Phật Tổ Tam Kinh

Lời nói ngay thẳng mới trái nghịch thính giác, như thế làm sao không ghi khắc vào lòng

dạ?

Đắng miệng lời trung¹⁹¹ ắt phải trái nghịch thính giác. Nghe rồi phải sửa lỗi, ghi khắc tận đáy lòng.

便能澡心育德。晦迹韜名。 Mà như thế thì tất nhiên có thể rửa tâm, nuôi đức, ẩn dấu, vùi tên, Rửa tâm mình thì tâm trong sáng, nuôi đức mình thì đức đầy đủ, ẩn dấu vết để ‘hòa ánh sáng, đồng bụi trần’¹⁹², vùi tên tuổi để ‘tìm thực tế, bỏ phù hoa’¹⁹³ . 蘊素精神。喧囂止絕。 tập trung tinh thần, đình chỉ ồn náo.

Dưỡng tánh thì yên sợ hãi, thanh nhàn thì dứt lo nghĩ.

Dưới đây, đoạn đầu là tham thiền học đạo, đoạn sau là tận lực giáo thọ.

(13) Sách Tiến Tu Tập Về Thiền 若欲參禪學道。頓超方便之門。 Nếu muốn tham thiền học đạo, vượt bỏ ngay cửa ngõ phương tiện, Như Lai thẳng thắn loại bỏ phương tiện, chỉ còn nói đến tuệ giác vô thượng.¹⁹⁴

心契玄津。 thì phải tâm hợp huyền tông, Tâm không vin theo cái gì khác.

研幾精妙。 cứu xét tinh yếu, Nghiên cứu các pháp, quán triệt tinh yếu.

決擇深奧。 quyết trạch thâm áo, Nghiên cứu nghĩa lý sâu xa¹⁹⁵, quyết trạch tinh yếu kín đáo.

啟悟真源。 khải ngộ chân nguyên, Khai mở và ngộ nhập cái uyên nguyên của chân đế.

愽問先知。 bằng cách tham vấn sâu rộng với liệt vị tiên giác, Không thể ở trong phòng tối mà cố giữ sự ngu mê; phải học hỏi rộng khắp để nuôi lớn định tuệ. 親近善友。 gần gũi thân thiết với các bậc thiện tri thức.

Ngài Thiện Tài đi về hướng Nam thưa hỏi với các bậc thiện tri thức, một đời tham học, sự nghiệp thành tựu trọn vẹn.¹⁹⁶ Người xưa nói: “Thấy biết đích xác là phương Nam, thì mới đi hết phương Nam. Một người có ích cho ta, thì ai nấy đều là thiện hữu. Gặp ba độc nhưng ba đức vẫn tròn đầy, vào nhất trần nhưng nhất tâm vẫn thanh tịnh. [Dù thiên hóa nhưng chẳng đổi thay tâm ý, vạn cảnh thuận thì thông suốt nơi đạo lý.] Khế hợp được với diệu trí của Văn Thù, rõ ràng là, kẻ sơ tâm đã thể nhập huyền môn của Phổ Hiền, chưa từng có tự thể biệt lập.”¹⁹⁷ Đây có thể gọi là ‘thân cận thiện tri thức’. Sách có câu: “Thánh nhân tốt với người tốt, tốt cả với những người không tốt,”¹⁹⁸ huống chi mình là người Thích tử?

此宗難得其妙。切須子細用心。

Thiền tông như thế này thiệt khó mà nắm được chỗ nhiệm mầu của nó, nên phải khẩn thiết

vận dụng cái tâm một cách tinh tế và chín chắn, Pháp môn tâm địa này nếu từ tâm mà có được, thì y lan¹⁹⁹ trở thành cây chiên đàn. Nếu đánh mất ý chỉ ấy, thì cam lộ thành ra vườn tật lê²⁰⁰. Chớ coi thường thô tâm vậy.

可中頓悟正因。便是出塵階漸。

mới ngay trong khả năng này mà đốn ngộ chánh nhân, mới làm thềm bậc tiến dần trong sự

siêu thoát phiền não.

Nếu đốn ngộ hai chữ ‘chánh nhân’²⁰¹, thì trăm sông xuôi về biển cả, không phân biệt nguồn chảy. Một niệm tương ưng, thì thời gian trước sau đều cắt đứt²⁰²; chiếu thể độc lập, thì cảnh và ta đều nhất như.²⁰³ Siêu xuất trần lao, nhưng về lý, thì đốn ngộ, nhân cái ngộ đều trừ bỏ; về sự, không phải đốn trừ, theo thứ lớp mà diệt hết.²⁰⁴

