Phật Tổ Tam Kinh

Kinh Phật Thuyết Bốn Mươi Hai Chương

後漢 迦葉摩騰﹐竺法蘭同譯。 Thời đại Hậu Hán, Ca diếp ma đằng và Trúc pháp lan cùng dịch.

宋鄖郊鳳山蘭若嗣祖沙門守遂註。 Nhà Tống, Vân Giao⁶⁵, lan-nhã Phụng Sơn, thừa tự Tổ, sa-môn Thủ Toại chú.

(Tiểu Dẫn)

世尊成道已。作是思惟。離欲寂靜。是最為勝。住大禪定。降諸魔道。於鹿野苑中。轉四 諦法輪。度憍陳如等五人。而證道果。 Đức Thế tôn thành đạt toàn giác rồi, nghĩ rằng, tách rời ái dục, thể hiện thanh tịnh, là điều hơn hết. Ngài sống trong đại định, chiến thắng ma quân. Rồi đến Lộc uyển, ngài chuyển đẩy bánh xe chánh pháp tứ đế, hóa độ tôn giả Kiều trần như, và cả nhóm năm người, cùng thành tựu đạo quả.

Pháp thân vốn không ẩn hiện, vì bi nguyện thị hiện thọ sinh, bằng tám tướng thành đạo, là Phật bảo vậy. Suy nghĩ về phương tiện, tách rời ái dục làm giới, nhờ đó sinh định phát tuệ, chiến thắng ma quân, nguyện thành Chánh giác, chuyển đẩy bánh xe chánh pháp để hóa độ mọi người, là Pháp bảo vậy. Tứ đế là khổ và tập, diệt và đạo; là hai lớp nhân quả của chân đế và tục đế, tùy theo căn cơ tu chứng mà có lớn nhỏ khác nhau. Tôn giả Kiều-trần-như và cả nhóm năm người: Đức Phật rời khỏi hoàng cung, vào núi Tuyết tu đạo. Vua Tịnh Phạn lệnh cho ba người trong gia tộc: 1. A-thấp-bà; 2. Bạt-đề; 3. Ma-ha-nam, và hai người cậu: 1. Kiều-trần-như; 2. Thập-lực-ca-diếp; cả nhóm năm người đi theo hộ vệ Thái tử. Về sau họ rời bỏ Thái tử, đi sang Lộc uyển để cùng tu học với nhau theo con đường khác. Đức Thế tôn mới thành Chánh giác, đầu tiên là chuyển đẩy bánh xe chánh pháp ba lần, và cả nhóm năm người đều chứng Thánh quả; đó là sự khởi đầu của Tăng bảo vậy.

復有比丘所說諸疑。求佛進止。世尊教敕。一一開悟。合掌敬諾。而順世尊敕。 Sau đó lại có các vị tỷ kheo trình bày hoài nghi, xin ngài huấn dụ điều gì nên tiến hành, điều gì nên đình chỉ. Ngài đã huấn dụ, và ai cũng khai ngộ, chắp tay kính vâng, thuận theo huấn dụ của ngài.

Tỷ kheo, theo ngôn ngữ nhà Tống, gọi là Trì tịnh giới, hoặc là Phá phiền não, hoặc là Tịnh khất thực, hoặc là Năng bố ma. Xứ Thiên trúc chỉ dùng một danh từ mà bao gồm bốn nghĩa này, cho nên người dịch giữ lại danh từ đa nghĩa. Các vị tỷ kheo hoài nghi, xin đức Thế tôn huấn dụ. Ngài đã tùy bệnh mà cho thuốc. Các vị tỷ kheo tin tưởng, ai cũng khai ngộ, tâm được yên ổn, kính thuận truyền bá khắp cả. Sau khi đức Thế tôn nhập diệt, trải qua ngàn năm, vào thời Hậu Hán, năm Vĩnh Bình⁶⁶, vua Minh Đế nhân chiêm bao thấy một người thân bằng vàng ròng, mới biết giáo pháp của Phật, muốn mang về Đông Hạ, bèn phái đại thần Thái Âm đến Tây quốc thỉnh kinh Phật. Trên đường đi, sứ đoàn gặp hai vị Phạn tăng là Ca-diếp-ma-đằng và Trúc-pháp-lan. Các kinh Phạn văn viết trên lá bối mà hai vị ấy đem vào đất Hán được tải trên hai con ngựa trắng. Hai vị Phạn tăng dừng chân ở kinh đô Lạc Dương, chuyển dịch kinh Phật từ Phạn văn ra Hán văn. Kinh này xuất hiện ban đầu, bao trùm căn cơ, mở bày giáo huấn, tinh yếu bậc nhất, văn gãy gọn, nghĩa đầy đủ. Từ phần tựa đến phần lưu thông, xem suốt bốn mươi hai bài, trình bày sự bỏ ác hướng thiện, trừ hoặc đoạn chướng và ý chỉ thâm sâu của sự thoát phàm vào Thánh.

