Phật Tổ Tam Kinh

Phật nói, hành đạo là như mang cỏ khô thì gặp lửa phải tránh: người hành đạo gặp ái

dục thì phải tránh cho xa. Tình nhiễm như cỏ khô, gặp lửa ái dục thì bốc cháy, cho nên phải tránh cho xa.⁹⁹ (31) Hãy Đoạn Tâm - Gốc Của Tình Dục 佛言。有人患淫不止。欲自斷陰。佛謂之曰。若斷其陰。不如斷心。

Phật nói, có người bực vì tình dục không ngừng, muốn tự đoạn âm. Phật nói, đoạn âm đâu

bằng đoạn tâm.

Điên đảo do tâm, sao lại tổn thương thân thể?

心如功曹。功曹若止。從者都息。 Tâm như pháp quan, pháp quan không có thì cũng không có công sai.

Điều binh theo ấn, khiển tướng theo phù.

邪心不止。斷陰何益。佛為說偈。欲生於汝意。意以思想生。二心各寂靜。非色亦非行。 Tâm tà không ngừng thì đoạn âm ích gì. Phật nói cho bài chỉnh cú sau đây. “Dục tình do ý sinh, ý sinh do tư tưởng; ý và tư tưởng ấy, cả hai cùng vắng lặng, thì không cảm sắc đẹp, cũng không còn hành dâm.”

Tâm đã vắng lặng thì vọng tưởng không sinh. Năm uẩn vốn không, thì dục tình làm sao khởi?

佛言。此偈是迦葉佛說。 Phật nói, bài chỉnh cú này của đức Ca diếp như lai đã nói. Dẫn bài chỉnh cú của đức Ca diếp như lai để minh chứng.¹⁰⁰ (32) Yêu, Lo, Sợ 佛言。人從愛欲生憂。從憂生怖。若離於愛。何憂何怖﹖

Phật nói, con người do ái dục mà lo buồn, do lo buồn mà sợ hãi. Ái dục mà không thì còn lo

buồn gì, còn sợ hãi gì.

Chúng sinh nhận lầm cái thân bốn đại làm tự ngã, thuận tình thì sinh luyến ái, nghịch tình thì sinh lo buồn, bởi vậy có năm nỗi sợ hãi: sợ không sống, sợ tiếng xấu, sợ chết, sợ đường ác và sợ giữa đám đông.¹⁰¹ Nếu có thể ngộ nhập tự ngã vốn không, thì sự phân biệt liền ngưng dứt. Ái dục là gì mà khiến con người lo buồn và sợ hãi đến vậy?¹⁰² (33) Tinh Nhuệ Bước Tới 佛言。夫為道者。譬如一人與萬人戰。掛鎧出門。意或怯弱。或半路而退。或格鬥而死。 或得勝而還。沙門學道。應當堅持其心。精進勇銳。不畏前境。破滅眾魔。而得道果。 Phật nói, hành đạo là như một người chiến đấu với muôn người. Mặc áo giáp, ra chiến trường, nhưng có kẻ khiếp nhược, có kẻ nửa đường thoái lui, có kẻ quyết chiến mà chết, có kẻ đắc thắng mà về. Ấy vậy, sa môn học đạo thì phải kiên trì tâm chí, tinh nhuệ bước tới, không sợ cảnh tượng trước mắt, tiêu diệt ma quân mà thủ đắc đạo quả.

Khi chiến đấu với ma quân, người hành đạo phải mặc áo giáp tịnh giới, giữ trái tim thiền định, cầm cây kiếm trí tuệ. Không có một khái niệm nào để chấp trước, thì tiêu diệt ma quân, có được chiến thắng. Giống như kinh Pháp Hoa có ghi: “Thấy tướng sĩ Hiền thánh chiến đấu với ma ngũ ấm, ma phiền não và ma chết chóc, mà ai có công lớn diệt ba độc, vượt ba cõi, phá lưới ma, thì bấy giờ Như lai rất hoan hỷ.”¹⁰³ Nghĩa ở đây tương đồng.¹⁰⁴

(34) Vừa Phải 沙門夜誦迦葉佛遺教經。其聲悲緊。思悔欲退。佛問之曰。汝昔在家。曾為何業。對曰。 愛彈琴。佛言。弦緩如何﹖對曰。不鳴矣。弦急如何。對曰。聲絕矣。急緩得中如何。對 曰。諸音普矣。佛言。沙門學道亦然。心若調適。道可得矣。於道若暴。暴即身疲。其身 若疲。意即生惱。意若生惱。行即退矣。其行既退。罪必加矣。但清淨安樂。道不失矣。 Có vị sa môn ban đêm tụng kinh Di giáo của đức Ca diếp như lai, tiếng nghe rất buồn, có vẻ hối tiếc, muốn lui về thế tục. Phật hỏi, khi ông ở nhà thì làm gì? Thưa, thích đánh đàn. Giây đàn dùi thì thế nào? Thưa, không kêu. Giây đàn căng thì thế nào? Thưa, mất tiếng. Căng dùi vừa phải thì thế nào? Thưa, âm điệu phát ra đủ cả. Phật nói, sa môn học đạo cũng phải như vậy: tâm trí chừng mực thì đạo phải được. Với đạo, nếu thái quá thì cơ