此則破三界二十五有。 Và như thế là phá hủy nhân tố hai mươi lăm hữu trong lĩnh vực ba cõi, Luận ghi: “Tứ châu, tứ ác thú; Phạm vương, lục dục thiên; Vô tưởng và tịnh cư; Tứ không và tứ thiền; Là hai mươi lăm hữu.”²⁰⁵

內外諸法盡知不實。從心變起悉是假名。 các pháp thân tâm vũ trụ đều biết không thật, duy tâm biến hiện, toàn thị giả danh. Nội tâm và ngoại cảnh đều hư vọng không thật, do vọng thức biến hiện. Nếu ngộ nhập ‘Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức’, thì trong ánh sáng của sự tịch chiếu²⁰⁶, biết rõ mà không thủ đắc. 不用將心湊泊。

Đừng nên đem tâm ghé họp:

“Đem tâm, dụng tâm, há chẳng phải là lầm lớn đó sao?”²⁰⁷ 但情不附物。物豈礙人。 tâm không ghé họp với cảnh thì cảnh đâu chướng ngại cho tâm.

Tâm thì giả tạo, không thực. Cảnh vốn chẳng phải cảnh.

任他法性周流。莫斷莫續。 Mặc cho pháp tánh lưu lộ toàn diện, đừng cắt đứt mà cũng đừng nối tiếp; Không cần cắt đứt vọng để nối tiếp chân, bởi vì pháp tánh lưu lộ toàn diện thì thong dong tự tại, tự mình vui thú.

聞聲見色。蓋是尋常。

thấy sắc nghe tiếng quả thực bình thường

“Chỉ thấy nghe này chẳng thấy nghe; còn đâu thanh sắc để trình anh; trong đây nếu hiểu toàn vô sự; thể dụng ngại gì phân chẳng phân.”²⁰⁸

這邊那邊。應用不闕。 thì bên nay bên kia ứng dụng đầy đủ. Không kiếp và hiện tại, lý và sự đều không trở ngại. Nơi đạo tràng bất động mà dạo chơi khắp vô số quốc độ.²⁰⁹

如斯行止。實不枉披法服。

Sống mà động cũng như tĩnh đều được như vậy mới thật không khoác mặc pháp y một

cách uổng phí, Tu hành và tri giải đã chân chánh, thì ngoài và trong tương ưng. 亦乃酬報四恩。拔濟三有。 cũng tức là báo đáp bốn ân, cứu giúp ba cõi. Đó là đạo lý của ân tình cứu giúp muôn loài. Mình và người đều được lợi ích. 生生若能不退。佛階決定可期。 Nếu đời đời không thoái chuyển thì quả vị Phật đà quyết chắc có thể kỳ vọng, Đã bước lên con đường huyền diệu, thì chẳng dừng lại ở một đời hay hai đời, mà bước từng bước thong dong trên thềm thang ngôi nhà Phật, không còn thoái chuyển.

往來三界之賓。出沒為他作則。 và là người khách qua lại ba cõi nên ra vào đều làm khuôn phép cho người. Đức Phật là bậc đạo sư của ba cõi. Kinh nói: “Nay ba cõi này toàn thuộc Như Lai, chúng sinh trong đó đều là con Ta.”²¹⁰ Đức Phật đã đi trên con đường của cổ Phật, vì chúng sinh làm khuôn phép, dẫn dắt họ vượt thoát [ba cõi].

此之一學最妙最玄。但辦肯心必不相賺。

Thiền học như thế này cực kỳ huyền diệu. Chỉ lo cho đủ sự "khẳng tâm", đoan chắc không

lừa gạt.

Tổ sư từ Tây thiên sang là để chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật, thoát phàm vào Thánh; mục đích ấy chắc chắn không sai. Chỉ lo người học Thiền không chịu lưu tâm về sự tồn vong, hoặc sự tiến thoái, thì không thể thâm nhập Thiền học.

Từ đây trở xuống là nói riêng theo căn cơ, suy cùng ý nghĩa của giáo pháp.

(14) Sách Tiến Tu Học Và Hoằng Pháp 若有中流之士未能頓超。且於教法留心溫尋貝葉。 Những người trung bình, chưa thể vượt ngay lên được, thì hãy để cả tâm trí vào giáo pháp, ôn cho thuộc và tìm cho rõ kinh điển, Vì căn cơ chẳng đồng, nên mở riêng cánh cửa phương tiện. Ôn lại cái cũ, biết thêm cái mới, vì cần nương ngón tay để thấy mặt trăng.

精搜義理。傳唱敷揚。接引後來。報佛恩德。時光亦不虗棄。必須以此扶持。 cứu xét một cách tinh tường đối với nghĩa lý, rồi truyền bá phu diễn ra để dắt dẫn tương lai, báo đáp ơn Phật. Thì giờ đừng để uổng phí, bằng cách phải lấy công hạnh trên đây mà hỗ trợ đời mình.

