Nguồn Mạch Tinh Khôi

SIÊU PHÀM ẤN THÂN PHÀM

Đạo An pháp sư đặt tên họ Thích

ũng như vua A Dục ở Ấn Độ trước khi trở thành một Phật tử thuần thành, ông đã là một bạo chúa hung tàn sát hại rất nhiều người; vua Phù Kiên vào đời Tần ở Trung Hoa muốn trở thành bậc anh hùng cái thế, ông thống lãnh 10 vạn quân toan thôn tính nhà Đông Tấn phương Nam, nhưng bị đại bại ở Phì Thủy. Thế là sự nghiệp binh nhung ông đành xếp vó quay về đời sống nội tâm và trở thành một Phật tử ủng hộ Phật giáo hết lòng, do sự hướng dẫn của ngài Đạo An, một bậc danh tăng lúc bấy giờ. Sư sinh năm Nguyên gia thứ 6 (312), đời Đông Tấn, người Thường

Sơn, tỉnh Hà Bắc. - Xuất gia tu học: Nhờ túc duyên sẵn có, năm 12 tuổi sư xuất gia tu học ở chùa rất tinh cần, tư chất thông minh, nhưng hình tướng xấu xí, nên không được thầy yêu bạn quí, phải lao tác công việc điền viên trong 3 năm trời rất vất vả và thật là kham nhẫn. Không như bài kệ lúc xuống tóc xuất gia:

Hủy hình thủ chi tiết Cắt ái từ sở thân

Xuất gia hoằng Thánh Đạo Nguồn mạch tinh khôi 47 Thệ độ nhứt thiết nhân.

Nghĩa là:

Bỏ tướng hủy tóc râu Cắt ái xa người thân Xuất gia truyền Thánh Đạo Nguyện độ tất cả nhân.

Đã nói hủy bỏ hình tướng bề ngoài cạo sạch râu tóc xuất gia để cho không giống với người đời, đâu còn niệm tốt xấu, đẹp thô để phân biệt tướng mạo với hình dung mà đối xử thiếu công bằng trong lẽ đạo? Giáo lý Phật vô chấp, nhưng con người không tránh khỏi niệm phân biệt trọng khinh theo thường tình. Thế là trong thời gian tập sự, ngài đã nếm trải không biết bao nhiêu mùi vị cay đắng của cuộc đời. Cho tới khi được phát hiện biệt tài, thầy cho thọ Tỳ kheo giới mới được đi tham phương cầu học. Một duyên may hy hữu, khi tới chùa Nghiệp Trung, ngài gặp ngài Phật Đồ Trừng (danh sư lừng danh lúc bấy giờ) và xin nhập môn theo học. Tại đây, lại một lần nữa, chúng thấy tướng Ngài xấu xí liền đem lòng khinh thị. Vốn biết do túc nghiệp, ngài âm thầm an nhẫn dốc tâm học tập mà không hề có một niệm ghét hay oán trách các huynh đệ đồng môn với mình. Ngài Phật Đồ Trừng như đọc được tâm trạng của chúng nên nói: “ Người này có kiến thức cao vời không phải bọn các ông có thể sánh kịp”. Quả nhiên, đúng như lời dạy, sau thấy Ngài xuất sắc trong khi thầy giảng đạo,

Ngài lại đem giảng lại cho đại chúng nghe.

48 Nguồn mạch tinh khôi - Tư chất thông minh đặc biệt:

Tục ngữ Việt Nam có câu: “ có tật có tài” cũng để nói lên tâm lý của một người thua kém người khác về mặt nào đó ở ngoại diện, như cơ thể không vẹn toàn, sáu căn khuyết tật, hoặc lùn, lé, hô, sún… là những tướng xấu hoặc do bẩm sinh, nhưng không tránh khỏi bị khinh thường xem nhẹ chưa kể những khuyết tật về nội diện lại còn đáng buồn hơn, không tránh khỏi sự phê bình nghiệt ngã dưới con mắt thiếu cảm thông, chia sẻ của mọi người. Ở đây, ngài Đạo An tuy có dáng người xấu xí, tướng lùn, nhưng trí thông minh có thừa, học đâu nhớ đó, lại còn có những biệt tài khám phá mới lạ mà người khác không thể có được. Việc này đối với chúng ta không lấy gì làm xa lạ lắm như qua báo chương, truyền hình, truyền thông, internet hay sách kỹ lục thế giới (The World Guiness Record)

những nhân vật đặc biệt đương thời ở rải rác chung quanh ta khắp nơi trên thế giới. Chứng tỏ khả năng siêu việt ( super behavior) của một số ít người này trong đời sống hay trong hiện thực của xã hội ngày nay. Thế thì biệt tài của ngài Đạo An cũng là điều đương nhiên mà không làm cho ta ngạc nhiên mấy. Lúc thiếu thời, ít ra là hai lần ngài bị đối xử bất khoan dung mà những người trong cuộc không ai xa lạ khác hơn, chính là những pháp lữ đồng hành hay ngay cả thầy học của mình. Tuổi trẻ ưa có mặc cảm qua hai khuynh hướng: tự ti hoặc tự tôn, ngài đã sáng suốt chọn cách hướng thượng và đeo đuổi cho tới cùng. Sau khi Nguồn mạch tinh khôi 49 thanh dand lừng lẫy, bây giờ đổi lại Ngài được trên từ triều đình vua trọng vọng, dưới đồ chúng mến mộ nể vì tìm tới học mỗi ngày một đông.

Lúc ngài cùng với đệ tử Tuệ Viễn trụ tích tại Tương Dương- Hồ Bắc - ở chùa Đàn Khê, người khắp tứ phương nghe danh tìm đến thọ học rất đông. Tại đây có câu chuyện nổi tiếng còn truyền cho tới nay, giữa ngài và Tập Tạc Sĩ, một danh sĩ đương thời, biết tiếng tăm cũng tới giao tiếp với Ngài. Lúc mới gặp, Tập Tạc Sĩ có ý tự khoe mình nên nói: “ Tứ hải Tập Tạc Sĩ”, nghĩa là Tập Tạc Sĩ, người của bốn bể. Ngài Đạo An cũng có ý tự hào liền đáp lại rằng: “ Di thiên Thích Đạo An”, tức là Thích Đạo An, người của cả gầm trời ( theo xuất tam tạng Ký tập).

Do thần trí thông mẫn qua chuyện kể như sau: Thầy đưa cho một quyển kinh khoảng một vạn từ. Chỉ trong một ngày sư thuộc hết quyển kinh không sai một chữ. Thầy lấy làm lạ, liền cho thọ giới cụ túc ( Tỳ kheo) rồi cho đi tham học các nơi. Gặp lúc Ngài Phật Đồ Trừng đang giảng thuyết, sư nghe xong rồi thuật lại đúng hết. Người đương thời tán thưởng rằng: “ Một vị rất xứng đáng là đạo nhân, bốn phương đều kinh ngạc” ( Từ điển Phật học Hán Việt do ngài Kim Cương Tử chủ biên, phân viện nghiên cứu

Phật Học Hà Nội ấn hành năm 1992).

Qua những mẫu chuyện trên chứng minh cho thấy rằng Ngài là vị bạt tụy xuất chúng mà lúc bấy giờ ít có người sánh bằng; kể cả Tập Tạc Sĩ mà về sau vua Tần là Phù Kiên khi chiếm được Tương Dương, gặp được sư rất 50 Nguồn mạch tinh khôi đổi vui mừng. Vua nói: “Ta đem 10 vạn hùng binh đánh chiếm Tương Dương đã lấy được một người rưỡi, sư Đạo An đây là một người, còn Tập Tạc Sĩ là nửa người vậy”. Như thế đủ biết tài trí và vóc dáng ngài ảnh hưởng trong đời sống của quần chúng ra sao rồi. Ấy là chưa đề cặp tới chỗ đứng của ngài trong Phật giáo hẳn phải là một vị thế nhất định xứng đáng mà cổ kim không hết lời ca tụng tán dương, là bậc long tượng trong chốn thiền gia, để cho hậu thế học hỏi noi gương.

- Hoằng dương Phật pháp:

Theo như kinh Phật Vô Lượng Thọ có ghi rõ: “Chư Đại Bồ Tát học tất cả pháp của các Đức Phật một cách rành rẽ. Tâm an trú đã vô cùng vững chắc, ở đâu các ngài cũng đều cảm hóa tất cả mọi loài. Hiện thân trong khắp vô lượng cõi Phật mà không kiêu mạn, chỉ vì thương xót tất cả chúng sanh. Đầy đủ hết thảy những pháp của Phật. Bao nhiêu kinh điển thuộc Bồ Tát tạng, các Ngài đều đã thông suốt đến chỗ thiết yếu, nhiệm mầu. Tiếng khen đồn đãi đến khắp mười phương, vô lượng Đức Phật đều cùng hộ niệm…” (Kinh Vô Lượng Thọ, T.T. Thiện Thông dịch, chùa Viên Giác - Đức ấn tống năm 2001). Năm Ninh Khang năm đầu đời Tấn Vũ Đế, ngài tránh loạn cùng học trò Tuệ Viễn và 500 người đến Tương Dương lập chùa Đàn Khê, đúc tượng Phật tôn thờ. Vua Vũ Đế biết tính Ngài, chu cấp bổng lộc rất hậu, Ngài đều cố ý từ chối không nhận.

Nguồn mạch tinh khôi 51 Năm Thái Nguyên thứ tư đời Tấn, vua Tần là Phù Kiên chiếm Tương Dương, nghe danh Ngài vua thỉnh ngài về ở chùa Ngũ Trùng tại Trường An, giảng diễn giáo hóa hơn 15 năm và tôn thờ làm thầy. Ngài từng đề nghị với vua Phù Kiên đi Tây Vực thỉnh ngài Cưu Ma La Thập đến Trung Hoa. Tại Trường An tăng đồ theo học ngài lên đến 3000 người trong công cuộc đại hoằng dương Phật pháp. Vua Phù Kiên muốn đánh chiếm Giang Nam, ngài can ngăn, vua không nghe theo, quả nhiên thất bại chua cay ở trận Phì Thủy như đã đề cập.

Ngài chỉnh lý các kinh luận đã được dịch sang chữ Hán rồi biên soạn thành bộ Chúng kinh mục lục. Bộ sách này hiện nay không còn lưu truyền ( thất truyền), nhưng bộ Xuất tam tạng ký tập do ngài Lương Hựu đời Lương biên soạn thành, là căn cứ theo bộ sách trên của Ngài. Ngoài ra, ngài còn dốc hết tâm chí toàn lực vào công cuộc phiên dịch kinh điển, viết lời tựa và chú thích các kinh, gồm tất cả là 22 bộ. Những bản chú giải kinh Phật, ngài luôn cầu Thánh chứng.

