Nguồn Mạch Tinh Khôi

QUI TẮC

CHỌN NGƯỜI XUẤT GIA

ây không phải là việc mới lạ trong chốn thiền gia, ngay từ thời Đức Phật đã có một số vấn đề xảy ra trong tăng đoàn, cho nên nhận người xuất gia, nhất là những vị trụ trì hay chủ về cơ sở đào tạo giáo dục tăng ni phải cẩn thận trong những trường hợp nhận cho người xuất gia như sau: 1- Được cha mẹ hay những người giám hộ đồng ý( nếu tuổi vị thành niên)

2- Phải được sự thỏa thuận của người phối ngẫu ( nếu đã lập gia đình)

3- Không nằm trong hạn tuổi nghĩa vụ luật định 4- Thân thể khỏe mạnh, nhất là tâm tánh phải bình thường 5- Không bị người tình phụ 6- Không mắc nợ người 7- Không phạm pháp 8- Không đang làm quan bỏ đi tu

9- Không phải đầy tớ trốn đi tu Nguồn mạch tinh khôi 139 10- Không có tặc tâm xuất gia.

Từ lúc thọ cụ túc giới, vị Tỳ kheo nên tự đặt mình trong chánh pháp, sống đúng luật trong tăng đoàn, và an nhẫn trong việc đối nội cũng như đối ngoại Bốn pháp xử xự - Bị mắng không mắng lại - Bị sỉ nhục không oán giận - Bị người giận không nên giận lại - Bị đánh không đánh lại Bốn nơi nương tựa

- Pháp y - Bình bát - Trú xứ - Tăng đoàn Trong giờ truyền giới Tỳ kheo trang trọng, Hòa Thượng Yết Ma thay cho Hội Đồng giới sư, sách tấn giới tử bốn pháp cần hành của sa môn như sau:

- Một là bắt đầu từ ngày nay đến suốt đời, nếu có người mắng, không nên mắng lại. Vì miệng lưỡi người đời ghim gút, người tu không thể và cũng không đủ sức địch lại nổi họ; tốt nhất là nên tránh sang chỗ khác. - Hai là từ nay cho đến suốt đời, nếu có người giận, không nên giận lại. Trong cuộc sống quá nhiều bận rộn khiến tâm con người như mưa nắng bất thường, nên dễ đỗ 140 Nguồn mạch tinh khôi quạu, ưa gây hấn bất cứ việc nhỏ hay lớn. “ Một câu nhịn là chín câu lành”, nên theo đó mà tập tu sửa tâm tánh. - Ba là từ nay cho đến suốt đời, nếu có người đùa giễu, không nên đùa giễu lại. Việc giỡn cợt đùa vui cũng làm người ta hờn giận, tẩy chay không thân thiện với mình nữa. Do vậy, gặp trường hợp này, người xuất gia phải nên xem xét cẩn thận.

- Bốn là từ nay cho đến suốt đời, nếu có người đánh, không nên đánh trả lại. Nếu cộc cằn, hung dữ quyết ăn thua đủ, đâu còn là tư cách nhà tu, cho dù có bị người hành xử ngang bướng, thô lỗ cũng phải nhẫn nhịn chịu đựng, để hạ hồi phân giải. Vẫn biết cách ứng xử như thế là tiêu cực, không thể chấp nhận được theo lẽ công bình tối thiểu ở đời. Nhưng đối với người học hạnh xuất thế, cần có sự bình tĩnh xét suy, ứng phó phiền não dấy khởi; bằng cách nhiếp tâm không chống trả lại những tác hại mà người khác cố ý gây ra, mặc dù trong nhứt thời bị thiệt thòi, nhưng lại là sức mạnh tinh thần vô giá về sau.

Ngoài bốn pháp xử sự, thầy Tỳ kheo cần bốn nơi nương tựa cho tiến trình tu tập, hành đạo:

1- Nương tựa ba pháp y: như loài chim có đôi cánh mới tung bay được thì người xuất gia xem “ y pháp bất ly thân”, chiếc y phải gắn liền theo bên mình mà không rời ngủ qua đêm. Bởi vì, duyên Phật pháp khi tới một trụ xứ nào gặp lúc hữu dụng, đều phải cần tới pháp y. Nguồn mạch tinh khôi 141 2- Nương tựa chiếc bình bát: Bình bát dịch là ứng lượng khí: đồ lường đo thức ăn hợp với người. Thức ăn chỉ giới hạn trong số lượng tự mình chọn lấy, không cho thừa, vì thừa là làm phí phạm công lao của người thí chủ, và của nhiều người khác, đỗ mồ hôi lao tác cực khổ tạo nên mới có hạt cơm, thức ăn thơm ngon bổ dưỡng cho ta thọ dụng. Nếu thiếu, ăn không đủ no làm cho cơ thể trở nên yếu đuối, gầy gò, bệnh hoạn, và cũng làm trở ngại cho việc tu tập không ít. Bài kệ xử dụng bình bát như thế này:

Nhứt bát thiên gia phạn

Cô thân vạn lý du Kỳ vi sanh tử sự Giáo hóa độ xuân thu Nghĩa:

Một mình dạo khắp Ta Bà Ôm bình bát pháp mọi nhà xin ăn

Chỉ vì sinh tử đảo điên Xuân thu giáo hóa gieo duyên độ đời.

( Thích Bảo Lạc dịch).

3 – Trú xứ: Trú xứ hay nơi chốn dừng chân của người tăng sĩ diễn tiến theo từng thời đại, qua mỗi giai đoạn truyền thừa của lịch sử Phật giáo từ cổ chí kim. Ngay từ buổi bình minh của Phật giáo phát xuất tại Ấn Độ, 142 Nguồn mạch tinh khôi người sáng lập nền đạo là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni chủ trương: người tu Phật sống rày đây mai đó, không nhà cửa, am thất, tu viện …một mình với chiếc bình bát đi xin ăn khắp các thôn xóm, phố thị; và ban tối họ tìm nơi gốc cây ngủ qua đêm, đến sáng hôm sau lại lên đường…

Thế nhưng, con người ngày càng đông đảo, xã hội mỗi lúc càng phức tạp, bất an… Đó là chưa kể những bất trắc của thời tiết, bịnh tật, thú dữ, nước độc v.v… làm hại hoặc tấn công làm cho con người không còn được tự do như lúc ban đầu. Việc thiết lập tịnh xá, tu viện khởi đầu từ đó, ngay từ khi Đức Phật còn tại thế như tinh xá Kỳ Viên, tinh xá Trúc Lâm, đạo tràng Linh Thứu sơn… là những trung tâm qui tụ cả hàng ngàn tăng chúng chung quanh Đức Phật. Về sau, Phật giáo Truyền đến Tích Lan, Trung Quốc… việc thiết lập chùa viện lại càng thiết thực hơn, dùng làm nơi đào tạo tăng tài để phát triển đạo giáo sâu rộng hơn.

4 – Tăng đoàn: Một cá nhân của vị tăng dù tài ba thế mấy, cũng không đủ sức duy trì, chống đỡ ngôi nhà Phật giáo được. Theo luật qui định: bốn vị Tỳ kheo trở lên mới gọi là tăng già, tức là hòa hợp chúng. Vì trong tăng già có pháp yết ma để giải quyết những việc tăng sự. Vấn đề nào có tính cách nghiêm trọng cần đưa ra pháp yết ma thì phải qua pháp yết ma để hợp tính dân chủ,bình đẳng mà từ trước tới nay tăng đoàn đã và đang áp dụng hiệu quả. Bất cứ vị tăng theo truyền thống nào cũng do tăng đoàn chế Nguồn mạch tinh khôi 143 định, xử lý ở trong khuôn khổ nhất định. Những ai đi ra ngoài qui cách tăng, không phải là đệ tử của Tam Bảo, không xứng đáng nằm trong tổ chức tăng đoàn. Mặc dù không qui định nhưng mỗi một vị tăng tự biết vị thế của mình vào những kỳ đại lễ theo đúng tôn ti hạ lạp. Đó là cách thể hiện đúng theo tinh thần tự giác mà chỉ Đạo Phật mới có thể thực hiện được mà thôi. Những tiêu chuẩn nêu trên không có tính cách tuyệt đối, tuy nhiên đó cũng là tiêu đích để cho người học đạo có trách nhiệm nhìn đúng vào thực tế trong việc tiếp tăng độ chúng. Ngay từ thời Phật còn tại thế ở tại Xá Vệ, các Tỳ kheo, đã nhận một số đệ tử xuất gia nhỏ tuổi. Khi ra ngoài, những tiểu Sa di này không có oai nghi, hành xử giống như người thế tục bị người Phật tử chê bai. Cũng có trường hợp Tỳ Kheo, độ cho những người nam đã kết hôn hoặc những phụ nữ đã lập gia đình, rồi vội cho thọ cụ túc giới. Thực tế, đời sống hôn nhân của họ chưa rõ ràng dứt khoát và còn mang nhiều tập tục xấu của thời sinh hoạt với gia đình. Trong những trường hợp có vị làm quan bỏ đi tu cần phải xét xem cẩn thận. Như người bị luật pháp truy lùng, không tìm ra lối thoát, bỏ vào chùa tu, hoặc người có tặc tâm xuất gia… đều là những trường hợp rất khó nhận định cho đúng lúc ban đầu để vị thầy xét xem có nên độ họ hay không.