(1) Đạo Quả 佛言。辭親出家。識心達本。解無有法。名曰沙門。常行二百五十戒。進止清淨。為四真 道行。成阿羅漢。阿羅漢者。能飛行變化。曠劫壽命。住動天地。次為阿那含。阿那含者 。壽終靈神。上十九天。證阿羅漢。次為斯陀含。斯陀含者。一上一還。即得阿羅漢。次 為須陀洹。須陀洹者。七死七生。便證阿羅漢。愛欲斷者。如四肢斷。不復用之。 Phật nói, từ biệt cha mẹ, thoát ly gia đình, thể nhận tự tâm, thấu suốt bản thể, hội nhập vô vi, nên gọi là sa môn. Thường giữ 250 giới, động và tĩnh đều thanh tịnh, làm theo tứ đế, thành A la hán. A la hán là bậc có thể phi hành, biến hóa, kéo dài sinh mạng, chấn động thế giới. Kế đó là A na hàm; A na hàm là mạng chung thì sinh trên tầng trời mười chín, ở đó thành A la hán. Kế đó nữa là Tư đà hàm; Tư đà hàm là một lần lên xuống thì thành A la hán. Sau hết là Tu đà hoàn; Tu đà hoàn là bảy lần lên xuống thì thành A la hán. Ái dục (mà các bậc thánh giả này) cắt đứt thì như tay chân đứt rồi không dùng được nữa.

Sa môn, thời Tống gọi là Cần hành, siêng năng thực hành hướng đến Niết bàn. Chính ái dục là nhân tố của sự luân chuyển trong ba cõi. ‘Cắt ân ái, từ thân thuộc’, là thân xuất gia. ‘Thể nhận tự tâm, thấu suốt bản thể’, là tâm xuất gia. Xuất gia có ba nghĩa: 1. Từ thân thuộc, là ra khỏi nhà thế tục; 2. Giác ngộ đạo, là ra khỏi nhà năm uẩn; 3. Chứng đắc quả, là ra khỏi nhà ba cõi. Vị đại tỷ kheo giữ 250 giới, lấy bốn pháp: sát sinh, trộm cướp, dâm dục, vọng ngữ làm căn bản. Những giới chi mạt khác đều dựa vào bốn pháp này mà sinh ra. Nếu đã phạm giới căn bản, thì những giới chi mạt khó phát sinh, tức không có con đường chứng quả. Nếu mỗi một giới mà kiên trì không phạm, thì tùy theo những phiền não được đoạn ở giai vị kiến đạo hay giai vị tu đạo mà thềm bậc tiến dần có khác nhau, và quả chứng theo đó cũng khác nhau. Quả thứ nhất Tu đà hoàn, thời Tống gọi là Nhập lưu. Quả thứ hai Tư đà hàm, thời Tống gọi là Nhất lai, nghĩa là chỉ còn một lần đến từ cõi trời hay một lần đến từ nhân gian rồi chứng Niết bàn. Quả thứ ba A na hàm, thời Tống gọi là Bất lai. Quả thứ tư A la hán, thời Tống gọi là Bất sinh, đã đoạn tận tất cả phiền não, đã chứng sinh không. Như tay chân bị cắt đứt, tức là quả vô vi vậy. ⁶⁷

(2) Đoạn Dục 佛言。出家沙門者。斷欲去愛。識自心源。達佛深理。悟無為法。

Phật nói, đã xuất gia làm sa môn thì dứt bỏ ái dục, thể nhận nguồn gốc của tâm, thấu suốt

lý sâu của Phật, hội nhập vô vi, Thấu suốt bản thể, thì tình cảm quên hết; biết rõ tự tâm, thì lý thể hội hợp.⁶⁸

內無所得。外無所求。心不繫道。亦不結業。

trong không thủ đắc, ngoài không mong cầu, tâm trí không ràng buộc vào đạo, cũng không

kết thắt vào nghiệp, Ngoài dứt phan duyên⁶⁹, trong chẳng thủ tịch⁷⁰.

無念無作。非修非證。 không tư tưởng, không thi vi, phi tu hành, phi chứng đắc, Một tướng, một hành toàn không chứng đắc.

不歷諸位。而自崇最。名之為道。 không trải qua mọi cấp độ mà vẫn tôn cao, như thế gọi là đạo.

Linh cơ hết xưng ‘tôi’, cấp độ sao thu nhận?

(3) Biết Vừa Đủ 佛言。剃除鬚髮而為沙門。受道法者。去世資財。乞求取足。

Phật nói, cạo bỏ râu tóc mà làm bậc sa môn tiếp nhận đạo pháp, thì hãy rời bỏ tài sản thế

gian, khất thực vừa đủ.

Cạo râu tóc để cắt đứt luyến ái; rời tài sản để vứt bỏ tham dục.