Một hôm, do cảm ứng ngài thấy có một vị tôn giả lông mày dài giáng lâm và đem lời thán phục những việc làm của Ngài. Đó chính là Đức Phật Tân Đầu Lư. Khi làm lễ cúng dường, ngài luôn thệ nguyện trước Đức Phật Di Lặc, xin được sinh vào cõi trời Đâu Xuất. Theo như tương truyền, nơi cánh tay trái của Ngài có cục thịt nổi lên như con dấu. Người đương thời gọi Ngài là Ấn Thủ Bồ Tát. 52 Nguồn mạch tinh khôi Ngài tịch năm Kiến Nguyên thứ 21 đời Tần (385) thọ 73 tuổi.

Đồng thời vào đời Tần còn có nhiều vị danh tăng từ Tây Vực đến chuyên việc phiên dịch kinh điển như ngài Tăng Già Bạt Trừng (Sangha – Bhuti) người nước Kế Tân ( Kashmir), Tăng Già Đề Bà (Sanghadeva) cũng thuộc nước Kế Tân, Đàm Ma Nan Đề (Dharmanandi), Đàm Ma Tì (Dharmapriya) người Tây Trúc, Đàm Ma Thị (Dharmakh) người Tây Vực, Tăng Già La Xoa (Sanghalakshas), Cưu Ma La Phật Đề ( Kumarabuddhi) người Tây Vực, Trúc Phật Niệm, người Lương Châu ( tỉnh Cam Túc) v.v… Các vị này đều là những nhà học giả về A Tỳ Đàm ( Tiểu Thừa) nên các kinh điển đã dịch được đều là kinh điển Tiểu Thừa.

Do vậy, ngài Đạo An một mặt giúp vào công cuộc phiên dịch kinh điển với các vị Phạm tăng, mặt khác ngài còn giảng nghĩa kinh “ Phóng Quang Bát Nhã”, những đoạn nghĩa lý khó hiểu, Ngài đều chú thích; Ngài cũng giải thích nhiều kinh điển khác như trên đã ghi gồm tất cả 22 bộ. Ngài là người đầu tiên áp dụng phương pháp phê bình kinh văn. Trong lịch sử Phật giáo Ngài có những cống hiến rất lớn lao, nhứt định.

- Chấn chỉnh tăng già:

Ngài định ra tăng chế để làm qui luật cho tăng già y cứ 3 việc: 1) Hành hương, định tọa 2) sáu thời tu tập 3) Bố

Tát, sám hối.

Nguồn mạch tinh khôi 53 1) Hành hương, định tọa: Qui định việc đi hành hương các danh sơn như nhứt bộ nhứt bái, hay tam bộ nhứt bái; cũng như cách thức định tọa trong việc tham thiền cho đúng phương pháp.

2) Sáu thời tu tập: chư tăng ở tăng viện mỗi ngày phân ra thành 6 thời tu tập hay 6 khóa lễ như sau:

- Khuya: tọa thiền, công phu khuya, tụng đệ thần chú Thủ Lăng Nghiêm, Thập chú, Bát Nhã Tâm Kinh, niệm Phật, hồi hướng.

- Sáng: Học tập kinh, luật, luận.

- Trưa: Cúng ngọ, thọ trai kinh hành niệm Phật - Chiều: Công phu thí thực tụng kinh A Di Đà, hồng danh, Mông sơn thí thực.

- Tối: Thời kinh Tịnh Độ.

- Cuối ngày: Hô canh tọa thiền, chỉ tịnh.

3) Bố Tát, sám hối: Mỗi nửa tháng sám hối vào tối 14 và 29 hoặc 30 tùy tháng thiếu hay đủ, cũng như tụng Bồ Tát giới kinh Phạm Võng và Tỳ kheo giới kinh. Tụng xen kẻ nhau để ôn tập giới luật đã học, nếu tỳ kheo nào phạm tội trong nửa tháng vừa qua, ra giữa chúng sám hối nhận tội và hứa trước Tam bảo khắc phục sửa sai. Ngài Đạo An đã làm một cuộc đại cách mạng 2 mặt cho tăng đoàn:

- Bên trong: Qui định tăng chế

- Bên ngoài: Lấy họ Thích làm họ.

54 Nguồn mạch tinh khôi Hai việc có tính lịch sử vô cùng quan trọng, vẫn được áp dụng suốt chiều dài truyền bá gần 2000 năm qua của Phật giáo Bắc truyền như các nước Trung Hoa, Đại Hàn, Mông Cổ, Việt Nam, Đài Loan… mãi cho đến ngày nay vẫn giữ theo qui định đó. Cũng có nghĩa rằng những qui định chính đáng ấy thích thời và cập nhật nên luôn luôn được tồn tại.

- Người xuất gia lấy họ Thích: Phật giáo từ lúc được truyền đến Trung Quốc năm 67 Tây lịch vào thế kỷ thứ nhất, đến ngài Đạo An thế kỷ thứ tư, người xuất gia phần nhiều lấy họ của thầy, hoặc lấy tên quốc gia nơi sinh ra đời. Chẳng hạn, họ Khang là người nước Khang Cư, “ Chi” là người nước Nhục Chi, “ An” là người nước An Tức, “ Trúc” là người nước Thiên Trúc. Thầy của ngài là Trúc Phật Đồ Trừng, nên ngài cũng có tên là Trúc Đạo An. Nhưng sau ngài lấy cớ, những người xuất gia đều lấy đức Thích tôn làm gốc, nên đều gọi là họ Thích, vì thế ngài có tên là Thích Đạo An. Thật là một nhà cải cách ( reformer) vô tiền khoáng hậu trong lịch sử truyền thừa Phật giáo, để cho giềng mối đạo Phật Thích Ca tuyên lưu bất tuyệt trên cõi Ta Bà này. Nếu không, mối liên hệ hỗ tương giữa thầy trò, môn phong sẽ bị đứt đoạn chỉ trong thời gian ngắn trong vòng 50 năm hay 100 năm sau. Chỉ có họ Thích của chính đức Thích Ca, giáo chủ của đạo Phật, là mãi mãi bất diệt qua không thời gian, đi vào lòng người của nhiều thế hệ, suốt dọc quá khứ đến hiện tại và còn mãi cho tới tương lai.

Nguồn mạch tinh khôi 55 Ngày nay mỗi một Tỳ kheo, Tỳ kheo ni khi dùng họ Thích của mình phải luôn nhớ tới công ơn bậc Tổ đức (Đạo An) đã tạo thêm cơ duyên sức mạnh cho hàng trưởng tử Như Lai, dấn thân vào đời làm một sứ giả tuyên dương giáo pháp của đức từ phụ, xứng đáng là con Phật, cháu Thánh hiền vậy. Cầu nguyện tiếng pháp âm bất tuyệt, Phật pháp cữu trụ ở thế gian để kiến lập cõi Tịnh Độ hay nhân gian Phật giáo, ngay trong cảnh giới ngũ trược ác thế Ta Bà này mà hàng Thích tử đại diện Thế Tôn đãm đương trọng trách: duy trì và phát triển.

- Vài nhận định:

Ngài Đạo An tuân hành di huấn của đức Từ phụ không thân cận thế quyền, từ chối ngay cả không nhận bổng lộc do vua Vũ Đế ban cấp. Mặc dù nhà vua rất nể trọng tôn ngài làm bậc thầy, nhưng không vì chút danh lợi hão huyền nhỏ nhoi mà quên đi bản hoài xuất trần của bậc thượng sĩ, là bài học sáng giá thứ nhất đáng học hỏi. Qui định tăng chế để duy trì thể chế tăng già, chỉ bậc chân tu thạc đức mới đủ tầm vóc nghĩ tới và bắt tay thực hiện. Bởi vì, có không ít những sự chống đối của những vị sống bê tha không lấy giới luật làm đầu. Những qui định nghiêm ngặt tu trì sáu thời hành đạo mỗi ngày của người xuất gia cũng là một việc thật là mới lạ. Nếu không khéo, có người cho rằng như thế là quá bó buộc, mất tự do v.v…

nên cũng là việc không đơn giản một chút nào cả. Thế nhưng ngài đã mạnh dạn, dứt khoát đưa ra đường lối và áp 56 Nguồn mạch tinh khôi dụng thành công, đó là bài học sáng giá thứ nhì của người đệ tử xuất gia đương thời và về sau này.

Người tu lấy theo họ Thích lại là một sáng kiến mới thật hết sức độc đáo, ngoài pháp sư Đạo An ra, lúc bấy giờ không một đạo sư tầm cở nào trong giới Phật gia nghĩ ra cả.Việc làm có thể nói hơi táo bạo lúc đầu, tránh sao cho khỏi chỉ trích, phê bình, đó là chưa kể tẩy chay không chấp nhận. Kiến thức, đạo đức của Ngài đủ sức thuyết phục được mọi dị biệt trong tăng giới thời ấy, để đi đến quyết định chung: người xuất gia lấy họ Thích. Đây là bài học sáng giá thứ ba, và mãi mãi đi vào lịch sử Phật giáo Bắc truyền.

Đạo đức không nằm ở nhân tướng, ai y cứ theo hình dung dáng vẽ bề ngoài phê phán, chỉ trích, chê bai, khinh miệt v.v… người khác, là chưa hiểu Phật pháp, chưa xứng đáng là đệ tử của Phật. Lúc đầu, bị miệt thị, khinh thường… Ngài vẫn tự tại không thấy có vấn đề, để từ từ ngài chuyển hóa tâm niệm bất khoan thứ của mọi người, cho đối tượng thấy được giá trị thật của con người không do nơi tấm thân 50, 60 kilô hay do ở quần áo phục sức bề ngoài. Rồi thu phục được nhân tâm từ chỗ quí mến đi đến tâm phục nơi Ngài như ta đã thấy, là cả một sự kiên nhẫn đầy dũng lực mà nếu thiếu đức tu thử hỏi mấy người xuất gia làm được. Đây là bài học vô cùng cao quí thứ tư cho suốt cuộc đời hành đạo của ta.

Điều trân quí sau cùng hay thứ năm ở mẫu người dám nói và dám làm của Ngài đã thành hiện thực trong lịch sử Nguồn mạch tinh khôi 57 Phật giáo Đông Nam Á nói riêng và cho dòng pháp mạch lưu thông của toàn thể Phật giáo nói chung trong quá khứ, hiện tại cũng như tương lai. Điểm nổi bật hơn cả là qua công hạnh hoằng pháp của Ngài đã để lại cho chúng ta một kho tàng giáo pháp đồ sộ ứng dụng bất tuyệt.