Vấn đề không phải do lòng từ bi mở rộng vòng tay bao bọc tất cả mọi thành phần trong xã hội, họ phát tâm vào chùa tu là điều đáng quí và cần phải rộng dung khích 144 Nguồn mạch tinh khôi lệ. Chỉ nhìn theo khía cạnh từ tâm mà thiếu trí tuệ và dũng lực, vị thầy âý khó mà điều hành Phật sự tốt đẹp và xiển dương giáo pháp Phật Đà sâu rộng.

Đó là những điều cơ bản mà những vị có trách nhiệm đối với tăng đoàn cần phải thận trọng. Thà chấp nhận chùa thiếu người hơn là phải thu vào nhiều thành phần không hợp làm cho Phật đạo bị bế tắc.

Các cách cúng dường:

Cúng dường có nhiều cách như:

Cúng dường Tam Bảo là nói chung trong đó có Phật, Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng. Chữ cúng dường đọc từ tiếng Hán là cung dưỡng, có nghĩa là cung cấp đồ vật, đồ tư dụng để nuôi dưỡng chúng tăng. Thế nhưng cúng dường Phật lại không nằm trong nghĩa này; cúng có nghĩa là dâng hiến, dường là nạp mình. Hai từ này thể hiện tâm thành của người hiến cúng đối với Phật và chư Thánh Hiền.

1) Cúng dường Phật: Thường là cúng ngọ trong những dịp Đại lễ. Cúng Phật không cần phẩm vật mà chỉ cần ba chén cơm với nghi thức cúng ngọ là đủ. Ở những trung tâm đào tạo tăng ni, thường mỗi ngày đều có dâng cơm cúng Phật giờ ngọ trai.

2) Cúng trai phạn: Trai chủ ( người dâng cúng) do một người hay nhiều người hợp tác sắm sửa thức ăn, mời chư tăng tới chùa hay tại nhà thọ trai cầu phước báu cho gia đình. Ở các nước Phật giáo Nguyên Thủy ( Theravada)

Nguồn mạch tinh khôi 145 lễ cúng dường này do chư tăng đi khất thực đến mỗi gia đình nhận thức ăn cúng dường. Vật thực cúng dường tùy khả năng miễn người cúng thành tâm là đủ, không cần đòi hỏi cho sang trọng mà nhiều khi khả năng không đạt tới, như vậy không thành ý và tín tâm.

3) Cúng dường trai tăng: Lễ trai tăng thường thường sắm đủ những vật dụng cúng dường chư tăng gọi là 4 sự cúng dường như: vải may y, đồ tọa cụ, thuốc men và những nhu cầu cần thiết khác; cộng thêm một số tịnh tài để chi dụng trong những Phật sự khác. Cúng dường trai tăng phải mời cho được tối thiểu 4 vị Tỳ kheo và tối đa là 1000 vị gọi là cúng dường thiên Tăng Hội. Đây là truyền thống lâu đời có từ thời Đức Phật. Việc cúng dường này vẫn được duy trì mãi cho tới ngày nay. Mục đích là tỏ lòng thành của mình đối với hàng tăng già và cũng khuyến tấn con cháu noi theo gương làm phước, ban bố để tạo phước duyên đối với Tam Bảo, không những ở hiện đời mà còn lưu lại cho nhiều đời con cháu về sau. Trong buổi lễ, người cúng phải có lời tác bạch, nói rõ lý do cúng dường để nhờ đức chúng như hải của chư Tăng chú nguyện cho thiện tâm của mình được thành tựu. Đó là về tự lợi, còn phần lợi tha là hồi hướng cho khắp chúng sanh đều được thoát khổ và giải thoát.

4) Cúng dường đất đai vào chùa:

Trước kia chế độ cúng dường hầu như khác hẳn với bây giờ. Bởi lẽ chư tăng theo như luật quy định: ngày ăn một bửa, tối lại ngủ dưới gốc cây 1 lần, không chứa giữ tài 146 Nguồn mạch tinh khôi sản, không lập chùa viện. Do vậy chư tăng chỉ đi khất thực rồi thọ dụng trong ngày là xong. Sau này, Phật giáo truyền qua các nước Bắc phương Phật giáo ( Bắc truyền) đã chỉnh đốn lại quy củ. Muốn phát triển chùa viện theo chiều hướng này, chùa phải lo kinh tế tự túc. Muốn làm kinh tế tự túc, chùa phải nhắm vào một số việc tạo được nguồn tài chánh như: bán thức ăn chay, vé số, làm bánh trái, tổ chức văn nghệ, cơm chay gây quỹ, hội chợ Tết v.v… Đó là những công việc vừa dễ kiếm được tiền, lại vừa với khả năng của người tu hành, có được số ngân quỹ cho việc xây cất chùa, điều hành Phật sự, nuôi chúng. Có những việc có tính cách chuyên môn như sản xuất nước tương, điều hành cơ sở giáo dục, làm nhang, may quần áo, mở phòng phát hành v.v… cũng là những cách tạo tài chánh để chùa có ngân khoảng khả dĩ làm Phật sự. Nhìn chung lối sinh hoạt chùa chiền là như vậy. Còn một số những chùa ở miền quê hay những ngôi chùa Tổ, quỹ điều hành phần nhiều dựa vào đất đai gọi là tự điền do chùa quản lý hoặc cho người canh tác.

Nếu chùa trực tiếp canh tác ruộng đất, bắt buộc chư Tăng phải đích thân điều động mà không phải thuê mướn.

Ruộng đất cúng chùa do người Phật tử tín tâm hiến cúng hoặc do triều đình ban tặng. Ruộng đất cúng chùa phải rõ ràng dứt khoát để khỏi bị phức tạp về sau. Và đây là mẫu sơ lược tờ (form) hiến đất đai vào chùa. Tờ hợp đồng hiến đất đai như sau: Nguồn mạch tinh khôi 147 Tên họ…

Pháp danh…

Pháp tự…

Pháp hiệu…

Chùa…

Tại… xin phụng cúng tư điền như các chi tiết sau:

….….….

Thửa đất, Đông Tây Nam Bắc giáp…, bao nhiêu sào, bao nhiêu mẫu.

Cuối tờ giao kèo ghi rõ ngày tháng, nếu cần ghi cả ngày âm lịch, tại…

Điều cần yếu là tờ hợp đồng phải có luật sư chứng nhận và chính quyền chứng thực để làm bằng. Tuy nhiên, người nhận tài sản phải xét xem lại kỹ càng về chủ quyền của thửa đất ấy khi ký nhận.

5- Cúng dường xây cất chùa: Sau khi Đức Phật thành đạo, chưa có tăng đoàn, cho tới khi Ngài giảng bài pháp đầu tiên về Tứ Thánh Đế ( 4 chân lý) cho 5 vị Tỳ kheo như Ngài Kiều Trần Như tại vườn Lộc Uyển. Dần dần Phật thu nhận đệ tử xuất gia ngày càng đông. Nhu cầu chỗ ở được đặt ra nên vua Ba Tư Nặc phát tâm cúng dường đất đai cho việc lập tịnh xá, 148 Nguồn mạch tinh khôi cũng như Trưởng giả Cấp Cô Độc mua khu vườn của Thái tử Kỳ Đà dâng cúng Phật cũng nhằm mục đích này. Như vậy, hồi Đức Phật chưa có danh từ chùa, mà chỉ có Tịnh Xá thôi.

Sau khi Phật nhập diệt khoảng 600 năm, Phật giáo được truyền sang Trung Quốc vào khoảng thế kỷ thứ I Tây lịch với hai vị Tăng là Ca Diếp Ma Đằng và Trúc Pháp Lan ở Hồng Lô Tự và dịch bộ kinh đầu tiên là Tứ Thập Nhị Chương. Nơi hai Ngài dịch kinh này, khởi thủy không phải là ngôi chùa. Đó là nơi dùng để tiếp khách nước ngoài của triều đình nhà Hán, Trung Quốc.

Vị quan đứng đầu Hồng Lô Tự có nhiệm vụ quản lý, tiếp đón khách nước ngoài và các việc tang ma, chúc mừng v.v… Đời Hán gọi vị quan này là Hồng Lô Tăng, đời Tần gọi là Điển khách.

Theo như Phật Quang đại từ điển, dẫn “Đồng thư Bách Quan Chí quyển 38”, Hồng Lô tự có lập một vị khanh, hai vị thiếu khanh, hai vị thừa, để tiếp khách và điều khiển nghi lễ. Các sa môn Tây Vực Ấn Độ đến Trung Quốc truyền pháp, được thỉnh an trí ở Hồng Lô Tự, do vị Hồng Lô Khanh chỉ dẫn mọi việc ăn ở, đến đi. Đời sau cũng căn cứ theo đây mà gọi chỗ ở Tăng Ni là “Tự” ( chùa)

( Theo Phật Quang từ điển).

Muốn lập chùa, thật quả là không đơn giản. Như ở đời, xây một ngôi nhà phải đòi hỏi biết bao nhiêu công sức, huống nữa, xây ngôi chùa cho thập phương bá tánh. Để Nguồn mạch tinh khôi 149 tiến hành việc lập chùa, người chủ công trình phải hoàn tất, ít ra những công việc liên quan xây cất chùa như sau: 1- Kỹ thuật 2- Thiết kế họa đồ 3- Kỹ sư 4- Kiến trúc sư 5- Hệ thống thoát nước ( cống rãnh)

6- Hệ thống nước uống

7- Điện 8- Vườn cảnh 9- Phép tắc ( xin phép Hội Đồng Thành Phố)

10- Gọi đấu thầu 11- Khả năng tài chánh 12- Đặt kế hoạch ngắn và dài hạn…

Như vậy, việc cúng dường xây cất chùa, trước hết phải có đất đai. Đất như ta biết là do triều đình cúng hoặc do đàn na thí chủ hiến tặng để xây dựng. Nên nhớ một điều là ngôi chùa chính là của chung thập phương bá tánh. Nếu chỉ do một người cúng hoặc do một người lập nên rồi mời vị Tăng, Ni tới ở. Vấn đề cần phải cân nhắc cẩn trọng trước khi nhận để tránh mọi hậu quả phức tạp sau này. Bởi lẽ người Phật tử nếu thiếu tín tâm, hẳn việc cúng dường này không nhằm mục đích hoằng dương Phật pháp mà vì lý do riêng tư. Cho nên những người Tăng sĩ không phải vì 150 Nguồn mạch tinh khôi lý do khó khăn về tài chánh mà nhận một món nợ khó giải quyết về mặt tâm lý và pháp lý.

