hệ qua những bài kinh, chú liên quan đến vấn đề phụ nữ sản nạn của Ân giáo và của Mật giáo, cũng như quan điểm chính thống của Phật giáo đối với vấn đề này.

1. THẦN CHÚ CHUYỂN DẠ BÌNH AN TRONG ATHARVA-VEDA

Atharva-Veda là một trong bốn bộ cổ thư của Ấn Độ cô đại, hiện còn 20 tập (kanda). Bài thần chú liên quan đến vấn đề sanh nở dễ dàng của người phụ nữ nằm ở tập thứ nhất, tụng ca (hymn) thứ 11. Để độc giả tiện việc đối chiếu, chúng tôi xin trích dịch bài thần chú này từ nguyên bản tiếng Anh của học giả F. Max Muller². Trong những trường hợp cần thiết, chúng tôi tham chiếu bài thần chú này qua nguyên bản Phạn ngữ, mẫu tự Devanagari của tác giả Devi Chand³.

Thần chú Chuyển dạ bình an (Charm for easy parturition)⁴

1. Hỡi thần Mặt trời (Aryaman: 37(444)⁵, như một đạo sĩ thờ lửa, luôn tinh cần trong việc hiến tế đối với Ngài, khi lời cầu nguyện vừa dứt thì Mặt trăng (Soma: सोम)⁶ sẽ lặn đi. Hỡi thần Pusan (9呵)⁷ chủ trì việc dưỡng dục, câu mong Ngài gia hộ cho người phụ nữ này, được sinh con đúng pháp và chu toàn. Mong các khớp xương của cô ta được buông lỏng, vì cô ấy sắp sửa sinh con.

2. Các vị thánh thân đã tạo ra phôi thai, từ bốn phương dưới đất và cả bốn phương trên trời. Cầu mong các Ngài quan tâm gia hộ, vì cô ấy sắp sửa sinh con.

3. Cầu mong dạ con của người thai phụ đang chuyển sinh được thuận duyên khai mở. Hỡi người thai phụ, hãy mở rộng lòng. Hỡi người chuyển dạ (Bishkala: a?25)"⁸, hãy sinh con ra (sarja: 749)⁹.

4. Không bám dính vào thịt, không bám dính vào mỡ, cũng không bám dính vào tủy xương, cầu mong vật dơ bẩn, mủ máu, cái nhau thai này hãy rơi xuống đề cho chó (sune: à)¹⁰ ăn. Cầu mong bánh nhau thai rơi xuống.

5. Tôi sẽ lần lượt khai mở từ dạ con, cửa mình cho đến các dây cuống rốn. Tôi sẽ chia tách người mẹ và đứa con. Một đứa trẻ trai (Kumāra: GH)¹¹ cùng với nhau thai, cầu mong bánh nhau thai rơi xuống.

6. Như ngọn gió lung lay, như linh hồn dao động, như đôi cánh chim bay; ngươi hãy làm như vậy, này hỡi bào thai, đã mười tháng dài (Dasamasya: 7214144)¹² hãy thuận xuôi ra cùng với bánh nhau thai. Cầu mong bánh nhau thai rơi xuống.

Trong phần chú giải Atharva-Veda, tác giả Maurice Bloomfield¹³ đã chỉ ra một vài khác biệt nhỏ trong các bản dịch về bài thần chú này. Tuy nhiên, phần lớn các học giả phương Tây đều thống nhất với nhau về những nội dung căn bản.

Như vậy, bản thần chú Chuyển dạ bình an trong Atharva-Veda chứa đựng những nội dung gần gũi với thực tế, và ít mang màu sắc thần bí nếu như được giải nghĩa ra. Đó cũng là điều tương tự như bài thần chú: Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni.