Vóc dáng ngài Đạo An vẫn nguyên vẹn vượt trên không gian và qua thời gian. Mặc dù Ngài thị tịch tới nay trải hơn 1624 năm ( ngài tịch năm 385) xuân thu tuế nguyệt. Thật vậy, tăng chế ngài đề bạt vẫn được áp dụng tại hầu khắp chốn thiền gia cho đàn hậu bối tăng ni trong các tòng lâm, học viện Phật giáo. Điều thiết thân hơn cả với người xuất gia mỗi lần dùng tới Đạo hiệu chữ “ Thích” đặt trước tên mình ta thật tâm đắc và hãnh diện. Tâm đắc là con của đấng Điều Ngự mà là hàng trưởng tử nữa, phải có bổn phận và trách nhiệm xiển dương cũng như bảo vệ Phật pháp không để mai một, lạm dụng, xuyên tạc… Và sau cùng là niềm hãnh diện bậc đại đạo sư đã thông suốt có tầm nhìn xa thấy rộng cho ta lòng tự hào truyền thống lâu đời của Phật giáo mà chư Phật, Bồ Tát, chư Tổ đức đã dày công tô bồi mới có được như hôm nay.

Hàng Thích tử chúng ta phải tự nguyện sống đời sống đạo, dốc chí tu học cho tới hơi thở cuối cùng, và nguyện luôn theo hạnh nguyện Bồ Tát dấn thân vào đời phục vụ để đem lại an lạc hạnh phúc cho loài người và vạn loại chúng sanh.

58 Nguồn mạch tinh khôi

SA MÔN BẤT KÍNH VƯƠNG GIẢ

Sơ Tổ Tịnh Độ - đại sư Huệ Viễn (334-416)

hững bậc Tổ Đức – Tòng lâm thạch trụ - vóc dáng các Ngài luôn tỏa sáng cao chớn chở như ngọn hùng phong sừng sững qua thời – không mà uy danh vẫn còn đồng vọng tới hậu lai, và người đời hết lời ca tụng tán dương. Quả thật, bậc Thánh Đức có khác thế thường ngày càng gần gũi ta hơn. Như Phật Thích Ca mà ngày Đản Sanh, Thành Đạo, nhập Niết Bàn… trải qua 2600 năm vẫn được các hàng môn đệ tưởng niệm khắp nơi trọng thể bằng tâm hiếu kính; cũng như những lễ giỗ cúng Tổ Sư các ngài Bồ Đề Đạt Ma, Huệ Khả, Huệ Năng (Thiền tông,TQ), Pháp Nhiên, Thân Loan (Tịnh Độ, NB), Đạo Nguyên (Thiền Tào Động, NB), Lâm Tế Nghĩa Huyền, Bách Trượng Hoài Hải, Quy Sơn Linh Hựu (Thiền Lâm Tế, TQ), Trí giả đại sư (Thiên Thai), Huyền Trang (Pháp Tướng), Huệ Viễn đại sư – sơ Tổ tông Tịnh Độ… được con cháu nhiều đời truy tán công đức thật hết sức thành khẩn long trọng, trang nghiêm vào dịp lễ húy nhựt để đàn hậu học ôn nhắc học hỏi noi gương công hạnh tiếp nhân độ chúng của các Ngài.

I- Thời kỳ xuất gia tu học: Huệ Viễn đại sư là danh tăng Trung Quốc, sống vào đời Đông Tấn (317-419), họ Giả, người Lâu Phiền – Nhạn Môn, tỉnh Sơn Tây. Năm lên Nguồn mạch tinh khôi 59 13 tuổi sư đi tham học ở Hứa Xương, Lạc Dương. Năm 21 tuổi sư cùng người em là Huệ Trì xuất gia thờ ngài Đạo An làm thầy. Chẳng bao lâu thông hiểu giáo lý thâm uyên của Đại Thừa. Có chỗ tĩnh ngộ, xúc động than rằng: “Chín phái (*) của Đạo Nho đều là trấu cám” (mà chính sư đã nghiên tầm trước đó).

Bấy giờ ở Tương Dương xảy ra giặc giả loạn lạc, ngài Đạo An phải phân tán mỏng học trò đi các nơi lánh nạn mà vẫn duy trì đạo phong trong sự kham nhẫn thiếu thốn đủ điều. Sư rất giỏi về học thuyết tánh KHÔNG của Bát Nhã, năm 24 tuổi lên pháp tòa giảng pháp cho các pháp hội đông người dự nghe. Sư thường dẫn sách của Trang Tử để nói về nghĩa thật tướng của Phật giáo; làm cho người có tâm nghi hoặc tin hiểu. Nhận ra được chỗ sở ngộ của đệ tử, ngài Đạo An cho phép sư luận bàn thư từ của người thế tục gởi đến, phần nhiều nghi vấn về giáo pháp, nhân quả luân hồi… Nhân đây, xin ghi lại câu chuyện: “ Tả kinh cứu bạn đồng học”

như sau:

“Đời Tùy, niên hiệu Đại Nghiệp, có vị khách tăng đi đến miếu Thái Sơn muốn tạm nghỉ qua đêm ở đó. Người giữ miếu nói: Đây không có nhà nào khác, chỉ dưới hiên của miếu Thần có thể tạm nghỉ. Nhưng vì gần đây, những người nghỉ nơi đó đều chết cả”

Khách nói: “ Không hề gì đâu! Cho ta tạm nghỉ nơi đó!

Người giữ miếu bất đắc dĩ y lời dọn giường cho khách nghỉ dưới hiên miếu.

60 Nguồn mạch tinh khôi Tối đến, khách ngồi ngay ngắn tụng kinh. Ước chừng một canh sau (độ 2 giờ), nghe trong màn có tiếng vàng ngọc khua vang, giây lát có vị thần từ trong màn bước ra lễ lạy khách tăng. Khách tăng nói: “ Nghe người ta nói trước đây nhiều người bị chết tại chốn này, có phải là Đàn Việt hại đó chăng? Xin chớ hại ta!”.

Thần nói: “Ngày trước tình cờ những người mạng số sắp chết, nghe tiếng động của đệ tử, nhân quá sợ mà chết, chớ chẳng phải làm hại, xin Thầy chớ lo”.

Khách mời thần ngồi nói chuyện. Một lát sau, khách hỏi: Nghe nói thần Thái Sơn cai trị loài quỉ, có thật chăng?”. Thần đáp: “Đệ tử phước bạc, chính có thế. Có phải thầy muốn biết rõ việc người thân của thầy đã chết chăng?” Tăng nói: Ta có hai bạn đồng học đã chết muốn thấy đó. Thần hỏi tên hiệu rồi nói: “ Một người đã đầu thai làm người, một người bị tội nặng đương ở địa ngục, không thể kêu đến, nếu thầy muốn thấy cũng có thể được”. Tăng rất mừng, liền đứng dậy đi theo thần. Không bao xa, thấy nhà ngục cháy đỏ rực. Thần dắt Tăng vào một nhà, xa thấy một người đương ở trong lửa rên la nói không ra tiếng, thân thể nám cháy đen không nhìn ra được, mùi thịt cháy hôi khét lẹt khiến người đau lòng. Thần nói: Chính ông ấy đó, Thầy còn muốn đi xem vài nơi khác nữa không?”.

Tăng buồn rầu xin trở về. Giây lát đến miếu, lại cùng thần ngồi. Tăng hỏi thần cách cứu bạn học. Thần nói: “ Có thể đặng lắm, nếu Thầy tả được cho ông ấy một bộ kinh

Pháp Hoa, thời chắc ông ấy được khỏi”. Nguồn mạch tinh khôi 61 Bấy giờ gần sáng, Thần từ biệt Tăng vào trong. Sáng ra, người giữ miếu thấy khách tăng vẫn vô sự yên lành, lấy làm lạ hỏi. Tăng thuật lại chuyện đêm qua.

Khách Tăng về chùa vì bạn tả kinh Pháp Hoa, tả xong, đóng bìa, cắt xén tử tế, lại mang kinh đến miếu. Đêm đó thần ra chào hỏi mừng rỡ, hỏi thăm đến có việc chi. Khách đem chuyện tả kinh xong nói với thần.

Thần nói: “Đệ tử đã biết rõ việc ấy, Thầy vì bạn tả kinh, lúc mới chép đề mục thời ông ấy đã khỏi khổ, hiện đã thác sanh vào nhân gian rồi, chỗ này không được tinh khiết để thờ kinh, xin thầy đem kinh về chùa”.

Cùng nhau đàm luận tới gần sáng, thần từ biệt khách tăng vào trong; Tăng lại mang kinh về chùa. Quan Biệt giá Trương Đức tự nói: “ Khi ông trấn nhậm ở châu Duyện có biết rõ việc trên” ( Lại Bộ Thượng Thư Đường Lâm biên, sự tích chép ở kinh Pháp Hoa quyển 6).

II - Thông hiểu Tứ Thư, Ngũ kinh:

Kẻ sĩ ngày xưa phần nhiều đều học Tứ Thư, Ngũ Kinh xem như sách giáo khoa vậy. Cũng là môn học bắt buộc do Bộ quốc gia giáo dục ấn định; ra những đề thi các bậc Tấn sĩ, Hoàng giáp, Thám hoa đều chọn ra từ trong những bộ sách như đã đề cập ở trên.

Tứ Thư là bốn bộ sách gối đầu giường của giới nho sĩ trường quy. Đó là sách: Luận ngữ, Mạnh Tử, Trung Dung, Đại Học. Ngũ kinh là 5 sách xem như kinh lục của Nho giáo như: Kinh Thi, Kinh Thư, kinh lễ, kinh Dịch, kinh 62 Nguồn mạch tinh khôi Xuân Thu, có khi còn thêm kinh Nhạc nữa là 6 kinh. Không những Sư thông hiểu các kinh thư của Nho giáo mà còn bác lãm về Lão Trang. Do vậy, việc nghiên cứu kinh Phật, đối chiếu tỉ giảo sư đưa ra nhận xét chính xác như trên đã dẫn giải. Đa phần người hiểu sâu Nho giáo, Lão Trang lại không hiểu Phật giáo, vì tư tưởng bị gò bó, vướng mắc không thoát ra được khỏi vỏ tri thức, mà như Đức Phật từng khẳng định là: “ Thế trí biện thông”, một trong tám nạn làm chướng ngăn Phật đạo không ít. Sư có thể nói là người có tư tưởng cấp tiến, phá tung được bờ ngăn, bức tường “ kinh viện”, đến với Phật giáo hay đúng hơn triết lý đạo Phật như một nhà khoa học khám phá ra một hành tinh mới đầy hấp dẫn lực. Từ đó, Sư đắm mình nghiền ngẫm như không hề biết mỏi mệt bất kể ngày đêm, để về sau trở thành một nhà lập thuyết, một vị luận sư qua các bộ luận ( sẽ đề cập sau), thật quả xứng danh như đạo hiệu mà bổn sư đã chọn đặt cho Ngài lúc nhập môn vậy.