日中一食。樹下一宿。慎勿再矣。 Mỗi ngày đứng bóng ăn một bữa, mỗi đêm dưới cây ngủ một lần, thận trọng đừng thêm. Hạnh đầu đà cao thượng, không lưu luyến, chấp trước.

使人愚蔽者。愛與欲也。 Làm cho người u mê che lấp chính là ái dục. Ngu si che lấp là hệ quả của ái dục.⁷¹

(4) Nghiệp 佛言。眾生以十事為善。亦以十事為惡。何等為十。身三。口四。意三。身三者。殺．盜 ．婬．口四者。兩舌．惡口．妄言．綺語。意三者。嫉．恚．癡。如是十事。不順聖道。

名十惡行。是惡若止。名十善行耳。

Phật nói, chúng sinh do 10 sự mà lành, cũng do 10 sự mà ác. Những gì là 10 sự? Là thân có

3, miệng có 4, ý có 3. Thân có 3 là sát sinh, trộm cướp, dâm dục. Miệng có 4 là ly gián, mắng chưởi, dối trá, thêu dệt. Ý có 3 là ganh ghét, tức giận, u mê. Mười sự như vậy không thuận với đường đi của các bậc thánh giả nên gọi là hành vi ác. Cái ác này đình chỉ thì gọi là hành vi lành. Lành và ác toàn là tánh Không, giống như lật bàn tay. Đình chỉ sự ác, hành vi sự lành, là thuận với đường đi của các bậc Thánh. Tự tánh vốn không sát sinh, giữ giới không sát sinh, cho đến tự tánh vốn không ganh ghét, không tức giận, không u mê; giữ giới không ganh ghét, không tức giận, không u mê. Tám vạn bốn ngàn phiền não biến thành các môn ba la mật. Tùy cơ lần lượt chuyển sinh, phân ra những phẩm tánh: cao, vừa, thấp, đủ sức chuyển vận đại kinh [bát nhã].⁷²

(5) Sám Hối 佛言。人有眾過。而不自悔。頓息其心。罪來赴身。如水歸海。漸成深廣。

Phật nói, người có lỗi mà không tự hối, ngưng liền, thì lỗi dồn lại nơi thân mình như nước

đổ về biển cả, thành ra càng sâu càng rộng.

Tội lỗi mới khai nguồn, tai họa ngập quá đầu. Tâm ác không dứt, biển nghiệp chuyển sâu.

若人有過。自解知非。改惡行善。罪自消滅。 Có lỗi mà biết là trái, đổi ác làm lành, thì lỗi hết dần đi, Sửa lỗi để làm mới mình⁷³, lỗi theo tâm diệt.

如病得汗。漸有痊損耳。 như bịnh mà đổ mồ hôi thì sẽ lành dần. Bịnh mà đổ mồ hôi thì thân an, người mà sửa lỗi thì tâm tịnh.

(6) Không Giận Dữ 佛言。惡人聞善。故來擾亂者。汝自禁息。當無瞋責。彼來惡者。而自惡之。 Phật nói, kẻ ác nghe người lành mà cố đến quấy phá, thì, các vị sa môn, hãy tự chế ngự, đừng giận dữ, tránh mắng. Bởi vì kẻ ác làm ác thì tự hại lấy mình.

Kẻ ác đã cố đến quấy phá, sa môn sao lại giận dữ? Hãy quán chiếu oán thân bình đẳng, thì ma quân khiếp sợ mà thoái lui.⁷⁴ (7) Nhẫn Điều Ác 佛言。有人聞吾守道。行大仁慈。故致罵佛。佛默不對。罵止。問曰。子以禮從人。其人 不納。禮歸子乎。對曰。歸矣。佛言。今子罵我。我今不納。子自持禍。歸子身矣。 Phật nói, có người nghe Như lai giữ gìn đạo hạnh, làm đại nhân từ, nên cố ý đến mắng Như lai. Như lai yên lặng, không trả lời. Mắng rồi, Như lai hỏi, ông đem lễ vật biếu người, người không nhận thì lễ vật ấy trở về ông chăng? Trả lời, trở về. Phật nói, nay ông mắng Như lai, Như lai không nhận thì ông cũng tự đem tai họa trở về bản thân của ông.

Bằng cái lực thiện căn của tâm từ, đức Phật mượn thí dụ của thế gian để dẫn dắt. Kẻ mắng Phật tự rước họa, lẽ ấy rành rành.