2. THẦN CHÚ PHẬT THUYẾT PHỤ NHÂN SẢN NẠN ĐÀ-LA-NI (佛說婦人產難陀羅尼) TRONG MẬT GIÁO

Thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn có nguồn gốc trong một số tác phẩm sau:

Đà-la-ni tạp tập, quyển thứ¹⁴.

Pháp uyển châu lâm, quyển 60, thiên Chú thuật¹⁵.

Về nguồn gốc tư liệu

Đà-la-ni tạp tập là một tác phẩm thuộc Mật giáo, tập thành nhiều thể loại thần chú, gồm 5 tập, mang số 1336, nằm trong tập 21 thuộc Đại tạng kinh Đại chính tân tu. Đây là một tác phẩm Mật giáo khá đồ sộ. Tuy nhiên, như sự ghi nhận ở dòng đầu tiên trong tác phẩm cho thấy, đây là một tác phẩm không rõ ai là tác giả, và được tập thành vào thời nhà Lương (502-557).

Trong khi đó, tác phẩm Pháp uyển châu lâm, gồm 100 quyển do ngài Đạo Thế (?-683), một cao tăng sống ở thời nhà Đường, từng tham gia dịch trường của ngài Huyền Tráng, đã tổ chức biên soạn tác phẩm này tại chùa Tây Minh. Tác phẩm Pháp uyển châu lâm được xem như một bách khoa toàn thư của Phật giáo trong thời kỳ nhà Đường.

Như vậy, sau khi đối soát về niên đại giữa hai nguồn tư liệu nêu trên, đã cho thấy rằng, bài thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni có nguồn gốc đầu tiên nằm trong tác phẩm Đà-la-ni tạp tập. Trong khi đó, tác phẩm Đà-la-ni tạp tập là một tác phẩm không rõ do ai đã biên soạn, và do vậy, bài thần chú này có một nguồn gốc không rõ ràng.

Sơ lược nội dung và những dấu vết tương tự như Atharva-Veda trong bài thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni

Nguyên văn bài thần chú theo phiên âm Hán-Việt như sau:

Mục đa tu lợi dạ xá, thi già la, tất xỉ, la hầu thất chiên đà la, ba la mục chí dã đâu mục đa tát bà bà bà bà, phật đồ na lợi già la, ba bà la mục già dã đâu, đa điệt tha, a trá sa ha, bà trà tì, sa ha, a trá bà, bà trà tì, sa ha, mộ già nhân địa lợi dạ, già đa nễ, tỳ xá lệ dạ, bà bà đâu, già tỳ ni sa ha, di giá đà, lộ ma dạ xá lợi dạ, di già xá, a dư ma dạ, y mị già ma nộ sa, xá lô dạ, tát tì xá lô, ba la mục già đâu, sa ha.

Trong quá trình phiên dịch kinh điển, có hai trường hợp mà các nhà phiên dịch thường sử dụng, đó là dịch ý và dịch âm. Đối với các loại thần chú, phần lớn là dịch âm, và một đôi chỗ thì dịch ý.

Với vấn đề dịch âm thần chú, Tiền sĩ Vương Văn Nhan, người Đài Loan, cho rằng: Phàm là dịch âm, chỉ có thể đạt đến mức độ tương đối gần với nguyên âm, chứ tuyệt đối không thể nào hoàn toàn giống như nguyên âm. Tại vì phương pháp biểu âm của hai loại ngữ hệ khác nhau, do đó, các âm tiết, âm điệu, âm chất và phương pháp phát âm hiển nhiên cũng sai khác. Chẳng hạn chữ book trong tiếng Anh, nếu dùng chữ Hán "bố-khắc" chủ âm, âm tuy gần giống nhưng chung cục không có cách nào giống hệt nguyên âm. Về tình hình dịch âm thần chú rất giống như thế, nghĩa là chỉ tương đối giống với nguyên âm¹⁶.