Cho nên ngày nay nghe nhắc đến danh ngài, trong giới Phật giáo cổ kim không ai là không biết đến công hạnh to lớn của đại sư trong việc xiển dương giáo nghĩa pháp tu Tịnh Độ mà Phật tử chúng ta được thừa ân pháp nhũ. Đồng thời, Ngài cũng chính là nhà tư tưởng lớn đối với Phật giáo Trung Quốc, và Đại Thừa Phật giáo nói chung. Mặc dù Ngài viên tịch trải qua hơn 1593 năm, nhưng Bạch Liên Xã còn đó, chùa Đông Lâm vẫn đang sừng sững còn hiện hữu kia, và cao trọng hơn thế, sự nghiệp phiên dịch kinh điển của Ngài vẫn sống mãi với người Phật tử; và sau hết, pháp môn Tịnh Độ hơn lúc nào hết, ngày nay được xiển Nguồn mạch tinh khôi 63 dương hầu khắp quốc độ này đối với người tín ngưỡng Đức Phật A Di Đà và cõi Tây Phương Cực Lạc, phải nhớ ân bậc Tổ Đức vậy. Ở đây mở dấu ngoặc ghi thêm sơ lược nội dung bộ sách Tứ Thư để tiện dụng các nhà nghiên cứu trong việc tham khảo.

- Đại học là sách ghi chép lại những lời của Vương Dương Minh giảng cho môn đệ, và những vấn đề do hàng môn đệ nêu ra. Đại học là cái học của các bậc đại nhân như đoạn mở đầu ghi: “Đại học chi đạo, tại minh đức, tại tân dân, tại chỉ ư chí thiện” ( Cái đạo đại học do nơi đức sáng, do luôn làm mới, là ở chỗ chí thiện) mà theo Vương Dương Minh là các bậc lấy trời đất, muôn vật làm nhất thể, xem thiên hạ như một nhà, xem cả nước như một người.

Sách Đại học gồm: một chương Kinh Văn hay lời nói của Khổng Tử và 10 chương Truyện là lời nói của Tăng Tử giải thích kinh văn tổng cộng 11 chương.

- Trung Dung có nghĩa là ở mức độ vừa phải, không cực đoan, là trở về nguyên bổn, là đạo lý dung hòa với thiên nhiên, là nền tảng của Nho giáo, truyền từ người này sang người khác. Sách do đệ tử của Khổng Tử biên soạn trước thời Mạnh Tử rút từ sách Lễ Ký có từ thời Hán ( 206 trước tây lịch đến 220 sau kỷ nguyên). Sách đề cập đến công việc trị an của các triều đại, cũng nói đến phong tục tập quán trong xã hội cổ thời Trung Quốc. Sách gồm 2 phần, 33 chương. Phần 1 gồm 20 chương là kinh văn chép 64 Nguồn mạch tinh khôi lại lời Khổng Tử. Phần 2 gồm 13 chương là lời diễn giải của Tử Tư (học trò).

- Luận ngữ: bộ sách gồm 20 chương, bao hàm tư tưởng của Khổng Tử về mọi vấn đề. Nêu một ví dụ để chứng minh. Luận ngữ tập XVI, chương III, nguyên văn: Khổng Tử viết: “ Thiên hạ hữu đạo, tắc lễ nhạc, chinh phạt tự thiên tử xuất. Thiên hạ vô đạo, tắc lễ nhạc, chinh phạt tự chư hầu xuất. Tự chư hầu xuất, cái thập thế hi bất thất hỉ. Tự đại phu xuất, ngũ thế hi bất thất hỉ. Bồi thần chấp quốc mệnh, tam thế hi bất thất hỉ. Thiên hạ hữu đạo, tắc chính bất tại đại phu. Thiên hạ hữu đạo, tắc thử nhân bất nghi. Nghĩa: Khổng Tử nói: Quốc gia được điều hành bằng đạo đức thì lễ nhạc và hành quân chinh phạt đều xuất phát từ thiên tử. Thiên hạ vô đạo thì lễ nhạc và chinh phạt phát xuất từ chư hầu. Phát xuất từ chư hầu thì (vương triều) khó giữ quá mười đời. Phát xuất từ quan đại phu, khó giữ quá 5 đời. Vận mệnh quốc gia do hàng bồi thần cai quản, khó giữ được 3 đời. Quốc gia được điều hành bằng đạo đức, chính quyền không nằm trong tay các quan đại phu, thiên hạ được an trị, người dân trong nước không xôn xao bàn tán.

Dẫn chứng thêm: Luận Ngữ tập XIII, chương 3: “ Danh bất chánh tắc ngôn bất thuận, ngôn bất thuận tắc sự bất thành, sự bất thành, tắc lễ nhạc bất hưng, lễ nhạc bất hưng, tắc hình phạt bất trúng, hình phạt bất trúng, tắc dân vô sở thố thủ túc”. Dịch nghĩa: Danh không chính thì lời nói không thuận, lời nói không thuận thì việc chẳng thành, việc không thành thì lễ nhạc không hưng thịnh, lễ nhạc Nguồn mạch tinh khôi 65 không hưng thịnh thì hình phạt không đúng, hình phạt không đúng thì dân không biết làm sao để xử trí.

- Mạnh Tử: tác phẩm do các môn đệ của Mạnh Tử biên soạn, được Mạnh Tử san định về phần lớn các tiên triều như Tề Tiên Vương, Tề Hoàn Công, Vua Nghiêu, vua Thuấn, Tấn Văn Công, vua Thành Thang, Lương Huệ Vương, và Mạnh Tử trả lời về cách tu - tề - trị - bình. Mạnh Tử ( 372 – 289 trước công nguyên) giải thích chính quyền và chính sách nhân đạo của Khổng Tử như sau: “ Công tác đầu tiên nhằm thực hiện chính quyền nhân ái trong hệ thống tĩnh điền, là phân chia ruộng đất thành những miếng vuông đồng đều… Ở vùng quê, ngoài 8 phần đất riêng còn có một phần đất công chính giữa do dân chúng phụ lực cày cấy. Tại thành phố, dân chúng trả một phần mười lợi ích thâu hoạch được cho chính phủ. Mọi người, không phân biệt cấp bậc, từ quan đại thần cho đến thứ dân đều được cấp 50 mẫu ruộng để hàng thanh niên trai trẻ canh tác. Đất ruộng nhờ vậy không bỏ trống dù cho có người chết hay di chuyển đi nơi khác. Dân chúng trong cùng một tĩnh điền tương trợ nhau trong cơn hoạn nạn, phân chia công tác canh phòng ruộng vườn, tạo tình huynh đệ thuận hòa” ( Mạnh Tử tập II, phần I, chương 3, đoạn

13-18). Khổng Tử và môn đệ nhấn mạnh đến chính phủ hùng mạnh nhờ duy trì giây liên hệ chân chính trong triều đình, nằm rải rác trong sách Tứ Thư, Ngũ Kinh.

III – Ưu tư tương lai Phật giáo: 66 Nguồn mạch tinh khôi Năm 381 Ngài từ biệt thầy về Kinh Châu, qua La Phù, Tầm Dương, thấy đỉnh Lư Sơn cảnh trí thanh tịnh, Ngài bèn trụ tích tại mé bắc ngọn núi này. Lúc đó có sa môn tên Tuệ Vĩnh chùa Tây Lâm, vốn là đồng môn với Ngài, và quan thứ sử Vĩnh Khuyến là Hoàn Doãn dựng chùa Đông Lâm, rồi mời Ngài về trụ trì ở đó. Lúc bấy giờ lại có các ẩn sĩ như Lưu Di Dân, Lôi Thứ Tông cùng khoảng một nghìn vị sa môn đi chu du qua đây, Ngài liền cùng với tăng, tục gồm 123 người, lập thành Bạch Liên Xã, chuyên tu tịnh nghiệp trước tượng Phật Vô Lượng Thọ. Tại đây, Ngài tận lực nghiên cứu kinh điển, thường than rằng vùng Giang Đông chưa có pháp Thiền, tạng Luật còn thiếu, nên sai đệ tử là Pháp Tịnh, Pháp Lãnh v.v… đi khắp nơi tìm các kinh về truyền dịch. Mỗi khi gặp cao tăng người Tây Vực, ngài liền thành khẩn thưa hỏi đạo mầu. Chuyên dùng Tịnh Độ niệm Phật làm pháp môn tu hành, cùng nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc quốc. Ngài trụ nơi Lư Sơn hơn 30 năm không hề rời khỏi núi, chỉ tiển khách tới suối Hổ Khê mà thôi, như bài kệ còn truyền:

Tây Phương cổ giáo Thế Tôn tuyên Đông độ khai tông hiệu Bạch Liên Thập bát đại hiền vi thượng thủ Hổ Khê Tam tiếu chí kim truyền.

Dịch nghĩa:

Tây phương giáo chủ Thích Ca tuyên

Đông độ khai tông hiệu Bạch Liên (1)

Nguồn mạch tinh khôi 67 Mười tám vị đại hiền cao thủ (2)

Dòng Hổ Khê tông chủ lưu truyền (3).

(1) Tổ khai sáng Bạch Liên Xã là ngài Viên Ngộ Tuệ Viễn. Ngài tịch tháng 8 năm Nghĩa Hy 12, đời Tấn (416) thọ 83 tuổi. (2) Mười tám đời kế thừa Bạch Liên Xã gọi là thập bát hiền gồm các vị tăng tục nổi tiếng như: Lư Sơn Tuệ Viễn chùa Đông Lâm, Tuệ Vinh chùa Tây Lâm (Lư Sơn), Tuệ Trì, Đạo Sinh, Đàm Thuận, Tăng Duệ, Đàm Hằng, Đạo Đính, Đàm Tiễn, Đạo Kính, Giác Minh, Phật Đà Bạt Đà tam tạng, trở lên là 12 bậc pháp sư, và sau đây là 6 học sĩ Phật tử: Lưu Trình Chi, Trương Dã, Chu Tục Chi, Trương Thuyên, Tông Bính, Lôi Thứ Tông. (3) Chùa Đông Lâm ở Lư Sơn có dòng suối chảy quanh đổ xuống Hổ Khê. Tương truyền xưa kia pháp sư Tuệ Viễn tiễn khách qua đây thì thấy hổ gầm thét. Do sự tích trên nên đặt tên như vậy.

Trong khoảng thời gian dài Ngài không rời núi, hạnh tu sơn tăng không phải dễ hành ai cũng có thể theo kịp. Phải dứt hết mọi duyên cũng như hạnh đầu đà vậy, hành giả cần chịu đựng gian khổ thiếu thốn trong việc ăn uống, kham nhẫn với thời tiết gió sương mưa nắng; giới hạn tiếp xúc ngoại duyên cho thân tâm an trụ nơi thâm u tĩnh lặng gọi là a lan nhã. Một nơi chốn thanh tịnh chỉ thích hợp bậc chân nhân đạt đạo mới đủ niệm lực theo đuổi mà thôi.