Truyền bá giáo pháp, dẫn dắt kẻ mê, cần phải có con mắt giáo pháp, cho nên nói, “bằng cách phải lấy công hạnh trên đây mà hỗ trợ đời mình.”

住止威儀。便是僧中法器。

Như thế thì động cũng như tĩnh đều có uy nghi, biến mình thành bậc "pháp khí" trong

hàng Tăng bảo.

Uy nghi nghiêm tịnh, động tĩnh khả quan. Nội đức đầy đủ mới làm pháp khí.

豈不見倚松之葛上聳千尋。附託勝因方能廣益。

Không thấy dây sắn quấn theo cây tùng kia sao, nó cao vót lên đến cả ngàn tầm: phải ký

thác đời mình vào nhân tố tối thượng, mới có năng lực tạo được ích lợi rộng lớn.

Thí dụ ở trên kết hợp với pháp. Người xưa nói: “Dây tơ hồng quấn leo, lên đến ngọn cây tùng.”²¹¹ Nội nhân và ngoại duyên cùng nhau tác thành mới đến được quả vị Vô thượng, làm lợi ích rộng khắp cho chúng sinh. 懇修齋戒。莫謾虧踰。 Phải chân thành giữ gìn trai giới, đừng man trá, thiếu sót hay vượt bỏ. Khuy [虧], là thiếu sót. Du [踰], là vượt bỏ.

世世生生。殊妙因果。 Vì chính trai giới là cái nhân tối thượng đem lại cái quả tối thượng trong mọi đời kiếp.

Nhân quả rõ ràng.

(15) Sách Tiến Sự Thăng Tiến 不可等閑過日。兀兀度時。可惜光陰。不求升進。

Do đó mà không thể tầm thường hết ngày, nhọc nhằn hết buổi, để thì giờ mất đi một cách

đáng tiếc mà không chịu cầu lấy sự bước tới và vượt lên. Nếu khéo vận dụng tâm mình, thì được tài sản về Pháp của Phật.

徒消十方信施。 Như vậy là tiêu thụ của tín thí một cách vô ích, Vì nuôi dưỡng đạo nghiệp của mình mà tín đồ mang đến cúng phẩm. Đạo nghiệp không thành thì tránh hưởng dụng.

亦乃辜負四恩。 mà cũng phụ bạc tất cả bốn ân. Chính mình trầm luân, trở thành phụ bạc.

積累轉深。心塵易壅。 Rồi chất chứa sự hệ lụy càng nhiều thì bụi bặm của tâm trí càng dễ làm cho nó bít lấp, Tội lỗi chất chứa ngày càng sâu càng nặng, thì bụi bặm của tâm trí càng thêm vẩn đục, bít lấp tánh linh nguyên²¹² .

髑途成滯。人所輕欺。 nên đụng đâu tắc đó, ai cũng khinh khi.

Căn trần bế tắc, hạnh giải điên tà, bỏ gốc theo ngọn, bị người khinh khi.

(16) Sách Tiến Sự Tự Trọng 古云彼既丈夫我亦爾。不應自輕而退屈。

Phật đã huấn dụ, ai kia đã là đấng trượng phu thì ta đây cũng có thể làm như thế, đừng tự

khinh thị mình mà lùi bước và khuất phục.

Phật răn dạy La-hầu-la: “Mười phương thế giới các bồ-tát, Mỗi niệm thú cầu quả Thiện thệ, Kia đã trượng phu ta cũng vậy, Chớ nên khinh mình chịu lui sụt.”

若不如此。徒在緇門。荏苒一生。殊無所益。

Nếu không như vậy thì chỉ là kẻ ở trong hàng ngũ xuất gia một cách vô ích, dần dà hết cả

một đời mà quả thực không có một chút ích lợi nào hết.

Không như những gì được nói ở trên mà tu hành, thì biết được đạo lý. (17) Sách Tiến Sự Hướng Thượng Và Phấn Chí 伏望興決烈之志。開特達之懷。舉措看他上流。莫擅隨於庸鄙。 Xin phủ phục mà cầu mong các vị nổi dậy cái chí khí quyết liệt, mở ra cái hoài bão cao xa, hết thảy mọi sự động tĩnh đều nhìn lên các bậc thượng thặng, đừng tự ý sống theo những thói hư hèn.

“Thấy người hiền thì mong làm sao bằng người ấy; thấy người không hiền thì tự kiểm điểm bản thân.”²¹³ 今生便須決斷。想料不由別人。

Nội một đời này mà thôi, phải giải quyết bản thân cho xong, và việc đó là tự mình liệu lấy

cho mình, không phải do ai đâu khác. Đẹp xấu tự ngắm, không ai thay thế.

息意忘緣。 Bằng cách ý thì ngưng, thức thì thoát, Bên trong ngưng ý, bên ngoài quên duyên.