Khảo về tư liệu hướng dẫn phiên dịch Phạn-Hán, qua các tác phẩm hiện còn trong Đại tạng kinh Đại chính tân tu như: Phiên dịch danh nghĩa tập¹⁷, Phạn ngữ tạp danh¹⁸, Nhất thiết kinh âm nghĩa¹⁹, Phiên Phạn ngữ²⁰, Phạn ngữ thiên tự văn²¹… đã cho thấy có nhiều điểm bất đồng trong cách phiên âm từ Phạn sang Hán.

Do tính chất đặc thù trong khi phiên dịch và phiên âm Phạn-Hán, thế nên, đối với bài thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni, chúng tôi chỉ có thế chỉ ra vài từ ngữ giống với thần chú Chuyển dạ bình an trong tác phẩm Atharva-Veda. Đó là các trường hợp sau:

1.Tu-lợi（修利）.

Theo Phiên dịch danh nghĩa tập, quyển²², Phiên Phạn ngữ, quyền²³, cho rằng, đó là tên của thần Mặt trời (It z Hí)²⁴. Trường hợp này rất giống với chữ Aryaman (314H9) trong Atharva-Veda.

2.Chiên-đà-la（栴陀羅）

Theo Phiên Phạn ngữ, quyền 2, quyền 5, quyền 8 cho rằng, đó là tên của Mặt trăng (譯日月也)²⁵. Trong tín niệm Ân giáo, thần Mặt trăng được gọi là Chandra (7gg*) hoặc là So-ma (4T4). Chandra thường được phiên âm thành Chiên-đà-la (梅陀羅). Trong bài thần chú của Atharva-Veda ghi rằng đó là vị thần So-ma (i円).

3.Lợi-dạ（利夜）

Theo Nhất thiết kinh âm nghĩa, quyển 21, đó là tên vị thân Phô Hiện Cát Tường (普現吉祥)²⁶, gọi đây đủ là Thi-lợi-dạ (尸利夜). Thần Phổ Hiện Cát Tường rất gần với tên gọi thần Phố Thiện (普善神), tức là thần Pusan (497)²⁷ trong Atharva-Veda. Tên của vị thân này cũng xuất hiện trong Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm kinh, quyến 1, quyền²⁸.

4. Ma-nộ-sa（摩怒沙）

Ma-nộ-sa (摩怒沙)), Phạn ngữ ghi là Manusya (Hg44)²⁹, tức chỉ cho con người. Ở đây, nghĩa của từ Ma-nộ-sa rất gần với nghĩa Kumāra: HK trong Atharva-Veda. Trong Kinh tạng Mật giáo, có đề cập đến một pháp của Đại oai đức minh vương gọi là Ma-nỗ-sa-lỗ-địa-la (P 33 ix) ng tb 0z)³⁰. Phạn ngữ: Manusyarudhira (Hg44g41*). Theo từ điển Phật học của Đinh Phúc Bảo, Ma-nỗ-sa chỉ cho người. Còn Lỗ-địa-la là máu³¹.

5.Già-đa（伽多）

Theo Phiên Phạn ngữ, quyển 3, Già-đa (tn 3) được dịch là khứ (去), mang nghĩa vứt bỏ³². Ở nghĩa này, Già-đa (伽多) có nghĩa tương tự như Jarāyu (G7g)³³ mang nghĩa chết đi, lột bỏ đi, vứt bỏ nhau thai như trong thần chú của Atharva-Veda.

6.A-trá-bà（阿吒婆）

Theo kinh Nguyệt đăng tam muội, quyền 2, thì A-trá-bà (阿吒婆) là một loại quỷ Dạ-xoa hôi hám với lông đây gai nhọn³⁴.

7.A-trá tỳ（婆吒毘）

Theo kinh Chánh pháp niệm xứ, quyển thứ 16, A-trá tỷ (婆吒毘) là một loại quỷ khoáng dã, đứng vị trí thứ 32 trong 36 loại quỷ³⁵.