thể mệt mỏi, cơ thể mệt mỏi thì tâm ý bực bội, tâm ý bực bội thì tu hành lùi bước, tu

hành lùi bước thì tội lỗi thêm lên. Thanh tịnh quân bình thì đạo không mất. Người học đạo phải khéo vận dụng tâm mình, không căng không dùi¹⁰⁵, trong không trệ không, ngoài không chấp tướng, trên không kính ngưỡng, dưới ngưng tôn trọng¹⁰⁶, liền được thanh tịnh và an lạc, thì tu hành tiến bước, học đạo được thành vậy.¹⁰⁷ (35) Thanh Lọc Tâm 佛言。如人鍛鐵。去滓成器。器即精好。學道之人。去心垢染。行即清淨矣。

Phật nói, như người luyện sắt, loại hết quặng đi thì làm đồ rất tốt: học đạo mà trừ khử dơ

bẩn trong tâm thì tức khắc thực hiện thanh tịnh.

Theo tình tạo nghiệp, đó là dơ bẩn. Thuận lý tiến tu, gọi là thanh tịnh.¹⁰⁸ (36) Mừng Được Khó Được 佛言。人離惡道。得為人難。既得為人。去女即男難。既得為男。六根完具難。六根既具 。生中國難。既生中國。值佛世難。既值佛世。遇道者難。既得遇道。興信心難。既興信 心。發菩提心難。既發菩提心。無修無證難。 Phật nói, thoát đường ác mà được sinh làm người là khó, được làm người mà làm đàn ông là khó, làm đàn ông mà đủ giác quan là khó, đủ giác quan mà sinh xứ trung tâm là khó, sinh xứ trung tâm mà gặp nhằm đời Phật là khó, gặp nhằm đời Phật mà gặp được đạo là khó, gặp được đạo mà tín ngưỡng là khó, tín ngưỡng mà phát bồ đề tâm là khó, phát bồ đề tâm mà không tu không chứng là khó.

Trong hai mươi điều khó trình bày ở bài thứ 12 vẫn chưa nói đến sự phát bồ đề tâm. Ở đây, từ điều khó ‘thoát đường ác’, cho đến điều khó ‘không tu không chứng’, đã bao quát hết quá trình tu hành từ đầu đến cuối. Dẫu gieo trồng thiện căn đời trước, tu tập trải qua muôn hạnh, phát tâm rộng lớn, thật là hiếm có, nhưng e rằng vẫn còn cái tâm mong mỏi đạt đến, chưa mất thủ xả, mảy may hệ niệm để hoàn thành công đức hữu trú, chớp mắt tình sinh nên rơi vào địa vị tu chứng. Thế nên, chẳng nói ‘không tu không chứng’, chỉ không rơi vào công huân, mới gọi là điều khó trong những điều khó.¹⁰⁹ (37) Gần Phật Xa Phật 佛言。佛子離吾數千里。憶念吾戒。必得道果。在吾左右。雖常見吾。不順吾戒。終不得

道。 Phật nói, đệ tử của Như lai sống cách Như lai mấy ngàn dặm mà nhớ giới luật của Như lai, thì đắc đạo chắc chắn; còn sống hai bên Như lai, thường thấy Như lai mà không theo giới luật của Như lai, thì không bao giờ đắc đạo. Ở sát bên Phật mà trái phạm giới luật, thì không tránh khỏi luân hồi. Ghi nhớ giới luật mà ở cách xa Phật, thì đắc đạo chứng quả.¹¹⁰ (38) Đời Sống 佛問沙門。人命在幾間。對曰。數日間。佛言。子未知道。復問一沙門。人命在幾間。對 曰。飯食間。佛言。子未知道。復問一沙門。人命在幾間﹖對曰。呼吸間。佛言。善哉。

子知道矣。 Phật hỏi một vị sa môn, sinh mạng con người tồn tại trong bao lâu, thưa, trong vài ngày, Phật nói ông chưa biết đạo. Phật lại hỏi một vị sa môn khác, sinh mạng con người tồn tại trong bao lâu, thưa, trong một bữa ăn, Phật nói, ông cũng chưa biết đạo. Phật lại hỏi một vị sa môn khác nữa, sinh mạng con người tồn tại trong bao lâu, thưa, trong hơi thở ra hay vào, Phật nói, hay thay, ông thật biết đạo. Nương vào nghiệp dẫn [chủng tử] mà sinh ra công năng không gián đoạn của thức thứ tám, gọi là mạng căn. “Trong một niệm của phàm phu có 90 sát na, một sát na có 900 lần sinh diệt.” ¹¹¹ Từng niệm trôi qua, không biết không hay, thì mới ngộ giải đạo lý ‘vô thường, khổ, không’.¹¹² (39) Kinh Pháp Như Lai Cũng Vậy 佛言。學佛道者。佛所言說。皆應信順。譬如食蜜。中邊皆甜。吾經亦爾。

Phật nói, học đạo thì lời Như lai nói hãy nên tin theo. Như ăn mật thì ở giữa hay hai bên

đều ngọt, kinh pháp của Như lai cũng vậy.

