Giáo Trình Phật Học

10. Đức Phật Về Thăm Lại Nơi Sinh Của Người

Khi Vua Tịnh Phạn (Suddhodana) hay được Đức Phật đang giảng Giáo Pháp tại thành Xá-Vệ (Rajahaha), ngài đã chín lần phái chín cận thần đến để mời Đức Phật về lại kinh đô Kapilavatthu (Ca-Tỳ-La-Vệ), nhưng mỗi một cận thần đến gặp Đức Phật, đều được Đức Phật chuyển hóa và họ đều trở thành A-la-hán. Sau khi chứng đắc A-la-hán, họ không còn quan tâm đến cuộc sống trần tục nữa, và thậm chí họ không chuyển dụ thông điệp của nhà Vua cho Đức Phật. Cuối cùng, một cận thần khác tến Kaludayi, một người bạn thời niên thiếu của Đức Phật đã được chọn để phái đến chuyển lời thỉnh cầu đến Đức Phật. Ông ta đồng ý đi và cuối cùng cũng thọ giáo vào Tăng Đoàn. Sau khi gặp Phật và nghe giảng Giáo Pháp của Người, ông ta cũng chứng đắc thành quả A-la-hán, nhưng ông vẫn nhớ lời hứa đối với nhà Vua và ông đã chuyển lại thông điệp nhà Vua cho Đức Phật nghe.

Cuộc Đời Của Đức Phật • 47

Khi Đức Phật trở lại Kapilavatthu (Ca-Tỳ-La-Vệ), các vị cao niên ngã mạn dòng Thích-Ca vẫn không chịu nghênh đón và đảnh lễ Đức Phật. Để khắc phục tánh kiêu căng và cảm hóa các vị cao niên trong hoàng tộc, Người đã phải dùng một số năng lực thần thông của mình bay lên giữa lưng trời…, như trong kinh điển có ghi lại chi tiết cảnh tượng này. Sau khi chứng kiến cảnh tượng đó, Vua cha đã cúi đầu đảnh lễ Phật, đây là lần đảnh lễ thứ ba đối với con trai yêu dấu của mình. Sau đó, Đức Phật giảng Kinh Vessantara Jataka (Túc Sanh Truyện) cho nhiều người cùng họ hàng thân quyến. Phật tiếp tục giảng pháp cho nhà Vua thêm nhiều lần nữa, và Vua cha đã chứng đắc được Thánh quả thứ ba là Bất-Lai (Anàgàmi, âm Hán-Việt: A-na-hàm). Đức Phật cũng thành công trong việc giảng pháp và thuyết phục vị hoàng tử Nanda (em cùng cha khác mẹ) và người anh em họ là Ananda cũng thọ giới gia nhập Tăng Đoàn. (Theo Từ Điển Dictionary of Pali Proper Names của G.P Malalasekera, thì Ananda được sinh ra cùng ngày, tháng, cùng năm với Đức Phật -ND).

Khi Đức Phật đến thăm cung điện, Công chúa Yasodhara và con trai Rahula đã đến đảnh lễ tôn kính Đức Phật. Sau cùng, Đức Phật cũng thọ giới cho Rahula vào Tăng Đoàn, mặc dù lúc đó chỉ mới được bảy tuổi. Vua Tịnh Phạn (Suddhodana) khi nghe được việc thọ giới của cháu nội của mình, ngài trở nên buồn bã vô cùng và yêu cầu Đức Phật không được chấp nhận thọ giới cho những vị thành niên vào Tăng Đoàn trước khi có sự đồng ý của bậc cha mẹ. Đức Phật đã đồng ý với lời thỉnh cầu của nhà Vua và sau này Phật đưa điều này vào trong Giới Luật của Tăng Đoàn Tỳ kheo.

Trước khi qua đời, vua lại được nghe Đức Phật giảng Pháp và đắc Quả A-la-hán. Sau khi hưởng thụ niềm an lạc của sự giải thoát trong bảy ngày, Vua Tịnh Phạn băng hà. Khi đó, Đức Phật bốn mươi tuổi.

Sau khi nhà Vua băng hà, bà dì mẫu Maha Pajapati Gotami và

Công Chúa Yasodhara cũng gia nhập Tăng Đoàn Tỳ kheo Ni và

sau này cũng trở thành những bậc A-la-hán.

11. Thời Gian Truyền Bá Giáo Pháp Của Đức Phật

Sự truyền bá Giáo Pháp của Đức Phật đã được thực hiện thành công và Giáo Pháp đã được xiểng dương suốt 45 năm, cùng với sự ủng hộ, cúng dường nhiệt thành của nhiều Phật Tử cư sĩ, từ những vua chúa cho đến những thường dân.

Người cúng dường lớn nhất, đại nam thí chủ (dayaka) của Đức Phật là nhà triệu phú Sudatta, thường được gọi với cái tên Anathapindika (Cấp Cô Độc: có nghĩa là người hay cấp dưỡng, bố thí cho những người nghèo, đơn độc). Ngài Cấp Cô Độc đã cúng dường Tịnh Xá Kỳ Viên (Jetavana) ở Savatthi, nơi mà Đức Phật đã trải 19 mùa An Cư mùa Mưa (Kiết Hạ) và thuyết giảng nhiều Kinh quan trọng đã được ghi lại trong các kinh điển Phật Giáo.

Nữ thí chủ (dayika) lớn nhất là Phu Nhân Visakha, người đã cúng dường Tịnh Xá Pubbarama ở phía Đông của Savatthi, nơi mà Đức

Phật đã ngụ lại 6 mùa Mưa Kiết Hạ. Cũng tại Savatthi, Đức Phật đã có cơ hội gặp tướng cướp giết người khét tiếng Angulimala, người đã giết từng người và chặt lấy một ngón tay và sưu tập được 999 ngón tay. Khi tên cướp gặp Phật, hắn muốn giết Phật để có đủ bộ sưu tập 1.000 ngón tay. Đức Phật đã dùng năng lực thần thông và thuyết giảng Giáo Pháp và đã thu phục được tên cướp buông bỏ khí giới, gia nhập Tăng Đoàn và trở thành Tỳ kheo. Tất cả những câu chuyện này đều được ghi lại chi tiết trong các kinh điển nguyên thủy.