8. Ba-la （波維）

Theo Phiên Phạn ngữ, quyền 2, quyền 8, Ba-la (it F) có nghĩa là phòng hộ, che chỏ³⁶.

9.T -xá（昆舍）

Gọi đầy đủ là Tỳ-xá-xà (E A F). Theo Nhất thiết kinh âm nghĩa, quyển 23, đó là một loại quỷ chuyên ăn tinh khí của người³⁷.

10. Na-lê-gia-la (那梨伽羅)

Theo Phiên Phạn ngữ, quyển thứ 9, Na-lê-già-la (那梨 1)1 E) có nghĩa là nhà dột trước sau³⁸.

Bài thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni chỉ có 120 chữ, tuy nhiên do khả năng giới hạn của chúng tôi, do sự bất đồng trong cách phiên âm Phạn-Hán của các nhà dịch kinh ở thời kỳ đầu; thế nên chúng tôi chỉ có thể chỉ ra 10 trường hợp bao gồm 26 chữ có nghĩa. Trong số đó, có những từ khóa quan trọng liên hệ với thần chú Chuyển dạ bình an trong tác phẩm Atharva-Veda như thần Mặt trời, thần Mặt trăng, thần chủ sự sinh sản... Có một điểm tuy khác biệt nhưng thực chất giống nhau về tính chất, đó là các loại quỷ được ghi nhận trong Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni; nhưng trong thần chú Chuyên dạ bình an thì cho rằng, đó là một loại chó. Trong thần thoại Ấn Độ, chó là một linh vật liên quan đến thần chết Yama³⁹.

Như vậy, từ 2 điểm quan trọng mà chúng tôi đã chứng minh liên quan đến thần chú Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni.

Thứ nhất, bài thần chú này có nguồn gốc không rõ ràng. Thứ hai, nội dung bài chú chứa đựng nhiều dữ kiện liên quan đến thần chú Chuyên dạ bình an trong Atharva- Veda, đã đủ cơ sở đi đến kết luận:

Phật thuyết Phụ nhân sản nạn Đà-la-ni là một bài chú không thuần túy của Phật giáo, nếu không nói là có nhiều dấu hiệu mang tính tiếp biến từ mật chú Chuyển dạ bình an của Atharva-Veda.

Cần lưu ý rằng, trong kinh Tập (Sn.179), Đức Phật đã từng chỉ dạy đệ tử của Ngài không nên sử dụng thần chú của Atharva-Veda:

Chớ có dùng bùa chú./ A-thar-va Vệ-đà./ Chớ tổ chức đoán mộng./ Coi tướng và xem sao./ Mong rằng đệ tử Ta./ Không đoán tiếng thú kêu./ Không chữa bệnh không sanh./ Không hành nghề lang băm⁴⁰.

Thế nhưng, từ nhu cầu của hiện thực đời sống, vấn đề an toàn trong sanh nở của người phụ nữ cũng là một vấn đề cần được đặt ra và đòi hỏi cần có một giải pháp thích đáng. Khảo về lịch sử kinh điển đã cho thấy rằng, vấn đề này đã được Đức Phật quan tâm và đã có những giải pháp mang tính gợi mở, nhân văn.

3. GIẢI PHÁP CỦA PHẬT GIÁO VỀ VẤN ĐỀ SẢN NẠN CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ

Kinh điền của hai truyền thông (Bắc truyền và Nam truyền) đều ghi nhận về câu chuyện sinh động liên quan đến Tôn giả Angulimāla. Theo kinh Trung Bột⁴¹ và Trưởng lão Tăng kệ⁴², do sự hướng dẫn của thầy tà, Tôn giả Angulimala đã trở thành một kẻ sát nhân, gieo rắc cái chết cho nhiều người, chỉ nhằm lấy ngón tay kết thành tràng hoa. Kể từ khi theo Phật xuất gia, Tôn giả Angulimala tinh tấn tu tập và đã được vua Pasenadi nước Kosala trọng thị, tán thán. Về phương diện hành trì, do bản thân từng là một kẻ sát nhân, nên Tôn giả lấy pháp quán Từ bi làm tâm điểm trong tu tập. Điều này, trong Trưởng lão Tăng kệ, Tôn giả đã tự thuật rằng:

Ai trước làm nghiệp ác,

Nay lấy thiện chặn lại.