不與諸塵作對。

không còn tác đối với trần cảnh

Bên trong không chuyển động, bên ngoài không có gì để tác hành.

心空境寂。 vì lẽ tâm vốn không, cảnh vốn lặng, Tâm vốn không, cảnh vốn lặng.

只為久滯不通。 chỉ vì bế tắc lâu ngày nên không thấu triệt được mà thôi. Vô thủy mê muội, trái giác hợp trần.²¹⁴ (18) Sách Tiến Sự Tự Chủ 熟覽斯文。時時警䇿。 Hãy đọc kỹ bài văn này để luôn luôn cảnh giác sách tiến, Cảm thụ (: giác 覺) văn chương của nó, giác ngộ (: cảnh 警) ý tứ của nó.

強作主宰。莫徇人情。 cưỡng lại mà tự làm chủ tể, đừng thí thân theo tánh tình con người của mình. Tình người nồng thắm, tình đạo nhiệm mầu.

業果所牽。誠難逃避。 Vì lẽ nghiệp quả lôi kéo thì quả thực khó mà trốn tránh, Trời gây họa còn có thể tránh, tự gây tội chẳng thể trốn. ²¹⁵

聲和響順。形直影端。

cũng như tiếng mà hòa thì tiếng vang phải thuận, hình mà ngay thì hình bóng phải thẳng:

Nhân quả báo đáp, thí như hình sinh ra ảnh [影: bóng], thanh sinh ra hưởng [響: vang].

因果歷然。豈無憂懼。 nhân quả rõ ràng như vậy, không thể không lo sợ.

Người biết quy luật của các pháp đều lo sợ.²¹⁶

故經云。 Trong kinh đã nói, Kinh điển của Thuyết nhất thiết hữu bộ.²¹⁷ 假使百千劫。所作業不亡。因緣會遇時。果報還自受。

giả sử trải qua trăm ngàn đời kiếp đi nữa, cái nghiệp mình đã làm ra vẫn không tiêu mất:

một khi nhân duyên gặp nhau đủ mặt thì quả báo của nó mình phải tự chịu lấy. Chính do mê hoặc mà tạo tác nghiệp, nhưng bóng theo hình. Khi chưa chứng Thánh quả, thì vẫn phải chịu quả báo dị thục của nghiệp.²¹⁸

故知三界刑罰縈絆殺人。 Vì lý do đó mà hãy ý thức ba cõi đều là những hình phạt ràng buộc và giết chết con người, Ba cõi trói buộc giống như ngục tù.

弩力勤修。莫空過日。 phải nỗ lực mà tinh tiến tu tập, đừng để đời mình đi qua ngày tháng một cách trống rỗng. Mỗi niệm chẳng mê mới là chân thật tu hành. Đừng để đời mình đi qua ngày tháng một cách trống rỗng.

(19) Tổng Kết Phần Cảnh Giác Và Phần Sách Tiến 深知過患。方乃相勸行持。

Bởi nhận thức một cách sâu xa và thống thiết mọi sự tội lỗi và tai họa của tội lỗi ấy, nên

mới khuyên nhau tu trì.

“Tự mình chưa được độ, trước đã độ người, đó là chỗ phát tâm của các vị Bồ tát; tự mình giác ngộ viên mãn, có thể giác ngộ kẻ khác, đó là sự ứng thế của các đức Như lai.” ²¹⁹ Ngài Quy Sơn nhận thức chúng sinh trong ba cõi có những tội lỗi và tai họa như thế, nên khuyên mọi người tu trì, bởi lẽ ở địa vị con người không thể đảm đương được những tội lỗi và tai họa. Tiếp theo là chứng nhận bằng sự thệ nguyện:

願百劫千生處處同為法侶。 Nguyện rằng trăm kiếp ngàn đời, bất cứ ở đâu, cũng làm "bạn hữu Phật pháp" cho nhau, Những người mà ta có thể tin tưởng nơi lời nói ấy, thực hành theo đức hạnh ấy, đều là bạn hữu

Phật pháp.

乃為銘曰。

nên làm bài minh dưới đây:

Kệ tụng lặp lại ý nghĩa khái quát của những lời cảnh sách đã nói ở trên.

幻身夢宅。 (a) Thân huyễn nhà mộng, Bốn đại thân huyễn, ba cõi nhà mộng.

空中物色。 Vật sắc trong Không, Không thật như hoa đốm giữa trời.

前際無窮。後際寧剋。

Khoảng trước không cùng, Khoảng sau đâu biết?

Pháp hư vọng²²⁰ thì không thể thủ đắc ở ba thì gian.

出此沒彼。升沉疲極。 Thoát đây chìm kia, Lên xuống cực nhọc, Sinh tử thoát chìm, không cõi cố định. Lên, là cõi người, cõi trời. Xuống, là khổ thú.