Hạnh tu cần khổ như thế, chính Đức Bổn Sư Thích Ca đã trải qua nhiều năm, nhất là 6 năm tu miên mật trước khi 68 Nguồn mạch tinh khôi đạt được Vô Thượng chánh đẳng chánh giác thành Phật. Hành giả phải kiên trì tự khép mình trong kỷ luật mới có thể vượt thắng được những nội ngoại chướng duyên. Người nào thân thể yếu đuối, nhiều bịnh duyên hẳn khó thích ứng được với hoàn cảnh; những thách thức của tuyết sương, nóng lạnh, giông bão… Do thời tiết bất thường đưa lại, nếu không dự liệu, tìm phương tiện ngăn phòng cũng là bước cản trở đường tu không ít.

Hẳn nhờ đức tu, các Ngài không thoái chí sờn lòng, dù phải hy sinh đến tính mạng cũng không tiếc cho tới khi đạt đạo chứng quả. Như lời kiên thệ của Thái Tử Tất Đạt Đa ngồi tu dưới gốc cây Bồ đề: “ Thà thịt nát xương tan, nếu không đạt thành Chánh Giác ta quyết không rời khỏi gốc cây nầy”, là một chứng minh hùng hồn của tâm thiết thạch, chí kim cương đối với bậc đại chí, như lửa thử vàng, chỉ có lửa tàn vàng thật đâu hề nao núng!

IV - Hết lòng xiển dương chánh pháp:

Một mặt dốc lòng kiến lập đạo tràng truyền trì pháp môn Tịnh Độ, mặt khác Ngài vận dụng nguyện lực phát huy Phật pháp bằng hợp tác với các nhà phiên dịch kinh như tam tạng Tăng Già Đề Bà, Cưu Ma La Thập, Đàm Ma Lưu Chi, Phật Đà Bạt Đà La… “ Khi nghe pháp sư Cưu Ma La Thập đến Quan Trung, Ngài liền phái các đệ tử là Đạo Sinh, Huệ Quán, Đạo Ôn, Đàm Dực v.v… đến kinh đô Trường An nhận làm thầy y chỉ, học Không quán Đại thừa thuộc hệ Ngài Long Thọ. Ngài thường viết thư qua lại với ngài La Thập để thảo luận nghĩa lý. Cũng như phái đệ Nguồn mạch tinh khôi 69 tử là Đàm Ung tham dự dịch luật Thập Tụng với pháp sư Đàm Ma Lưu Chi. Ngài còn thỉnh ngài Phật Đà Bạt Đà La từ Trường An đến Lư Sơn dịch Đạt Ma Đa La Thiền Kinh. Đồng thời tuyên dương học thuyết Bát Nhã Đại Thừa. Ngài cũng đề xướng Thiền học Tiểu Thừa và có kiến giải rất sâu xa đối với vấn đề cải cách Phật giáo Trung Quốc” ( theo từ điển Phật học Huệ Quang tập II, trang 2006-2007 do H.T Minh Cảnh chủ biên, nhà xb Tổng Hợp – Sài Gòn năm 2003).

Lấy sự nghiệp hoằng dương Phật pháp làm chính nên đạo tràng Đông Lâm ở Lư Sơn rất hưng thịnh gồm hơn một nghìn học nhân tăng, tục theo học đạo, dịch kinh; cũng như đạo tràng Trường An của ngài La Thập là hai trung tâm Phật giáo lớn nhất đương thời. Ngài tinh thông Phật lý và giỏi kinh thư ngoại điển nên được người đương thời tôn trọng, và được tăng già ở khắp nơi kính thờ. Chùa Đông Lâm là trung tâm Phật giáo miền Nam, trong khi Trường An là trung tâm Phật giáo miền Bắc. Ngài thành lập Bạch Liên Xã năm 402, lấy chùa Đông Lâm làm đạo tràng khai tông Tịnh Độ tại núi Lư Sơn, nên Ngài là bậc Sơ Tổ của tông này. Suốt đời ngài dốc toàn lực phụng sự đạo pháp, tinh nghiêm giới luật nên trên từ vua quan, dưới đến dân giả ai cũng hết lòng nể phục tôn sùng. Về sau được các vua Đường, Tống ban tặng các thụy hiệu: Biện Giác đại sư, Viên Ngộ đại sư, Chánh Giác đại sư, Đẳng Biến Chánh

Giác Viên Ngộ đại sư.

70 Nguồn mạch tinh khôi Đệ tử Ngài có các vị nổi tiếng nối chí như Huệ Quán, Tăng Tế, Pháp An, Đàm Ung, Đạo Tố v.v…

V - Chủ trương sa môn bất kính vương giả:

Như lời Đức Phật Thế Tôn dạy nơi Kinh Di Giáo trước giờ Ngài thị tịch Niết Bàn, người xuất gia hay thầy Tỳ Kheo đối với 22 việc bất thiện đều không nên làm hay can dự vào để cho thân tâm thanh tịnh, nếp sống trong sạch. Như không được tham dự việc đời, không đi sứ hay làm sứ thần cho vua chúa hay chế độ, không đưa thông tin, không giao hảo người quyền quí, không thân cận kẻ khinh mạn… Hơn nữa, người xuất gia phát nguyện theo Phật, kể từ khi chọn thầy làm nơi nương tựa, lấy Tam bảo làm chỗ tôn thờ, trong giờ lễ thế phát ( xuống tóc) thầy ân cần khuyên bảo hướng về phụ mẫu lạy tạ 3 lạy đền ân sanh thành dưỡng dục. Từ nay trở đi không lạy cha mẹ nữa; cho nên bậc quân vương cũng không ngoại lệ. 1) Nguyên nhân nào Ngài Huệ Viễn chủ trương sa môn không lễ lạy vua? Vào năm 403, phản thần Hoàn Huyền sau khi cướp ngôi lên làm vua hạ lệnh sa thải sa môn, và bắt sa môn phải hết lòng kính vua. Vì ông chưa phải là Phật tử mộ đạo, nên có chánh sách sai lầm, khiến Ngài Huệ Viễn phải soạn luận “Sa môn bất kính vương giả” để phản đối, nói rõ về sự tất yếu không khuất phục vương quyền của người xuất gia. Chỉ có kẻ đại chí dũng lược như Ngài mới dám làm đối với thiên tử lúc bấy giờ.

Nếu một người không đủ uy lực mà dám can vua, hẳn bị khép tội “Khi quân”, là tội trọng đáng xử trảm (chém đầu).

Nguồn mạch tinh khôi 71 Nhưng tiếng nói của Ngài có tác dụng trong dân chúng cũng như trong tăng giới, nên ai cũng tán thành, do vậy sách lược của vua trở thành vô hiệu. Người xuất gia hẳn nghe Phật và theo sát tăng đoàn phụng hành lời Phật dạy, nên Ngài Huệ Viễn vạch sẵn đường hướng rõ ràng.

2) Dự tri tương lai của người xuất gia: Người xuất gia là sứ giả của Phật, là trưởng tử Như Lai để hết thì giờ, tâm lực vào việc phụng sự chúng sanh tức cúng dường chư Phật, nên không thể tham dự việc thế quyền được. Ngài như cảnh báo cho hàng tăng già về sau này không nên tham chính mà quỳ lụy trước thế lực này hay thế lực khác cũng đều trái lời Phật dạy, không theo đúng lý tưởng xuất gia. Vì đã có số người xuất gia vẫn chưa dứt được lòng tham, ham danh vị, tiền tài, lợi dưỡng… mà quên bẳng vai trò của mình, làm cho Phật giáo lụn bại, mất uy tín; và có khi còn bị hiểu lầm tai hại nữa. Điều ngài chủ trương không phải mới lạ, vì như trong kinh Di Giáo có ghi rõ. Nhưng vào đầu thế kỷ thứ 5, ngài nêu lên để nhắc cho nhà vua thấy rõ lập trường của người xuất gia. Kể từ đó, vấn đề sa môn bất kính vương giả trở thành hiện thực cho tới ngày nay, nên có người cho rằng đó là do sáng kiến của ngài Huệ Viễn. Chúng ta ngày nay đang ở vào thế kỷ 21, vẫn còn một số tu sĩ chưa thâm nhập lời Phật dạy, lời Tổ răn, theo phò chế độ, mua danh bán tước, làm lũng đoạn tăng già và Phật giáo, để vinh thân trong sự nhục nhã bất chấp điều liêm sĩ tối thiểu. Làm như vậy, cũng có nghĩa người xuất gia tự lừa mình và cũng cô 72 Nguồn mạch tinh khôi phụ “ chí xuất trần thượng sĩ” trên cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh. Xuất gia là do hảo tâm hay do chí nguyện tựu thành thì không có lý nào lại quên đi ý hướng ban đầu mà làm lui sụt mất tín tâm đối với người Phật tử.

Vấn đề cần bàn thêm cho rõ, luận điểm như thế, không phải người xuất gia thiếu bổn phận, trách nhiệm đối với quốc gia dân tộc. Sự nổ lực tu tập của người xuất gia để tự độ và độ tha đó có phải cao trọng hơn những gì mà người đời quan niệm định hình xưa nay về bổn phận và nghĩa vụ?

VI - Sự nghiệp phiên dịch kinh điển:

Công việc lập chùa, tô tượng, đúc chuông, độ chúng… tuy tồn tại lâu và lợi lạc nhiều người, nhưng không bằng công hạnh dịch kinh điển có giá trị miên viễn.

Trong lịch sử truyền bá Phật giáo, những bậc Tam Tạng pháp sư phiên dịch kinh điển phải được kể tới như:

- Tam tạng pháp sư An Thế Cao ( Thế kỷ thư 2 Tây lịch)

- Tam tạng pháp sư Trúc Pháp Hộ ( Thế kỷ thứ 3 Tây lịch)

- Tam tạng pháp sư Cưu Ma La Thập ( 344 - 413)

- Tam tạng pháp sư Chân Đế ( 499 – 569)

- Tam tạng pháp sư Huyền Trang ( 602 – 664)

- Tam tạng pháp sư Nghĩa Tịnh ( 635 – 713)

Nguồn mạch tinh khôi 73 Ngài Huệ Viễn phiên dịch kinh điển không nhiều, chưa được liệt vào hàng Tam Tạng như các nhà đại dịch giả đã nêu trên. Những dịch, tác phẩm của Ngài gồm có: - Vấn Đại thừa trung thâm nghĩa thập bát khoa ( 3 quyển)

- Lô sơn tập ( 10 quyển, sáng tác)

- Minh báo ứng luận - Thích Tam Bảo luận - Biện tâm thức luận - Sa môn đản phục luận - Đại Trí Độ luận sao tự.

( Theo Lương cao tăng truyện 6, xuất Tam Tạng Ký tập 12, 15, Lịch đại Tam Bảo Ký 7, Đại Đường Nội điển lục 3, Quảng Hoằng Minh tập 15, 27, 30, Pháp Uyển Châu Lâm 100, Đông Lâm thập bát cao hiền truyện).