猶響應聲。影之隨形。終無免離。慎勿為惡。

Vang ứng theo tiếng, bóng tùy theo hình, không thể tránh khỏi. Hãy thận trọng, đừng làm

ác. Thân và miệng tạo tác đều do tâm sai sử. Vang ứng theo tiếng, bóng tùy theo hình, không thể chia cách.⁷⁵ (8) Hại Hiền Chỉ Tự Hại 佛言。惡人害賢者。猶仰天而唾。唾不至天。還從已墮。逆風揚塵。塵不至彼。還坌己身 。賢不可侮。禍必滅己。 Phật nói, người ác hại người hiền thì như ngửa mặt lên trời mà nhổ nước dãi, nước dãi không thấu trời mà lại rơi xuống nhằm mình; như ngược gió tung bụi, bụi không đến người mà lại làm dơ bản thân. Người hiền không thể hại được mà bản thân tất bị tai họa. Hãm hại người hiền thì mời gọi tai họa, như việc nhổ nước dãi, tung bụi trở lại dơ bẩn chính mình. Vào thời quá khứ, vua Ca Lợi hại Phật, Phật không sân hận, sau bồ tát thành Chánh giác. Vua Ca Lợi chịu tội xong, gặp Phật, được thọ ký.⁷⁶

(9) Phước To Lớn 佛言。博聞愛道。道必難會。 Phật nói, đọc rộng sách vở, đắm say đạo lý, thì đạo khó thể hội.

Thế trí biện thông, nghe nhiều nhớ kỹ, tăng trưởng ngã mạn, thì cách đạo rất xa.

守志奉道。其道甚大。 Cố thủ tâm chí, tôn sùng đạo hạnh, thì đạo rất lớn lao.

Kiên chí thể hội đạo, thì tâm lượng bao hàm pháp giới.

(10) Phước Tùy Hỷ 佛言。睹人施道。助之歡善。得福甚大。 Phật nói, thấy người bố thí, hãy giúp một cách vui vẻ, thì được phước rất lớn. Bố thí đứng đầu muôn hạnh. Trợ giúp người bố thí một cách vui vẻ còn được phước như vậy, huống là cái phước của người bố thí. 沙門問曰。此福盡乎。佛言。譬如一炬之火數千百人。各以炬來分取。熟食除冥。此炬如

故。福亦如之。 Sa môn hỏi Phật, phước ấy có hết đi không, Phật nói, như lửa nơi một cây đuốc, hàng ngàn hàng trăm người đem đuốc đến lấy lửa ấy mà nấu ăn, soi sáng, lửa vẫn như cũ. Phước ấy cũng như vậy.

Lửa kết hợp cây đuốc, thì lửa dùng không hết. Phước tùy theo tâm lượng, thì phước báo không hết.

(11) So Sánh Về Phước 佛言。飯惡人百。不如飯一善人。飯善人千。不如飯一持五戒者。飯五戒者萬。不如飯一 須陀洹。飯百萬須陀洹。不如飯一斯陀含。飯千萬斯陀含。不如飯一阿那含。飯一億阿那 含。不如飯一阿羅漢。飯十億阿羅漢。不如飯一辟支佛。飯百億辟支佛。不如飯一三世諸

佛。飯千億三世諸佛。不如飯一無念無住無修無證之者。 Phật nói, đãi cơm một trăm người thường không bằng một người tốt. Đãi cơm một ngàn người tốt không bằng một người giữ 5 giới. Đãi cơm một vạn người giữ 5 giới không bằng một vị Tu đà hoàn. Hiến cơm trăm vạn Tu đà hoàn không bằng một vị Tư đà hàm. Hiến cơm ngàn vạn Tư đà hàm không bằng một vị A na hàm. Hiến cơm một ức A na hàm không bằng một vị A la hán. Hiến cơm mười ức A la hán không bằng một vị Bích chi phật. Hiến cơm trăm ức Bích chi phật không bằng một đức Phật thuộc thì gian. Hiến cơm ngàn ức đức Phật thuộc thì gian không bằng một bậc không nhớ không ở không tu không chứng.

