Phật Tổ Tam Kinh

Di Giáo Kinh Tụng Phụ

(Tăng Viên Diễn)

Trân trọng Ba-la-đề-mộc-xoa Như mù được sáng, nghèo được vàng Giới sinh thiền định và tuệ quang Chỗ yên ổn nhất, công đức trú Mưu cầu nắm níu đều không nên Giấu lỗi, bày dị, nhiều lừa dối Bốn sự hiến cúng biết vừa đủ Đoan tâm, chánh niệm, tự cầu độ Năm căn phóng túng trong năm dục Như trâu phạm lúa, ngựa xuống hố Ương lụy phát sinh nhiều tai hại Người trí khéo chế ngự tâm mình

Rắn độc, thú dữ dụ tà tâm Giặc thù, lửa dữ cũng giống vậy

Phóng túng tâm ra muôn sự quên Chế tâm một chỗ ác duyên dừng Thọ dụng ẩm thực như uống thuốc Không nên lấy bỏ vì ngon dở Mục đích thân thể khỏi đói khát Người mê cầu nhiều, sinh chấp trước Ngày đêm nỗ lực tu thiện pháp Giữa đêm tụng kinh trừ điều ác Không ham ngủ nghỉ nuôi phiền não Một đời trôi qua không ích gì Nếu có người đến tổn hại mình Nhiếp tâm không để giận dữ khởi Miệng ai chớ nói lời không tốt Buông tâm giận dữ mất thiện lợi Nhẫn thắng trì giới và khổ hạnh Ác mắng nhẫn chịu như cam lộ Lửa sân phòng cháy rừng công đức Xuất gia hành đạo trừ giận ghét Hoại y trì bát khất thực sống Nếu khởi kiêu ngạo nên trừ diệt Tâm lý dua vạy trái đạo pháp Còn tâm chất trực kết đạo tràng Đa dục, đa cầu thêm khổ não Thiểu dục đi vào đường Niết bàn Người không biết đủ, giàu mà nghèo Người biết đủ, tâm địa điềm nhiên Nên lìa huyên náo, sống độc nhàn Xét trừ gốc khổ, tự như như Nếu ưa đồ chúng, thọ các khổ Thí như voi già sa bùn lầy Nỗ lực tinh tiến, sự không khó Nước nhỏ chảy mãi xuyên thủng đá

Chớ như kéo lửa vội vã ngừng Chưa nóng mà ngừng khó được lửa Hộ trợ chẳng bằng không quên niệm Giặc phiền não hết cách xâm nhập Thường phải nhiếp niệm nơi tâm trí Niệm lực vững mạnh, ma tự lui Tỷ kheo nhiếp tâm khi thiền định Biết được các pháp tướng sinh diệt Đê bờ thiền định giữ nước tuệ Không định, can tuệ khó nương nhờ Người có trí tuệ không tham trước Từ văn tư tu tự mở mang Đèn sáng, búa sắc và thuyền vững Còn làm thần dược chữa mọi bịnh Đủ thứ hý luận khiến tâm loạn Muốn được tịch diệt phải đoạn trừ Với mọi công đức thường nhất tâm Bỏ mọi phóng dật như lìa oán

Lương y biết bịnh nói phương thuốc Đạo sư dẫn người đi đường dài Lời Phật chân thật không hư dối Tín hành công đức thật khó lường.

遺教經頌附 珍重波羅提木叉 如暗遇明貧寶聚 戒生禪定與慧光 弟一安隱功德住 營求攀結總非宜 匿疵顯異多欺誤 四事供養知足時

端心正念自求度 五根勿縱五欲橫 如牛犯稼馬奔坑 殃及累生為害重 好制其心智者能 邪心毒蛇惡獸比 怨賊大火亦同爾

縱此心時萬事亡 制之一處惡緣止 受諸飲食如服藥 不可取捨於好惡 趣得支身饑渴除 昧者多求生執著 晝夜勤修善法力

中夜誦經自消息 無以睡眠煩惱留 一生空過無所得 若有人來傷害己 攝心無令嗔恨起 誰口亦勿出惡言 若縱恚心失善利 忍勝持戒及堅苦 惡罵忍受如甘露 嗔火防燒功德林 出家行道除嗔妒 壞衣持鉢乞自活 若起憍慢當除滅 諂曲之心與道違 質直之心道場結 多欲多求增苦惱

少欲能入涅槃道 不知足者富而貧 知足恬然心地好 當離憒鬧獨閒居 思滅苦本自如如 若樂眾時受眾惱 譬如老象入泥塗

能勤精進事無難 小水常流穿石間 勿如鑽火類体歇 未熱息時得火難 護助無如不忘念 諸煩惱賊不得便 常當攝念在其心

念力堅強魔自遺 比丘攝心在定時 能知生滅諸法相 禪定隄塘蓄慧水 無定乾慧難倚仗 有智慧人無貪著 從聞思修自開廓

明燈利斧及堅船 又為治病真良藥 種種戲論令心亂 欲得寂滅當除斷 於諸功德恒在心 捨諸放逸如離怨 良醫知藥說藥方 路師導人行路長 佛語真實無虛妄 信行功德固難量 94