6- Cúng dường xây tháp: Mục đích xây chùa là để hoằng dương chánh pháp, trong khi xây tháp để cúng dường xá lợi. Xá lợi của chư Phật, chư Thánh Tăng và của những vị đại đạo sư. Tháp tiếng Phạn là stupa, tiếng Pali là thupa, dịch nguyên âm là tháp bà, tốt đổ bà, tốt đô bà, tô thâu bà ( Hán âm), Hán dịch: cao hiển xứ, công đức tụ, tháp miếu, linh miếu.

Những tháp quan trọng xây dựng tại các thánh tích để kỷ niệm công đức của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni: Lâm Tỳ Ni ( Lumbini), Bồ Đề Đạo Tràng ( Bodhgaya), Lộc Uyển ( Sarnath), Câu Thi Na ( Kushinara).Vào thời vua A Dục ( Asoka, thế kỷ thứ 3 trước Tây lịch), nhiều tháp được xây để thờ các vị thánh Tăng, ngày nay vẫn còn.

Vật liệu xây tháp bằng những vật liệu gạch nung, xi măng cốt sắt, hay bằng gỗ. Tuy nhiên tháp xây bằng gỗ chỉ đẹp về mặt mỹ thuật mà không được độ bền cũng như dễ gây hỏa hoạn.

Khi Phật giáo truyền sang các nước Á Châu, việc kiến tạo tháp và hình thức có phần thay đổi. Tuy vẫn giữ trên nóc cao nhọn, bên dưới chân tháp rộng rãi. Theo kinh Niết Bàn, Phật quy định: tháp Phật 15 tầng, tháp các vị thánh tăng 13 tầng hay 11 tầng, tháp những bậc đạo sư 9 tầng hoặc 5 tầng. Riêng tháp những vị tứ thiên vương không có Nguồn mạch tinh khôi 151 tầng nào. Bởi lẽ những vị vua trời này dù đầy đủ phước đức nhưng vẫn còn trong vòng sanh tử luân hồi không giống như những vị tu chứng.

Ý nghĩa tượng trưng của việc xây tháp để báo ân, báo hiếu.Thường những bảo tháp được thu hẹp trong phạm vi nhỏ hẹp tại ngôi chùa để tứ chúng đệ tử có dịp lễ bái cúng dường. Người đệ tử muốn phát tâm xây dựng tháp hoặc tự mình đủ khả năng kiến tạo hoặc kêu gọi nhiều người góp phần công đức.

Người xuất gia có liên hệ trực tiếp tới công việc điều hành ngôi chùa, nhất là vấn đề quản lý khéo gọn, đúng phương pháp, cũng có nghĩa duy trì và bảo vệ chánh pháp, góp phần đào tạo tăng tài để làm hưng long Phật đạo. Đó cũng nằm trong ý nghĩa “ tác Như Lai sứ, hành Như Lai sự” của người đệ tử xuất gia trong công hạnh lấy lợi sanh làm sự nghiệp, tức phục vụ chúng sanh là cúng dường chư

Phật vậy.

152 Nguồn mạch tinh khôi

LÀM SAO ĐỂ TRÁNH

BỚT LỖI QUẤY?

ói đến lỗi quấy, ai lại chẳng phạm trừ các bậc Hiền Thánh. Thế nhưng phạm lỗi quấy mà còn biết chỉnh đốn, sửa sai hẳn đỡ khổ cho mình và cho mọi người biết mấy. Muốn làm được việc này, ta nên suy nghĩ và thể hiện một số những điểm như sau: 1- Không thông tin tin tức quá nhanh:

Bất cứ là việc gì khi vừa mới nghĩ ra chưa chắc ta đã thực hiện đúng những gì đã suy nghĩ. Nhiều khi còn phải suy đi nghĩ lại, cân nhắc lợi hại rồi mới thực hiện. Ngay như một bài văn ta viết, ban đầu chưa hoàn chỉnh, cần phải trau đi chuốt lại cho câu văn gọn gàng, từ ý xác đáng mới dùng được. Huống chi những tin hay dự định vừa mới chớm nở mà ta liền chợt công bố cho nhiều người biết thật quả đó là một điều tệ hại. Những ai tiết lộ bất cứ điều gì liên quan tới ngành quân sự, người ta cho đó là “tiết lộ bí mật quốc gia”, cho nên những việc nào chưa thực hiện hay ý nghĩ chưa chính xác mà đưa lên mạng hoặc cho bạn bè thân biết là một điều không nên có, cần phải dè dặt thận trọng.

2- Không nên hiểu việc quá chậm:

Chúng ta đang sống trong thời đại tân tiến, khoa học, mọi việc đều phải trôi theo dòng chảy để mới theo kịp đà.

Nguồn mạch tinh khôi 153 Cũng như lái xe trên xa lộ, tài xế không thể nào cố tình lái chậm để gây tai nạn hay sao? Dù muốn hay không do lượng xe phía sau đẩy tới ta cũng phải cố hết ý lực cho chiếc xe của mình phải theo đúng luật qui định. Từ điểm đó suy ra những việc khác cũng y hệt như vậy. Nếu chậm chạp, chắc chắn ta sẽ bị bê trễ công việc. Cũng như vào trong nhà hàng, nếu khách phải ngồi đợi thức ăn do đầu bếp cung cấp quá lâu chắc chắn họ sẽ bỏ đi. Như vậy, nhà hàng sẽ bị ế khách và chỉ còn nước đóng cửa mà thôi.

Từ việc nhỏ đến việc lớn, nếu ta phản ứng quá chậm chắc sẽ gây thiệt hại ở lãnh vực này và nhiều lãnh vực khác. Như người làm công, công việc được giao phó mà vì quá chậm nên việc làm bị chậm trễ, ối đọng; và như thế không có người chủ nào muốn tiếp tục giữ công nhân đó lại cả. Vì những tệ hại vừa nêu, cho nên trừ người bản tánh chậm chạp sẵn khó khắc phục, chúng ta nên học theo cách giải quyết gọn, hợp tình hợp lý để cho công việc tốt đẹp, cũng như lợi mình và lợi người, là điều cần nên suy nghĩ. 3- Không tin người một cách quá đáng: Tin người mà thiếu cân nhắc cẩn thận sẽ bị đánh lừa, làm cho ta khốn đốn. Đó là chưa nói có nhiều khi phải lâm cảnh bị tù tội, luật pháp, mất uy tín v.v… Tin người có những việc trước mắt hay hùn hạp làm ăn trong việc mưu sinh. Trong kinh Di giáo, Đức Phật dạy chư Tỳ kheo không được mua bán, đổi chác, tậu ruộng, làm vườn, trồng cây, xới đất; và nhất là không theo nghề tà như bói toán, đồng bóng cũng như đi sứ. Tại sao Phật cấm chúng đệ tử 154 Nguồn mạch tinh khôi xuất gia làm những việc đó? Người xuất gia phải để tâm ý vào việc nghiên cứu giáo điển, còn thì giờ đâu làm những việc khác. Hơn nữa, đó là những việc làm cần đòi hỏi mưu lược, tính toán, miễn sao có lợi cho mình, phe cánh mình, đảng phái hay đất nước mình… Cũng không nên tin theo phép phù thủy hay thầy phù thủy: người làm nghề này thường hay mê hoặc, mị chúng bằng cách hô phong hoán vũ ( gọi gió kêu mưa), có nghĩa mượn oai linh thần thánh mà mục đích là muốn thủ lợi. Trong khi đó mọi người là con nai tơ tế thần. Những việc làm mai mối cũng bị qui kết là việc thiếu lương thiện như ca dao: “Ở đời có bốn cái ngu: làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu”. Ông hay bà mai là những người sỏi đời, miệng lưỡi liếng thắng, ưa việc thuyết phục làm cho hai bên tin nhau để kết thành mối giao hảo, hầu dựng mối lương duyên cho con cái họ. Thật ra, nếu được thành tựu tốt đẹp thời chẳng có vấn đề gì để nói. Trường hợp thực tế không như những gì của người mối lái, hẳn làm cho người ta sanh bất mãn, giận ghét và có khi thù oán nữa. Ngày nay ngành quảng cáo cũng là một phương cách hái ra tiền khá hậu. Muốn đánh động vào thị hiếu của khách hàng, nhà quảng cáo phải có kỹ thuật cao mới thuyết phục được. Từ những sản phẩm thường nhật đến những siêu phẩm cho giới thượng lưu, nếu người xem không bị những nhãn hiệu lôi cuốn là điều không phải đơn giản. Thậm chí các chính trị gia, sứ giả… đều là những nhân vật chuyên nghề thuyết khách để thu phục lòng người. Viên sứ Nguồn mạch tinh khôi 155 thần mang cả sứ mạng quốc gia đến xứ người với mục đích là “đổi chác” về cho xứ xở những món lợi kinh tế, chính trị hay ngoại giao v.v… Hằng nào Đức Phật không cho phép người theo hạnh xuất thế được can dự những việc đời thường như vừa nêu dẫn.