Nhìn vào bản danh lục các sách dịch của Ngài, đa phần chú mục về luận hơn là kinh. Điều đó cũng thật dễ hiểu, vì Ngài là nhà lập thuyết, luận sư trứ danh trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc, và đồng thời là bậc đại đạo sư của Phật giáo nói chung.

VII - Kết luận:

Pháp môn Tịnh Độ được Đức Bổn sư khai thị để hoàng hậu Vi Đề Hy quan chiêm quán xét sanh về cõi Phật, 74 Nguồn mạch tinh khôi ngay từ lúc Đức Phật còn tại thế. Bà đã thành khẩn tha thiết nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc quốc của Đức Phật A Di Đà, như kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật có ghi đầy đủ chi tiết. Tuy nhiên, pháp tu tịnh nghiệp này tới đời ngài Huệ Viễn ( Tuệ Viễn) cũng đã trải qua 1000 năm, ít người quan tâm ứng dụng. Ngài đã có công khôi phục Di huấn của Phật, thành lập đạo tràng xiển dương pháp môn một cách khoa học hợp thời cơ, nên qui tụ số đông liên hữu hướng về Bạch Liên Xã và tôn Ngài làm bậc thầy chỉ đạo. Như một thuyền trưởng, viên phi công đầy kinh nghiệm, Tổ Huệ Viễn đã chấn hưng và đưa vào hiện thực pháp môn Tịnh Độ sớm nhất từ hơn 1600 năm qua. Ngày nay pháp tu này hầu như được hành trì ở khắp nơi, là nhờ công lao không ít của Tổ và các bậc Thánh hiền Liên xã do

Ngài sáng lập.

Nam mô nhất tâm đảnh lễ khai tông diễn giáo Tịnh Độ tông sơ Tổ, khai sáng Bạch Liên Xã, Tuệ Viễn tổ sư thùy từ tác chứng.

(*) Chín phái đó như sau: 1) Nho gia 2) Đạo gia 3)

Âm dương gia 4) Pháp gia 5) Danh gia 6) Mặc gia 7)

Tung hoành gia 8) Tạp gia 9) Nông gia.

Nguồn mạch tinh khôi 75

LÒNG HIẾU THẢO CỦA THI CA LA VIỆT

* Câu chuyện ông Bà la môn Kathawanus Một trong những đức tánh cao đẹp của con người là hiếu hạnh mà muôn đời luôn được ca ngợi tán dương khắp quốc độ Ta Bà trên cõi đời này. Khi Phật còn tại thế, tại thành Vương Xá (Rajagrha) có người Bà La Môn tên là Kathawanus, cùng với vợ đã quy y Phật và thành người Phât tử mộ đạo. Hai người hết lòng tôn kính cúng dường Phật, các bậc sa môn, nhưng có người con trai là Thi Ca La Việt (Singàlàka) tức Thiện Sanh, không tin Phật-Pháp- Tăng, lại còn tỏ ra bất bình khi thấy cha mẹ lễ lạy Phật và các thầy Tỳ kheo sát đất, cũng như đem dâng cúng dường thức ăn, đồ mặc, thuốc thang và những đồ cần dùng khác. Thiện Sanh nghĩ đơn giản về đời sống chư Tăng cũng như Đức Phật không phải là thần thánh tại sao chúng ta phải khép nép lễ kính qùy lạy sát đất, chấp tay, qùy gối một cách trịnh trọng quá đáng như thế? Do vậy nên sau bao lần khuyên bảo của cha mẹ, Singàlàka-Thiện Sanh-vẫn không nghe theo, không chịu đến hầu thăm Phật và các vị đại đệ tử của Phật như ngài Ca Diếp, Mục Kiền Liên, Xá Lợi Phất, Ca Chiên Diên, Phú Lâu Na ... trong số những đệ tử xuất sắc của Phật. Thiện Sanh trả lời thẳng thắn dứt khoát rằng: “ Con không muốn đến thăm những vị 76 Nguồn mạch tinh khôi ấy, vì mỗi lần đến thăm con phải quỳ lạy khúm núm trước họ làm đau đầu gối, phải ngồi trệt dưới đất làm lấm bẩn áo quần, rồi nếu quen biết họ, con phải dành một phần chi dụng đồ đạc cúng dường ẩm thực, y phục cho họ, làm mất thì giờ và tiền bạc “. Chàng trai đã có lý, không phải hiếu là nhắm mắt tin càng, nhất là việc nào không hiểu rõ nên tìm hiểu tận tường trước khi bắt tay thực hiện.

Thái độ của Thiện Sanh cũng nói lên tâm trạng của một số người trong gia đình tin Phật, nhưng lại có ít thành viên không tin. Đó là chưa kể, có khi những người này lại còn bài bác việc tin tưởng của người thân nữa. Theo như lời Đức Phật dạy: “Tin Ta mà không hiểu Ta là hủy báng Ta”. Ở đây, Thiện Sanh thấy những sự bất ổn do vì không hiểu lòng tín thành của người thân đối với Tam Bảo, nên nêu lên những ý nghĩ mà theo anh ta là phi lý, quá đáng, và cũng biết có vậy, chứ thật sự không tìm hiểu sâu rộng vấn đề một cách nghiêm túc. Nhưng thật ra Thiện Sanh vẫn không vượt ra ngoài vòng hiếu đễ đối với cha mẹ và anh chị em trong gia đình truyền thống.

Cha sinh, mẹ dưỡng Đức cù lao (1) lấy lượng nào đong Thờ cha mẹ ở hết lòng Ấy là chữ hiếu dạy trong luân thường (2)

Chữ đễ nghĩa là nhường Nhường anh, nhường chị lại nhường người trên

Ghi lòng tạc dạ chớ quên Nguồn mạch tinh khôi 77 Con em phải giữ lấy nền con em.

(1) Đức cù lao Là công lao sanh thành nuôi dưỡng con cái khó nhọc của cha mẹ, nên có câu cửu tự cù lao, là chín chữ như: Sanh là sanh đẻ, hoài thai 9 tháng 10 ngày; Cúc là nâng đỡ, dìu dắt như chim mẹ tập chim con chuyền cành từ gần đến xa, cho tới khi con đủ lông cánh bay xa; Phủ là vỗ về, an ủi, trách cứ như câu: “thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi”; Xúc là cho bú mớm, ẳm bồng, nâng niu; Trưởng: nuôi cho khôn lớn nên người hữu dụng trong xã hội; Dục: dạy dỗ điều hay lẽ phải theo đúng tránh sai; Cố là trông nom từng li từng tí nửa bước không rời; Phục: chăm sóc dạy bảo; Phúc: bảo vệ, che chở như gà mẹ trông đàn con thơ chi chít, như có bài thơ dưới đây:

Gà và diều hâu Hai con gà nở chung một mẹ Nhưng anh em cạnh kẹ cùng nhau Hai gà sanh chuyện lôi thôi Xù lông gạt mỏ tức thời chọi nhau Bổng một chú diều hâu bay đến Sà xuống ngay bắt nghiến cả hai Khôn ngoan đá đáp người ngoài Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.

(2) Luân thường 78 Nguồn mạch tinh khôi Là đạo ăn ở với mọi người cho đúng, công bình hợp luân lý, đạo đức truyền thống lâu đời. Theo như Khổng giáo có tam cang và ngũ thường. Tam cang là 3 giềng mối nối kết nhau thành một thực thể nhiều lớp người trong xã hội. Đó là Quân thần cang: vua tôi (vua chánh, tôi trung) Phụ tử cang: cha con (cha hiền, con thảo) Phu thê cang: vợ chồng (hòa ái, tương hợp). Ngũ thường là 5 đức tính căn bản của con người: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín (tương ứng như 5 giới căn bản của người Phật tử).

Vấn đề nhân luân theo truyền thống của người Việt Nam tình thương yêu ngoài gia đình, còn mở rộng đến đồng bào và đồng loại. Nhất là người Phật tử, khi gặp người hoạn nạn đau yếu phải giúp đỡ bằng tình thương yêu chân thật như lo cho chính bản thân. Chẳng hạn như: Thấy người hoạn nạn thì thương Thấy người tàn tật lại càng trông nom

Thấy người già yếu ốm mòn Thuốc thang cứu giúp, cháo cơm đỡ đần

Trời nào phụ kẻ có nhân Người mà có đức, muôn phần vinh hoa.

(Nguyễn Trãi- Gia huấn ca)

Theo như luân lý truyền thống Á Đông từ Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Miên, Lào, Việt Nam v.v... đều phải theo một mẫu mực nhứt định.

Nguồn mạch tinh khôi 79 Và đó cũng là duyên hay biết đâu lại là cơ may để Kathawanus bị bệnh nặng biết mình không qua khỏi, gọi người con trai đến trăn trối, dặn dò việc lễ lạy sáu phương. Lúc còn mạnh khỏe, mặc dù đã nhiều lần khuyên bảo con không thành công, người cha vẫn kiên trì cho đến giờ phút cuối. Một hôm thân phụ Singàlàka muốn con hứa với mình một điều và chỉ một điều thôi, trước khi người nhắm mắt lìa đời. Đó là sau khi ông chết, Singàlàka hằng ngày sau khi thức dậy lễ lạy sáu phương. Singàlàka hứa vâng lời và kể từ sau ngày thân phụ quá vãng, chàng luôn hành lể sáu phương mỗi buổi sáng. * Ước vọng người cha trước khi lìa đời:

Điều mơ ước chân thành của người cha không cao xa hay triết lý gì nhiều, chỉ muốn cho con mình biết cúi đầu và thi lễ. Thái độ lễ lạy của người Phật tử phải 5 vóc gồm đầu mình và tứ chi gieo xuống sát đất mới thể hiện đủ cung cách kính lễ, nhất là đối với chư Phật và Thánh chúng.