No. 1239-A Bài tựa Quy Sơn Cảnh Sách Chú

Từ Lục Tổ trở xuống có năm tông phái¹⁵³, mà Quy Ngưỡng giữ địa vị thứ nhất. Tiếc thay về sau tông Quy Ngưỡng không còn được truyền thừa, nhưng phương pháp giáo hóa của nó được truyền muôn đời, không bị che lấp, không để cho ai làm cho nó còn hay mất. Bài văn Cảnh sách của ngài Quy Sơn là trường hợp như vậy, bởi vì người nào thực hành theo lời cảnh sách ấy thì vượt trội ở đời. Người học thường lo rằng, từ ngữ của lời cảnh sách thì rõ ràng nhưng nghĩa ý của nó thì khó hiểu, vì chữ nghĩa có sự lầm lẫn mà lâu nay chưa nhận rõ. Nếu không có vị tông sư, bậc thầy vĩ đại, thì làm sao phát dương nghĩa ý ấy, để giảo chánh sự lầm lẫn kia. Thiền sư Đại Hồng [Sơn] Tịnh Nghiêm là bậc học đạo tham thiền cao vượt trên đời, hễ ngày nào rảnh rỗi thì ngài chăm chú bút nghiên. Hạ an cư năm Kỷ Mùi (1139)¹⁵⁴, nhân người học thỉnh cầu giảng dạy, theo đó ngài chú giải bài văn Cảnh sách, nghĩa ý thẳng thắn rõ ràng, từ ngữ nào lầm lẫn thì được giảo chánh hết. Kẻ vãn học, người hậu tiến có cơ sở để tôn kính và học theo, khiến cho Quy Sơn [Cảnh Sách] sau 200 năm mai một dấu vết¹⁵⁵, bỗng một ngày hiển hiện rực rỡ. Nhân vì sự trao truyền vô cùng thì sự thực hành vô tận, há chẳng đúng sao? Kẻ học trò Sử Đức Hiền muốn khắc bản để lưu truyền rộng rãi, còn tôi gia tâm viết ngay bài tựa này để thêm vào phần mở đầu quyển sách.

Thiệu Hưng năm thứ 9¹⁵⁶, ngày tốt lành tháng 12, cẩn trọng viết tựa.

Tả triều phụng đại phu¹⁵⁷, Tân Quảng Nam Đông Lộ¹⁵⁸ chuyển vận phán quan, Trương Thù soạn.

No. 1239-A 註溈山警策序

自六祖而下有五派。溈仰居其一。惜乎其後不得其傳。然其法則傳萬世而無弊。不以人為 存亡。溈山之警策是。以夫警策之行於世尚矣。學者每患其辭雖顯而其義則難窮。字有舛 錯而久未能辨。不有宗師大匠安能發揚其義而校正其舛錯乎。大洪淨嚴禪師禪學冠世。每 因暇日游戲筆硯。己未安居因學者請益。遂為之註解。其義坦然明白。字之舛錯者又從而 校正之。晚學後進有所矜式。俾溈山二百年湮沒之迹一旦光輝著見。因以傳無窮而施罔極 。固不韙歟。門人史德賢欲鏤板以廣其傳。余嘉其志輙為之序而冠于篇首。紹興九年十二

月旦日謹序。 左朝奉大夫新廣南東路轉運判官張銖撰 Khánh Đức năm thứ 4, năm Nhâm Thìn (1652), tháng 11, ngày lành.

Mộ duyên tỳ kheo ni Diệu Tuệ, hiệu Thiện Thiện trùng khắc bản gỗ.

慶德四年歲次壬辰至月穀日 募緣比丘尼妙慧善善重梓 97 溈山警策

Quy Sơn Cảnh Sách

Bài Văn Cảnh Sách Của Ngài Quy Sơn

大洪嗣祖沙門 守遂 註 Đại Hồng Từ Tổ, Sa-môn Thủ Toại chú.

Thiền sư Đại Viên¹⁵⁹ ở Quy Sơn: Sư húy Linh Hựu. Ban đầu Sư tham học với thiền sư Đại Trí¹⁶⁰ Bách Trượng. Đêm khuya Sư đứng hầu, Bách Trượng bảo: - Ngươi vạch trong lò xem có lửa không? Sư vạch ra rồi, thưa: - Dạ, trong lò không có lửa. Ngài Bách Trượng đứng dậy, đến vạch sâu trong lò được một chút lửa, gắp đưa lên, nói: - Ngươi nói không có, vậy cái này là cái gì? Sư nhân đó mà ngộ nhập. Ngài Bách Trượng sai Tư Mã Đầu Đà tuyển chọn người có khả năng kiến lập đạo tràng ở Quy Sơn, nhân đó nói với đại chúng: - Ai ở trong chúng này nói được một chuyển ngữ¹⁶¹ thì ta sẽ cho đi Quy Sơn; bèn chỉ cái tịnh bình, hỏi: - Nếu gọi nó là tịnh bình tức là xúc [phạm], nếu không gọi nó là tịnh bình tức là bội [ước],¹⁶² [vậy gọi nó là gì?] Bấy giờ, ngài Hoa Lâm làm thủ tọa, nói: - Không thể kêu là khúc cây lủng.¹⁶³ Ngài Bách Trượng không bằng lòng. Bấy giờ, Sư làm Điển tọa. Ngài Bách Trượng bèn hỏi Sư [câu ấy], Sư đá ngã cái tịnh bình. Ngài Bách Trượng nói: - Ngài Thủ tọa thua mất hòn núi này rồi. Sư sống ở Quy Sơn, lập ra dòng thiền Quy Ngưỡng, đạo lý truyền khắp thiên hạ, là tác giả Bài văn Cảnh Sách: cảnh là đánh thức người chưa ngộ; sách là răn nhắc người chưa tiến.