4 - Được người tôn vinh chớ có ham:

Ta hẳn còn nhớ câu chuyện ngụ ngôn La Fontaine về con quạ và con cáo, chứng minh cho việc làm này. Có nhiều lúc, người ta muốn đưa mình lên tới tận mây xanh nhưng chẳng mấy chốc đạp xuống bùn đen đau điếng, thật là đáng thương. Đây là vấn đề hết sức tế nhị, ta phải thật tinh vi mới nhận ra được giả tâm của người khác. Nếu không, bị họ lợi dụng uy tín và thế đứng của mình để làm những việc “ ném đá dấu tay” mà hậu quả có thể mình chịu lãnh đủ. 5- Cái khó ở cách hành xử:

Ta chỉ biết nhìn vào kết quả của công việc hay một tổ chức mà không thấy rõ được tận gốc nội bộ. Vai trò và trách nhiệm của người lãnh đạo thật không đơn giản một chút nào cả. Nếu thiên trọng sẽ mích lòng và làm cho công việc bị đình trệ hay tổ chức không phát triển được. Có những điểm liên quan tới vấn đề cần phải suy nghĩ như dưới đây:

a) Nhờ cậy giúp đỡ: Sống ở đời phải có sự nương tựa lẫn nhau mới tồn tại được. Không ai tự hào biệt lập được cả. Cho dù ở nơi hang sâu, rừng thẳm, chả lẽ ta nhịn đói 156 Nguồn mạch tinh khôi suốt ngày sao? Hễ đã có nhu cầu là cần tới bàn tay và khối óc của người khác rồi. Tuy nhiên, không phải vì thế mà mình lợi dụng lòng tốt của người để nhờ giúp đỡ, hết việc này tới việc khác, mặc dù khả năng mình đủ sức, nếu không có sự trợ lực công việc vẫn giải quyết được.

b) Nương vào thế lực: Có nhiều trường hợp người ta lợi dụng chức vụ để mua quan bán tước. Nếu mỗi người tự lo tròn bổn phận thì không có cảnh lo lót, tham quyền và đi đến tham nhũng. Vì chính ta không thực tâm hoặc chẳng có thực lực, vẫn cứ tự đề cao mình để người khác tin tưởng, nhờ vả giúp đỡ và từ đó nảy sinh những vấn đề khác.

c) Dành ưu tiên cho người giúp đỡ: Không có gì chướng mắt cho bằng cảnh ưu đãi người giúp đỡ mình, khiến người khác đâm ra nghi ngờ, khó chịu. Có nhiều khi, do việc làm của ta khiến nhiều người buồn phiền, trách móc, bỏ việc hay ngay cả không thèm quan hệ, thân thiện nhau như trước nữa.

d) Mời tham gia chỗ này chỗ nọ: Được mời tham dự một lễ lộc gì, là cả một sự vinh dự, nhưng nếu thiếu suy nghĩ cẩn thận ta cũng dễ rơi vào chỗ lúng túng, khó xử.

Nếu được mời tham gia tổ chức trái với đường hướng và mục đích của mình mà vẫn tới dự, chắc hẳn hậu quả ra sao đã có đáp số rồi?

6 - Phải nhắc đi nhắc lại công việc giao phó cho rõ ràng: Một công việc được giao phó nếu thiếu rõ ràng, trước nhất là không như ý muốn, lại còn gây ra những tốn kém để điều chỉnh, sửa sai vô cùng phức tạp. Do vậy, Nguồn mạch tinh khôi 157 người trách nhiệm cần phải học hỏi, rút kinh nghiệm trong việc làm, trong sự tu tập để tránh:

a) Người thừa hành làm không đúng ý: Một công việc dù nhỏ hay lớn nếu phân bố hay chỉ định thiếu rành mạch, phân minh hẳn làm cho cả đôi bên khó xử. Theo đúng phương pháp làm việc, người nhận việc nếu chưa lãnh hội được hết ý, cần phải hỏi lại cho chắc chắn. Trong khi người giao việc để ý nên tinh tế trong vấn đề nhân sự của mình. Tức là phải hiểu ý tứ của từng người để công việc tổ chức, tu học mới trôi chảy được.

b) Làm người khác buồn phiền: Vấn đề xung đột ít ra là trong tư tưởng, ở đâu lại chẳng có, kể cả trong phạm vi nhỏ hẹp của một gia đình. Nhưng đối với sự xích mích hiểu lầm, giận dữ… Thầy trò hay huynh đệ trong cùng một trụ xứ là điều không nên có, nên phải tránh tối đa để giữ đúng pháp lục hòa cộng trụ.

7 – Làm việc phải tận tâm – không vụt chạt bỏ bê:

Mọi công việc dù nhỏ hay lớn, đời hay đạo nếu thiếu tận tâm sẽ không đi tới đâu. Công việc làm không trôi chảy hoặc hư hỏng, là do ta không chịu để ý, không nghe lời chỉ dẫn mà trong tâm có tính ỷ lại, khinh thường. Tự nghĩ việc đó thừa khả năng mình có gì đâu mà phải bận tâm. Thế nhưng việc đi qua khó có thể kéo lui lại được cũng như thì giờ ta chỉ có thể làm được một việc mà không thể giải quyết hai ba việc cùng một lúc. Công việc ối đọng không giải quyết được là trách nhiệm ở người nhận việc, làm cho cơ sở hay tổ chức bị trì trệ, nếu không muốn nói là đình 158 Nguồn mạch tinh khôi đốn. Đó là chưa đề cập đến những trường hợp làm mất uy tín hay ngay cả thanh danh nữa.

Do những phương hại như thế cho nên ta cố gắng hết sức mình trong tiến trình sinh hoạt để xây dựng bản thân và tổ chức. Nhà tu hành cũng vậy, từ học hành tụng kinh, bái sám, công tác đều phải rõ ràng dứt khoát không thể bê tha, trể nãi. Vào lớp không đúng giờ, thời khắc không theo kịp chúng, công tác không tham gia v.v… là thiếu trách nhiệm và nhiệt tâm trong việc làm hiện tại, chắc chắn sau nầy cũng không mấy xuất sắc trong những Phật sự dù nhỏ hay lớn.

8 – Giao việc phải tin tưởng: người có trách nhiệm nhất là vị thầy phải xét xem trình độ khả năng của người thích hợp để giao phó công việc. Một số những công việc không hoàn tất như ý muốn là do: a) Ảnh hưởng bởi hoàn cảnh như khí hậu, nhân sự, tình hình kinh tế, nơi làm việc…

b) Những người hợp tác không tận tâm, trái lại có nhiều ý kiến ngược lại với đường hướng hay qui tắc đã đề ra. c) Tài chánh chi tiêu thiếu rõ ràng, tính toán không sòng phẳng v.v…

d) Thay đổi bất thường làm cho công việc bị ngưng trệ, không phát triển được. Nếu tổ chức gặp phải những trường hợp như trên, nhất là mặt tài chánh hay nhân sự, phải cố gắng hay ngồi lại làm việc phân tách tinh tế và Nguồn mạch tinh khôi 159 người trách nhiệm phải chỉ rõ những điểm sai, đưa ra cách giải quyết để khắc phục. Người nhận việc nên lắng nghe, nhận khuyết điểm sửa sai; chắc chắn công việc tổ chức sẽ được duy trì, biết đâu lại tốt đẹp hay khả quan hơn. Trước khi muốn giao việc phải nhắm tới người nhận việc có đủ khả năng hay không. Và hoàn cảnh có thuận để cho người ấy nhận lãnh vai trò được giao phó không? Đừng kiểm soát quá chặt chẽ hay xen vào những việc nhỏ khiến khó xử, cho dù thân thiết như cha con hay thầy trò cũng vậy.

9- Lập trường rõ ràng dứt khoát: Phàm làm việc gì cũng phải có lập trường cho rõ ràng và dứt khoát, đối với người lãnh đạo mà tư tưởng lúc thế này, lúc thế khác, tức là không quyết định dứt khoát, chắc hẳn khiến cho công việc khó trôi chảy mà có nhiều lúc còn bị đình đốn thảm bại nữa là khác. Người mà lập trường thiếu dứt khoát được gán cho là “ ba phải”, nghĩa là chờ cơ hội thấy phía nào mạnh là nhảy vô xía phần. Từ trong gia đình đến các tổ chức đoàn thể và rộng hơn nữa tới guồng máy điều hành quốc gia, nếu người lãnh đạo không cầm cân nảy mực thì làm sao ổn định được công việc của cá nhân hay tổ chức.

Vẫn biết, người ưa thẳng thắn, dứt khoát thường bị qui kết cho là độc tài cục bộ, nhưng muốn thành tựu được những việc lớn không thể thiếu yếu tố này.

Tuy nhiên, những kẻ độc tài như Hitler, Karmax, Stalin, Pon Pot… đã bị lên án và để lại vết đen trong lịch sử nhân loại. Thế thì cứng rắn giữ theo lập trường để thành công đâu phải nằm trong mạng lưới của dã tâm, gian ác.

160 Nguồn mạch tinh khôi Như vậy, người lãnh đạo phải thật tinh vi, sáng suốt, nhạy bén mới có thể điều hành công việc trôi chảy và thành công được.