Biển cả giáo pháp chỉ thuần một vị, tùy căn cơ mà có muôn ngàn sai khác. Tín thuận tu hành theo giáo pháp ấy thì đều thoát khổ, được vui, dụ như ăn mật thì ở giữa hay hai bên đều ngọt. Cũng giống việc uống nước biển, chúng sinh lớn bé thảy đều no đủ.¹¹³

báo đáp. Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy nhớ báo đáp, chớ học không báo đáp. Các Tỳ-kheo, hãy học tập điều nầy (40) Thân Tâm Nhất Như 佛言。沙門行道。無如磨牛。身雖行道。心道不行。心道若行。何用行道。 Phật nói, sa môn hành đạo thì đừng như trâu kéo: thân hành đạo mà tâm không hành đạo. Nếu tâm hành đạo thì cần gì chỉ có thân hành đạo. Bốn uy nghi khi động hay tĩnh đều là pháp sinh diệt. ‘Tâm vốn bất sinh, tịch mà thường chiếu’, bản thể là lý lẽ này, mới thực sự là hành đạo.

(41) Thẳng Tắp Một Mạch 佛言。夫為道者。如牛負重。行深泥中。疲極不敢。左右顧視。出離淤泥。乃可蘇息。沙 門當觀情慾。甚於淤泥。直心念道。可免苦矣。 Phật nói, người hành đạo là như con trâu mang nặng, đi trong bùn sâu, mệt nhọc đến mấy cũng không dám ngoái nhìn hai bên, mà phải rời khỏi bùn lầy mới được nghỉ ngơi. Sa môn coi ái dục còn hơn bùn lầy, nên thẳng tắp một mạch mà hành đạo, mới có thể thoát khỏi mọi sự khổ lụy.

Bùn sâu năm dục, lún xuống phải e sợ. Nếu không thẳng tắp một mạch mà hành đạo, thì do gì mà thoát khỏi mọi sự khổ lụy?

(42) Phật Nhìn 佛言。吾視王候之位。如過隙塵。 Phật nói, Như lai coi ngôi vị vương hầu như bụi bay qua lỗ hổng, Bụi bay lăng xăng không ngừng, tợ như có mà không thật.

視金玉之寶。如瓦礫。 coi vàng ngọc như ngói đá, Vàng ngọc chất đống cao như núi, điều đó không giúp ích gì cho đạo.

視紈素之服。如敝帛。 coi tơ lụa như giẻ rách, Mượn tơ lụa để che thân thể, người hành đạo thì không dùng áo quần tốt đẹp.

Tăng Nhất A-hàm, quyển 35, phẩm Bảy Ngày, kinh số 10: “Bấy giờ, Như Lai nói với các Tỳ-kheo rằng: ‘Tỳ-kheo Ca-chiên-diên thông minh, biện tài, đã giảng rộng nghĩa ấy. Nếu các ông đến hỏi Ta điều đó, thì Ta cũng giảng cho các ông như vậy mà thôi.’ Lúc ấy, A-nan đang đứng sau Như Lai. A-nan liền bạch Phật rằng: ‘Ý nghĩa của kinh này rất sâu sắc. Giống như có người đi đường gặp cam lồ liền lấy ăn. Thật hết sức thơm ngon, ăn không biết chán. Ở đây cũng như vậy, thiện nam, thiện nữ nghe kinh này sẽ không hề biết chán.’”

視大千界。如一訶子。 coi thế giới đại thiên như hạt cải, Thế giới đại thiên là không gian rộng lớn mênh mông. Y báo ấy của chúng sinh hình thành từ cộng nghiệp của thiện pháp hữu lậu. Coi thế giới đại thiên như hạt cải nhỏ bé vậy. Kinh Lăng Nghiêm ghi:

“Hư không sinh ra trong Đại giác Như một bọt nước nổi lên giữa biển.

Cõi nước hữu lậu như vi trần Đều nương hư không mà phát sinh.

Bọt nước tan, hư không vốn chẳng có Huống nữa là sự hiện hữu trong ba cõi.”¹¹⁴

視阿耨池水。如塗足油。 coi nước hồ A nâu như dầu xoa chân, A nâu¹¹⁵, đời Tống gọi là vô nhiệt não, lấy lối mạch núi đi mà đặt tên, là hồ nước sâu rộng. Lấy hồ nước A nâu sâu rộng để so sánh với giọt nước trong biển cả tuệ giác.