(1) Cảnh Giác Nghiệp Quả Vô Thường 夫業繫受身。未免形累。 Vì nghiệp lực kết buộc mà có thân thể, thì chưa ai thoát khỏi cái lụy của hình hài. Thân là gốc của khổ đau, nên nêu ra trước. Thấu hiểu được gốc của vọng niệm, mới có thể tiến bộ đạo nghiệp. Hai chữ ‘nghiệp hệ’ là nói, từ tối sơ một niệm bất giác nên tâm [nhiễm ô] chao động, gọi đó là nghiệp tướng; tiếp theo là chuyển tướng, sau cùng là hiện tướng, chính là ba tế tướng. Do hiện tướng mà sinh trí tướng, tương tục tướng, chấp thủ tướng, kế danh tự tướng, khởi nghiệp tướng và nghiệp hệ khổ tướng, chính là sáu thô tướng.¹⁶⁴ Năm thô tướng trước còn đối trị được, nhưng khổ tướng sau cùng này, nó kết buộc chúng sinh, không thể đối trị. Thân này đã do ‘tam tế, lục thô’, chủng tử vô minh tập khởi mà thành, thì đâu thể thoát khỏi hệ lụy của hình hài.

稟父母之遺體。假眾緣而共成。

Nên bẩm thụ thể chất tiết ra của cha mẹ, vay mượn những yếu tố tương quan mà hợp

thành.

Do bẩm thụ nghiệp thức vọng tưởng, nên thọ thân ở trong tinh cha huyết mẹ, vay mượn việc bú mớm, tắm gội, ăn uống, y phục, các yếu tố như vậy để sinh tồn. Đức Phật dạy: “Quán thân bất tịnh, quán thọ là khổ.”

雖乃四大扶持。常相違背。

Tuy được bốn thứ đại chủng hỗ trợ, nhưng chính bốn thứ này lại luôn luôn đối nghịch lẫn

nhau.

Bốn đại ở trong: đất, nước, lửa, gió, mỗi đại có tính chất khác nhau.¹⁶⁵ 無常老病。不與人期。 Do đó mà vô thường già bịnh không hẹn với ai cả.

Thân bốn đại năm uẩn¹⁶⁶ thì sinh diệt trong từng ý nghĩ.

朝存夕亡。剎那異世。 Sớm còn tối mất, trong một sát na là qua đời khác. Sát-na là một khoảng thời gian rất ngắn.

譬如春霜曉露。倐忽即無。 Khác nào sương mùa xuân, móc sáng sớm, chốc lát đã không;

Tướng trạng của vô thường là biến diệt trong chốc lát.

岸樹井藤。豈能長久。 cây bên bờ, dây trong giếng, đâu được lâu bền.

Sự mong manh, không lâu bền của thân thể cũng giống như thế.

念念迅速。一剎那間。 Như ý nghĩ này nối tiếp ý nghĩ khác, chuyển biến cực kỳ mau chóng, nên trong một sát na, Như có bốn đại lực sĩ đồng thời bắn bốn mũi tên ra bốn phương, lại có một người đồng thời tóm lấy bốn mũi tên ấy, thì gọi là một sát-na.

轉息即是來生。何乃晏然空過。

chuyển hơi thở đã là đời sau. ích?

Như vậy tại sao vẫn an nhiên để đời mình trôi đi một cách vô

Đối với cha mẹ thì không cung phụng ngọt ngon, đối với thân quyến cố nhiên rời bỏ xa

Từ đầu bài văn đến đoạn ‘trôi đi một cách vô ích’ này là trình bày cho hàng tại gia và hàng xuất gia về thân thể hư giả và thế gian mong manh: cả hai đều vô thường, chuyển biến cực kỳ mau chóng và có nhiều tai họa, qua đó cảnh giác và sách tiến khiến họ hiểu rõ, không để đời mình trôi qua ngày tháng một cách vô ích.

Từ đoạn này trở đi, chỉ trình bày cho người xuất gia về những lý do phải tư duy, quán sát. (2) Cảnh Giác Xuất Gia Không Trọn 父母不供甘旨。六親固以棄離。 cách, Thân quyến đều từ bỏ xa cách, chính là lý do để tự xét sao cho thường khế hợp đạo nghiệp.

不能安國治邦。 đối với đất nước không có khả năng bình trị, Giã từ cha mẹ, cắt đứt thân duyên, lại không thể hết lòng phụng hành công ích, giúp vua, lợi dân, vậy thì mình nên làm việc gì?

家業頓捐繼嗣。 đối với gia tộc bỏ hết nghĩa vụ thừa kế, Không có người nối dõi là bất hiếu. Người xuất gia hoằng đạo là người đại hiếu chân thật.¹⁶⁷

緬離鄉黨。剃髮稟師。 xa làng bỏ xóm, cắt tóc, bẩm thụ Phật pháp với bổn sư.

Ngưng bỏ thế duyên, cắt đứt tình ái, cắt tóc theo Thầy học giáo pháp, thực hành đại đạo của cổ

Phật, giống tướng nghi của cổ Phật.

內勤尅念之功。外弘不諍之德。 Như vậy lẽ đáng trong thì siêng về công phu khắc niệm, ngoài thì bủa ra đức tính hòa bình, Bước tới công đức của người xuất gia thì cần phải trong ngoài phù hợp.

逈脫塵世。冀期出離。 xa hẳn trần tục, kỳ vọng giải thoát.

Tâm chí hướng tới sự vượt thoát trần thế thì mới hợp với ý chỉ sâu xa của người xuất gia. 何乃纔登戒品。便言我是比丘。 Sao lại mới bước lên phẩm bậc của giới pháp, mà đã tự thị ta đây là vị tỷ kheo. Tự cho mình là tỷ kheo thì chứng nghiệm được ngã tướng hiện ngay trước mắt.

檀越所須。喫用常住。 Dùng của thí chủ, ăn của thường trú, Không chăn tằm mà có cái mặc, không cày ruộng mà có cái ăn.