Cuộc Đời Của Đức Phật • 49

Trong suốt 45 năm, Đức Phật đi du hành và truyền bá giáo pháp một cách không biết mệt mỏi. Cùng với đôi chân trần, Đức Phật đã rong ruổi, vi hành khắp miền Bắc Ấn Độ cùng với đoàn Tỳ kheo của mình. Đức Phật, từ Vesali ở phía Đông cho đến Kuru (tức Delhi ngày nay) ở phía Tây, giảng dạy Giáo Pháp vì lợi ích của chúng sinh. Mặc dù ước muốn và động cơ của Đức Phật là hoàn toàn trong sáng và không vị kỷ, nhưng người luôn gặp những thế lực phản đối chống đối từ phía những lãnh tụ của những tôn giáo khác và những tầng lớp Bà-la-môn truyền thống.

Ngay cả trong Tăng Đoàn, Đức Phật cũng phải đối đầu với những vấn đề khó khăn, đặc biệt là sự xung khắc từ phía người anh em họ và cũng là anh của Công Chúa Yasodhara, là Devadatta, người luôn luôn âm mưu phá hoại, lật đổ và thậm chí giết Phật nhiều lần, nhưng đều thất bại. Cuối cùng, Devadatta rời khỏi Tăng Đoàn, nhưng ngay trước khi ông chết, ông đã ăn năn, hối hận và xin được gặp Phật.

Trước khi ông vào Tịnh Xá Kỳ Viên (Jetavana) để gặp Phật, ông ta bị lún xuống chết trong vũng đầm lầy trước cổng Tịnh Xá. Ngay lúc đó, ông vừa kịp quay đầu lại quy y vào Đức Phật.

12. Bát-Niết-bàn (Parinibbanava) & Những Lời Khuyên Bảo

Cuối Cùng dành cho các Tỳ kheo

Ba tháng trước khi Bát-Niết-Bàn (Parinibbana) của Đức Phật, Người đã từ bỏ ý định ở lại Đền Capala ở Vesali. Sau khi cho triệu tập tất cả Tỳ Kheo đến trước khán phòng của Căn Nhà Nóc Nhọn, Người đã truyền dụ Những Lời Khuyên Cuối Cùng trong đó Phật động viên các Tỳ kheo phải cố gắng học tập, phát triển, tu tập và truyền bá những Giáo Pháp mà Đức Phật đã trực tiếp truyền dạy trong thời gian qua, với mục đích nuôi dưỡng Đời Sống Thánh Thiện của các Tỳ kheo. Đức Phật dạy rằng: “Và, này các Tỳ kheo, những Giáo Pháp đó là gì? Đó chính là:

1) Bốn Nền Tảng Chánh niệm (Satipatthana, Tứ Niệm Xứ), 2) Bốn Nỗ Lực Chân Chính (Sammappadhana), (HV:Tứ Chánh Cần), 3) Bốn Cơ Sở Năng Lực Thần Thông (Iddhipada), (HV: Tứ

Thần Túc), 4) 5) 6) Năm Giác Quan (Indriya), (HV: Ngũ Căn), Năm Năng Lực (Bala), (HV: Ngũ Lực), Bảy Yếu Tố Giác Ngộ (Bojjhanga), (HV: Thất Giác Chi), và 7) Tám Phần của Bát Chánh Đạo (Magganga), (HV: Bát Chi

Thánh Đạo).”

▪ Lưu ý: Đây là 7 mục quan trọng của Giáo Pháp của Đức Phật, tổng cộng bao gồm 37 Bồ-Đề phần (hay 37 phần trợ đạo), cần phải được tu tập đầy đủ để chứng đạt được Giác Ngộ.

Bát Chánh Đạo, Bát Thánh Đạo hay Bát Chi Thánh Đạo…đều là một, tùy theo cách dịch của các dịch giả. -ND.

Từ Vesali, Đức Phật tiếp tục đi bộ hành đến nơi dừng chân cuối cùng là Kusirana, trên đường đi, Đức Phật vẫn liên tục thuyết giảng, chỉ dạy về Giáo Pháp cho các Tỳ kheo. Người thọ trai bữa cơm cuối cùng ở nhà người thợ rèn tên Cunda, rồi sau đó người giáo huấn, hóa độ du sĩ khổ hạnh tên Subhadda, đối với người

này, Phật thuyết giảng Kinh Tiếng Rống Của Sư Tử (Kinh Sư Tử

Hống), như trước đây đã nói, là bài thuyết giảng về những cực đoan không đáng làm của cách tu khổ hạnh, hành xác và tuyên thuyết Con Đường “Bát Chánh Đạo” chính là con đường đích thực để dẫn

đến Niết-bàn (Nibbana):

Cuộc Đời Của Đức Phật • 51

“…Này Subhadda, nếu Giáo Pháp và Giới Luật nào mà không hàm chứa Tám Phần Thánh Đạo thì Giáo Pháp và Giới Luật đó không đào tạo các vị sa-môn đạt đạo Quả thứ nhất,…hay đạo Quả thứ hai,…hay đạo Quả thứ ba, hay đạo Quả thứ tư.”

“Này Subhada, nếu Giáo Pháp và Giới Luật nào có hàm chứa Tám Phần Thánh Đạo thì Giáo Pháp và Giới Luật đó sẽ đào tạo các vị sa-môn đạt đạo Quả thứ nhất,…hay đạo Quả thứ hai,…hay đạo Quả thứ ba, hay đạo Quả thứ tư.”

“Này Subhada, Giáo Pháp và Giới Luật của Ta có hàm chứa Tám Phần Thánh Đạo nên Giáo Pháp và Giới Luật đó đào tạo các vị sa-môn đạt đạo Quả thứ nhất,…hay đạo Quả thứ hai,…hay đạo Quả thứ ba, hay đạo Quả thứ tư.”