Người nào lễ bái đầu không chấm xuống sát đất là trong tâm còn ngã mạn cống cao. Cho nên ngày nay nếu quý Phật tử nào đến hành hương xứ Phật, hẳn chứng kiến việc lễ bái của số người tâm thành tại các thánh tích như Bồ Đề Đạo Tràng (Budhagaya), Tỳ xá Ly (Vaisali), Câu Thi Na (Kushinagara), Lâm Tỳ Ni (Lumbini) ... để thấy rõ và chiêm nghiệm trong việc tu tập của mình. Kinh Thi Ca La Việt là bản kinh sớm nhất trong Phật giáo không phải do Phật thuyết mà là của truyền thống Bà La Môn. Nhưng Đức Phật triển khai rộng theo luân lý xây 80 Nguồn mạch tinh khôi dựng nền tảng gia đình, giúp người Phật tử hiểu rõ bổn phận và trách nhiệm của mình, cũng như hiếu kính đối với đấng sinh thành. Bậc cha mẹ lo cho con từng li từng tí, lúc nhỏ chăm sóc con hết lòng cưng như trứng mỏng, nuông chìu, an ủi, bảo ban, lo từ miếng ăn, giấc ngủ... Đến khi trưởng thành cha mẹ lo cho con học hành, hướng nghiệp, hôn phối... để con theo kịp người, bắc được nhịp với đà tiến của môi trường cuộc sống. Cha mẹ còn lo về mặt tư tưởng cho con thật tận tình mà qua mẫu chuyện trên cho ta thấy: sắp đến giờ hấp hối, mối lo của người cha vẫn không rời đứa con yêu quí, miễn sao con tự hứa để cho cha yên lòng trước khi nhắm mắt lìa đời. Tình huyết thống giữa cha con đã có sự cảm thông, người con tỏ ra hiểu được tâm trạng của cha, hứa danh dự vâng lời cha để cho cha yên tâm trút hơi thở cuối cùng. Mặc dù trước đó, Thiện Sanh có những điểm bất đồng với cha mẹ, nhưng không vì thế mà chàng quên hiếu đạo của một người con trong gia đình nền nếp.

* Lòng hiếu thảo của Thiện Sanh Thi Ca La Việt dịch nghĩa là Thiện Sanh, cũng như Mục Kiền Liên (Moggalana) là đại hiếu tử của bà Thanh Đề hồi thời Đức Phật tại thế. Như ta biết những bản kinh như Vu Lan Bồn, báo phụ mẫu trọng ân hay Thi Ca La Việt... đều là những kinh nói về đạo hiếu của con cháu đối với ông bà, cha mẹ hay bổn phận giữa vợ chồng, con cái, anh em, cha mẹ, người giúp việc (sẽ đề cập chi tiết hơn trong phần sau)... để xây dựng nếp sống gia đình lành Nguồn mạch tinh khôi 81 mạnh theo mẫu mực của người Phật tử tại gia, biết kính Phật, trọng Pháp, ủng hộ Tăng già, quy y Tam bảo và thực hành hay tu tập năm giới.

Năm giới là nền tảng của đạo làm người, nếu ai giữ trọn vẹn 5 điều hiện đời được mọi người kính nể, tôn trọng, đời sau ít nữa tái sanh cũng được làm người có đầy đủ phước đức cao quí.

Như người phát nguyện theo hạnh độ sanh của Bồ Tát, kiếp sau do theo hạnh nguyện mà rộng đường hóa độ chúng sanh ở các quốc độ thanh tịnh hay Phật quốc, hoặc nơi các cảnh giới cao hơn.

Thi Ca La Việt cũng như những chàng trai khác sanh trong một gia đình danh giá, có truyền thống đạo đức lâu đời, hẳn theo nếp sống nhà. Cha mẹ anh trước tin theo Bà La Môn, nhưng sau qui hướng Phật Đà, trở thành đệ tử thuần thành của Tam Bảo, sớm muộn gì anh ta cũng chịu ảnh hưởng về mặt tâm linh. Thật vậy, là người con có hiếu, Thiện Sanh không muốn cho người cha thân yêu của mình phải bận tâm lo nghĩ về mình quá nhiều mà hao mòn vóc thể, tinh thần. Bởi vì, hành xử như vậy là không theo đúng hiếu đạo. Với hiếu tâm đã sẵn, cộng thêm vào đó lời nhắc bảo khéo léo hay lời khuyên cuối cùng của cha. Anh quá xúc động, cũng để không làm cho cha thất vọng, hứa làm theo những gì cha ân cần căn dặn. Đó là món quà cao quí nhất của cha dành cho con - bài học luân lý - để người con trang bị xông pha đi vào đời. Rồi kể từ ngày người cha thương kính không còn hiện hữu trên cõi đời này nữa, anh 82 Nguồn mạch tinh khôi ta cứ mỗi sáng thức dậy là lễ đủ sáu phương theo đúng như lời cha dặn, nhưng chưa kịp thỉnh vấn ý nghĩa của mỗi phương là gì, cho tới một hôm duyên may gặp Đức Phật đi hành hóa, nhờ Ngài chỉ dẫn, giải rõ tận tường việc làm từ trước của mình. Thiện Sanh lại càng tinh cần hơn và đem lòng thương kính người cha quá cố của mình nhiều hơn. Từ đó, chàng thanh niên vừa lạy sáu hướng để cầu sám hối nghiệp chướng của mình, và cũng để cầu siêu cho hương hồn người cha sớm được siêu thoát. Nhờ đó, ngày nay người Phật tử mới đủ cơ duyên nghiên cứu, đọc tụng, truyền dạy Kinh Thi Ca La Việt qua việc lễ bái sáu phương. * Nội dung của Kinh Thi Ca La Việt Theo như lời Phật dạy Thiện Sanh: “ cha con dạy lễ lạy sáu phương, không phải dùng thân lễ lạy như thế. Con đã hiểu sai ý của cha con rồi”. Nhân đó, Phật giảng giải tiếp: “ Hàng Trưởng giả, những người trí thức, nếu có thể trừ dứt sáu pháp xấu ác, đó chính là lễ lạy sáu phương”.

Sáu pháp đó chính là: 1- Tham uống rượu 2- Đam mê cờ bạc 3- Ưa thích ngủ sớm dậy trể 4- Ưa mời thỉnh khách khứa nhậu nhẹt 5- Thích giao du với kẻ xấu 6- Ham thích giết hại, lừa gạt, dan díu vợ người.

Nguồn mạch tinh khôi 83 Đức Phật dạy rõ: “ Nếu con không trừ được sáu việc ấy thì sự lễ lạy nào có ích gì? Lại càng lan tràn tiếng xấu, việc nhà rối loạn, tiền của hao tổn, thân thể yếu đuối gầy còm, việc lành ngày càng mai một, kẻ xa người gần không còn ai kính trọng”.

Sáu điều căn bản nêu trên, nếu ai giữ trọn sẽ tròn nhân cách hay nói cách khác đó cũng chính là 5 giới cho người Phật tử tại gia tu tập. Giới thứ nhất tính từ dưới lên cho tới số một chính là giới thứ năm, như xưa nay chúng ta vẫn hành trì. Thế nhưng, sống trong đời phiền tạp, người Phật tử cũng khó giữ trọn được những điều Phật dạy.

Không những ở Tây Vức thời xưa cách nay 3000 năm con người coi trọng đạo hiếu như thế, ngay tại Đông Độ mà điển hình là Trung Quốc qua nhiều ngàn năm với 24 gương hiếu (nhị thập tứ hiếu) muôn đời còn nhắc tới như những bài học luân lý trong đạo làm người. Đặc biệt trong Phật gia vào đời Đường thế kỷ thứ 9 thiền sư Qui Sơn Linh Hựu (771-853) trong văn Qui Sơn Cảnh Sách có nêu rõ:

“Thân cận thiện hữu giả như vụ lộ trung hành, tuy bất thấp y, thời thời hữu nhuận. Áp tập ác giả, trưởng ác tri kiến.

Một hậu trầm luân, nhất thất nhơn thân, vạn kiếp nan ngộ”, có nghĩa là thân cận học hỏi bạn lành như đi trong sương móc, tuy không ướt áo, nhưng mỗi lúc cũng thấm nhuần.

Chơi thân kết giao với kẻ ác, ác tri kiến ngày càng tăng.

Chết bị đọa lạc, một khi mất thân người, muôn kiếp khó được trở lại. Đức Phật dạy Thiện Sanh: “Này thiện nam tử, 84 Nguồn mạch tinh khôi nên biết chọn người tốt để giao tiếp kết thân, học hỏi theo, tránh xa những người xấu ác. Như Ta từ vô số kiếp trước vẫn thường gần gũi những bậc thiện tri thức, nay mới được thành Phật quả”.

Tục ngữ Việt Nam cũng có câu: “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”, là những bài học dạy con từ thuở còn thơ ấu mà bậc cha mẹ quan tâm trong việc xây dựng nếp sống gia đình.

* Ý nghĩa việc lễ bái sáu phương như:

Phương Đông như vừng dương hướng về cha mẹ của người con biết phụng dưỡng có 5 điều:

1) Hết lòng hiếu kính, chăm nom thăm viếng làm cho cha mẹ vui lòng.

2) Mỗi ngày lo dậy sớm, sắp xếp việc nhà, lo cơm nước, biết cần kiệm và luôn giữ nếp nhà. 3) Thay cha mẹ làm những việc nặng nhọc.

4) Luôn nhớ nghĩ đến ân đức của cha mẹ. 5) Khi cha mẹ già yếu, bịnh tật hết lòng chăm sóc, lo lắng, tìm thầy thuốc chữa trị.

Cha mẹ đối với con cũng có 5 điều:

1) Dạy con bỏ điều ác, làm điều lành.

2) Dạy con nên gần gũi những người hiểu biết.

3) Dạy con chuyên cần, chú trọng việc học hỏi. 4) Khi đến tuổi trưởng thành lo cố vấn việc hôn nhân.

Nguồn mạch tinh khôi 85 5) Chia tài sản trong gia đình cho con.

Phương Nam có ý nghĩa phụng sự thầy như kim chỉ nam. Người học trò phải nhớ 5 điều:

1) Giữ lòng cung kính, nể sợ.

2) Vâng lời thầy dạy bảo.

3) Cần giúp đỡ như giặt giũ, sửa sang phải gắng sức làm. 4) Chuyên cần học hỏi không chán nản.

5) Sau khi thầy qua đời phải giữ lòng tôn kính, nhớ tưởng, ca ngợi những đức độ của thầy, nhất thiết không được luận bàn đến những điều sai trái, lầm lỗi trước của thầy. Thầy dạy đệ tử cũng có 5 điều:

1) Hết lòng dạy bảo không mỏi mệt, khiến cho học trò mau được hiểu biết. 2) Mong muốn học trò mình tiến bộ hơn nữa.

3) Muốn cho học trò không quên những kiến thức đã học.

4) Khi học trò gặp khó khăn, chỗ không hiểu, phải tận tình giảng rõ.

5) Mong cho học trò có trí tuệ vượt trổi hơn thầy. Phương Tây có ý nghĩa người vợ đối với chồng có 5 điều:

1) Chồng đi đâu về nên chào đón niềm nở.

2) Khi chồng vắng nhà phải lo chu tất mọi việc bên trong, giữ lòng kính trọng chờ đợi.

86 Nguồn mạch tinh khôi 3) Không được khởi tâm lang chạ với người đàn ông khác.

4) Khi chồng có nặng lời, không được tùy tiện đối đáp, lộ vẽ giận tức; phải tỏ lộ sự thật không được dấu diếm, nhất là không được cất giấu vật sở hữu để dùng riêng. 5) Phải đợi chồng nghỉ ngơi trước, mình lo xem xét cẩn thận việc nhà rồi mới đi nghỉ sau.