不解忖思來處。 không biết xét kỹ vì sao mà có của ấy, Tỷ kheo thọ thực phải thực hành năm sự quán xét, trong đó: ‘Một, xét kể công lao nhiều ít và ước lượng lý do của thực phẩm.’ Cổ đức xem xét một hạt gạo phải trải qua bảy, mười ba lượt công phu¹⁶⁸. ‘Hai, nghĩ kỹ đức hạnh của mình đủ hay thiếu để ứng thọ sự cúng dường ấy.’ Bậc đã chứng quả A la hán mới đủ đức hạnh để ứng thọ sự cúng dường, ngoài bậc ấy ra đều là thiếu đức hạnh để ứng thọ sự cúng dường.

謂言法爾合供。 lại bảo rằng lẽ tự nhiên là phải hiến cúng.

Phân biệt sai lầm, chấp trước tình cảm, thà là xét lỗi của mình.

喫了聚頭喧喧。但說人間雜話。 Ăn rồi, xúm đầu huyên náo, chỉ nói toàn chuyện tạp của thế gian.

Người xuất gia chí nguyện cầu vô vi và đại đạo, thế mà chẳng nghiên cứu lời dạy của Phật, ý thú của Phật, trái lại thuận theo thế đế huyên náo, thì đời mình về sau như thế nào? Chắc chắn là mất căn bản, trái chí nguyện.¹⁶⁹ 然則一期趂樂。不知樂是苦因。

Nhưng một thì thừa dịp vui thích, mà không biết chính cái vui ấy là nguyên nhân của sự

thống khổ. Khi cái vui của thế đế mà mất đi thì đó là nguyên nhân của khổ đau. Hưởng thọ một cách vô ích cúng phẩm của tín đồ thì phải mắc nợ họ, há còn ngờ ư? Gặm sắt gắn yên vẫn là quả báo nhẹ nhàng.

曩劫徇塵。未甞返省。 Bao kiếp xưa kia, đem thân theo trần cảnh, chưa từng phản tỉnh.

Từ bao kiếp đến giờ, chạy đuổi theo trần cảnh, quay lưng với giác tánh, có khi nào tạm dừng để quán sát nội tâm của mình? 時光淹沒。歲月蹉跎。受用殷繁。施利濃厚。 Thì giờ mất mát, năm tháng lần lữa, hưởng dụng càng nhiều, thí lợi càng lắm, Động lòng trước lợi dưỡng thế gian nên chưa từng kiểm điểm, phản tỉnh.

動經年載。不擬棄離。 hết năm này qua năm khác mà không biết nghĩ đến sự rời bỏ.

Quyến luyến xứ sở, không biết tai họa [của sự quyến luyến].

積聚滋多。保持幻質。 Chất chứa càng nhiều cũng chỉ bảo trì xác huyễn mà thôi. Chỉ bảo trì thân xác huyễn vọng, đối nghịch với pháp thân thanh tịnh.

導師有勑戒勗比丘。進道嚴身三常不足。

Đức Đạo sư có huấn dụ, khuyên dạy các vị tỷ kheo, hãy tiến bộ đạo nghiệp mà trang hoàng

cơ thể, còn ăn, mặc, và ngủ, cả ba thứ ấy không lúc nào nên hưởng dụng sung túc.

Kinh Phật Di Giáo có ghi: (1) “Các thầy Tỷ kheo, hãy tự xoa đầu mình, đã bỏ sự trang sức và đồ tốt đẹp, mình mặc áo hoại sắc, tay cầm đồ thích ứng, khất thực để sống.” (2) “Các thầy Tỷ kheo, thọ dụng đồ ăn thức uống, hãy coi như việc uống thuốc, ngon không ham, dở không bỏ, vừa đủ duy trì cơ thể cho khỏi đói khát. Như ong lấy hoa, chỉ lấy mùi vị mà không tổn thương hương sắc, người xuất gia cũng vậy. Thọ dụng cúng phẩm của người vừa khỏi đói khát thì thôi, không được ham cầu cho nhiều, phá vỡ thiện niệm của họ.” (3) “Các thầy Tỷ kheo, ban ngày thì nỗ lực thực tập thiện pháp, không để thì giờ lướt mất, đầu đêm cuối đêm cũng đừng phế bỏ, giữa đêm lại phải tụng niệm để tự tiêu trừ điều ác, sinh trưởng điều thiện. Đừng vì lý do ngủ nghỉ mà để đời mình trôi đi, không được một chút ích lợi.” Nghĩa là đối với đồ ăn, đồ mặc và đồ nằm, biết rằng ba thứ ấy không thể mặc tình hưởng dụng đầy đủ.

人多於此。躭味不休。 Nhưng con người đa số đối với ba thứ ấy đam mê không ngừng, Vị [味], là đam mê mùi vị.

日往月來。䬃然白首。 đến nỗi ngày qua tháng lại, vụt cái bạc đầu. Người xưa nói: “Chỉ biết trước mắt việc đi mãi, chẳng hay trên đầu già đến rồi.”¹⁷⁰

後學未聞旨趣。

Nên hậu học chưa nghe tôn chỉ của Phật pháp

Chỉ thú của xuất gia. 應須博問先知。 thì phải học hỏi sâu rộng với các vị tiên giác, Không thể ôm giữ sự dốt nát, tự xem là đúng.

將謂出家。貴求衣食。 sao lại toan bảo xuất gia quí hồ cơm áo. Người xuất gia thực thi pháp vô vi, thế mà còn tư tình và ngu kiến, lại bảo xuất gia quí hồ cơm áo. (3) Cảnh Giác Không Học 佛先制律。啟創發蒙。 Đức Phật trước tiên thiết chế giới luật là để bắt đầu mở mang cho sự ngu muội. Mở mang cho sự ngu muội.