10 - Thà mích lòng trước, khỏi phiền trách sau: Tục ngữ Việt Nam có câu “ thuốc đắng dã tật”, sự thật mắc lòng chúng ta nên suy nghĩ thật chín chắn câu này để áp dụng trong đối xử của mình. Có người vì mắc lòng, vị nể, cả tin hay vì bất cứ một lý do gì, khi thấy người khác làm sai không mạnh dạn chỉ điểm, để đương sự thấy hầu khắc phục sửa sai. Để tới lúc công việc thành hình và đưa đến hậu quả bất như ý lại đâm ra phiền hà, trách móc, đổ lỗi, giận dữ… đó là chưa kể có nhiều lúc thù hiềm gắt gỏng, bất hợp tác. Lỗi này phần lớn cũng bởi chính mình không mạnh dạn, không dóng lên tiếng nói chính đáng trước cá nhân hay tập thể. Nếu tất cả mọi người ai cũng ý thức được và nhìn rõ hậu quả, hẳn đã tránh được nhiều việc đáng tiếc xảy ra. Nhất là những người vì cả nể mà về sau đâm ra lúng túng khi phải đối trước một sự việc đã rồi. Người xuất gia hẳn phải vâng theo lời Phật dạy và điểm chỉ ra trước thanh thiên bạch nhật những thói hư tật xấu của mình trước và rồi của người sau hầu tìm ra một giải pháp tốt đẹp cho tiến trình xây dựng để phát triển và tự tồn.

11 - Nghe lời nịnh hót không chân thật: Người không chân thật là kẻ đã có ý tưởng nhắm tới nhiều việc ( nhiều chuyện) như: muốn được người tin cậy, muốn cầu lợi về cho mình. Tìm cách gây chia rẽ và ly gián người khác để ta nhảy vào thay thế. Người nịnh hót rất tinh vi và Nguồn mạch tinh khôi 161 khéo xử dụng ngôn từ mà có nhiều lúc ta không ngờ được, cũng như khó dự phòng biết trước những hậu quả có thể xảy ra. Để có thể giữ vững được mình, khi có bất cứ ai mời mọc, đề bạt, suy cử, suy tôn… làm bất cứ một việc gì quan trọng, ta nên suy xét cẩn thận: có thật sự người ta đặt mình vào vị trí đó không? Hay có hậu ý nào khác không? Bình tâm xét nghiệm và trả lời thỏa đáng những điểm nêu trên ta có thể dứt khoát không nghe theo những điều hảo huyền do kẻ khác đưa lại. Điểm này có liên quan tới tánh thành thật của một người. Thành thật nằm ở phương diện là với chính mình và với mọi người. Thành thật với chính mình mới nghe ta tưởng chừng như dễ thực hiện, song kỳ thực lại còn khó hơn là thành thực với tha nhân. Là bởi do nhiều yếu tố như: tự hào, ỷ thế, dựa vào quyền uy, chức vị…

Người ta dễ tự dối mình. Từ đó suy ra do tham lam, ích kỷ, hay vì sợ hãi khiến cho ta thành người mù quáng dối dan, thiếu thành thật. Người tu có thành thật với chính mình mới xứng đáng là người có tác phong lãnh đạo tinh thần cho người Phật tử. Tinh thần biết phục thiện, sửa sai những tư tưởng, hành vi lệch lạc là người cầu tiến và tôn trọng tự do của kẻ khác.

12- Nói nên giữ lời - Hẹn phải cho đúng – Làm việc gì cần tận tâm:

Một người mà nói ra lời gì không giữ đúng lời như lúc ban đầu, có nghĩa nuốt lời hứa hoặc giả quên là người khó có thể thành công ở trên đời. Lời hứa tuy vô hình nhưng vô cùng quan trọng, nhất là đối với tuổi trẻ, lời hứa như là 162 Nguồn mạch tinh khôi một bảo chứng để tin, nên người lớn tuổi đừng bao giờ thất hứa. Từ phạm vi cá nhân, gia đình xã hội và rộng hơn nữa là quốc gia hay quốc tế, nếu thất hứa ta vô cùng thất lợi là bị mọi người nghi ngờ, tẩy chay không tham gia và bất hợp tác. Hẹn lại là một hình thức khác cần nên giữ cho đúng theo quy tắc, chẳng hạn điểm hẹn gặp nhau, hẹn giúp đỡ, hẹn nợ v.v… Trong trường hợp không đáp ứng được cần phải viết thơ nói rõ lý do và xin lỗi hoặc hẹn lại một dịp khác để người ta khỏi trông đợi. Vấn đề làm việc thiếu đàng hoàng, không tận tâm cũng là điều làm cho công việc bê trễ, ối đọng. Nếu nói theo từ kinh tế: năng suất kém, không đạt hiệu quả. Đó là chưa đề cập tới óc sáng tạo trong thời buổi kinh tế suy thoái này, người ta chỉ cần chọn những người làm việc năng nổ, đạt năng suất cao. Từ việc đời đến việc đạo, người nào biết tinh tấn làm việc đúng phương pháp là được tồn tại và luôn được nhiều người trợ lực để tự tồn.

13- Dẹp bớt tự ái: Đã là con người ai lại chả có tự ái.

Tự ái là một hình thức bảo vệ bản ngã, đã ăn sâu gốc rễ từ lâu đời trong mỗi người. Muốn dẹp bớt tự ái phải biết lắng nghe, hầu sửa sai những điều lầm lỗi. Hơn ai hết, người xuất gia phải biết nương tựa Thầy sáng bạn hiền để được luôn luôn nhắc nhở. Nếu gần gũi bạn hiền sẽ giúp ta ba việc:

a) b) c) Thấy ta có lỗi liền can gián Thấy ta có việc tốt bèn sanh lòng hoan hỷ

Lúc ta mắc nạn khổ, bạn không bỏ rơi ta.

Nguồn mạch tinh khôi 163 Đó là nói theo kinh “ Nhân Quả”. Bạn lành là một trợ duyên cần thiết đối với người tu. Thầy sáng hay minh sư là người dẫn đường đúng hướng không đi lệch, sai đích mà đến được nơi chốn bình an. Chỉ mới đề cập dẹp bớt tự ái mà chưa nói tới “dẹp bỏ” tự ái, bởi lẽ nó tiềm tàng không thể phát hiện cho ta thấy ngay. Trừ người có nội lực thâm hậu, như những bậc tu chứng mới dẹp được tự ái mà thôi. Ngay như những bậc thần tiên, đạo sĩ tu có pháp thuật kiên cường mà có nhiều lúc không dẹp được tự ái đã gây ra lắm điều kinh thiên động địa như Tề Thiên Đại Thánh là một ví dụ điển hình. Do vậy, đức Phật dạy ta luôn đề cao cảnh giác “ ngã ái”, dùng mốc câu trì giới tức giới luật trị mới mong bào mòn được tánh tự ái sâu dày trong ta từ vô lượng kiếp.

14- Đừng bao giờ cho mình hoàn hảo: Lòng tự hào, tự mãn không giúp ta tiến lên, mở mang trí tuệ lại co cụm trong ốc đảo của riêng mình. Theo như “ những bước thăng trầm” của Ngài Narada Maha Thera do Phạm Kim Khánh dịch, có đoạn: “ Không cần phung phí thì giờ vô ích, để sửa sai những lời đồn đãi sai lạc, nếu hoàn cảnh không bắt buộc ta phải làm sáng tỏ vấn đề, kẻ thù nghịch sẽ lấy làm thỏa thích mà thấy ta bực bội vì lời nói của họ. Đó chính là điều mà họ mong muốn. Nếu ta thản nhiên, lời vu oan sẽ tan biến trong quên lãng. Để thấy lỗi lầm của người khác, ta phải làm như người mù, để nghe lời chỉ trích người khác ta phải làm như người điếc. Để nói xấu người khác, ta phải làm như người câm. Không thể chấm dứt 164 Nguồn mạch tinh khôi những lời buộc tội, những lời tường thuật hay đồn đãi sai lầm.

Thế gian đầy chông gai và đá nhọn. Ta không thể dẹp sạch gai và đá. Nhưng nếu phải đi trên đó, bất kể những trở ngại thì thay vì dời gai và đá - chuyện mà ta không thể làm- tốt hơn ta nên mang một đôi giày và thận trọng đi từng bước. Chúng ta sẽ được an toàn” ( Sđd, Phạm Kim Khánh dịch, Pháp Bảo ấn tống, 1983).

Người bảo thủ cho mình là đúng, hẳn gây ra nhiều điều tệ hại từ trong gia đình cho đến ngoài đoàn thể và rộng hơn nữa tới các tôn giáo. Nếu không cố gắng mở tầm nhìn xa rộng hay đối chiếu học hỏi mà vẫn khư khư cho ý kiến mình đúng, chính sách đảng phái mình đưa ra hoàn hảo, hay ngay cả đạo giáo mình theo là chân lý; còn những đạo khác là tà mị … đó là mối chia rẽ vô ý thức tệ hại ngấm ngầm hay bộc phát sẽ gây ra nhiều hậu quả vô cùng tệ hại cho chính mình và bao nhiêu người khác. Đức Phật dạy trong kinh Thiện Sanh “đừng bao giờ cho mình là hiện thân của chân lý”. Đó là điều mà chúng ta luôn luôn chiêm nghiệm, học hỏi trong tiến trình tìm cầu giải thoát.