“Các hệ thống Giáo Pháp và Giới Luật khác đều không đào tạo các vị sa-môn đạt thánh đạo Quả, chứng đắc trí tuệ giải thoát.

Này Subhadda, khi nào các vị sa-môn tu tập và sống một cách đúng đắn thì thế giới nầy sẽ không bao giờ thiếu vắng các bậc

A-la-hán.”

(Trích “Kinh Đại Bát-Niết-bàn” - Trường Bộ Kinh, 16).

Đức Phật từ giã trần gian, hay Bát-Niết-bàn của Đức Phật, là vào ngày Trăng Tròn của tháng Wesakha bên dưới bóng mát của hai Cây Sala trong rừng Sala ở Mallas. Lúc này là năm 543, Đức Phật đã tám mươi tuổi. Thông điệp nổi tiếng cuối cùng mà Phật đã gửi gắm cho các Tỳ kheo là:

“Này các Tỳ kheo, Tất cả những pháp hữu vi đều biến hoại (vô thường). Hãy cố gắng tinh tấn (tu tập) để đạt được mục tiêu (giải

thoát) của mình”. Vậy là thế gian đã từ giã một bậc Thánh Nhân, bậc Giác Ngộ vô thượng mà đến hôm nay thế giới vẫn hằng biết đến. Người đã đản sinh như một con người thế gian. Rồi sống như một người xuất chúng, là một vị Phật, rồi Người từ giã trần gian. Trong biên niên sử của nhân loại, không ai được nhắc đến nhiều nhất vì sự cống hiến nhiều nhất trong cả cuộc đời mình cho phúc lợi của tất cả mọi chúng sinh, bất kể mọi tầng lớp, giai cấp, tín ngưỡng…như là Đức Phật, với Trí Tuệ vô thượng và lòng Bi

Mẫn vô song.

Mặc dù Đức Phật lịch sử đã đi xa, nhưng Giáo Pháp (Dhamma) Người đã giảng dạy suốt 45 năm vẫn còn lưu truyền đến tận hôm nay, nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của những Phật Tử kiên trung với tầm nhìn xa trông rộng, họ đã kết tập tất cả Giáo Pháp của Phật và truyền miệng suốt hơn năm thế kỷ trước khi những kho tàng Giáo Pháp được chép trên lá Bối trên đảo quốc Tích Lan, ngàn dặm cách xa từ nơi mà Giáo Pháp được sinh ra.

Câu chuyện Kho Tàng Giáo Pháp, được gọi là Tam Tạng Kinh “Tipitaka” (Ba Rỗ Kinh), chứa đựng những lời dạy và những cách tu tập để dẫn đến chấm dứt mọi đau khổ của kiếp người, vẫn còn nguyên thủy và không bị mai một, lan rộng ra khỏi biên giới của quê hương của Giáo Pháp, trở thành một chứng tích Biên Niên Sử diệu kỳ, như sẽ được trình bày thêm ở phần Chương XVii. Đó là minh chứng sống động về những nỗ lực kiên trung đầy hoài bão và những cống hiến vô song của những thế hệ Tỳ kheo, Phật tử thời cổ xưa trong việc bảo tồn, truyền bá và làm sống mãi những Giáo Pháp của Đức Phật, kể từ sau khi Đại Bát-Niết-bàn của Người cho đến tận hôm nay. Cuộc Đời Của Đức Phật • 53

13. Chú Giải:

Chú giải 1:

Theo truyền thống của Phật Giáo Nguyên Thủy, Trưởng Lão Bộ, Đức Phật Bát-Niết-bàn (nhập diệt) vào ngày Trăng Tròn tháng Wesakha (tháng 4-5) năm 543 trước CN tại Kusinara. Lúc đó, Đức Phật đã 80 tuổi, năm sinh của Đức Phật là năm 623 trước CN. Những mốc thời gian này đều được thống nhất bởi tất cả các nước theo Phật Giáo Nguyên Thủy cũng như Hội Ái Hữu Phật Giáo Thế Giới. Trong Tăng Đoàn ngày xưa, họ đếm số năm theo con số của những mùa An Cư mùa Mưa (vassas), vì vậy, mùa Mưa đầu tiên (từ tháng 7 - tháng 10) sau Bát-Niết-bàn được đoán là Năm 1 của Phật Lịch (Buddha Era, BE), điều đó có nghĩa rằng năm 543 trước CN chính là Năm 1 của Phật Lịch (PL). Để tính chuyển từ Niên Lịch Gregorian qua Phật Lịch, chỉ cần cộng thêm 544 năm vào năm hiện hành, ví dụ như 1956 sau CN vừa qua được lấy làm năm để làm Lễ Tưởng Niệm