Chói sáng thế giới này,

Như trăng thoát mây che⁴³.

Một lần nọ vào thành khất thực, có một sản phụ đang chuyển dạ cầu mong Tôn giả chỉ cho một pháp bình an. Thực tế này Tôn giả Angulimala chưa từng gặp bao giờ nên phải trở về tham vấn Đức Thế Tôn. Sau khi nghe Đức Phật chỉ dạy, Tôn giả quay trở lại chỗ người sản phụ và dạy rằng:

Thưa bà chị, vì rằng tôi từ khi được Thánh sanh đến nay chưa bao giờ cố ý giết hại mạng sống của chúng sanh, mong rằng với sự thật ấy, bà được an toàn, và sanh đẻ được an toàn⁴⁴.

Sau lời chú nguyện của Tôn giả, người phụ nữ đã vượt cạn an toàn. Câu chuyện giúp người sản phụ của Tôn giả Angulimala đã cho thấy, Phật giáo nói chung đã có những quan tâm rất sớm đến những vấn đề cụ thể trong cuộc sống. Không những vậy, toàn văn câu chú nguyện của Tôn giả đã được một số truyền thống Phật giáo sử dụng như một bài chú Hộ sản. Nguyên văn Pali của câu chú nguyện ấy như sau:

Yato ahaṃ bhagini,|| āriyāya jātiyā jāto,|| nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā,|| tena saccena sotthi te hotu sotthi gabbhassā'ti⁴⁵.

Ở đây, tại sao chỉ với một câu nói ngắn ấy nhưng đã tạo ra một kết quả thù thắng như vậy?

Theo chúng tôi, từ lời chú nguyện của Tôn giả Angulimala đã chuyên chở một pháp tu quan trọng trong Phật giáo. Đó chính là pháp tu rải tâm từ.

Rải tâm từ là một pháp tu được Đức Phật khuyến khích khi có một Tỳ-kheo bị rắn cắn chết. Sau sự kiện đó, Đức Phật đã giảng bài kinh Vua các loài rắn (A.ii,72) trong kinh Tăng Chi⁴⁶.

Trở lại câu chuyện cầu nguyện của Tôn giả Angulimala. Điều đầu tiên cần phải thấy, muốn chia sẻ sự bình an, thì cá nhân đó phải có sự bình an thực sự. Tôn giả là người hoàn toàn bình an kể từ khi xuất gia, thì sự chia sẻ bình an của Tôn giả là sự kiện có cơ sở.

Cho nên đối với chúng ta, mặc dù mới tập sự tu tập và chưa chứng Thánh quả như trường hợp của Tôn giả Angulimala, nhưng nếu biết trưởng dưỡng lòng từ và chia sẻ lòng từ, thì vẫn tạo nên những hiệu ứng tích cực. Về phương diện ngược lại, đây cũng là điều lý giải tại sao mặc dù đã đọc chú Hộ sản (Angulimala Parittam) hàng triệu lần nhưng kết quả chuyển biến rất ít, do vì năng lực tâm từ hạn chế của chúng ta.

Như vậy, giải pháp thiết thực của Phật giáo trong vấn đề sản nạn của người phụ nữ là dựa trên nền tảng căn bản của pháp tu rải tâm từ. Pháp tu rải tâm từ được các truyền thống Phật giáo triển khai với một vài đặc thù, sai khác; tuy nhiên, về cơ bản vẫn dựa trên nền tảng kinh Từ Bi (Sn.25) mà Đức Phật đã dạy trong kinh Tập⁴⁷.