Tóm lại: Trừ những bậc đã chứng Thánh, hầu hết chúng ta, đã là con người không ai tránh khỏi lỗi lầm sai phạm, không nhiều thì ít. Theo như lời trong kinh dẫn:

có hai hạng người mạnh mẽ đáng quí, thứ nhất: người không gây lỗi lầm ( tội lỗi), thứ hai đã gây lỗi phạm mà Nguồn mạch tinh khôi 165 biết ăn năn hối cải. Vấn đề là tư cách của mỗi người cần phải học hỏi ngay từ trong sự giáo dục của gia đình, học đường hay đạo giáo để nhận thức được chân giá trị con người. Nếu người biết phục thiện, hối hận, sửa sai trong sự khắc phục để tạo lại niềm tin cho người, chắc chắn sẽ được có cơ hội đóng góp tài năng và sức lực của mình như bao nhiêu người khác. Thế nhưng trong xã hội cũng có thành phần thiểu số sai phạm dẫn tới tội lỗi nghiêm trọng vẫn cố tình làm như “ mũ nỉ che tai”, coi thiên hạ không ra gì, nghĩ rằng không ai đủ tư cách xét đoán hành vi hay việc làm sai trái của họ. Đó là những điều tệ hại đáng tiếc trong hoàn cảnh của cộng đồng nhân loại hôm nay. Người Phật tử hơn ai hết, nhất là người xuất gia phải học hạnh khiêm cung, hòa nhã từ ái của các vị Bồ Tát, ngõ hầu tạo cho chính mình một nhân sinh quan lành mạnh xứng đáng để xây dựng bản thân và cộng đồng Phật tử nói chung. Đó cũng là những giá trị thực tiễn tại nhân gian trước khi muốn tìm cầu giải thoát hay giác ngộ.

166 Nguồn mạch tinh khôi

NHỮNG NGUYÊN NHÂN NÀO

TA KHÔNG THÀNH TỰU?

heo lời Phật dạy, một chúng sanh tiến đến thành được làm người phải trãi qua vô số kiếp luân hồi. Ngay như Đức Phật, ở trong nhân địa, làm hạnh Bồ Tát cũng không ngoài hệ quả này. Xét vấn đề đến chỗ tinh tế và bao hàm, tưởng phải nhìn qua hai trường hợp như sau:

A) Nguyên nhân xa:

1) Trước kia gây nhân bất thiện: Kết quả làm người hiện tại là do nhân đã gây trong kiếp trước hay nhiều kiếp luân hồi. Điều này chứng tỏ cho thấy rằng những người hiện tại mà sáu căn khiếm khuyết đều do những nguyên nhân đã tạo từ trước. Người khuyết tật sống ở đời là một chướng ngại cho việc học hành, mưu sinh và cũng không được nhiều người chiếu cố, giúp đỡ. Theo như trong luật dạy một người xuất gia mà sáu căn không đầy đủ không đủ tư cách thọ giới cụ túc (Đại giới). 2) Sanh trong gia đình không có đạo đức: Do quả báo chiêu cảm một người không gieo nhân thiện lành hẳn sanh vào gia đình không có đạo đức. Vấn đề cũng khó xác định cho rõ ràng, tuy nhiên một người cha không lo săn sóc gia đình, bỏ bê con cái, gây ra những điều tội lỗi có

Nguồn mạch tinh khôi 167 ảnh hưởng tới gia đình, một người mẹ thiếu tư cách của người phụ nữ, những đứa con không chịu học hành mà kết giao với bạn bè xấu… đó có thể nói là một gia đình không có đạo đức. Tuy nhiên, nhìn vấn đề một cách tinh tế hơn những người không tin thánh hiền, không tin tôn giáo, nhân quả, nghiệp báo, luân hồi v.v… đó mới chính là điểm cần đề cập ở đây. 3) Cuộc sống nghèo khổ hay giàu sang: Nghèo khổ hay giàu sang đều có nguyên nhân chứ không phải tự nhiên gặp phải đâu. Do cái nhân của kiếp trước mà nay được quả báo như vậy. Tuy nhiên, đó không phải là một nguyên tắc định hình của kẻ nghèo phải mang kiếp nghèo mãi và người giàu được có một cuộc sống đầy đủ sung túc cả đâu. Bởi lẽ, người nghèo khổ mà biết cố gắng khắc phục cũng có thể hoán chuyển được cảnh sống hiện tại trở thành dễ chịu hơn, với sự cố gắng khắc phục những khó khổ đã cưu mang trong cuộc đời. Thành phần này xét ra không có nhiều, nhất là những người sinh vào trong giai cấp thấp trong những dân tộc yếu kém như sử sách hay tài liệu chứng minh. Thế còn người giàu sang tại sao không được hưởng? Có nhiều người là triệu phú, tỉ phú nhưng chỉ nghĩ tới hiện tại, không tạo thêm phước đức cũng không chịu cố gắng làm cho sự nghiệp tiến lên. Có bao nhiêu tiền xài bấy nhiêu, như vậy dù của kho cũng không cung ứng nổi. Như tục ngữ Việt Nam có câu: “ sống không lo, của kho cũng hết”. So sánh hai hoàn cảnh nghèo hay giàu đều có cái khổ giống nhau. Tuy nhiên, người nghèo như đã quen nên có 168 Nguồn mạch tinh khôi gặp thêm khổ vẫn chịu đựng; còn kẻ giàu do quen nếp sống đầy đủ, hễ gặp khó khăn một ít là đã cảm thấy khó chịu. Chỉ có một cách duy nhất để làm thay đổi tình trạng là người biết tu tập theo lời Phật dạy, tin lý nhân quả, nghiệp báo; vui vẽ chấp nhận những gì hiện có và mở rộng tâm từ để giúp đỡ người khác mới bảo đãm được giá trị. 4) Môi trường sống: Môi trường hay hoàn cảnh sống theo như kinh nói là “ y báo”. Chỉ cần nhìn căn nhà, cái sân, khu vườn, lối đi bộ v.v… thì đủ biết lối sống của người đó hay gia đình như thế nào rồi. Đó là chưa kể đến những sự khéo tay chăm sóc nhiều về mỹ thuật để cho người xem, khách viếng và có thể chia sẻ với chủ nhân.

Tục ngữ có câu: “ nhà sạch thì mát bát sạch thì ngon”, cho nên ở các nước giàu có, từ nhà cửa, đường sá, công viên, núi non, sông hồ… nơi nào cũng sạch đẹp, mỹ quan khiến du khách rất hài lòng ngắm nhìn không chán mắt. Thế nhưng ở những nước nghèo khó, chật hẹp, thiếu vệ sinh, thiếu phương tiện giải trí… cũng nói lên tâm trạng khó khăn của dân chúng. Theo như kinh A Di Đà diễn tả, cảnh Tây Phương Cực Lạc có bảy hàng cây báu, bảy lớp lưới giăng đều bằng thất bảo. Có những loài chim lạ, quí như ca lăng tần già, khổng tước… hót tiếng hòa nhã như những bài pháp với giọng du dương làm cho ai nghe cũng phát tâm thiện lành. Như vậy, chỉ nhìn vào y báo là hoàn cảnh chung quanh môi trường sống, ta có thể đoán biết được chánh báo của những người sống ở đó ra sao rồi. Muốn được vậy, theo kinh Sám hối ghi rằng: “ thâm tín chư Phật Nguồn mạch tinh khôi 169 giai sung mãn” ( tin sâu bằng chánh tín chư Phật, mọi việc đều được đầy đủ). Điều cần nhất là đừng than phiền, không trách móc ai, kể cả trời, thần, thánh mà phải biết khắc phục nguyên nhân bất thiện để có được một đời sống an lành, hạnh phúc. 5) Ham danh và háo thắng: Nói tới ham danh ở đời ai lại chẳng có, nhưng ham danh mà chẳng làm phương hại tới ai mới là điều cần nên suy nghĩ. Bởi lẽ người ham danh thể hiện ra ngay bề mặt vừa trông thấy là ta nhận biết ngay. Bất cứ chỗ nào họ cũng muốn chen vào góp mặt; nhất là những chỗ đông người. Thế nhưng, tục ngữ Việt Nam có câu “ mua danh ba vạn, bán danh ba đồng”. Do vậy, nếu người tu mà vẫn không từ bỏ được niệm ham danh, việc tu cũng thật là vất vả. Điều nầy, hơn ai hết đức Từ Phụ đã căn dặn các thầy Tỳ kheo đệ tử không nên vướng vào đó mà làm cho thân bại danh liệt. Thế còn háo thắng thì sao? Háo thắng gắn liền với háo danh. Người háo thắng muốn được người tâng bốc, việc gì cũng dành lấy phần hơn về mình.

Hễ có cơ hội là họ dốc hết lực vun bồi cho cái tự ngã “ kỳ cục” của họ và coi thiên hạ không ai có được ký lô nào. Từ việc nhỏ cho tới việc lớn, chỉ có họ mới cáng đáng nổi mà thôi, còn ngoài ra mọi người đều vô tài, bất lực bằng cái nhìn của chính họ. Sống ở đời, nếu tất cả mọi người ai cũng có tâm trạng như kẻ háo thắng, chắc hẳn thế gian này sẽ đảo lộn theo cái giả tâm ảo tưởng của những kẻ “ mị”

này, nếu không nói là bịp và qua mắt mọi người. Sống trong tăng đoàn có pháp lục hòa với nhau, nếu mỗi người 170 Nguồn mạch tinh khôi có những cá tánh lộ liễu không hòa chúng, chắc hẳn được phát hiện và chỉ trích ngay để cho những ai là đệ tử chân chánh của Phật biết nhìn thẳng vào vấn đề mà khắc phục, sửa sai. 6) Dễ tin người: Vấn đề thật sâu rộng cũng khó dùng lời lẽ, văn từ có thể diễn đạt hết được. Sống ở đời, thử hỏi có mấy ai chưa một lần bị lợi dụng, gạt gẫm? Vấn đề hết sức tế nhị, chỉ cần sơ hở một tí là ta bị rơi vào cạm bẩy ngay. Chẳng hạn thuật quảng cáo là một chiêu bài dễ làm lung lay túi tiền của ta mà hầu như ít người chịu để ý. Qua giọng lưỡi hay khéo, tài thuyết khách điêu luyện của những người chuyên nghiệp hẳn làm cho lòng người chao đảo, chùn xuống, biểu đồng tình… để rồi cuối cùng trút hầu bao giao cho họ. Đừng lý luận dài dòng đâu xa, ta chỉ cần làm một chuyến du lịch Ấn Độ, Trung Quốc …hẳn du khách không ít thì nhiều cũng bị mắc lầm mà có nhiều lúc cười ra nước mắt. Khi phát hiện ra biết là mình “dại” bởi cả tin người nên mới ra nông nổi!