2.500 Năm Phật Lịch.

Tuy nhiên, những học giả Châu Âu ở đầu thế kỷ 20 đều từ chối cách tính này, vì họ phát hiện ra những sai sót, không trùng khớp trong cách tính của Phật Giáo Nguyên Thủy về sự kiện thời gian lúc vua Asoka (A-dục) lên ngôi, thời điểm này cũng có thể tính bằng những nguồn lịch sử của Hy-Lạp cổ, ví dụ như Quyển sách “Indika” (một quyển sách hồi ký viết về Ấn Độ) được viết vào khoảng năm 300 trước CN bởi Megasthenes, là Đại Sứ của Đế Chế Seleucid (Một Đế Chế của Hy Lạp Cổ) đã đến kinh đô nước Maurya của vua Chandragupta, ông nội của vua Asoka. Theo nguồn tư liệu lịch sử Hy Lạp cổ, họ tính năm vua Asoka lên ngôi sau hơn khoảng 60 năm so với cách tính của nguồn Kinh Điển Pali. Năm Đức Phật Đại Bát-Niết-bàn đã được tính lại là tương trùng với năm 483 trước CN và hầu hết các học giả đều đồng ý với cách tính này. Cả hai cách tính là đều dựa vào biên niên sử quá dài, bởi vì người ta cũng đồng ý rằng Kinh Điển Pali cho rằng vua Asoka đăng quang 218 năm sau Bát-Niết-bàn của Đức Phật. Tại một hội nghị tổ chức ở Gottigen, Germany vào năm 1988, một nhóm các học giả đã đề nghị tính lại thời gian, dựa vào sự diễn dịch lại Sứ Mạng Truyền Giáo Acariya-parampara (Dòng dõi Năm vị Đạo Sư), Đại Đức Mahinda, con của vua Asoka, được ghi trong Bộ Mahavamsa (Đại Vương Thống Sử) do Geiger dịch qua tiếng Anh. Trong quyển “The idea is nothing new” (Ý tưởng thì không có gì mới) năm 1881, của Tiến Sĩ T.W. Rhys Davids ghi nhận rằng khoảng thời gian là 236 năm cho sự kiện năm người đạo sư đó trước Lần Kết Tập Kinh Điển Thứ Ba là quá dài, và Tiến Sĩ đã đưa ra một khoảng thời gian ngắn hơn là 150 năm, kể từ khi Đức Phật Bát-Niết-bàn cho đến lần Kết Tập Kinh Điển Thứ Ba. Ý tưởng này khiến cho năm Đức Phật Bát-Niết-bàn rơi vào khoảng 400 năm trước CN, thay vì là 483 trước CN như cách tính trước kia của Kinh Điển Pali. Sự tính lại thời gian kiểu này là dựa trên lý do là một tu sĩ trong thời gian sau đó muốn thọ giáo một đệ tử mới thì phải có thâm niên tuổi Hạ khoảng 30-40 năm, tức là đã từng được thọ giới 30- 40 năm trước; Và bốn thế hệ các tu sĩ thọ giáo liên tiếp, như vầy là đã đủ khoảng 150 năm, chứ không phải là 238 năm. Tuy nhiên giả thuyết này có vẻ đã quên đi một yếu tố đó là những Acariyas (Đạo Sư nói trên)

sống đến tuổi thọ rất cao, nhờ vào lối sống giản dị và sự tâm hoàn

toàn thanh tịnh, không giống như những tu sĩ trong thời hiện đại. Cho nên giả thuyết này cũng không đứng vững.

Chú thích: Sự kiện Acariyaparampara (Dòng Đời Năm Vị Đạo Sư) đã

cung cấp số năm tuổi Hạ (hay số mùa An Cư mùa Mưa, Kiết Hạ, vassas) của một Tỳ kheo của một vị Đạo sư bắt đầu từ Đại Đức Upalo (74), Đại Đức Dasaka (64), Đại Đức Sonaka (64), Đại Đức Siggava (76), Đại Đức

Moggaliputte (80) và Đại Đức Mahinda (60 năm).

Tham khảo:

1) The Dating of the Historical Buddha (Mốc Thời Gian của Đức Phật Lịch Sử): bài Tham Luận của tác giả L.S. Cousins- Journal of the Royal Asiatic

Society, Series 3, 6.1 (1996): 57-63.

2) The Book of the Great Decease (Sách về Sự Qua Đời Vĩ Đại). Tác giả Tiến Sĩ T. W. Rhys Davids- Vol. XI, Sacred Books of the East. Clarendon Press 1881. Cuộc Đời Của Đức Phật • 55

Chú giải 2:

Theo các sách Luận Giải, Hoàng Hậu Mahamaya đã ở tuổi hết 1/3 giai đoạn 2 của cuộc đời (cách giải thích trong luận giải-ND) khi bà mang thai Bồ-tát (tức Thái Tử Siddhatta). Bởi vì vòng đời của một người lúc bấy giờ được cho là 100 năm, và chia ra ba giai đoạn (trẻ, trung, già) thì mỗi giai đoạn là 33 năm 4 tháng. Rồi mỗi giai đoạn lại được chia làm ba giai đoạn nhỏ, mỗi giai đoạn nhỏ là 11 năm. Vì vậy Hoàng Hậu Mahamaya đã 55 năm 4 tháng tuổi khi bà mang thai Thái Tử. Cộng thêm 10 tháng của tuổi thai, như vậy Hoàng Hậu đã là 56 năm 2 tháng tuổi khi bà hạ sinh Thái Tử.

Chú giải 3:

Theo các sách Luận Giải, khi Đức Phật quán chiếu về Thuyết Nhân Duyên (Patthana), Trí tuệ của Người đã tìm thấy cơ hội để đưa ra một luận thuyết phổ quát, bao trùm, có thể xoay chuyển rộng khắp (như cá voi quay đầu, vùng vẫy khắp nơi chứ không phải cứng nhắc, hẹp hòi trong một chậu nước nhỏ). Đức Phật quán chiếu tâm mình đến từng vấn đề vi diệu và thâm sâu của Thuyết Nhân Duyên, nên khởi sinh sự hỷ lạc cao độ trong tâm. Và vì đạt được sự vui mừng lớn lao đó trong tâm, nên máu cũng trở nên trong suốt, và da cũng trở nên trong suốt. Và vì da đã trở nên trong suốt, nên những ánh sáng nhiều màu bắt nguồn từ châu thân Đức Phật phát ra ánh sáng bên ngoài. Màu Xanh phát ra từ những bộ phận màu xanh, như là ánh mắt; Màu Vàng và ánh vàng phát ra từ làn da; Màu Trắng phát ra từ xương, răng và phần trắng của mắt. Màu Đỏ phát ra từ máu, thịt và mắt. Từ những phần khác của châu thân, phát ra nhiều loại hào quang khác, như màu sáng và tối, do hỗn hợp nhiều màu phát ra cùng lúc, Màu chớp sáng và ánh sắc lấp lánh cũng phát ra. Nên gọi là sáu hào quang xanh, vàng, trắng đỏ, màu tối và màu sáng lấp lánh phát ra mười phương khác nhau.