視方便門。如化寶聚。 xem các cách phương tiện như đống ngọc ảo thuật, Phương tiện hóa hiện tài sản giáo pháp để cứu giúp sự thiếu thốn.

視無上乘。如夢金帛。 coi cỗ xe vô thượng như vàng lụa trong mộng, Mở mắt và dẫn đường những người chưa tỏ ngộ, khiến họ sinh tịnh tín và an lạc.

視佛道。如眼前華。 coi thánh đạo như hoa trước mắt, Tùy theo căn cơ có cảm ứng mà chư thánh đến với họ, điều này vốn tự chẳng sinh. 視禪定。如須彌柱。 coi thiền định như trụ tu di, Sóng tâm thức và gió cảnh giới không thể lay động hành giả đang thiền định. 視涅槃。如晝夕寤。 coi niết bàn như thức dậy, Viên tịch mà vĩnh viễn chiếu soi, rời xa các mộng tưởng¹¹⁶ .

視到正。如六龍舞。 coi cái trò phải trái như sáu con rồng cùng múa, Sáu con rồng lên xuống, vốn không phải cái trò phải trái. Tùy theo cái thấy mà có nhận định sai lầm, sinh ra ý tưởng trái phải. Nếu không có cái thấy sai lầm, thì làm sao có cái trò phải trái?

視平等。如一真地。 coi sự bình đẳng như đất đồng nhất, Chỗ lý thật tế không dính một hạt bụi.¹¹⁷

視興化。如四時木。 coi sự sinh diệt của tất cả các pháp như cái cây trải qua bốn mùa.

Phép tắc của tạo hóa là xưa nay biến đổi: sinh trụ dị diệt, xuân hạ thu đông. Bởi vì nghiệp duyên của chúng sinh mà có những tướng trạng tươi tốt, khô héo, sa sút, hưng thịnh. Nếu hiểu rõ lý duyên khởi và pháp môn giải thoát bất khả tư nghị¹¹⁸, thì biết đúng như thật: khởi chỉ là pháp khởi, diệt chỉ là pháp diệt. Phải tin lời rằng: “Kiếp lửa thiêu rụi không gì sót, Núi xanh như cũ giữa mây trắng.”¹¹⁹

Lời bạt Kinh Bốn Mươi Hai Chương

Khi Phật giáo đến từ Tây Thiên, Kinh Bốn Mươi Hai Chương này là bản kinh đầu tiên được dịch ra chữ Hán, nó khai mở và dẫn dắt người chưa giác ngộ, nên rất là thiết yếu. Than ôi! Năm tháng đã qua rất xa, sự sao chép lưu truyền có lầm lẫn, thế nên bản kinh này tùy theo xứ sở có sự bất đồng, vì thế người ta tự tiện thêm những từ ngữ quê mùa, truyền đạt lẫn lộn giữa văn tự và nghĩa lý, cho nên kẻ sĩ đọc tụng và hành trì, có sự hoài nghi mà không thể xác quyết. Khoảng năm Chính Hòa¹²⁰, tôi từ Vũ Lâm¹²¹, có cơ hội đối chiếu Pháp Hoa, giảo chánh cổ bản, mà từ ngữ đơn thuần, văn nghĩa chất trực, Thánh ý hiển nhiên, có thể lưu truyền tụng tập. Đầu mùa Thu năm Tĩnh Khang¹²², ứng duyên đến đây, sau đó gặp chiến tranh, tượng thờ chỉ còn một pho, đặt gần với nền cũ, gắng sức gây dựng lại đạo tràng. Học trò đông đảo tham dự và thưa hỏi vào ngày rảnh, người mới học thường lấy kinh này mà thỉnh cầu tôi giảng dạy. Tôi tự xét tri kiến còn nông cạn, nhưng lại sợ rơi vào chỗ keo lận giáo pháp, cho nên thuận theo người sơ cơ mà giải thích khái lược, lời tuy thiếu điển chương, nhưng nghĩa có thể làm y cứ. Như có ai chưa đạt tới, thì hãy đến để hiểu vậy. Đạo nhân Sử Đức Hiền ở thảo am Mộng Trạch, thỉnh cầu chú giải để khắc bản in ấn, mong lưu thông rộng rãi.

Kiến Viêm¹²³, Kỷ Dậu (1129), Hạ an cư, ngày 21 tháng 5.

Tiết Thiên Trung¹²⁴, Vân Giao, lan-nhã Phụng Sơn, thừa tự Tổ, sa-môn Thủ Toại kính ghi.