未免三輪。何時休息。

Chưa khỏi ba luân, Bao giờ ngừng được?

Chúng sinh luân chuyển không ngừng trong ba cõi, như con kiến chạy vòng quanh.²²¹ 貪戀世間。陰緣成質。 Tham luyến thế gian, Ấm duyên thành chất, Thế gian có ba thứ: trí chánh giác thế gian, hữu tình thế gian và khí thế gian. Ở đây bàn về sự mê đắm, tham luyến hữu tình thế gian và khí thế gian, chẳng gọi là trí chánh giác thế gian vậy.²²² 從生至老。一無所得。 Từ sanh đến già, Không được gì cả.

Pháp hư vọng vốn là Không.

根本無明。因茲被惑。 Căn bản vô minh, Vì nó sai lầm, Trí căn bản tiếp nhận vô minh huân tập, cho nên chân như theo vọng tâm mà chuyển. “Ngộ nhận sự tổ hợp của bốn đại làm tự thân, ngộ nhận sự nhận thức về sáu đối cảnh làm tự tâm.”²²³ Ngã chấp, pháp chấp, so đo thân sơ, yêu ghét danh ngôn, tạo nghiệp thọ báo, đều bởi vô minh mê hoặc.

光陰可惜。剎那不測。 Thì giờ đáng tiếc, Phút chốc khó lường.

Sát-na sinh diệt, không thể bỏ qua ngày tháng một cách vô ích, không bước trên con đường của cổ Phật.

今生空過。來世窒塞。 Đời này trôi qua, Kiếp sau bế tắc;

Chẳng những một đời trôi qua vô ích, mà đời tương lai dựa vào đâu để thông đạt? 從迷至迷。皆因六賊。 Từ mê đến mê, Toàn vì lục tặc, Sáu thức làm giặc, tự cướp của báu trong nhà.²²⁴ Nếu vỡ lẽ tám thức có năng tánh trở thành bốn trí: năm thức trước làm Thành sở tác trí, thức thứ sáu làm Diệu quán sát trí, thức thứ bảy làm Bình đẳng tánh trí, thức thứ tám làm Đại viên kính trí, thì sáu căn luôn được dẫn dắt bởi trí, như vậy mê lầm nào xen vô được?

六道往還。三界匍匐。 Qua lại sáu đường, Lăn lóc ba cõi.

Ba cõi, sáu đường, do gì giải thoát?

早訪明師。親近高德。 (b) Sớm hỏi minh sư, Thân gần cao đức, Cầu học thầy sáng, bạn lành, để được chỉ dạy yếu nghĩa chân thật của sự giải thoát.

決擇身心。去其荊棘。 Quyết trạch thân tâm, Trừ khử gai góc.

Tâm trong sáng thì thấu suốt bản tánh, bằng cách trừ khử những điều dối trá, sai lầm.

世自浮虗。眾緣豈逼。 Đời tự giả dối, Cảnh nào bức được, Đã biết căn trần là tổ hợp của bốn đại, chúng vốn không thật, và ba giai đoạn thì gian cũng không thật, cho nên mọi khổ đau đều là Không.

研窮法理。以悟為則。 Xét cùng pháp tánh, Chứng ngộ mới thôi.

Xét cùng bản nguyên của các pháp, đốn ngộ tri kiến của Phật đà. 心境俱捐。莫記莫憶。 Tâm cảnh siêu thoát, Vượt cả nhớ quên, Nội tâm, ngoại cảnh, “hãy để nó tự nhiên, bản thể không đi ở.”²²⁵ 六根怡然。行住寂默。

Sáu căn an nhiên, Động tĩnh vắng lặng:

Pháp hỷ, thiền duyệt, nắm buông²²⁶ tự tại; trong bốn uy nghi, chỉ quán song vận.

一心不生。萬法俱息。 Nhất tâm bất sanh, Vạn pháp thanh tịnh.

Nhất tâm bất sanh, chư duyên đốn tức. “Một câu cuối cùng mới đến lao quan; khóa đứt bến hiểm, vẫn không thông phàm Thánh.”²²⁷ Ai là người tri âm? Không cần nhớ đến Bàng cư sĩ²²⁸; thiên thượng nhân gian chỉ mình biết.

Khánh Đức năm thứ 4, năm Nhâm Thìn (1652), tháng 11, ngày lành.

Mộ duyên tỳ kheo ni Diệu Tuệ, hiệu Thiện Thiện trùng khắc bản gỗ.

慶德四年歲次壬辰至月穀日 募緣比丘尼妙慧善善重梓 132

Cảnh Sách Hậu Bạt

Thiệu Hưng²²⁹, Kỷ Mùi (1139)²³⁰, Hạ an cư.