Chồng đối với vợ cũng có 5 điều:

1) Mỗi khi ra vào đều giữ lòng tương kính.

2) Ăn uống phải theo giờ giấc để vợ khỏi nhọc nhằn và không buồn bực.

3) Khi vợ muốn mua sắm đồ trang sức, tùy hoàn cảnh mà định liệu theo sở thích không quá khắc khe. 4) Giao phó tài sản cho vợ coi sóc, giữ gìn.

5) Không được tư tình với bất cứ một người đàn bà nào khác, khiến vợ sanh lòng ghen tuông, nghi ngờ, có thể đi tới chỗ ly tán tình nghĩa vợ chồng.

Phương Bắc có ý nghĩa trong sự giao tiếp cư xử với thân thuộc, bạn bè, đôi bên đều phải nhớ 5 điều: 1) Có người làm việc xấu ác, lỗi lầm, những người khác phải thay nhau khuyên bảo, can gián, ngăn chặn.

2) Khi có người gặp tai nạn rủi ro, ốm đau bệnh tật, những người khác phải quan tâm chia sẻ giúp đỡ.

Nguồn mạch tinh khôi 87 3) Khi trong gia đình có việc bất hòa không được mang ra nói với người ngoài.

4) Phải giữ lòng kính trọng, ngợi khen điều tốt của nhau, duy trì quan hệ tới lui thăm viếng. Tha thứ, bỏ qua không để tâm hiềm giận, oán hờn.

5) Nên giúp đỡ, hỗ trợ, cứu vớt lẫn nhau trong sự san sẻ hiểu biết.

Phương dưới có ý nghĩa người chủ đối với kẻ giúp việc phải biết 5 điều:

1) Phải quan tâm tới các nhu cầu đời sống của kẻ giúp việc.

2) Khi họ có bịnh phải lo mời thầy thuốc chữa trị.

3) Không được dùng roi vọt đánh đập; cần phải tra xét sự việc rõ ràng, sau mới trách phạt. Việc nào có thể tha thứ thì nên tha thứ.

4) Không nên ép làm việc nhiều giờ, trả lương không tương xứng.

5) Phải đối xử công bằng, bình đẳng như nhau, không nên có ý thiên vị.

Người giúp việc đối với chủ có 5 điều: 1) Phải lo thức dậy sớm, không đợi chủ gọi.

2) Phải biết những việc nên làm thì tự làm, không để nhọc lòng chủ sai khiến.

88 Nguồn mạch tinh khôi 3) Phải biết thương tiếc quí trọng tài sản của chủ không được xem thường mà vất bỏ, làm hư hỏng. 4) Mỗi khi chủ nhà có việc ra vào phải lưu tâm đưa đón.

5) Không được bàn nói những việc lỗi xấu của chủ, chỉ nên ngợi khen những điểm tốt đẹp mà thôi.

Phương trên có ý nghĩa việc cúng dường các bậc sa môn, hàng thiện tri thức có 5 điều:

1) Nên đem tâm chân thật hướng về.

2) Phải cung kính làm việc phụng sự không cho là khó nhọc.

3) Thường nhiều lần thưa hỏi đạo lý.

4) Phải lắng nghe, suy ngẫm rồi tu tập để dần dần tạo phước đức.

5) Phải thưa hỏi rõ ràng về tôn chỉ của việc niệm Phật, tham thiền, ngày đêm chuyên cần tu tập.

Hàng sa môn, thiện tri thức khi chỉ bày cho người cũng phải nhớ 5 điều:

1) Dạy người tu tập các pháp bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tu thiền, trí tuệ.

2) Dạy người các phép oai nghi, lễ tiết, không để buông thả, phóng túng.

3) Dạy người giữ lời nói và việc làm luôn tương xứng, không nên nói một đàng làm một nẽo.

Nguồn mạch tinh khôi 89 4) Dạy người chuyên cần lễ bái Tam Bảo, khởi tâm thương xót hết thảy mọi loài chúng sanh.

5) Dạy người hồi hướng công đức, phát nguyện cầu sanh Tịnh Độ, chứng đạt Bồ Đề rồi sẽ trở lại hóa độ chúng sanh.

Nghe lời Phật giảng giải rõ ràng, rành mạch của việc lễ bái sáu phương xong, Thi Ca La Việt liền xin thọ trì 5 giới, quy y Tam Bảo, và từ đó trở thành là một Phật tử chân chánh. Người Phật tử ý thức rõ lời Phật dạy các pháp đều vô thường, khổ không và vô ngã, không có gì sở hữu của ta kể cả mạng sống cũng chóng tan hoại như bài kệ sau đây: Phụ mẫu tình thâm chung hữu biệt Phu thê nghĩa trọng giả phân ly Nhân tình tợ điểu đồng lâm túc Đại hạn lai thời các tự phi. Có nghĩa là:

Cha mẹ ân sâu còn ly biệt Vợ chồng nghĩa nặng cũng lìa nhau Nhân tình nào khác chim chung ngủ Hạn đến chia đường mỗi hướng bay.

Theo Nhiếp luận của Chân Đế Tam Tạng pháp sư dịch vào đời Lương, Phật tử phải phát Bồ Đề tâm, thọ Bồ tát giới mới gọi là “chân thị chư Phật tử” (Đúng là những Phật tử chân chánh). Theo như tinh thần này, nghĩa của từ 90 Nguồn mạch tinh khôi chân chánh chỉ hàng Đại thừa Bồ Tát phải hội đủ 5 điều kiện như sau:

1- Dùng phương tiện làm cha: vận dụng mọi cách làm việc lợi người giúp vật như bố thí tài vật, ban rải giáo pháp để cải thiện đời sống của mọi người, mọi chúng sanh. Đem cho người sự lợi lạc bằng hướng nghiệp để bảo đãm cuộc sống; và nhất là ban cho cái “dũng không sợ” để ai cũng có một đời sống an lành hạnh phúc. 2- Dùng Bát Nhã làm mẹ: Bát nhã là trí tuệ hay trí mẫu, tức trí vượt hơn các trí thông thường của thế gian. Trí Bát Nhã gọi là tuệ trí do tập trung nội lực như vàng ròng tinh luyện thành, không còn xen tạp những chất bợn nhơ dục nhiễm.

3- Dùng thiền định làm thai: đây cũng gọi là thánh thai, vì được trưởng dưỡng bằng món ăn thiền duyệt nuôi lớn thai nhi, sẽ sanh anh nhi trí tuệ.

4- Dùng từ bi làm dưỡng dục: lòng thương yêu không phân biệt thân sơ, oán - thân là chất liệu bồi bổ tuệ giác Bồ ề trên lộ trình giác ngộ.

5- Lòng tin Đại thừa làm chủng tử: hạt giống lành là cái nhân tốt mới có kết quả tốt. Hạt giống Đại thừa hẳn là nhân hạnh Bồ Tát rộng đường hóa độ chúng sanh. Đây là lý tưởng của người Phật tử chân chánh, nếu phát tâm tu hành mà thiếu một trong 5 điều trên thì vẫn không thể gọi là chân Phật tử.

* Bài học xử thế của người con hiếu:

Nguồn mạch tinh khôi 91 Người con hiếu luôn luôn bão trọng hình hài trong thân xác do cha mẹ tạo thành theo lý duyên khởi: một là tất cả, tất cả là một hay cái này có thì cái kia mới có và ngược lại. Vì thế, tất cả muôn vật đều tồn tại nương tựa lẫn nhau như một chuỗi liên hoàn vô tận suốt dọc quá khứ, hiện tại cho tới vị lai.

Theo tinh thần Bát Nhã sự chằng chịt duyên sinh giữa vật chất và tinh thần liên hệ mật thiết với nhau như: “sắc tức là không, không tức là sắc, thọ tưởng, hành, thức (5 uẩn) cũng đều như thế”. Nói cách khác như trong gia đình, Cha cũng là Mẹ, Mẹ cũng là anh Cả, anh Cả cũng là anh Ba, anh Ba cũng là anh Tư, anh Tư cũng là chị Năm... Bởi vì một thành viên trong gia đình có vấn đề là các thành viên khác chung nhau chia sẻ gánh vác, hầu an ủi lúc vui buồn đều có nhau. Như vậy giữ gìn thân thể không chưa đủ, người có đạo lý còn phải lo chăm sóc đời sống tinh thần hay tâm linh bằng cách tu tập chính bản thân, cũng như hướng thiện cha mẹ về với luân lý muôn đời của tổ tiên, quy y Phật đạo, nếu cha mẹ chưa sẵn sàng phát tâm.

Việc phụng dưỡng cha mẹ cũng phải tùy duyên để tránh gây thêm ác nghiệp, đó chưa phải hiếu kính mà có khi còn đi ngược lại là đằng khác. Để làm vui lòng đấng sanh thành, Thi Ca La Việt đã thể hiện trọn vẹn được tâm hiếu của người con đối với cha mẹ, niềm tôn kính đối với huyết thống tổ tiên, ngưỡng phục đạo lý tôn giáo bao đời của giống nòi, như một trợ lực tinh thần anh đã giúp người cha 92 Nguồn mạch tinh khôi mãn nguyện trước khi về hầu Phật bên Tây Phương Cực Lạc Quốc.

Đó là duyên khởi để bản kinh Thi Ca La Việt ngắn gọn còn lưu truyền cho tới nay, và nhân vật chính Thiện Sanh của kinh nêu gương hiếu cho người Phật tử học hỏi noi theo mà không niệm phân biệt sang hèn, quí phái hay hạ tiện, màu da hay chủng tộc...Tất cả loài người trên mặt địa cầu ai chắc hẳn cũng muốn cho con cái mình có lòng hiếu thảo, thương yêu, kính quí đối với đấng sanh thành. Tạm mượn mấy câu ca dao sau để kết thúc như:

Công cha như núi Thái sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

hay:

Có ông bà mới có ta Ông bà là gốc, mẹ cha là cành Thân ta như thể lá xanh Nhờ gốc vun bón, nhờ cành chở che.

Nhân mùa Vu Lan báo hiếu năm Kỷ Sửu, Phật lịch 2553, chúc những người con hiếu thảo còn cha mẹ phụng dưỡng chu đáo để làm vui lòng đấng thân trong muôn một;

những ai có cha mẹ quá vãng biết thành tâm cầu nguyện cho thần thức song thân sớm thoát cảnh trầm luân sanh về Nguồn mạch tinh khôi 93 Tịnh Độ. Và cầu chúc tất cả chúng ta có được một mùa lễ Vu lan hoan hỷ hiếu hạnh trọn đầy, tâm thành xông ngát hương hoa dâng cúng mười phương Tam bảo và cha mẹ hiện tiền, cùng quá cố với lòng biết ơn của phận làm con.

94 Nguồn mạch tinh khôi