Hãy chọn lựa ruộng mà gieo, phẩm chất tăng lên nhiều lần từ yếu kém đến xuất sắc. Bám víu vào hình tướng mà mong cầu quả báo, thì trở lại nuôi lớn gốc rễ ái dục. Sinh tâm động niệm, thì trái ngược với bản thể của các pháp. Một khi đã vô niệm, vô trú, vô tu, vô chứng, thì thủ xả tình vong, ba luân đều vắng lặng. Như kinh Duy Ma ghi: “Nếu người cho mà tâm lý bình đẳng, thì cho một người hành khất thấp nhất cũng như hiến lên ruộng phước Phật đà, không khác gì cả. Hễ tâm đại bi bình đẳng, không cầu quả báo, thì như thế gọi là pháp thí toàn hảo.”⁷⁷ Nghĩa ở đây là vậy.⁷⁸ (12) Khó Mới Quí 佛言。人有二十難。貧窮布施難。豪貴學道難。棄命必死難。得睹佛經難。生值佛世難。 忍色忍欲難。見好不求難。被辱不瞋難。有劫不臨難。觸事無心難。廣學博究難。除滅我 慢難。不輕末學難。心行平等難。不說是非難。會善知識難。見性學道難。隨化度人難。 睹境不動難。善解方便難。 Phật nói, làm người có 20 điều khó: nghèo nàn mà bố thí mới khó, giàu sang mà học đạo mới khó, liều mình mà chắc chết mới khó, được nhìn thấy kinh Phật mới khó, sinh ra gặp đời Phật mới khó, nhịn sắc đẹp và ái dục mới khó, thấy tốt mà không cầu mới khó, bị nhục mà không tức mới khó, có thế mà không ỷ mới khó, gặp việc không quan tâm mới khó, học rộng tham khảo nhiều mới khó, loại trừ sự kiêu ngạo mới khó, không khinh người chưa học mới khó, tâm tính mà bình đẳng mới khó, không hề nói phải trái mới khó, gặp được thiện tri thức mới khó, thấy tánh mà học đạo mới khó, theo mà hóa độ người mới khó, thấy cảnh mà bất động mới khó, khéo biết phương cách hay mới khó. Có rất nhiều điều khó, mà kể sơ qua có hai mươi điều. Thuận theo tình cảm của mình là dễ, nghịch với ý chí của mình là khó. Thuận lý lẽ mà nghịch tình cảm, thì dẫu xả bỏ thân mạng cũng phải làm; thuận tình cảm mà trái lý lẽ, thì tuy thấy tốt cũng không cầu. Không đến với người có thế quyền, tâm hành bình đẳng [tựa như không gian], ưa học rộng nhưng khiêm tốn, biết người thiếu học mà không khinh thường. Nghèo khó mà tùy sức hành thí, giàu sang mà biết hồi quang học đạo. Biết sắc dục là tội lỗi và tai họa, hiểu thị phi là đảo lộn và xấu xa. Đạt tới xúc cảnh vô tâm, khéo biết phương cách, thường gặp bạn lành, tùy hóa độ người. Mỗi xứ gặp chư Phật xuất thế, từng niệm chuyển đại thiên kinh quyển⁷⁹, vận dụng thành đại hạnh của bồ tát, thực thi nhập vô lượng diệu môn, chánh nhãn thường soi sáng, các trần chẳng mê lầm, có che lấp cái tình chấp vào điều khó và điều dễ?

(13) Thấy Đạo, Biết Đời Trước 沙門問佛。以何因緣。得知宿命。會其至道。佛言。淨心守志。可會至道。譬如磨鏡。垢 去明存。斷欲無求。當得宿命。 Sa môn hỏi Phật, nhờ gì mà được sự biết đời trước? mà thể hội đạo chí thượng? Phật nói, sạch lòng bền chí thì thể hội đạo chí thượng. Và như lau kính thì dơ hết là sáng lộ: loại ái dục, không mong cầu, thì sẽ được sự biết đời trước.

Tâm trong sạch, không ái dục, nên chân trí hiển lộ, thì những sự việc ở thời gian lâu xa cũng có thể biết được trong một ý niệm.

(14) Lành, Lớn 沙門問佛。何者為善。何者最大。佛言。行道守真者善。志與道合者大。 Sa môn hỏi Phật, lành là gì? lớn nhất là gì? Phật nói, đi theo đường đạo, giữ đúng lẽ chân, là lành. Chí nguyện phù hợp với đạo là lớn nhất.

“Đi theo đường đạo, giữ đúng lẽ chân”, là muôn hạnh không thủ đắc. “Chí nguyện phù hợp với đạo”, là tu và chứng đều quên mất.

(15) Mạnh, Sáng 沙門問佛。何者多力。何者最明﹖佛言。忍辱多力。不懷惡故。兼加安健。忍者無惡。必

為人尊。 Sa môn hỏi Phật, mạnh nhiều là gì? sáng nhất là gì? Phật nói, nhẫn nhục thì mạnh nhiều, vì không ôm giữ điều ác, thêm vào là an toàn mạnh khỏe; nhẫn thì không ác, tất được người trọng.

Người thực hành nhẫn nhục thì được gọi là bậc đại nhân có sức mạnh; người trì giới, người tu khổ hạnh cũng không thể sánh bằng. Nhẫn có bốn loại: nhẫn chịu khổ cực, nhẫn chịu oán hại, nhẫn chịu chân lý, nhẫn pháp không sinh.⁸⁰ Nay nói nhẫn nhục có vẻ là nhẫn chịu oán hại, nhưng xét về lý thì bao gồm bốn loại nhẫn, suy ngẫm có thể thấy.

心垢滅盡。淨無暇穢。是為最明。未有天地。逮於今日。十方所有。無有不見。無有不知

。無有不聞。得一切智。可謂明矣。 Dơ bẩn của tâm trí được loại trừ hết cả, sáng không tì vết, đó là sáng nhất; vô thỉ đến giờ, vũ trụ có gì thì không có gì mà không thấy, không biết và không nghe, được cái tuệ giác biết toàn bộ mới là sáng nhất.