軌則威儀。

Phép tắc uy nghi

Có uy đức đáng cung kính, có dung nghi đáng noi theo.

淨如冰雪。 sạch như băng tuyết. Không giống như giới cấm xen tạp của ngoại đạo đều không thanh tịnh.

止持作犯。束斂初心。 Đình chỉ là giữ, hành động là phạm, nguyên tắc ấy kềm thúc sơ tâm; Nhiếp luật nghi giới: đình chỉ điều ác là giữ, hành động điều ác là phạm. Nhiếp thiện pháp giới: đình chỉ điều thiện là phạm, hành động điều thiện là giữ.

微細條章。革諸猥弊。 điều mục đầy đủ, chương tiết minh bạch, giới pháp này đổi bỏ tồi tệ.

Năm thiên và bảy tụ, tánh giới và giá giới. Sau Phật thành đạo mười hai năm mới có chế luật. Tôn giả A-nan thưa hỏi đức Phật: “Vì sao trong mười hai năm đầu đức Thế Tôn không chế giới?” Đức Phật dạy: “Như người đời vá áo. Áo chưa bị rách mà vá thì bị chê cười. Ta cũng như vậy, nhân có kẻ hữu sự, mới thiết chế giới luật.”

毗尼法席曾未叨陪。了義上乘豈能甄別。

Pháp tịch giảng dạy Luật tạng mà chưa hề học hỏi và thân cận, thì đối với Thượng thừa là

giáo lý liễu nghĩa, làm sao có khả năng cứu xét rành mạch.

Tỳ-ni là luật học vậy. Nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ. Luật học còn mê muội, thì ý chỉ thâm sâu của giáo lý liễu nghĩa làm sao thông đạt được? 可惜一生空過。後悔難追。 105

Nên thật đáng đau tiếc là để một đời trôi đi một cách trống rỗng, sau này hối hận cũng khó

mà đuổi kịp.

Trẻ không nỗ lực, già không chỗ thành, sau này hối hận thì có ích lợi gì đâu. 教理未甞措懷。玄道無因契悟。 Giáo lý chưa từng để dạ thì diệu pháp không nhân đâu mà khế ngộ. Lý thú của Thánh giáo còn chưa lưu tâm, thì đạo lý huyền diệu nhân đâu mà khế ngộ. (4) Cảnh Giác Không Tu 及至年高臈長。空腹高心。不肯親附良朋。唯知倨傲。 Cập kỳ đến lúc tuổi đời đã cao, tuổi hạ cũng lớn, nhưng bụng thì rỗng, lòng lại cao, bởi vốn không chịu thân cận thiện hữu nên chỉ biết xấc láo ngạo ngược, Đã có tuổi mà không đức hạnh, lại bào chữa che giấu tội lỗi. Vô minh huân tập hình thành, nên kiêu căng tự cao tự đại.

未諳法律。戢斂全無。 chưa hiểu thành thuộc giáo pháp và giới luật nên sự tự chế ngự hoàn toàn không có. Không thân cận thiện hữu thì làm sao hiểu giáo pháp và giới luật. Ba hành nghiệp và bốn uy nghi trái ngược với giới luật chế định.

或大語高聲。出言無度。 Lời to, tiếng lớn, nói năng vô phép.

‘Sự tự chế ngự hoàn toàn không có’, là thân nghiệp. ‘Lời to, tiếng lớn, nói năng vô phép’, là ngữ nghiệp.

不敬上中下座。婆羅門聚會無殊。

Không kính thượng tọa, trung tọa, hạ tọa, ngồi với nhau không khác gì sự tụ họp của các

đạo sĩ Bà la môn.

‘Không kính’, là ý nghiệp. Y cứ theo luật thì có thứ lớp thượng tọa, trung tọa và hạ tọa. Phật chế người thọ giới trước ngồi trước, người thọ giới sau ngồi sau. Ngoại đạo thì không như vậy. Từ đây trở xuống là cảnh giác những lỗi lầm ấy. 椀鉢作聲。食畢先起。 Khua bát ra tiếng, ăn rồi dậy trước.

Oản [椀], là tiếng đời Đường. Bát [鉢], là Phạn ngữ, gọi đủ là bát-đa-la [鉢多羅], dịch là ứng lượng khí. Nếu khua bát ra tiếng thì trong cổ họng của ngạ quỷ phát ra lửa.

去就乖角。僧體全無。 Đi ở trái phép nên bản chất tăng sĩ mất hẳn, Tăng [僧], là Phạn ngữ, gọi đủ là tăng-già-da [僧伽耶], dịch là chúng hòa hợp. Lý sự hòa hợp là bản chất của tăng sĩ. Đi ở đã vô phép thì bản chất của tăng sĩ làm sao có?

起坐忪諸動他心念。 đứng ngồi quàng hoảng nên làm động tâm niệm của kẻ khác.

Tâm thần quàng hoảng, không đành gọi là xuất gia; não loạn kẻ khác, không thể kêu là sa-môn. 不存些些軌則小小威儀。將何束斂後昆。新學無因倣俲。

Phép tắc ít nhất cũng không giữ, uy nghi nhỏ nhất cũng không còn, thì đưa cái gì ra để kềm

thúc hậu bối, nên kẻ sơ học không biết do đâu mà mô phỏng.

Nếu tự mình không tu hành chánh hạnh, mà bảo kẻ khác tu hành, thì không có chuyện đó.

(5) Cảnh Giác Sự Không Chịu Cảnh Giác

纔相覺察。便言我是山僧。 Vậy mà có ai mới cảnh giác cho thì liền bảo ngay rằng ta đây là tăng sĩ rừng núi.