Những người học muộn thỉnh cầu giảng dạy, nên tôi trình bày khái lược. Xưa có người nói, ông Thủ tọa Quy Sơn làm thiên trước, ngài Quy Sơn tiếp tục hoàn thành bài văn Cảnh Sách. Tiên sư [của tôi] dạy: “Chỉ nắm cái ý cảnh sách, thì thông suốt không sai lạc, cần gì tìm tòi bươi móc.” Thảo Am đạo nhân là Sử Tông Quy thỉnh cầu tôi chú giải một hai phần trong đó. Bởi vì tóm lược những điều cốt yếu, nên người nào được ý mà quên lời, thì tâm ý người ấy sáng tỏ, không cần cố chấp nơi đây.

Ông già bệnh ở Linh Phong, Thủ Toại kính đề.

警策後跋 紹興己未夏安居。 晚學請益畧為述梗概耳。昔聞或謂溈山首座作前篇，溈山續成之。先師曰，但警策之意， 通途無爽，不必穿鑿也。草菴道人史宗規求註其一二。蓋貌畧其大綱，得意忘言者，其人

意煥然，固不在此爾。

靈峯病叟守遂 題

Tam Kinh Hậu Bạt

Thích Ca Thế Tôn xuất hiện ở đời, độ sinh hơn 300 hội, nói trăm ngàn pháp môn, vô lượng diệu nghĩa, [những ai] góp nhặt [lời Phật] mà sao không vượt thoát? Giới – định – tuệ, ba học đó thôi. Vì sao không có giới thì không thể sinh tất cả định, không có định thì không thể sinh tất cả tuệ? Ba học như ba mắt của thiên chủ²³¹, không thể thiếu một. Giới, là giới luật, là nền tảng của năm độ²³², là then chốt của muôn hạnh. Pháp hội đầu tiên, nơi vườn Lộc Dã, đức Thế Tôn thuyết Kinh Bốn Mươi Hai Chương; đi đến bờ sông Nê Liên, thuyết Kinh Di Giáo; đầu cuối không rời nơi giới. Thiền sư Quy Sơn Đại Viên có viết một thiên để cảnh sách các vị bật-sô, những gì được nói trong đó không ngoài nơi luật. Nên biết, đức Phật và chư Tổ thì đồng nhất tâm và khẩu, không gì ngăn cách, trở ngại. Người xưa đem hai kinh và bài văn Cảnh sách góp lại làm một bộ, danh hiệu là “Phật Tổ Tam Kinh”, khắc bản ấn hành, rồi thì năm dài dần tiêu diệt. Nay nơi thiền tự Kê Minh ở Kinh Đô²³³, vị trụ trì là thiền sư Ẩn Phong Tông, trưởng lão thuần hậu, giải hành vô đắc, bậc làm tràng phan ánh sáng cho thời mạt thế, ngài đem ba kinh này, cậy nhờ làm việc khắc bản, để lưu thông rộng rãi, khiến người học Phật thọ trì, đọc tụng, tôn trọng mà thực hành. Bởi vì chất thiền có mặt trong tông giáo, nên đó cũng là thiền. Nhân một ngày qua, đi tu tập thiền, tôi được mời viết bạt, chẳng dám chối từ, tôi bèn thắp hương để thêm lên loại tố của nó. Do đây.

Vĩnh Lạc [thứ 8]²³⁴, một quý Thương long²³⁵, Canh Dần (1410), mùa Thu, mồng Một tháng Bảy. Tư thiện đại phu, Thái tử thiếu sư, Ngô quận²³⁶, Diêu Quảng Hiếu²³⁷ viết.

三經後跋 釋迦世尊出世度生三百餘會，所説百千法門，無量妙義，拾不出乎。戒定慧三學而已，何 哉非戒不能生一切定，非定不能生一切慧。是三者如天主三目，缺一不可。所言戒戒律也 ，為五度之根基，萬行之樞紐也。彼世尊初會于鹿野苑中説四十二章經，來至於泥連河畔 説遺教經，始終不離於戒也。溈山大圓禪師有警策苾芻一篇，其中所説而不離於律也。應 知乃佛乃祖同一心口，而無闊然者矣。昔人以二經及警策捴為一幀，號曰佛祖三經，刊版 印行，歲久澌滅。今京都雞嗚禪寺住持隱峰琮禪師，老成謹厚，解行無得，而季世之光明 幢也，以此三經賴行鋟梓閑廣博通，使學佛者受持讀誦，尊而行之。蓋有禪於宗教者也禪 。此一日過余修禪請欲其，于如弗讓，遂焚香加類素之，以此。 永樂一季蒼龍庚寅秋七一日，資善大夫太子少師吳郡姚廣孝 書