此經佛教西來最初譯出，開導未悟，頗為要切。嗟夫！歲歷深遠，傳寫舛誤，故經本隨處 不同，仍擅加鄙詞，致文理差互，看誦持之士，依疑莫決。政和間予自武林，得照法華， 校正古本，辭純義直，聖意顯然，可傳誦習。靖康初秋，應緣來此，繼值兵火，像設一空 ，即之古基，勉力草剏。雲徒叅叩之暇，新學每以斯經請益，予自顧淺陋。然恐墮法慳， 因徇初機，畧為釋說，言雖闕典義亦可據。如有不逮，侯來哲焉。 夢澤草菴史德賢道人，求註刊印，庻廣流通。 建炎己酉夏安居五月二十 一日。 天中節鄖郊鳳山蘭若嗣祖沙門守遂 題。 51

Tứ Thập Nhị Chương Tụng

Tăng Viên Diễn¹²⁵

Pháp luân sơ chuyển độ quần sinh Lộc Uyển trước nghe hiểu Tứ đế Lại có Tỳ kheo nghi thỉnh vấn Lưu truyền kinh Tứ Thập Nhị Chương Xuất gia học đạo gọi sa-môn Quý ở thức tâm để đạt bản Thường hành giới luật bốn chân đạo¹²⁶ Tiến chỉ thanh tịnh¹²⁷ thành La-hán La-hán phi hành, biến hóa khác Trụ thọ mạng kinh động trời đất Ba cõi có bậc tiệm tiến tu Như tay chân đứt, ái dục lìa

Sa-môn thức tâm đạt Phật lý Dứt bỏ ái dục, thoát trần lao Không đắc, không cầu, không chấp trước Trải ngôi vị không tự tôn cao Sa-môn cạo tóc trọng tri túc Ngày ăn một bữa, ngủ dưới cây Ái dục che lấp người u mê Từ nay chớ đuổi theo nhau nữa Thân khẩu ý nghiệp, mười thiện ác Nghiệp thiện khởi lên, ác chìm xuống Quy tín Tam tôn, cầu chí đạo Điều thiện phụng hành, ác chớ làm Người có các lỗi chẳng tự hối Tội về thân như nước về biển Có tội sám thành từ thiện dũng Tội diệt phước sinh, đạo chuyển tải Người đến phá vỡ, mình thương giúp

Lo si mê, dè chừng nóng giận Khí lực phước đức chính ở đây Từ thiện không hại, ác tự hại Ác hại hiền như nhổ nước dãi Nước không thấu trởi rơi xuống mình Ngược gió tung bụi, bụi dơ thân Chẳng thể hại hiền, tự cầu phước Hiền không thể hại, mình bị họa Bác ái tình thương cứu giúp trước Thủ chí phụng đạo, phước liên mien Thấy người hành thí, trợ hoan hỷ Đuốc lửa truyền nhau phước đương nhiên Cung phàm, hiến Thánh nhiều ưu liệt Cơm Phật phước ấy không thể lường Thờ thần không bằng hiếu người thân Phải biết cha mẹ phước đức lớn Người đời không thấu rõ Phật lý Nghe Phật giảng hiếu, sinh cợt bàn Đâu biết xuất thế báo ân khắp Hiếu của thế gian không thể sánh Khó hành, khó học và khó gặp Chí thấp tình nghi, khó chuyển kiến Mộ đạo kiên chuyên, khó thành dễ Một mạch hướng trước thoát lao quan Đạo chẳng biết suông, quý thực hành Gương lau, bụi hết, tự nhiên sáng Đoạn dục, thủ Không, khế đạo chân

Do đây biết được túc mạng linh Hành đạo tối thiện, hợp đại đạo Hành nhẫn nhục thì mạnh, tôn trọng Trừ tâm cấu tịnh, diệt ác duyên Chiếu khứ lai, chấn động mười phương Chúng sinh ba độc, trong tuôn trào Năm cái ở ngoài tự che lấp Sạch tâm dơ bẩn, túc mạng thông Chư Phật quốc độ cùng đi đến Cây đuốc xua tan ngôi nhà tối Trí tuệ mở cái ngu túc tập Học đạo, kiến đế từ phương tiện Siêu phàm nhập Thánh đều do anh Niệm đạo, hành đạo, nói cũng đạo Đạo không rời dẫu trong chốc lát Miên miên mật mật thường như vậy Nhập xuất hoạch bảo chỉ toàn hư Đại địa sơn hà đều là huyễn Thịnh suy muôn sự thuộc vô thường Vô thường khám phá chân thường hiện Chẳng chịu luân hồi giới nội tàng Một ngày niệm đạo thêm gia hạnh Tín căn được vào, phước chẳng khinh Thiện pháp, tín căn thường trưởng dưỡng Nhân trồng tương lai, diệu giới thành