Nhân ngã cống cao, chê đè hậu học.

未聞佛教行持。一向情存麤糙。

Quả là kẻ chưa bao giờ nghe đến sự hành trì của Phật huấn dụ, nên chỉ có một chiều hướng

là tánh tình vẫn còn y nguyên. Hạnh giải không chọn, thế đế thuần thục. 如斯之見。蓋為初心慵惰。饕餮因循。 Cung cách như vậy là vì sơ tâm biếng nhác, nên ham muốn xấu xa y như thói cũ, Tham tiền gọi là thao [饕]. Tham ăn gọi là thiết [餮].

荏苒人間。遂成疎野。 dần dà theo đời, hóa thành quê kệch. Dần dà theo đời, đâu biết thanh tĩnh.

不覺躘蹱老朽。觸事面牆。 Thế rồi bất giác mà lóng cóng già yếu, nhưng gặp việc thì như đối diện với tường vách. Lóng cóng [lủng chủng 躘蹱], là đi đứng chậm chạp. Đối diện với tường vách [diện tường 面牆], là cái gì cũng không biết. 後學咨詢。無言接引。 Hậu học thưa hỏi thì không có lời tiếng chi để hướng dẫn.

Chính mình đã không có trí tuệ, thì lấy gì mà mở mang cho hàng hậu học bước tới.

縱有談說。不涉典章。 Có nói cũng không liên hệ gì với kinh điển.

Ức thuyết một cách bừa bãi, khiến kẻ bàng quan cười chê, khinh rẻ.

便責後生無禮。 不省己非。更責他過。 瞋心忿起。言語該人。 Và bị khinh thì bảo hậu sinh vô lễ, sân tâm nổi giận, lời tiếng át người.

“Một niệm sân tâm nổi lên, thì trăm ngàn chướng môn đều mở.”¹⁷¹ Ba độc nơi phàm tình đã buông thả, thì bốn thật¹⁷² của Phật ngữ làm sao nghĩ đến. (6) Cảnh Giác Luân Hồi Ác Báo Vẫn Chịu Vô Cùng 一朝臥疾在牀。眾苦縈纏逼迫。曉夕思忖。心裏恛惶。眾苦逼迫恛惶怖憂。 前路茫茫。未知何往。

Một mai bịnh nằm trên giường thì mọi thứ đau đớn bao vây, xiết buộc, bức bách, sớm tối

lo nghĩ, trong lòng khiếp sợ, đường trước man mác, chưa biết đi về chỗ nào. Đã lầm tôn trọng cái thân giả huyễn này, thì bao giờ hiểu được chỗ nương tựa chân thật?

從茲始知悔過。臨渴掘井奚為。 Bấy giờ mới biết hối hận, là sắp chết khát mới đào giếng, thì đào mà làm gì.

Dù cho hối hận biết lỗi, công hạnh do đâu có đủ?

自恨早不預修。年晚多諸過咎。 Chỉ còn tự giận lấy mình sớm không dự bị tu tập, tuổi về chiều thì lắm điều tội lỗi, Tội lỗi đã rõ, hối hận ích gì?

臨行揮霍。 nên khi sắp đi khỏi cuộc đời thì sự sống tan rã thật mau chóng, Đau khổ vì không có định lực, cam chịu đi vào cửa tử.

怕怖慞惶。 lòng càng khiếp sợ hãi hùng.

Không nghiệp thiện nào để nương, không công đức nào để cậy.¹⁷³

縠穿雀飛。識心隨業。 Rồi lụa thủng chim bay, tâm thức phải tùy theo nghiệp lực.

Kinh Thất hiền nữ nói: “Chim sẻ lọt vào bình, lấy lụa bịt miệng bình, lụa thủng chim sẻ bay, tâm thức chạy theo nghiệp.”¹⁷⁴

如人負債。強者先牽。 Như kẻ mắc nợ thì ai mạnh kéo trước, Nghiệp lực thiện và ác đều lấy vọng thức làm chủ. Nghiệp lực nào mạnh thì lôi kéo vọng thức, khiến mình không còn tự chủ được nữa.

心緒多端。重處偏墜。 tâm thức lắm thứ ác nghiệp thì chỗ nào nặng hơn là phải rơi trước vào đó.

Bốn sinh loài trong sáu đường, tùy theo tình và tưởng mà thọ báo [khác nhau].

無常殺鬼。念念不停。 Nên quỉ sứ vô thường sát nhân, ý tưởng này nối tiếp ý tưởng khác, tác hại không ngừng. Có sinh thì có diệt, Không vì kẻ ngu thuyết.¹⁷⁵ 命不可延。 Sinh mạng không thể kéo dài, Người xưa nói: “Vô thường như là hoàng hôn xuống, càng không giữ anh đến một canh.”

時不可待。 thì giờ không hề chờ đợi.

Chớ bảo ngày nay không học, còn có ngày mai; chớ bảo năm nay không học, còn có năm sau. [Ngày tháng trôi qua, tuổi chẳng chờ ta.] Than ôi, già đi rồi, lỗi ấy bởi ai?¹⁷⁶

人天三有。應未免之。 Rồi ba cõi luân hồi chưa thể thoát khỏi, Ba cõi không yên, giống như nhà lửa.¹⁷⁷

如是受身。非論劫數。 và thọ thân như vậy khó nói cho hết số lượng của thì gian lâu dài. Như bánh xe quay nước¹⁷⁸, đắp đổi cao thấp.