Bổ San Tam Kinh Bạt Ngữ

Sự thực hành Tam Kinh đã có từ lâu. Ngày xưa, Thầy Bổn Sư của tôi²³⁸, trụ trì chùa Báo Quốc ở huyện Thượng Phúc, rất coi trọng việc khắc bản Tam Kinh, nhưng việc chưa thành mà đã viên tịch. Bây giờ tôi nối tiếp chí nguyện của Thầy tôi để hoàn thành việc ấy. Gần đây, không ngờ rằng tôi tuân mệnh trú ở chùa Đa Bảo ở huyện Phú Xuyên, nơi ấy có dấu vết của Tổ Sư đời thứ năm của sơn môn Đọi Sơn (Hà Nam)²³⁹, và nơi ấy cũng là cố hương của Thầy Bổn Sư tôi. Tranh chạy theo duyên, tập hợp thợ thuyền, lập mới bỏ cũ, nhớ nghĩ trải mấy xuân thu, do lịch trình khóa học khá thư thả, chính là lợi dụng thời gian nhàn rỗi để học chúng xem đọc. Thấy trong sách có chỗ lẫn lộn, không biết đúng sai chỗ nào? Vừa lúc có hành giả biết nhiều chữ nghĩa và riêng có cổ bản, vị ấy bèn hoan hỷ đọc kỹ hai ba lần chánh văn, lời chú và những chú thích thêm vào cho rõ. Để bổ túc cho bản khắc, thấy những chỗ chưa kiểm chứng và thiếu sót, thì riêng thêm ý mình, bằng cách ghi chữ nhỏ bên cạnh. Và cũng theo chỗ thấy nghe mà thêm phần Âm thích ở cuối sách. Xưa nay tách riêng ba chuẩn thứ nên khiến cho người ta lười biếng đọc; ngày nay hợp lại thành một chuẩn thứ để thuận tiện cho kẻ sơ học. Nếu sự kỳ vọng ấy phù hợp với ý chỉ của Phật, thì xin nguyện cho mãi mãi gìn giữ và lưu truyền. Nếu có chỗ nào chưa ổn, thì mong ai đó đính chánh. Cúi đầu kính bạch. Niên hiệu Tự Đức thứ 11, năm Mậu Ngọ (1858), hạ tuần tháng 5, chùa Đa Bảo, Bảo Đỉnh kính ghi.

補刊三經跋語 三經之行久矣。昔我本師住持上福之報國寺。崇刻未果而顧命。余時於此繼燈而成之。邇 來不覺應命于富川之多寶寺。乃我隊山第五葉祖師之芳躅也。又亦我本師梓里也。爭奔從 緣。鳩工鼎革。歷念春秋。而程工課役稍舒。迺因乘隙與其徒觀讀。于中紋舛。不知所從 然歟。適有文具行者。別有古本。正文註語上層小註瞭如。遂欣然細閱再三而補刻之。聞 有不揣掛漏。竊附己意。遂行而傍加小字。與夫隨所見聞。而附音釋于卷末。古来別三準 次。致常使人泄然。今則合一準次。以便其初學耳。若其幸符聖旨。惟願永保流通。倘所

未平。望垂訂正。和南敬白。 嗣德十一年歲次戊午五月下旬多寶寶鼎謹識 137 Phật Tổ Tam Kinh, từ bài tựa Nhật tụng đến bài bạt cuối sách, tổng cộng có 45 ván khắc Nguyện đem công đức này Hướng về khắp tất cả Chúng con và chúng sinh Đều trọn thành Phật đạo.

Cha mẹ nhiều đời, phụ mẫu nhiều kiếp, đồng nương duyên lành, đều siêu Tịnh cảnh. 佛祖三經自日誦序至跋底共四十五板