Chú giải 4:

Nhóm Tỳ kheo Paveyyaka này trở về thành đô quê hương của họ và đi vào rừng để tu hành theo hạnh đầu đà (dhutanga), bao gồm việc: Sống trong rừng (arannakanga), đi khất thực (pindapatikanga), mặc y phục làm từ giẻ rách nhặt ở những đống rác hay ngoài nghĩa địa (pansukulikanga), chỉ dùng đúng 3 y cà-sa (tecivarikanga). Họ tu tập suốt 13 năm. Cuối cùng, vì mong ước muốn gặp lại Người Thầy để tỏ lòng tôn kính, họ bắt đầu chuyến đi đến Savatthi nơi Đức Phật đang ở đó. Nhưng vì quãng đường quá xa xôi, họ phải dừng chân lại ở Saketa, cách Sacvatthi khoảng yojanas (72 dặm Anh), vì mùa Mưa và kỳ An Cư Kiết Hạ (vassa) cũng đã đến. Thay vì cố gắng đi nhanh đến đế gặp Đức Phật, họ phải tìm nơi trú ngụ ở Saketa, bởi vì nếu các Tỳ kheo đi ra khỏi nơi cư ngụ hơn 3 ngày trong Mùa An Cư mùa Mưa sẽ vi phạm Giới Luật. Ngay sau khi Mùa An Cư đã hết, mặc dù vẫn còn mưa lớn, nhưng họ vẫn lên đường lập tức và đi bộ hành qua những vùng quê đầy bùn lầy và nước mưa, cho nên y phục của họ đều bị dính bùn đất, dơ bẩn khi họ đến được Savatthi để đảnh lễ Đức Phật. Nhìn vào bộ dạng hốc hác, tiêu điều và dính đầy bùn đất đó của họ. Đức Phật lòng tràn đầy lòng bi mẫn, và Người cũng đã cho phép làm Lễ Dâng Y Kathina. Lễ Kathina, nghĩa đen của từ này nghĩa là “cứng”, để miêu tả chỗ chất vải do những Phật Tử thành kính cúng dường để cho Tăng Đoàn sử dụng. Những vải này phải được nhuộm màu, may khâu lại thành y cà-sa, sau đó trở thành tài sản chung của Tăng Đoàn, nhưng cũng được chia đều phát cho các Tỳ kheo trong cùng ngày đó.

Chú giải 5:

Theo “Luận Giải Kinh Pháp Cú” (Buddhist Legends, Book I, Story 8, Những Truyền Thuyết Phật Giáo, Quyển I, Chuyện 8), những Đại Đệ Tử đã có ước nguyện cách đây một asankheyya (A-tăng-kỳ) kiếp và 100,000 kiếp luân hồi trên thế gian (CHƯƠNG VIII, 10), tức là vào thời của Đức Phật Anomadassin. Và sau đó, họ phải tu tập hoàn toàn Mười Hạnh Ba-la-mật (Parami) - (Tiếng Anh: Ten Perfections), trong suốt quãng thời gian dài thăm thẳm đó trước khi được trở thành Đại Đệ Tử dưới Thời của Đức Phật Thích-Ca Cồ-đàm. Để trở thành một Đại Đệ Tử (hay một Đại A-la-hán:

Maha Arahant), những người thệ nguyện đó, phải hoàn tất tu tập chứng đạt hết Mười Hạnh Ba-la-mật (Parami) trong vòng 100,000 kiếp sống thế gian.

Cũng cách đó 100,000 kiếp sống thế gian, Đại Đức Kondanna (Kiều-Trần- Như) đã có thệ nguyện sau này sẽ trở thành người đầu tiên được tiếp cận Giáo Pháp (Dhamma) khi ngài thực hiện việc bố thí, cúng dường liên Cuộc Đời Của Đức Phật • 57 tục 7 ngày lên Đức Phật Padumuttara (Liên Hoa). Và cách đây 91 kiếp thế gian, ngài đã được sinh ra là một nông phu tên là Culakala và ngài đã cúng dường đến 9 lần tất cả lúa ngô thu hoạch trong vụ mùa đầu tiên cho Đức Phật Vipassi (Tỳ-bà-thi). Tuy nhiên, người anh trai của ngài là Mahakala không có thệ nguyên đó, mặc dù sau này người anh cũng thực hiện cúng dường, bố thí. Đến thời Đức Phật, ngài Culakala được sinh ra là Đại Đức Kondanna (Kiều-Trần-Như) và đã thành người đầu tiên tiếp cận và giác ngộ Giáo Pháp Dhamma khi Đức Phật Thích Ca đến khai giảng giáo pháp tại Vườn Nai ở Isipatana, gần Sarnath. Trong khi đó, người anh trai Mahakala lại được sinh ra thành một du sĩ khổ hạnh tên Subhadda như đã nói trước đây, và trở thành người cuối cùng được nghe Giáo Pháp của Đức Phật và được thọ giới vào Tăng Đoàn. Và Subhadda chứng đắc quả vị A-la-hán ngay sau khi Đức Phật Bát-Niết-bàn (Parinibbana) ở Kusinara.

Đại Đức Yasa và 54 người bạn thì có lời thệ nguyện trở thành bậc A-la-hán từ nhiều kiếp sống trước kia trước mặt một vị Phật và họ cũng đã thực hiện rất nhiều việc công đức rất đáng tôn kính.

Còn nhóm 30 Tỳ Kheo Bhaddavaggiya (Ba Mươi Người May Mắn) thì cùng nguyện trở thành bậc A-la-hán trước mặt nhiều vị Phật trước kia. Sau đó, họ lại bị sinh ra thành những kẻ nghiện rượu. Sau khi nghe lời dạy bảo, khuyên răn từ một vị Bồ-Tát như đã ghi lại trong Tundila Jataka (Chuyện Con Heo Mõm Dài, Tiền thân Tundila), họ đã thay đổi hoàn toàn về thực hiện việc tuân giữ theo Năm Giới Hạnh hơn 60.000 năm.