Trong thân bốn đại có tên riêng Đất nước lửa gió ai làm ngã Huyễn thâm tạm gởi vốn chẳng bền Chân ngã vĩnh kiếp không trói buộc Đời thích lưu danh được ngợi khen Giống như cây hương vừa tự đốt Hơi thơm nghe được hương đã tàn Về sau hối hận tự chuốc lấy Sắc tài hai sự chẳng chịu nghèo Thí như mật ngọt trên lưỡi dao Ham chút mật phòng họa đứt lưỡi Thiểu dục, tri túc, tâm tự nhàn Vợ con, nhà báu, ràng buộc nhau Như ở trong ngục gông cùm suốt Tạo nghiệp tự chịu rơi miệng cọp Tại gia hành đạo sen trong lửa Ái dục mê sắc tự trói ma Sinh tử luân hồi không biết kỳ Chư thiên từ đó gặp luân đọa Phải biết cảnh dâm rất hoang mê

Tham nộ dâm si độc đốt cháy Cầm đuốc ngược gió họa cháy tay Khéo tự tiêu tan, hộ đạo tâm Phước đức khởi sinh, tai họa diệt Sắc là đãy da đầy dơ bẩn Người đời mê lầm sinh mê say Cả bậc sáu thông không dao động Sắc tướng với tâm vô sở trụ Như cây trong dòng nước trôi chảy Không mắc, bị chận, vào được biển Tình dục quên lửng, tà kiến tiêu Tiến đạo tạm gọi Quán Tự Tại Không theo ý thức đuổi cảnh lưu Không gợi ham muốn, tâm không loạn¹²⁸ Sửa tâm, chánh hạnh, tự tu trì Sơ học lìa sắc như tránh oán Kẻ ngu trừ dục tự đoạn âm Người trí trừ dục đoạn tâm mình Khi tâm không sinh duyên tự dứt Như tịnh minh châu, phạm hạnh sâu Kẻ tục ái sắc, luyến vợ con Nghe nói đoạn dục, khổ si sợ Tại gia sinh dục vốn không lỗi Thanh tịnh phạm hạnh chân xuất thế

Ái dục sinh lo, lo sinh sợ Một làn sóng dợn, dợn muôn trùng¹²⁹

Không ái, không lo, sợ cũng hết Sóng dừng, yên lặng tự lóng trong Làm đạo kiên tâm cùng tinh tiến Ai đổi khi nghe lời cuồng tục Dục diệt, ác tiêu, thành đạo quả Giống như khi chiến thắng khải toàn Học đạo cũng như trống, sắt, cầm Giây căng mất tiếng, dùi thanh chìm Căng dùi vừa phải tiếng tuyệt nhã Học tại điều hòa khéo dụng tâm Học đạo là sạch dần tâm bẩn Giống như rèn sắt thành đồ tốt Cẩn thận tiến mau khiến thân mệt Ý não, hành thoái, thành tội lỗi Ai nói cần hành khổ khó kham Hãy nhớ đời người nhiều khổ đau Nhiều hiểm nạn: sinh, già, bệnh, chết

Mong qua bờ kia khỏi nổi chìm Đã được thân nam đủ sáu căn Sống nơi trung tâm, gặp minh quân Sinh nhà thiện nhân, nghe chánh pháp

Thâm tín Tam bảo, thấy Phật nhân Phải biết thân mạng trong hơi thở Trăm năm vô thường cũng mau chóng Sinh tử việc lớn cầu xuất ly Chớ đợi đời sau hối không kịp Thân cách xa Phật, tâm niệm giáo Người ấy cầu đạo trọn đắc lực Thân tuy gần Phật, ý nơi đâu Giáo bất tuân hành, ích lợi gì?

Kinh giáo mở ra, nghĩa vị nhuần Cũng như ăn mật, ngọt bên trong Hành trì dần vào chân giai cảnh¹³⁰ Pháp hỷ, thiền duyệt cả hai không Làm đạo từ căn, ái dục trừ Như lựa treo châu, dần đến không Trâu đi bùn sâu phòng lún mất Niệm chuyên rời khổ thoát đường mê Vương hầu lỗ hổng, vàng ngói đá Coi đồ tơ lụa như giẻ rách Thế giới đại thiên như hạt cải