Dơ bẩn của tâm trí được loại trừ hết cả, thì soi sáng khắp cả, không cho riêng ai, có đủ tuệ giác biết toàn bộ, đưa ra sự đối đáp có chuẩn mực. (16) Lý Do Không Thấy Được Đạo 佛言。大懷愛欲。不見道者。譬如澄水。致手攪之。眾人共臨。無有睹其影者。人以愛欲 交錯。心中濁興。故不見道。汝等沙門。當捨愛欲。愛欲垢盡。道可見矣。 Phật nói, có ái dục thì không thấy đạo, y như nước đứng trong mà để tay vào ra sức quấy lên thì ai đến cũng không thấy hình ảnh: ái dục giao xen, làm bẩn tâm trí, nên không thấy đạo. Sa môn các ông phải bỏ ái dục; ái dục dơ bẩn được loại bỏ hết cả thì đạo có thể thấy được.

Nước tâm trí mà bẩn, thì hình ảnh lờ mờ. Ái dục được loại bỏ hết cả, thì đạo có thể thấy được.

(17) Học Đạo 佛言。夫見道者。譬如持炬。入冥室中。其冥即滅。而明獨存。學道見諦。無明即滅。而

明常存矣。

Phật nói, thấy đạo là như cầm đuốc vào trong nhà tối, tối hết mà sáng còn: học đạo mà

thấy thánh đế thì vô minh diệt hết mà minh trí thường còn. Vọng giác vô minh diệt hết, thì bản giác tánh minh thường còn.

(18) Nhớ Đạo 佛言。吾法念無念念。行無行行。言無言言。修無修修。會者近爾。迷者遠乎。

Phật nói, đạo của Như lai nhớ là không nhớ mà nhớ, làm là không làm mà làm, nói là không nói mà nói, tu là không tu mà tu. Thể hội thì gần lắm, mê mờ thì xa vời!

Niệm tức vô niệm, hành tức vô hành, ngôn tức vô ngôn, tu tức vô tu, trở vể cội gốc thì được ý chỉ⁸¹, chỉ có người thực chứng mới biết. 言語道斷。非物所拘。 Ngôn ngữ chấm dứt ở đây. Ở đây khái niệm không thể hạn cuộc. Con đường ngôn ngữ và tư duy chấm dứt, thì ý thức phân biệt không còn. 差之毫釐。失之須臾。 Sai trong tơ tóc thì mất trong phúc chốc.

Nơi đệ nhất nghĩa đế, sự nghĩ bàn liền rơi xuống. (19) Quán Vô Thường 佛言。觀天地。念非常。觀世界。念非常。 Phật nói, xét trời đất hãy nhớ vô thường, xét thế giới hãy xét vô thường, Các pháp hữu vi [đều là vô thường, biến dịch], chung quy hao mòn, hoại diệt.⁸²

觀靈覺。即菩提。 xét linh giác thấy là bồ đề.

Linh tri tịch chiếu⁸³, bản lai là Phật.

如是知識。得道疾矣。 Nhận thức như vậy thì đắc đạo mau chóng.

Hiểu các pháp là vô thường, biết bản tánh là linh tri, thì một niệm tương ưng, thời gian trước sau đều cắt đứt, chiếu thể độc lập, cảnh và ta đều biết.⁸⁴ (20) Nhớ Vô Ngã 佛言。當今身中四大。各自有名。都無我者。

Phật nói, hãy nghĩ nhớ, trong cơ thể, 4 đại đều có tên riêng, không có gì là ngã:

Kiên tánh (: thể cứng) là đất. Nhuận tánh (: thể lỏng) là nước. Noãn tánh (: sức nóng) là lửa. Động tánh (: sức động) là gió. Xét kỹ bốn đại, tánh chất đều khác nhau, cái gì là ngã? 我既都無。其如幻耳。 ngã không có thì chỉ như ảo thuật.

Biết thân vô ngã, khởi diệt như ảo thuật. Đem cái trí như huyễn để thể nhập pháp môn như huyễn.⁸⁵ (21) Danh Tiếng Hoa Hòe 佛言。人隨情慾。求於聲名。聲名顯著。身已故矣。貪世常名。而不學道。枉功勞形。

Phật nói, do ái dục mà cầu danh tiếng, danh tiếng vang đồn thì bản thân đã cũ! Ham danh tiếng tầm thường mà không học đạo, thì chỉ uổng công mệt xác!

Danh tiếng ở đời là cái lợi không bền vững, chỉ nhọc nhằn mà không có kết quả. Người không học đạo thì uổng phí tinh thần thể xác.

譬如燒香。雖人聞香。香之燼矣。危身之火。而在其後。

Ví như đốt hương, hơi thơm nghe được thì cây hương đã tàn: cái lửa hại mình theo liền

sau danh tiếng.