Sau khi nguyện được trở thành A-la-hán, anh em nhà Kassapa (Ca-diếp) cũng thực hiện rất nhiều việc công đức đáng ca ngợi. Cách đây 92 kiếp sống thế gian, ngay trong kiếp đó, xuất hiện liên tiếp 2 vị Phật là Phật Tissa và Phật Phussa. Thì anh em nhà Kassapa chính là những anh em của Đức Phật Phussa ở kiếp đó và họ đã dẫn dắt hàng ngàn người để tu theo họ thực hiện việc bố thí, cúng dường (dana) và tu tập, tuân giữ Mười Giới Thập Thiện trong suốt 3 tháng. Sau khi chết, họ đã được sinh về cõi trời trở thành những vị Thần (devas) và tái sinh lại 92 kiếp làm Thần trên Cõi Trời (Deva). Vì vậy, Ba anh em Ca-diếp đã thệ nguyện được trở thành bậc A-la-hán và đã thực hiện nhiều việc công đức lớn sau đó, nên họ cũng được toại nguyện tu tập trở thành những A-la-hán trong cõi này của Đức Phật Thích Ca.

14. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1) “A Manual of Buddhism” (Cẩm Nang Phật Giáo). Tác giả ĐĐ. Narada Maha Thera..

2) “Some Notes on the Political Division of India when Buddhism Arose” (Một Số Chú Giải về Chính Trị Của Ấn Độ vào thời Phật Giáo Xuất Hiện). Tác giả Tiến Sĩ T. W. Rhys Davids - Journal of the Pali Text Society, 1897 – 1901”.

3) “The Life of the Buddha” – According to the Pali Canon (Cuộc Đời Đức Phật Theo Như Kinh Điển Pali). Tác giả Tỳ kheo Nanamoli - Buddhist Publication Society, Sri Lanka.

4) “The Great Chronicle of Buddhas” (Đại Biên Niên Sử Chư Phật). Tác giả HT. Mingun Sayadaw Bhaddanta Vicittasarabhivamsa -

Yangon, Myanmar.

5) “Buddhist Legends translated from Dhammapada Commentary” (Những Truyền Thuyết Phật Giáo dịch từ Luận Giải Kinh Pháp Cú).

Tác giả Eugene Watson Burlingame - Part 1, Book I, 8.

6) “Last Days of the Buddha (Mahaparinibbana Sutta)” (Những Ngày Cuối Cùng Của Đức Phật (Kinh Đại Bát-Niết-bàn). Tác giả Tỳ kheo Ni Vajira, Buddhist Publication Society, Sri Lanka, 1964.

7) “Middle Length Discourses of the Buddha - A New Translation of the Majjhima Nikaya” (Bản Dịch Mới Trung Bộ Kinh). Dịch giả Tỳ kheo Bhikkhu Bodhi và Tỳ kheo Bhikkhu Nanamoli – Xb bởi Buddhist Publication Society, Sri Lanka.

Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 59

ii

TỨ DIỆU ĐẾ

(Bốn Chân Lý Cao Diệu)

NỘI DUNG

1. 2. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Tứ Diệu Đế Là Gì? Tại Sao Gọi Là Diệu Đế?

3. Chân Lý Về Khổ Khổ Bởi Vì Năm Uẩn Dính Chấp Chân Lý Về Nguồn Gốc Khổ Kama-Tanha hay Dục Vọng Khoái Lạc Giác Quan Bhava-Tanha hay Dục Vọng Được Liên Tục Hiện Hữu Vibhava-Tanha hay Dục Vọng Vì Không Còn Hiện Hữu

Chân Lý Về Chấm Dứt Khổ 10. Chú Giải 11. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1. Tứ Diệu Đế là gì?

Sau 6 năm đấu tranh gian khổ trong kiếp sống cuối cùng của Người, Đức Phật đã tìm thấy Chân Lý khi Người chứng đạt sư Giác Ngộ Cao Nhất bên dưới gốc cây Bồ Đề (Bodhi) ở Bodhgaya (sau này được gọi là Bồ-Đề Đạo Tràng), Ấn Độ. Sự kiện lịch sử đáng ghi nhớ này đã diễn ra vào ngày Trăng Tròn của tháng Wesak, năm 588 trước CN. Đề tài “Tứ Diệu Đế” này chính là trái tim và cốt lõi của đạo Phật. Những chân lý này, (hay có thể gọi một cách bình dị là “Sự thật” hay “Lẽ thật” - ND), được tìm ra bởi Đức Phật sau khi Giác Ngộ, đã tạo nên nền tảng và cốt lõi của Giáo Pháp (Dhamma), luôn được bàn luận trong mọi vấn đề và từng phần của Giáo Pháp.

Bốn Chân Lý Cao Diệu đó là:

(a) Chân Lý về Khổ (Dukkha Sacca).

(b) Chân Lý về Nguồn Gốc Khổ (Dukkha Samudaya Sacca). (c) Chân Lý về Sự Chấm Dứt Khổ (Dukkha Nirodha Sacca).

(d) Chân Lý về Con Đường dẫn đến Sự Chấm Dứt Khổ (Dukkha

Magga Sacca).

2. Tại sao gọi là những Chân Lý Cao Diệu?

a) Bởi vì những chân lý đó là lẽ thật và là sự thật không thể chối cãi được của cuộc đời. Cho dù Đức Phật có được sinh ra ở cõi người này hay không, thì những chân lý đó cũng sẽ tồn tại trên thế gian này.