(7) Kết Thúc Cảnh Giác 感傷歎訝。哀哉切心。 Cảm thương than thở, đau đớn như cắt đứt tim gan, Ngài Quy Sơn đau buồn cho những người chưa ngộ. Tình cảm của ngài tha thiết như thế.

豈可緘言。遞相警䇿。 làm sao có thể phong gói lời nói, nên phải cảnh giác để sách tiến cho nhau.

Chúng sinh luân hồi trong khổ thú, đâu thể ‘hoài bảo mê bang’¹⁷⁹; đã làm bậc thiện tri thức, đâu thể im lặng, không có lời huấn thị hay sao?

所恨同生像季。去聖時遙。

Điều đáng tủi hận là chúng ta cùng sinh vào thì gian cuối cùng của thời kỳ Phật pháp

tương tự, cách xa thời đại của Phật, Thời kỳ Phật pháp tương tự là thời gian hai ngàn năm sau Phật nhập diệt, cũng là thời gian làm bài văn Cảnh sách này.¹⁸⁰ Nay lại thêm hai trăm năm¹⁸¹, càng cách xa thời đại của Phật. 佛法生疎。人多懈怠。 Phật pháp lơ thơ, lòng người đa số biếng nhác, Căn cơ đều thấp kém, đâu thể so sánh với người ở thời kỳ chánh pháp nguyên chất hay thời đại của Phật.

略伸管見。以曉後來。

nên phải trình bày sơ lược cái thấy chỉ như ống dòm trời, để khuyên bảo những người hậu

học.

‘Cái thấy như ống dòm trời, để khuyên bảo những người hậu học’, đó là lời nói nhúng nhường của ngài Quy Sơn.

若不蠲矜。誠難輪逭。 Nếu không loại bỏ tính nết kiêu căng, thì quả thật khó mà thay đổi cho nhau.

Nếu không loại bỏ tính nết kiêu căng, thì sẽ đưa đến mọi sự tội lỗi và tai họa của tội lỗi ấy, và thật khó mà trốn tránh nghiệp báo và khổ quả của sự sinh tử luân chuyển không ngừng. Thiền sư Vĩnh Gia nói: “Trừ kiêu căng, khinh mạn, không quan tâm hình hài, đó là bậc chuyên bí và chí đạo, có thể gọi là khế chứng lòng dạ của thần ư?”¹⁸² Từ đoạn này trở xuống là trình bày riêng biệt: Bản ý của sự quyết chí xuất gia, đó là thưa hỏi tri thức, thân cận thầy bạn, phát minh đại sự nhân duyên [của sự xuất gia]. Đến khi bước tới ‘nhất đại thời giáo’¹⁸³, ‘Phật ngữ tâm tông’¹⁸⁴, thì người xuất gia cần phải ‘hạnh giải tương ưng’, cốt lõi vẫn là ‘tục Phật tuệ mạng’.

(8) Sách Tiến Xuất Gia Cho Trọn Vẹn 夫出家者。發足超方。心形異俗。

Người xuất gia là cất bước thì muốn vượt tới phương trời cao rộng, tâm tính và hình dung

khác hẳn thế tục, Một mình cất bước tới phương trời cao rộng, tâm chí vượt lên bi cảm thường tình.

紹隆聖種。震攝魔軍。

tiếp nối một cách rạng rỡ dòng giống của Phật, làm cho quân đội của ma phải rúng động

khuất phục, Chí nguyện ngang cổ Phật, uy lực dẹp chúng ma.

用報四恩。 với mục đích báo đáp bốn ân, Ơn Phật, ơn quốc vương, ơn cha mẹ và ơn thí chủ.

拔濟三有。 cứu vớt ba cõi.

Dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu, chính là ba giới chúng sinh.

若不如此。濫廁僧倫。 Không như vậy thì chỉ là kẻ lạm xen vào hàng ngũ tăng sĩ, Trái ngược với đây đều là kẻ lạm dụng xen lẫn, chẳng phải Thích tử.

言行荒疎。虗霑信施。 lời nói và việc làm trống rỗng, sơ suất, hưởng dụng một cách vô ích cúng phẩm của tín đồ, Cúng phẩm của tín đồ vốn là ruộng phước. Lời nói và việc làm trống rỗng, sơ suất thì bản thân và tín đồ đều không có lợi ích.

昔年行處。寸步不移。 đường đi năm cũ thì một tấc một bước cũng không đổi dời, Người xưa nói: “Chỉ thay đổi chỗ hành lý thời cũ, chớ thay đổi con người thời cũ.”¹⁸⁵

恍惚一生。將何憑恃。

quàng hoảng suốt cả một đời thì còn lấy gì mà nương tựa và cậy nhờ?

Quàng hoảng như đang chiêm bao, chưa tỉnh giấc, thì lấy công hạnh gì để nương tựa và cậy nhờ?

況乃堂堂僧相。容皃可觀。 Huống chi tăng tướng đường hoàng, dung mạo khả quan, Tướng mạo khả quan chẳng phải là kết quả của tính tình xuề xòa.

皆是宿植善根。感斯異報。 toàn do thiện căn đời trước gieo trồng mới có được cái quả báo đặc biệt ấy, Nhân tố ở đời này là do chủng tử của đời trước. Kết quả của đời sau là do sự tu tập ở đời này. 便擬端然拱手。不貴寸陰。

vậy mà chỉ nghĩ đến việc ngồi thẳng, khoanh tay, chứ không biết quí trọng từng tấc bóng

của thì giờ.