Tham cầu danh tiếng thì chẳng những uổng công vô ích, mê nơi chân thật, đuổi theo hư vọng, mà còn dẫn đến tai họa của bản thân ở đời sau, quả thật là đáng buồn!

(22) Tiền Tài và Sắc Đẹp 佛言。財色於人。人之不捨。譬如刀刃有蜜。不足一餐之美。小兒舔之。則有割舌之患。

Phật nói, tiền tài và sắc đẹp mà con người không bỏ được, thì cũng như lưỡi dao có một

chút mật ngọt, không đủ mỹ vị một bữa ăn, nhưng trẻ con liếm vào thì có cái họa đứt lưỡi. Đam mê tiền tài và sắc đẹp thì như việc liếm một chút mật ngọt trên lưỡi dao. Ham một chút mùi vị mà tự chuốt lấy thống khổ trong nhiều kiếp.⁸⁶ (23) Vợ Con, Bảo Vật, Nhà Cửa 佛言。人繫於妻子舍宅。甚於牢獄。牢獄有散釋之期。妻子無遠離之念。情愛於色。豈憚 驅馳。雖有虎口之患。心存甘伏。 Phật nói, con người ràng buộc vào vợ con nhà cửa thì còn hơn lao ngục. Lao ngục còn có ngày phóng thích, chứ vợ con thì đâu có ý thoát ly. Ái dục đối với sắc đẹp thì đâu còn ngại gì quay cuồng! Cái họa miệng cọp cũng vẫn cam tâm!

Kẻ trượng phu đàng hoàng vẫn điêu đứng bởi tình dục và sắc đẹp, đến nỗi bỏ thân mất mạng, vẫn lầm lạc mà không cho là khổ.⁸⁷

投泥自溺。故曰凡夫。透得此門。出塵羅漢。

Nên, gieo mình ngập xuống bùn lầy là kẻ phàm phu, vượt thoát cảnh ấy là bậc La hán siêu

thoát trần tục.

Biết [tội lỗi và tai họa của ái dục] mà không chịu thoát ly ái dục, đó là kẻ phàm phu. Chẳng phải là kẻ phàm phu, sống trong trần tục mà không nhiễm ô, chính là bậc A la hán siêu thoát trần tục.

(24) Sức Mạnh Của Sắc Dục 佛言。愛欲莫甚於色。色之為欲。其大無外。 Phật nói, ái dục thì không gì hơn sắc đẹp. Sắc đẹp tạo ra ái dục thì không gì lớn bằng.

Về tội lỗi và tai họa của ái dục, tuy nó có nhiều chuẩn mực để phân loại, nhưng cái chướng đạo và sinh ác không gì hơn sắc đẹp của phụ nữ.

賴有一矣。若使二同。普天之人。無能為道者矣。

Nhờ chỉ có một cái như vậy, giả sử có hai cái như nhau, thì thiên hạ không còn ai hành

đạo được nữa.

Dẫn đến sinh tử, chướng ngại niết bàn chính là ái dục, nhưng giềng mối của nó là ái dục đối với sắc đẹp.⁸⁸ (25) Ái Dục Tự Hại 佛言。愛欲之人。猶如執炬。逆風而行。必有燒手之患。

Phật nói, ái dục đối với con người thì cũng như cầm đuốc mà đi ngược gió, tất có cái họa

cháy tay.

Đi ngược gió ‘cảnh giới’, cầm cây đuốc ‘vô minh’, sao tránh khỏi cái họa cháy tay?⁸⁹

(26) Ngọc Nữ 天神獻玉女於佛。欲壞佛意。 Thiên thần hiến ngọc nữ cho Phật, muốn quấy phá tâm ngài.

Đức Phật mới thành đạo, thiên ma ba tuần hiến ngọc nữ cho Phật để quấy phá tâm ngài.

佛言。革囊眾穢。爾來何為。去。吾不用。 Ngài nói, cái đãy da chứa đầy dơ bẩn kia, đến đây làm gì? Hãy đi đi, Như lai không dùng. Khi ta thấy một cô gái đẹp liền khởi lên ý tưởng trong sáng, rồi sinh lòng say đắm; ta không biết rằng cô gái đẹp ấy vốn là cái đãy da mềm chứa đầy dơ bẩn.

天神愈敬。因問道意。佛為解說。即得須陀洹果。

Thiên thần càng trọng Phật, nhân đó hỏi ngài về ý đạo. Ngài giảng giải cho, liền thành

đạt đạo quả Tu đà hoàn.