Chính Đức Phật đã phát hiện ra những chân lý đó và truyền dạy lại cho nhân loại. Điều thứ hai, được gọi là những chân lý bởi vì chúng thuộc về khoa học và đúng với khoa học về vật lý, tâm sinh lý – thiết nghĩ độc giả cần nắm rõ tư tưởng này ngay từ đầu. Phật giáo bàn luận Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 61 về những lẽ thật và những chân lý, mặc dù Phật giáo không đề cập ngay đến vấn đề là ai tạo ra chân lý đó, khoa học đó hay sự vận động của vũ trụ. (Sự khởi thủy của mọi nguồn gốc là không dễ dàng thấy được, bạn sẽ có cơ hội tìm hiểu sau khi đã nắm bắt những giáo lý cơ bản về con người trước đã -ND).

b) Những chân lý đó được gọi là Cao Diệu (hay có thể dịch là cao cả, thánh thiện, thuộc bậc Thánh, không phải những chân lý bình thường của thế gian. Chữ Ariya trong tiếng Pali có nghĩa là Thánh, bậc Thánh, vì vậy có rất nhiều sách đã dịch là Thánh Đế thay vì Diệu Đế -ND) bởi vì chúng được khám phá ra bởi một Thánh nhân Vĩ đại nhất, một người đã hoàn toàn xa rời khỏi những ô nhiễm và bất tịnh. Nói cách khác, chúng được gọi là Chân Lý Cao Diệu hay Diệu Đế hay Thánh Đế, vì nó sẽ làm cho con người trở nên cao thượng nếu chịu khám phá ra chúng, thâm nhập và giác ngộ được chúng, thì những người ấy sẽ được gọi là những bậc Thánh nhân – Ariyas.

Để thuận tiện trong việc gọi tên trong giáo trình này, chúng ta thống nhất cách gọi là “4 Chân Lý Cao Diệu” hay “Tứ Diệu Đế” (HV), bởi vì cách gọi này cũng đã được thông dụng khá lâu trong giới Phật học ở Việt Nam.

3. Chân lý về Khổ (Dukkha-arigasacca)

Gồm 11 sự thật:

1) Sinh ra (Jati) là Khổ (Dukkha)

Theo Phật giáo, quá trình của mọi hiện tượng đều có 3 giai đoạn, đó là: Hình thành, tăng trưởng và tàn hoại. Giai đoạn hình thành là Sinh, giai đoạn bình thường, tĩnh tại là giai đoạn Tăng trưởng & Già đi từng giây, từng ngày) và giai đoạn tàn hoại là Chết.

Một chúng sinh được sinh ra có nghĩa là một sự hình thành mới về tinh thần và vật chất (tâm và thể xác) sau khi chết, tức là sau khi kiếp sống trước đã tàn hoại. Nói khác đi, một phôi thai mới được hình thành. Về sinh vật lý, không có sự đau khổ hay đau đớn nào ngay lúc đầu tiên của sự hình thành một phôi thai hay một mầm mống của sự sống, nhưng vì sự tái sinh lại là tạo cơ sở, là bắt đầu để tạo ra sự hiện hữu kéo theo những sự “Khổ” về tinh thần và thể xác về sau này, nên sinh được xem là khổ. (Xem thêm phần nói về năm Uẩn cấu tạo nên một thực thể sống, một ‘con người’ ở những phần tiếp theo).

▪ Nhiều người hay nói một cách ví von: “Hãy nhìn những đứa trẻ, vừa mới sinh ra là đã khóc, khóc ngay lúc chưa kịp mở mắt nhìn thấy thế gian như thế nào”. Hay một câu quen thuộc của một triết gia: “Tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người”. Những cách nói đều mang một ý nghĩa man mác buồn: “Sinh là khổ, còn tái sinh là Khổ”: Dukkha.

2) Già (Jara) là Khổ (Dukkha)

Già, đối với một con người, có nghĩa là tóc bạc, răng rụng, da nhăn nheo, lưng còng, tai điếc, mắt mờ. Nói cách khác, sự tàn hoại, sự hoại diệt đã có sẵn bên trong của những tập hợp Uẩn thuộc về tinh thần và thể xác (danh sắc), rất dễ nhận ra từng ngày. Sự già đi về mặt tâm trí thì khó nhận thấy hơn, nhưng đến lúc người đã rất già, thì sự mất trí nhớ cũng như sự lão suy, sự lú lẫn sẽ diễn ra, cũng là lúc gần kề với sự ra đi, một chuyến đi xa mới.

Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 63

Sự già đi từng ngày trong giai đoạn còn sớm, là lúc những Uẩn về tinh thần và vật chất còn đang trong giai đoạn tĩnh tại, tăng trưởng bình thường và thực sự cũng không thể gọi là đau đớn hay đau khổ gì cả. Nhưng nếu xét cho đúng, chính sự già đi từng ngày, rồi từng tháng, từng năm, rồi sau nhiều năm nhanh chóng trôi qua, làm cho người ta mất đi tính sống động, các giác quan không còn hoạt động tốt như trước đó, sự giảm dần thể lực và sức khỏe, mất đi tuổi trẻ, không còn mạnh mẽ và những nét trẻ đẹp…, mọi người ai cũng thật sự sợ bị già đi, vì ai cũng muốn mình được trẻ lâu, nên già yếu là một nỗi sợ tất nhiên từ thiên cổ.

Vì nó chính nó tạo ra một nguồn cùa sự khổ sở về mặt tinh thần và thể xác, nên già được cho là Khổ (Dukkha).

▪ Bạn có bao giờ nhìn mình trong gương soi mỗi ngày hay không? Bạn không thấy hôm nay mình ‘già’ hơn những hôm trước hay sao? Bạn có bao giờ nhìn vào những bức hình chụp ông, bà, cha, mẹ từ lúc thiếu thời và những hình chụp mới đây, hay hình của bạn lúc học trung học và lúc học đại học? Bạn có thể “cười” phá lên một cách khôi hài về những sự khác nhau của những hình sắc trong những bức hình đó, nhưng trong lòng bạn và những người trong hình chắc sẽ “buồn” ít nhiều?, nếu không muốn dùng một thuật ngữ chung là Khổ.