Nước hồ A nâu như dầu xoa Phương tiện, chân thừa, cầu Phật lộ

Thiền Tu-di trụ, Niết-bàn dậy Trái phải rồng múa, sinh diệt chuyển

Đồng nhất bình đẳng vốn chẳng phép. 四十二章經頌

僧圓衍

法輪初轉渡群生 鹿苑先聞四諦明

復有比丘疑請問 流傳四十二章經 出家學道名沙門 貴在識心而達本 常行諸戒四真道 進止清淨成羅漢 羅漢飛行變化異

住壽命驚動天地 次有三界漸進修 如四支斷愛欲離 沙門識心達佛理 斷欲去愛出塵勞 無得無求皆不著 不歷諸位自崇高

沙門削髮貴知足 日中一食樹一宿 愛欲陷人愚蔽深 自今勿復相隨逐 身口意業十善惡 業善升起惡淪落 歸信三尊求至道

諸善奉行惡莫作 人有眾過不自悔 罪歸身如水歸海 有惡懺成從善勇 罪滅福生道所載 人來相裂我慈護 當憫癡慎勿嗔怒

福德之氣常在斯 慈善無傷惡自蠧

惡害賢如仰天唾 唾不汚天還自堕 逆風坌人塵返身 賢非可侵自求禍 博愛廣憐施濟先 守志奉道福綿綿 見人行施助歡喜 炬火相傳福亦然 供凡供聖多優劣

飯佛其福不可量 事神不若事親孝 須知父母福田強 俗人不達佛深理 聞佛稱孝生譏議 豈知出世報恩弘 世間之孝未為比

難行難學并難遇 志劣情疑轉見難 慕道堅專難亦易 直前邁往出牢關 道不徒知貴在行 鏡磨垢去自然明 斷欲守空道真契

以此能知宿命靈 行道最善合道大 忍辱之行最尊強 心垢淨除惡緣滅 照去來振動十方 衆生三毒内湧沸 五蓋於外自覆蔽

惡心垢盡宿命通 諸佛國土同親詣 一炬能除冥室暗 一智能開宿習愚 學道見諦從方便 超凡入聖盡由渠 念道行道言亦道

道不離於須臾間 綿綿密密常如是 入出獲寶之虛還 大地山河皆是幻

盛衰種種屬無常 無常勘破真常現 不囿輪迴界内藏 一日念道更加行 信根得入福非輕 善法信根能長養 因種當來玅界成 身中四大徒有名 地水火風誰為我

幻身暫寄本非堅 真我永劫無拘鎖 愽得流俗譽名標 卻似諸香祇自燒 衆雖聞香香體減 後時之悔自相招 色財二事不堪貧

譬如蜜在刃鋒閒 恣食甜時防截舌 少欲知足心自閑 妻子寶宅相牽纏 如處牢中桎梏連 造業自甘投虎口 在家行道火中蓮

愛欲躭色自覊麼 生死輪迴不了期 諸天從此遭淪墮 須知滛境大荒迷 貪怒婬癡毒熾熱 執炬逆風燒手烈 善自消融護道心

福德來方灾焰滅 色乃皮囊盛衆穢 世人被惑生迷醉 六通之人不動搖 色相於心無所住 如木在水順流行 不觸不阻自入海

情欲渾忘邪見消 進道漸名觀自在 不隨意識逐境流 不見可欲心不亂

勑心正行自修持 初學遠色如避怨 愚者除欲自斷陰 智人除欲斷其心 心不生時緣自息 若淨明珠梵行深 俗人愛色戀妻子 聞說斷欲苦癡畏 在家生育固無愆

清淨梵行真出世 愛欲生憂憂生畏 一波纔動衆波隨 無愛無憂畏亦泯 浪息清平自湛如 為道堅心精進宜 誰聽狂言俗語移

欲滅惡消成道果 猶如戰勝凱旋時 學道亦如皼瑟琴 急絃將絕緩聲沉 不寬不急聲詣雅 學在調和善適心 學道以漸淨心垢

猶如鍛鐵成良器 慎勿暴進使身疲 意惱行退成罪戾 誰言勤行苦難任 可念人生衆苦侵 生老病死茫茫險 求超彼岸免漂沉

既得男身具六根 處於中土值明君 生善人家聞正法 深信三寶見佛因 要知人命在呼吸 百歲無常亦迅急 生死事大求出離

莫待來生悔不及 身遠於佛心念教 此人求道終得力 身雖近佛意在那

教不遵行竟何益 經教披來義味沾 猶如食蜜中邉甜 行持漸入真佳境 法喜禪悦兩相無 為道從根愛欲除 如摘縣珠漸盡無 牛履淤泥防失陷 念專離苦出迷途

王侯隙塵金瓦礫 紈素之服如弊帛 大千沙界一訶子 阿耨池水比油滴 方便真乘求佛路 禪須彌柱涅槃寤 倒正龍舞興化轉 一真平等元非度 64 Khánh Đức năm thứ 4¹³¹, năm Nhâm Thìn (1652), tháng 11, ngày lành. Mộ duyên tỳ kheo ni Diệu Tuệ, hiệu Thiện Thiện¹³² trùng khắc bản gỗ. 慶德四年歲在壬辰至月且日 募緣比丘尼妙慧善善重梓

No.665-A Sắc chỉ thi hành kinh Di Giáo của Đường Thái Tông Văn Vũ Thánh hoàng đế

Sắc chỉ: Pháp ấy, là sau khi đức Như Lai diệt độ, vào thời kỳ mạt pháp, con người coi thường giáo pháp, nên phó chúc cho hàng quốc vương, đại thần hộ trì Phật pháp. Dù vậy, hàng tăng ni xuất gia phải đầy đủ giới hạnh. Nếu lại buông tình dâm dật, xúc chạm phiền não, dính líu nhân gian, hành động trái với kinh luật, thì đánh mất yếu chỉ huyền diệu của Như Lai, lại cô phụ ý nghĩa hàng quốc vương nhận lời phó chúc. Kinh Di giáo này do Phật thuyết giảng lúc sắp nhập Niết-bàn để răn nhắc hàng đệ tử, lời lẽ rất rõ ràng, thiết yếu. Thế mà người xuất gia và tại gia ở đời mạt tục đều chẳng tôn trọng, vậng làm. Vì vậy, đại đạo sắp ẩn mất, diệu ngôn hẳn dứt tuyệt.