Bên trên là những nguyên nhân xa, sau đây đề cập tới những nguyên nhân gần B) Nguyên nhân gần:

Nói đến nguyên nhân gần của những chướng ngại mà một người tự gây ra và cũng chỉ mình làm khổ lấy mình, như con tằm làm kén, tự buộc mình trong đó, phải chịu thúc thủ khó mong cục cựa được. Đó là do những bản tánh:

Nguồn mạch tinh khôi 171 1) Mặc cảm ( tự ti hay tự tôn): Cả hai khía cạnh: mặc cảm tự ti hay tự tôn đều gây trở ngại không ít cho một người trong cuộc sống. Người tự ti luôn mang tâm trạng bị thiệt thòi,thua kém người khác nhiều mặt như: thân phận của mình, gia đình, giòng họ, đất nước, học vấn, trường học, nghề nghiệp… đó là chưa nói trường hợp người bất hạnh sinh ra đời tật nguyền, mồ côi hay một số những trường hợp thương tâm khác cũng đủ khiến cho ta mang nổi niềm chua xót. Đối với người tu dường như cũng tương tự về mặc cảm này. Chẳng hạn chùa chiền, huynh đệ, thầy tổ, học vị, môn phái… cũng là mối trăn trở không ít đối với người chưa có được cái nhìn xa thấy rộng trong giáo pháp vi diệu qua những lời Phật dạy. Thế còn mặc cảm tự tôn có hại gì? Tại sao không có hại, bởi vì nó như chặt đường ngăn lối, bít cầu làm gián đoạn khiến ta không bắt nhịp cầu thông cảm được với người khác.Thế nhưng, đối với người mang mặc cảm tự ti di hại hậu quả lớn hơn kẻ tự tôn.

2) Buông túng không chịu học tập:Tục ngữ Việt Nam có câu: “ Không thầy đố mày làm nên”. Tại sao tuổi trẻ không lo học tập? Bởi người ta tự hào gia thế giàu sang, lắm của nhiều tiền, địa vị cao quý, có nhiều kẻ hầu người hạ… Như vậy, học chi nữa cho vất vả, nên buông mình hưởng thụ của sẵn có hơn không? Trong trường hợp này cũng có một số những giám đốc các công ty, hảng xưởng lớn mà dưới tay họ có những nhân viên thừa hành; thế là nghĩ mình oai phong lẫm liệt mà tha hồ phạm hết sai lầm 172 Nguồn mạch tinh khôi này tới sai lầm khác, ăn chơi vô độ, bài bạc, rượu chè, cao lâu, nhà thổ… không từ nan bất cứ lãnh vực nào. Trong số đó, kể luôn cả những người con ông cháu cha cậy thế, ỷ quyền, hống hách coi thiên hạ không ra gì.

3) Tự kiêu – cao mạn: Tánh tự kiêu chứng tỏ con người có nhiều tự đắc, tự khoe khoang mình thông minh, tài cao, học giỏi, sinh lực dồi dào, hái ra tiền như nước, ăn sang mặc đẹp, nhà cao, cửa rộng, xe cộ sang trọng v.v… là những niềm kiêu hãnh khiến người ta cứ tưởng đó là cứu cánh của cuộc sống. Trong khi người có tánh cao mạn luôn cho mình là nhân vật quan trọng, nếu ngoài mình ra không ai khác có thể thay thế được vai trò đó. Cứ thế theo đà đó cũng đủ cho kẻ cao mạn “ xem trời bằng vung”.

4) Cái gì cũng cho rằng mình biết: Ở đời có đủ dạng người, muốn vươn lên và làm cho nhiều người biết tới mình. Những bàn thảo sơ khởi của một việc chưa được kiểm chứng hay suy đi nghĩ lại chín chắn được nói với người này, lại đem tin loan rộng cho mọi người biết để chứng tỏ ta là người được nhiều người tin tưởng, thân thiện. Nhưng có biết đâu rằng đây là việc thất bại trong trường đời. Tâm lý của một người thi rớt cũng hệt như vậy.

Vì tự nghĩ: dễ ợt! tưởng gì chớ đề tài đó ta thuộc nằm lòng mà! Cứ chủ quan và khinh thường như vậy cho nên cứ tiếp tục đi thi mà vẫn trợt vỏ chuối. Đối với người Phật tử, nhất là người xuất gia như ta đã học giới không nói dối thứ tư nhấn mạnh rằng: “ nhược phàm phu tự ngôn chứng Thánh, như ngôn dĩ đắc Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A Nguồn mạch tinh khôi 173 La Hán… giai thị đại vọng ngữ kỳ tội cực trọng” ( Như kẻ phàm phu, mà tự cho rằng mình đã chứng Thánh quả: Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán… người đó mắc tội đại vọng ngữ và bị tội rất sâu nặng). Ngoài ra, cổ nhân cũng có câu khuyên nhắc khéo rằng: “ Biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe”. Bởi vì cái gì cũng tự cho mình làu thông, nên mọi người đều tìm cách xa lánh, không muốn lây lan vết hằn khó tẩy xóa đó.

5) Làm việc gì cũng không chú tâm: Cũng khó định vị cho đúng tâm lý của hạng người này, họ không phải đãng trí, nhưng có điều hơi lơ là không chịu hay chưa thật sự muốn bắt tay vào làm dứt khoát những việc đã được giao phó. Dạng người như thế cũng khó mà thành tựu được sự nghiệp, nhất là những công việc có tầm cở quan trọng ảnh hưởng tới những người khác và những lãnh vực khác nhau. Tuy có khả năng, nhưng không được dùng đúng chỗ và khai thác triệt để; nếu được phát hiện sớm có cơ may còn được khắc phục. Trong trường hợp bạn bè, người thân không hay biết khiến đương sự cứ lầm tưởng rằng mình là người tài giỏi và lịch lãm nên cứ rơi hết thất bại này tới thất bại khác. 6) Ưa chê trách người: Người ưa chê trách kẻ khác cũng khó có thể hòa đồng với mọi người trong môi trường xã hội nói chung. Đây có thể nói cố tật hay bản tánh của chính mẫu người ấy thì đúng hơn. Dưới con mắt họ cái gì cũng thấp kém, dỡ tệ hoặc ai cũng tầm thường đâu có gì đáng để học hỏi, suy tầm. Từ việc nhỏ cho tới việc lớn, 174 Nguồn mạch tinh khôi dạng người này cứ vạch ra hết chỗ sơ hở này tới lỗi lầm khác của người để phê phán không chút nương tay. Có đôi lúc bạo miệng họ còn thay luôn cả quan tòa để luận tội kết án với cái nhìn cục bộ dưới nhãn quan định hình cố chấp một chiều của họ. Tuy vậy ở mẫu người này cũng không lấy gì làm nguy hiểm mấy cho tập thể nói chung. Chỉ tiếp xúc qua một vài lần để ta nhận diện ra ngay được tâm chất không lương thiện của y để tìm cách không gần gũi tiếp xúc nữa. Lâu ngày đương sự cảm như thiếu người chia sẻ hẳn tự khắc phục sửa sai tánh thiếu lương thiện của mình. Hơn ai hết bằng hữu của những nhân vật này phải mạnh dạn, thẳng thắn thật tâm muốn xây dựng bằng cách chỉ trích những lỗi lầm mắc phải cho bạn thấy lợi hại thế nào mà tìm cách cải thiện.

7) Gần gũi người không lương thiện: Ở đời ta thường nghe nói hai tiếng “đồng minh” thật là thông thoáng trong nhiều lãnh vực. Từ cá nhân tới tập thể, từ quốc gia đến quốc tế hay cộng đồng nhân loại nói chung đều muốn thêm bạn bớt thù như ý nghĩa từ này. Đó là theo nghĩa tích cực, còn ở đây nhằm nghĩa tiêu cực đối với những người không lương thiện muốn kết nạp những người cùng tâm cảnh, có nghĩa là không những muốn có đồng minh mà còn tìm ra cho được nhiều đồng minh càng tốt, đồng dạng như họ. Những người có cùng “tần số” để cảm thông như khi gian nguy, những lúc hoạn nạn ngỏ hầu che dấu bớt cái giả tâm không mấy lành mạnh của những người mà hầu như có nhiều người trong xã hội ngán ngẩm Nguồn mạch tinh khôi 175 này. Ngoài xã hội hay những nơi công cộng hay có những thành phần bất hảo xuất hiện mà luật pháp đôi khi cũng khó mà can dự tới. Bởi lẽ họ có làm gì sai trái lộ liễu trước ánh sáng công lý đâu. Thế nhưng đạo đức lương tâm thì không thể nào dấu diếm hay chạy tội được như qua câu nói “ Thiên võng khôi khôi, sơ nhi bất lậu” ( lưới trời lồng lộng tuy thưa nhưng khó lọt).