Thiên ma không đạt được mục đích, từ bỏ lỗi lầm, theo đường chân chánh, hỏi Phật về ý đạo, được ngài khai ngộ, chứng sơ quả Tu đà hoàn.⁹⁰ (27) Cây Trôi Theo Dòng Nước 佛言。夫為道者。猶木在水。尋流而行。不觸兩岸。不為人取。不為鬼神所遮。不為洄流 所住。亦不腐敗。吾保此木。決定入海。 Phật nói, hành đạo thì như cái cây ở trong dòng nước, hãy theo dòng nước mà trôi đi, không mắc hai bên bờ, không bị người vớt lấy, không bị quỉ thần ngăn chận, không bị nước xoáy làm đứng lại, không bị thối rã, thì Như lai bảo đảm cây ấy vào được biển cả. Hành đạo thì không qua lại giữa hai bờ sinh tử và niết bàn, không bị vớt lấy bởi thiện nghiệp hữu lậu của trời người, không bị ngăn chận bởi tà kiến và quỉ thần, không bị đứng lại bởi nước xoáy ba cõi, cũng không bị thối rã bởi diệt tận định của nhị thừa, bảo đảm vào được biển cả tát-bà- nhã⁹¹ 92.

學道之人。不為情慾所惑。不為眾邪所嬈。精進無為。吾保此人。必得道矣。

Hành đạo cũng vậy, không bị ái dục mê hoặc, không bị tà ngụy quấy phá, tinh tiến mà

không do dự, thì Như lai bảo đảm người ấy đắc đạo.

Hành đạo thì ái dục không thể mê hoặc, tà ngụy không thể quấy phá, chánh tiến mà không do dự, vậy đạo đâu có xa gì?

(28) Ý Không Thể Tin 佛言。慎勿信汝意。汝意不可信。慎勿與色會。色會即禍生。

Phật nói, thận trọng, đừng tin ý của các người, ý của các người không bao giờ tin

được. Thận trọng, đừng tiếp xúc sắc đẹp, tiếp xúc thì tai họa có liền.

Ý như con ngựa hung hãn được chế ngự bằng giây cương giới luật. Tập quen đắm nhiễm sắc dục thì bại hoại đạo, tang nát thân.

得阿羅漢已。乃可信汝意。 Được tuệ giác La hán rồi mới nên tin ý của các người.

Ý căn đoạn diệt thì chứng đắc A la hán. Thuở xưa, ở Tây quốc⁹³ có một tiên nhân tu hành trong núi, chứng đắc ngũ thần thông. Một hôm tiên nhân gặp trời mưa to, đường trơn trợt, đi không vững nên trượt té. Tiên nhân nổi giận mắng rủa, trì chú khiến cho mười hai năm không mưa. Quốc vương biết cớ sự ấy là do chú lực của tiên nhân, buồn khổ, hạ chiếu rằng, nếu có ai khiến tiên nhân kia mất phép thuật thì vua sẽ chia nửa nước để cai trị⁹⁴. Có một dâm nữ xinh đẹp tên là Phiến Đà, đến tâu với vua rằng, tôi có thể phá phép thuật. Phiến Đà cùng năm trăm thiếu nữ trẻ đẹp lên đường thẳng đến am của vị tiên nhân ở trong rừng sâu. Các thiếu nữ chào hỏi tiên nhân, theo vào am thay phiên hầu hạ, xúc chạm thân thể. Do sinh tâm đắm nhiễm sự xúc chạm, tiên nhân mất hết thần thông, thế rồi trời đổ mưa lớn khắp cả. Phiến Đà cởi cổ tiên nhân về đến kinh thành, gặp quốc vương, được thưởng thêm nữa. Thế mới biết, bại hoại đạo đức, đánh mất tâm chí, mang họa vào thân là do nữ sắc, có thể không thận trọng được ư?⁹⁵

(29) Nẽo Chánh

佛言。慎勿視女色。亦莫共言語。 Phật nói, thận trọng, đừng nhìn sắc đẹp phụ nữ, cũng đừng nói chuyện. Thân cận thì sinh tình, đánh mất chánh niệm.

若與語者。正心思念。我為沙門。處於濁世。當如蓮華。不為泥汙。想其老者如母。長者 如姊。少者如妹。稚者如子。生度脫心。息滅惡念。 Phải nói chuyện thì hãy chánh tâm nghĩ rằng, ta là sa môn, ở trong cuộc đời dơ bẩn này ta phải như đóa sen không dính bùn lầy. Nghĩ tưởng già như mẹ, lớn như chị, trẻ như em, nhỏ như con, sinh cái tâm độ thoát, diệt cái ý bất chính.

Chánh niệm quán sát, tâm trong sáng, ý hiểu biết, sống trong cuộc đời dơ bẩn này mà như đóa sen vươn lên khỏi mặt nước⁹⁶. Sử dụng phương tiện thiện xảo là giả tưởng quán⁹⁷ để đối trị: quán các chúng sinh luân hồi từ vô thủy đều là thân thuộc, nguyện độ thoát hết thảy, thì những niệm tưởng xấu xa tự nhiên dứt diệt.⁹⁸ (30) Tránh Cho Xa 佛言。夫為道者。如被乾草。火來須避。道人見欲。必當遠之。