願以此功德 普及於一切 我等與眾生 皆共成佛道 多生父母累世爺娘同仗良因均超淨境 138

Phụ Lục

No. 1239-B

Đạo không kim cổ, người có ngộ mê. Thế nên đức Phật Thích Ca nương nguyện lực mà thị hiện từ vườn Lộc dã đến sông Bạt đề, hơn 300 hội, ‘nói là không nói mà nói’, khai thị người trời, để cho ai cũng ngộ nhập tri kiến của Phật. Chỉ có kinh Bốn mươi hai bài và kinh Di giáo là pháp bảo giáo huấn khởi đầu và kết thúc. Thời Hậu Hán, năm Vĩnh Bình, ngài Ca-diếp-ma-đằng và ngài Trúc-pháp-lan mang kinh Bốn mươi hai bài đến Đông độ, đốt nghiệm có linh²⁴⁰, lập giáo cùng tông. Thời Nam Lương, năm Đại Thông²⁴¹, lại được vị Tổ đời thứ 28 của Tây thiên là đại sư Đạt-ma trao truyền tâm ấn của Phật, ngài đến để chỉ thẳng, khế hợp với kinh. Đó là vì con người ở quốc độ này có căn khí đại thừa nên có phước lành lớn lao ấy. Đại sư Huệ Khả đứng trong tuyết băng, tự chặt cánh tay, cầu học diệu đạo, một lời tỏ ngộ, giữ coi vài năm, ba lạy được tủy.²⁴² Trao nhận y bát, bảy lần truyền xuống Bách Trượng²⁴³. Bách Trượng có được Hoàng Bá Vận Công²⁴⁴ và Linh Sơn Hựu Công²⁴⁵, chấn hưng mạnh huyền phong²⁴⁶, huy hoàng thêm Phật nhật. Ngài Quy Sơn nhân thấy người học đạo ít nhiều có phóng dật, bèn nói pháp ngữ để cảnh giác kẻ chưa ngộ, sách tiến người chưa đạt, bằng lời văn giản dị mà thẳng thắn, nghĩa ý rộng lớn mà sâu xa. Trong tùng lâm, kinh Bốn mươi hai bài, kinh Di giáo và Quy Sơn cảnh sách được gọi là Phật Tổ Tam Kinh. Người nào xem qua một lượt ba kinh này mà như nghe trực tiếp, thì không trải nhiều đời có thể thành Phật tác Tổ. Thời Tống, năm Tuyên Hòa²⁴⁷, ba kinh này được thiền sư Toại Thủ chú giải những thâm nghĩa để hàng sơ học dễ đạt đến diệu lý. Từ đây người chí hướng với đạo có được sự lĩnh ngộ rất nhiều. Không trộm hương²⁴⁸ mà thấy Phật Tổ, không cất bước mà lên giác tràng. Nay Tuệ đại sư ở Tĩnh Sơn, cởi bỏ áo ngoài, giúp khắc bản ấn loát [Phật Tổ Tam Kinh] nơi thiền am Hưu Hưu²⁴⁹ ở Ngô Trung, để lưu truyền rộng rãi. Tốt lắm thay! Giúp tiền của để khắc bản gỗ gọi là tài thí; lấy chánh giáo để truyền bá pháp gọi là pháp thí. Tài thí và pháp thí gọi là đại thí. Phật dạy, “Người thực hành đại thí thì nhất định chứng quả bồ-đề.” Đại sư Tĩnh Sơn tương lai sẽ được chủng trí tròn sáng, thập hiệu rỡ ràng, là do thắng duyên này vậy. Người nào xem kinh thì nên tịnh tâm như hư không, hướng về quyển kinh chưa mở bằng sự quán sát hiện tiền, vén mở phép cũ, thấu suốt huyền vi, vãn hồi chân phong, đại hưng mạt vận. Được vậy mà thấy việc nghĩa hăng hái làm, thì tương lai có thể trở thành pháp khí. Còn như chỉ đọc câu văn mà không hiểu nghĩa lý, thì đã cô phụ công ơn Phật Tổ vậy.

Chí Nguyên²⁵⁰, Bính Tuất (1286), tiết hoa đăng²⁵¹, Tuyệt Mục Tẩu, hiệu Đức Dị²⁵² tự thuật. No. 1239-B 道無今古。人有悟迷。是故釋迦老人承願力。示現鹿野苑至䟦提河三百餘會。言無言言。 開示人天。令各悟入佛之知見。惟四十二章經．遺教經者。是始終教誡法寶也。後漢永平 間。迦葉摩騰．竺法蘭持前一經東來。焚驗有靈。立教與宗。梁大通間又得西天二十八世 祖達磨大師傳佛心印。前來直指。與經符契。是我此土人有大乘根器。而有大幸也。可大 師者立雪斷臂求問妙道。言下有悟。執侍數載。三拜得髓。授受衣盂。七傳而至百丈。百 丈得黃蘗運公．溈山祐公大振玄風。增輝佛日。溈山因見學者少有放逸。遂述法語。警其 未悟。䇿其未到。文簡語直。義愽意深。叢林中以四十二章經．遺教經．溈山警䇿謂之佛 祖三經。能一覧而直前者。不歷多生便可成佛作祖。宣和間又得遂禪師直注深義。初學易 通妙矣哉。自此有志於道者省力甚多。不懷香而見佛祖。不動步而登覺場。今靜山慧大師 抽衣資鋟梓于吳中休休庵。以廣其傳。奇哉。以財鋟梓名財施。以教傳法名法。施財法二 施名大施。佛云。能行大施者。決證菩提。靜山將來種智圓明。十號俱彰。因此勝緣也。 覽斯經者。却宜淨心如虗空。向未開卷以前著眼。掀飜窠臼。洞徹玄微。挽回真風。大興 末運。若也見義勇為。將來亦可成器。其或循行數墨。辜負佛祖多矣。

至元丙戌燈節絕 牧叟 德異 敘