Người xưa quí trọng một tấc thì gian, xem nhẹ một thước ngọc bích.¹⁸⁶ 事業不勤。功果無因克就。

Nhưng đạo nghiệp mà không chịu nỗ lực thực hành thì đạo quả sẽ không có nhân tố thành

tựu. Cổ Phật trải ba vô số kiếp, phát bốn hoằng thệ nguyện, khắp tu muôn hạnh, phước tuệ trang nghiêm, chút lỗi ắt trừ, mảnh thiện không bỏ, mới chứng thành quả Phật. Đâu phải đầy đủ tánh phàm phu, không siêng tu ba học: giới, định, tuệ, mà muốn mong cầu đại quả vô thượng ư?

豈可一生空過。抑亦來業無裨。

Như vậy đâu phải chỉ một đời này qua đi một cách vô ích, mà mọi việc trong những đời sau

cũng không được bổ ích gì.

Chẳng những tự lầm lẫn một đời, mà đời sau không có gì để cậy nhờ.

(9) Sách Tiến Thực Hiện Cái Chí Căn Bản Của Sự Xuất Gia

辭親決志披緇。意欲等超何所。

Giã từ song thân, quả quyết chí khí, khoác mặc pháp y, là ý muốn vượt lên cho ngang đến chỗ nào nữa kia:

Chí nguyện căn bản của sự xuất gia là phải thực hiện sự nghiệp nào đó.

曉夕思忖。豈可遷延過時。 sớm tối suy nghĩ như vậy thì đâu có thể chơi đùa cho qua mất thì giờ.

Thụt lùi nghĩ lại, nghe nhiều tiến học.

心期佛法棟梁。用作後來龜鏡。

Trong lòng tự kỳ hẹn cho mình phải làm trụ cột của Phật pháp, làm gương mẫu cho tương

Chí khí mạnh mẽ nhớ làm trụ cột của Phật pháp, tiếp nối khuôn phép để làm gương mẫu cho hậu học. Qui [龜: mẫu], là biết họa phước tương lai. Kính [鏡: gương], là xem đẹp xấu hiện tại. 常以如此。未能少分相應。 thường xuyên tự nguyện như vậy mà chưa hẳn đã phù hợp phần nào với sự xuất gia. Dẫu có chí nguyện mà hạnh giải chưa đầy đủ, nên nói là ‘chưa hẳn’ [未].

(10) Sách Tiến Thực Hiện Cái Hạnh Căn Bản Của Sự Xuất Gia 出言須涉於典章。 Nói thì phải liên hệ với kinh điển, Nói không liên hệ với kinh điển, đó chẳng phải lời nói của quân tử.

談說乃傍於稽古。 bàn thì phải dựa vào sự kê cứu về xưa.

Lời nói là tâm tư, không thể nói tùy tiện, phỏng đoán, bộp chộp, và bàn mà không dựa vào sự kê cứu về xưa.

形儀挺特。 Hình dáng đĩnh đạc, Hình dáng đoan trang, dung mạo chánh trực.¹⁸⁷

意氣高閑。 chí khí cao nhã.

Sông có châu là sông đẹp¹⁸⁸, người chứa đạo thì cao nhã.

(11) Sách Tiến Thân Cận Thiện Tri Thức Của Sự Xuất Gia

遠行要假良朋。數數清於耳目。 Đi xa thì phải nhờ bạn tốt để luôn luôn lọc sạch tai mắt, Đức Phật hỏi tôn giả A-nan: “Thiện tri thức là mấy phần phạm hạnh?” Tôn giả A-nan thưa: “Thiện tri thức là bán phần phạm hạnh.” Đức Phật bảo: “A-nan, chớ nói thiện tri thức là bán phần phạm hạnh, vì lẽ chính thiện tri thức là toàn phần phạm hạnh.”¹⁸⁹ Lại nữa, người xưa nói: “Ba người đồng hành, ắt có người là thầy ta. Chọn người hiền thiện mà học theo.”¹⁹⁰ 住止必須擇伴。時時聞於未聞。 trú ở thì cần chọn bạn hiền để thường thường nghe điều chưa nghe.

Khai phát những điều chưa nghe, cảnh giác những điều mê đảo, đều nhờ vào cái lực của đạo bạn vậy.

故云生我者父母。成我者朋友。 Nên ngạn ngữ đã nói, sinh ta là cha mẹ, tác thành ta là bạn bè.

Đồng môn gọi là bằng [朋]; đồng chí gọi là hữu [友]. Cha mẹ sinh ra sắc thân, nhưng không thể khiến xuất ly ác đạo. Chỉ có thiện tri thức mới có khả năng thiết lập pháp thân, khai mở sự thấy biết chân chánh, làm cho ta vào dòng Thánh, thoát khỏi phàm. Thế nhưng ơn đức sinh thành chớ có coi thường!

親附善者如霧露中行。雖不濕衣。時時有潤。

Gần gũi người hiền thì như đi trong sương móc, tuy không ướt áo mà lúc nào cũng thấm

đượm;

Thiện hữu, đạo bạn là những người đã thấm nhuần thiện căn. Lợi ích của họ thật không thể suy lường.

狎習惡者長惡知見。曉夕造惡。即目交報。

quen thân kẻ ác thì lớn thêm kiến thức độc ác, sớm tối làm ác, ác báo đã bị ngay trước mắt

Thân gần bạn xấu thì chạy theo tà ác, xúc phạm phép vua, bị mọi người khinh ghét.

歿後沉淪。一失人身。萬劫不復。

mà chết rồi lại phải chìm đắm, làm cho thân người một khi mất đi, muôn kiếp vẫn khó mà

khôi phục.

Huân tập từ bạn ác thì có thể gây tạo những điều phi lý, sống chịu phép vua, chết vào A-tỳ. (12) Sách Tiến Thực Hiện Cái Tu Căn Bản Của Sự Xuất Gia 忠言逆耳。豈不銘心者哉。