8) Cố chấp không chịu học hỏi những điều hay:

Ở đời có những dạng người nhìn bề ngoài ta cũng khó suy đoán họ để mà luận định hay tiếp xử với. Nhưng khi được gần gũi, tiếp chuyện hay cùng cộng tác làm việc mới thấy được thực chất những sở đoản của họ. Có thể nêu ra được những nhược điểm của hạng người này như sau:

- Bảo thủ tư kiến: không chịu mở rộng tầm nhìn, thu thái, học hỏi mà cứ thúc thủ theo những quan niệm một chiều, lỗi thời, mà vẫn cho là đúng; không chịu trao đổi, thử nghiệm những cách hay khéo, ý kiến của người khác trong mọi trường hợp.

- Không thức thời: biết thích ứng, hợp với phong tục, tập quán mới là điều không thể thiếu đối với một người biết nhìn xa thấy rộng. Thế nhưng, vì lý do “ cục bộ”, người ta vẫn không thể theo đuổi kịp như câu tục ngữ: “ nhập gia tùy tục, nhập giang tùy khúc”, mà chỉ biết “ăn xổi ở thì”. 176 Nguồn mạch tinh khôi - Không dung hòa được với những thế hệ khác: Mỗi thế hệ đều có một lối sống khác biệt. Đó là chưa nói tới những sự bất đồng về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và văn hóa… Thế thì giữa hai thế hệ đã khó dung hòa nhau huống gì là nhiều thế hệ cũng khó mà dung hợp được. Chúng ta không thể mơ tưởng một cách hão huyền mà những người Việt ly hương muốn có được nếp sống “ tam đại đồng đường”. Làm thế nào cha mẹ có thể hiểu được ngôn ngữ, những ước nguyện của các lớp con cháu sinh trưởng ở nước ngoài. Đó cũng là nổi niềm chua xót, nếu không muốn nói là đau lòng, cho các bậc làm cha mẹ khi phải chung đụng với con cháu trong gia đình, nơi các xứ văn minh, giàu vật chất, nhưng tình người cơ hồ như lõng lẽo này.

9) Không người cộng tác: Đề mục này chừng như không có căn cứ luận suy, nhưng chịu khó tìm hiểu một cách tinh tế hẳn nhặt ra được những nguyên do như sau: - Tánh tình kỳ cục: Người có tánh tình kỳ cục không ai có thể chịu nổi, kể cả những người thân nhất của họ. Tại sao? Vì như có người nói: tánh bốc đồng, vui buồn tùy hứng v.v… nên cũng khó thu phục được nhân tâm. Nếu sống riêng một mình thì không có vấn đề hệ trọng xảy ra, nhưng bắt buộc cộng trụ cùng tập thể, nhân vật này dễ để lộ liễu tánh khí nóng nảy, bồn chồn, thiếu tinh tế của mình.

- Sống ích kỷ: Ý muốn được phần mình hầu như không quan tâm tới người khác. Mặc dù ai đó có bị thiệt Nguồn mạch tinh khôi 177 thòi, mất thể diện do chính mình gây ra, người ta vẫn tỉnh bơ coi như không có việc gì xảy ra cả.

- Không có lý tưởng soi sáng: Nói đến lý tưởng là một vấn đề hết sức trừu tượng. Tuy nhiên, mục đích muốn đạt được đó cũng là lý tưởng của mọi người sống ở đời. Nếu một học sinh không biết tương lai phải làm gì và sẽ ra sao… là người sống không thực tế.

- Không có phương pháp làm việc: Đừng thấy người khác thành công mà tưởng việc dễ làm. Ta có biết đâu rằng, bao nhiêu dự án, công trình được thành tựu là do không biết bao nhiêu mồ hôi, nước mắt, trí tuệ… đầu tư vào đó mới thành tựu. Người thiếu óc sáng tạo cũng có nghĩa là không biết phương pháp làm việc; khiến cho những người khác, nhất là người thừa hành cũng chẳng biết đường lối nào mà làm việc được cả. - Thiếu lập trường: Người không lập trường vững chắc sẽ là những thất bại chua cay, nếu không muốn nói là ê chề và rất thảm thương. Nhưng lập trường cứng rắn quá, sẽ bị người đời gán cho là “độc tài”. Nếu độc tài mà làm được nhiều việc lợi ích, thà chấp nhận độc tài vẫn hơn làm việc thiếu phương pháp và nghe nhiều khuynh hướng chắc chắn công việc sẽ không đi tới đâu.

- Khắc phục khó khăn: Bất cứ làm một công việc gì cũng phải gặp khó khăn và trở ngại. Nếu công việc nào không gặp phải những chướng ngăn thì sự thành tựu không có giá trị. Muốn được như vậy ta cần phải suy nghĩ một số những điều như sau:

178 Nguồn mạch tinh khôi 10) Khép mình trong kỷ luật: Cũng như dòng nước chảy thẳng, muốn nó đi cong vòng như thế nào phải do bàn tay khối óc con người tạo nên mới được như ý. Vấn đề tâm linh cũng vậy, muốn điều khiển được mình trong khuôn khổ, cần phải có kỷ luật. Một viên tướng chỉ huy có kỷ luật, dĩ nhiên binh sĩ dưới quyền hẳn răm rắp tuân phục. Người tài xế cũng phải tôn trọng luật lệ giao thông mới khỏi gây ra tai nạn. Người tu sĩ lại là kẻ tự nguyện dấn thân phục vụ tha nhân, thì không có lý do gì lại cố tình phạm luật rồi bào chữa quanh co để che đậy cái dã tâm thiếu lương thiện của mình. Để có thêm ý niệm cụ thể, ta nên xét kỹ điều chánh cần thứ nhì: “ác đã sanh khiến cho tiêu diệt”. Suy niệm chỉ việc này và luôn quán chiếu hẳn cũng giúp ta trong việc giữ gìn kỷ luật.

11) Thất bại là mẹ của thành công: Ở đời hầu như những việc có tầm vóc quan trọng, nhất là công việc đó trở thành sách lược chung cũng phải trải qua sự gạn lọc, trắc nghiệm v.v…Và như vậy trãi qua tiến trình đó phải nói là có những sự trăn trở, thêm bớt, sửa sai; và hơn hết người chủ xướng phải cần học hỏi mới đạt thành công được.

Nguyễn Bá Học với câu nói đầy ý nghĩa, ta cần nên suy nghĩ để ứng dụng trong trường hợp này. Đó là: “đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông”. Ngoài ra, còn rất nhiều và nhiều nữa những gương thành công do học được từ chỗ thất bại mà nên. Như một nhà văn hiện đại của Việt Nam đã viết:

“ Sóng triều rào rạc mỗi ngày hai bận xuống lên, kẻ thấp Nguồn mạch tinh khôi 179 chí bạc tài thì theo đó mà ra vào sông bến cũ; người thông minh chí cả cố ra sức chống chèo cho qua cơn bể động. Qua cơn bể động ấy rồi gió thuận sẽ đẩy tuốt thuyền ta đến bến bờ an lạc”. 12) Biết nghe lời chỉ trích để rút tỉa ưu khuyết:

Điều này khi mới nghe qua, ta tưởng chừng như dễ, nhưng khi vớ vào thực tế thật quả là không đơn giản một chút nào. Bởi lẽ, con người có tánh tự hào, cao ngạo không chịu để bất cứ ai đụng tới “ cái bản ngã” của mình, thử hỏi có mấy ai mở rộng cõi lòng đón nhận lời chỉ trích, phê phán. Nếu người chỉ trích, phê bình đường đường chính chính, có trình độ và khả năng chuyên môn và ý kiến nhận định muốn đóng góp để xây dựng, ngõ hầu được tốt hơn, ảnh hưởng sâu rộng nhiều hơn, thì ta không ngại gì mà chẳng sẵn sàng đón nhận để rút tỉa những điểm thiếu sót,bất toàn. Chỉ có người trí mới biết chịu khó lắng nghe và để dòng ý tưởng mình thả nổi không bị đóng khung trong khuôn khổ định hình.

13) Phải có ý chí và tin tưởng:

Cổ nhân có dạy rằng: “ Có công mài sắt có ngày nên kim”, điều này giúp cho ta tôi luyện ý chí không những một ngày một buổi, một tháng hay một năm mà thành tựu được, nó cần đòi hỏi phải lâu ngày chầy tháng trong sự kiên trì, nhẫn nại mới làm nên sự nghiệp, cho nên phải luôn luôn nung đúc tâm chí đừng để lui sụt, nhất là lúc gặp thất bại cũng phải phấn chấn vực dậy và tiếp tục tiến bước.

Phải tự tin nơi khả năng và sức lực mình mới mong vượt 180 Nguồn mạch tinh khôi qua được những chướng duyên dàn trải trước mặt. Người có ý chí thì lúc nào cũng nên công, được việc như lịch sử đã chứng minh. 14) Nên rộng lượng và tử tế với mọi người: Câu “ Dĩ hòa vi quý” lấy hòa làm cao quí, đừng hiểu việc gì cũng chấp thuận ngay được cả, nếu thế ý nghĩa của chữ “hòa” trở thành tiêu cực mất. Hòa đây có nghĩa là dung hòa mọi dị biệt sao cho khéo léo. Muốn vậy, trước nhất ta phải có tâm bao dung, tha thứ, và hiểu biết người, song cũng phải biết ta. Nếu biết người mà không tự biết ta chẳng hóa ra lệch lạc, phiến diện lắm sao? Như vậy, một người lãnh đạo tài ba, phải biết nhìn rộng thấy xa mới có thể hoàn thiện được trọng trách của mình.