Trẫm hằng hoài tưởng Thánh giáo, thường tư niệm hoằng dương, nên lệnh cho sở ty, sai mười người viết chữ đẹp, chép kinh ra nhiều bản, nhằm thực hành theo kinh. Những thứ cần dùng như giấy, bút, mực, thì quan hữu tư phải chu cấp.

Hết thảy quan viên từ ngũ phẩm trở lên, cùng thứ sử các châu, mỗi người được trao cho một quyển kinh. Nếu thấy hành nghiệp của tăng ni nào mà không phù hợp với kinh này, thì nên lấy cả phép công lẫn tình riêng mà khuyên nhủ, mong mỏi tuân theo mà thực hành.

(Xuất từ Văn Quán Từ Lâm, quyển 693) No. 665-A 唐太宗文武聖皇帝施行遺教經勑 勅旨法者。如來滅後。以末代澆浮。付囑國王大臣。護持佛法。然僧尼出家。戒行須備。 若縱情淫佚。觸塗煩惱。關涉人間。動違經律。既失如來玄妙之旨。又虧國王受付之義。 遺教經。是佛臨涅槃所說。誡勒弟子。甚為詳要。末俗緇素。並不崇奉。大道將隱。微言 且絕。永懷聖教。用思弘闡。宜令所司。差書手十人。多寫經本。務盡施行。所須紙筆墨 等。有司準給。其官宦五品已上。及諸州刺史。各付一卷。若見僧尼行業。與經文不同。

宜公私勸勉。必使遵行。(出文館辭林第六百九十三卷)

Khánh Đức năm thứ 4, năm Nhâm Thìn (1652), tháng 11, ngày lành.

Mộ duyên tỳ kheo ni Thiện Thiện trùng khắc bản gỗ.

慶德四年歲次壬辰至月穀日 募緣比丘尼善善重梓 67 佛遺教經

Kinh Phật Di Giáo

一名佛垂般涅槃略說教誡經 Kinh Giáo Huấn Vắn Tắt Của Phật Lúc Sắp Niết Bàn

姚秦三藏法師鳩摩羅什譯 Thời đại Dao Tần, Tam tạng pháp sư Cưu ma la thập dịch.

釋迦牟尼佛，初轉法輪，度阿若憍陳如；最後說法，度須跋陀羅。所應度者，皆已度訖。 於娑羅雙樹間，將入涅槃。是時中夜，寂然無聲，為諸弟子略說法要。 Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, chuyển đẩy bánh xe chánh pháp lần đầu tiên hóa độ tôn giả Kiều Trần Như, thuyết pháp lần cuối cùng hóa độ tôn giả Tu Bạt Đà La. Những người có thể hóa độ, Ngài đã hóa độ tất cả. Hôm nay, trong rừng Sa la, giữa cây song thọ, Ngài sắp niết bàn. Bấy giờ là lúc giữa đêm, hoàn toàn yên lặng, không một tiếng động, Ngài đã vì các đệ tử mà nói tóm tắt những điều cốt yếu của chánh pháp. Bằng tất cả bi nguyện, chư Phật cảm thông và giáo hóa hết thảy căn cơ. Đức Phật xuất hiện thế gian là để giáo hóa chúng sinh, nhưng người không có duyên thì không cảm thông được với Ngài. Sự kiện diệt độ hay không diệt độ đều là phương tiện. Thị hiện diệt độ là một phép tắc giáo hóa, cho nên đức Phật nào cũng biểu thị như vậy. Dặn dò phó chúc là tỏ rõ lòng bi nguyện không cùng. Ngày xưa, đức Như lai trải qua 49 năm giáo hóa, hơn 300 hội thuyết kinh, đầu từ vườn Lộc dã, cuối đến sông Bạt đề¹³³. Vậy là một đại sự nhân duyên¹³⁴ đã hoàn tất, ở trong rừng Sa la, đức Phật vì các đệ tử mà nói tóm tắt những điều cốt yếu của chánh pháp, cũng để làm giềng mối phép tắc cho con người đời sau.

(1) Giới Căn Bản Thanh Tịnh

汝等比丘，於我滅後，當尊重珍敬波羅提木叉， Các thầy Tỷ kheo, sau khi Như lai diệt độ, các thầy phải trân trọng tôn kính tịnh giới, Ba-la-đề-mộc-xoa, đời Tống gọi là Biệt giải thoát, tức là giới cụ túc.

如闇遇明，貧人得寶。當知此則是汝等大師，若我住世，無異此也。