3) Chết (Marana) là Khổ (Dukkha)

Chết là sự chấm dứt một mạng sống, vốn đã liên tục sống và hiện hữu từ lúc sinh của một kiếp sống hay một sự hiện hữu nào đó. Mọi chúng sinh hữu tình (có cảm giác, có suy nghĩ) đều luôn luôn sợ chết. Nhưng chết bản thân nó không phải là sự đau đớn hay đau khổ, vì chính nó chỉ là một khoảng khắc (sát-na) hoại diệt nguồn lực sống của nhóm năm Uẩn của tinh thần và vật chất. Tuy nhiên, khi cái chết đến, một người phải từ bỏ thân xác và bỏ lại gia đình quyến thuộc,

bạn hữu và của cải. Chính cái ý nghĩ rời bỏ kiếp sống hiện tại và bóng tối mù mịt về tương lai thì thật là đáng sợ. Khi cái chết đến

gần, tất cả chúng sinh cũng thường bị trải qua những cơn đau bệnh trầm trọng và đa số sẽ phải chịu nhiều đau đớn, quằn quại.

Chết, là nguồn gốc và tác nhân gây ra những lo sợ & thống khổ như vậy, nên chết được xem là Khổ (Dukkha).

▪ Bạn có bao giờ tưởng tượng đến cảnh mình chết vào một ngày nào đó chưa?, cho dù ý nghĩ này có thể được cho là “tiêu cực”, nhưng trong nhà Phật đó là một câu nhắc nhở nhiều nhất, dù Phật giáo không hề mang ý nghĩa tiêu cực hay bi quan - (Xem thêm những “Điều Phật Đã Dạy”, Ch. I, của HT. TS. W. Rahula). Nếu không, thì chắc bạn đã từng chứng kiến những ngày kề cận với sự ra đi của một người thân trong gia đình rồi: điều đó thật là đau khổ và đáng buồn.

4) Buồn rầu (Soka) là Khổ (Dukkha)

Buồn rầu là sự đốt cháy trong tâm khi con người bị ảnh hưởng bởi những điều bất hạnh (byasana) như là: Mất người thân thuộc, thiệt hại hay mất tài sản, của cải, suy giảm sức khỏe và tuổi thọ, sự suy sụp về tinh thần hay suy đồi về đạo đức và sự thay đổi từ cách nhìn đúng đắn sang những quan điểm sai trái. Buồn là một dạng ưu phiền về mặt tâm trí, sự khổ tâm hay “phiền não”, là “domanassa”, ngược lại với “manassa”, bản thân nó chính là sự khổ thực sự từ bên trong, là một dạng khổ rồi, nên phải thuộc về Khổ. Nhiều người vì những tai ương hay nghiệp chướng xảy ra trong đời mà ôm lòng sầu não làm cho già héo và hay chết mòn.

Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 65

Chính tâm trạng buồn rầu, một dạng của phiền não, cũng dẫn đến những sự sa sút khác về sức khỏe, trí lực, nên nó chắc chắn là một dạng khổ (dukkha).

▪ Bạn có bao giờ buồn rầu không? và cảm giác đó như thế nào? Bạn có bao giờ đếm thử thời gian buồn rầu chiếm bao nhiêu phần trăm số với thời gian ‘vui sướng’ trong cuộc đời? Trong khi về mặt triết học ở những phần sau, bạn sẽ biết chính những niềm “vui sướng qua nhanh” đó cũng lại nằm bên trong, hoặc kéo theo, những nỗi buồn và khổ mà thôi.

5) Than vãn, Than khóc (Parideva) là khổ

Than khóc là điều mọi người hay thể hiện khi bị mất đi người thân, của cải hay những mất mát và chịu đựng khác. Như bị mất trí và cuồng loạn, người ta hay kêu than, kể lể đức hạnh của người mới chết hay giá trị, chất lượng của tài sản, của cải mới vừa bị mất hoặc đổ lỗi cho kẻ thù hay người mình ghét phải chịu trách nhiệm cho sự mất mát của mình. Bản thân sự than khóc, ai oán đó không hoàn toàn phải là khổ, nhưng nó tạo thêm phiền não và đau đớn mà thôi.

Cho nên, nó chính là một dạng của Khổ. Khóc lóc, đau đớn thì chắc chắn là Khổ (Dukkha).

▪ Bạn đã bao giờ rên khóc? Hay có bao giờ nghe tiếng một đứa trẻ khóc thét hay bao nhiêu người than khóc trong hoạn nạn chưa?.

6) Đau đớn, đau yếu, đau nhức (về thể xác) là Khổ (Dukkha)

Tất cả những triệu chứng và cảm giác đau, rát, ngứa ngáy, cảm giác nóng bức, lạnh… đều là sự chịu đựng, đều là khổ. Những nỗi đau về thể xác đích thực là đau khổ, nên cái khổ này chính là Khổ do khổ hay Khổ khổ (dukkha-dukkha). Ngay cả chim chóc, động vật…cũng phải cố gắng chạy ngay khi nghe một dấu hiệu nhỏ nhất là mình có thể bị đánh, bị bắn, bị giết, bởi vì điều đó là một sự đau đớn thể xác. Điều dễ thấy nhất là bệnh tật, đau yếu chính là những dạng khổ về mặt thể xác trong cuộc đời con người.

Mà đã có đau đớn về mặt thể xác, thì sẽ dẫn đến lo toan và mệt mỏi về mặt tinh thần, nên nỗi Khổ về thể xác luôn luôn kéo theo nổi Khổ về tinh thần. Nên chúng là Khổ (dukkha), một trong những dạng Khổ lớn nhất. ▪ Bạn đã bao giờ bị cảm lạnh hay sốt mê man chưa? Bạn đã bao giờ nhập viện vì một căn bệnh nan y đau đớn chưa, hay chỉ ghé thăm một người bệnh trong bệnh viện và nhìn thấy cảnh hàng trăm người đang nằm đau đớn gần bên?.

7) Phiền não (Domanassa) là Khổ (Dukkha)

Tiếng Pali từ “domanassa” có nghĩa là khổ tâm hay phiền não, tức là nỗi đau về mặt tinh thần. Nó biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau về tâm trạng, như là: lo lắng, lo sợ, bực tức, khó chịu, ghét, sợ hãi, khổ sở…vv… những dạng phiền não chính đích thực là khổ từ trong bản chất, nó không những áp lực, đè nén tâm trí mà con gây Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 67 ra những chứng bệnh về thể xác như stress, mất ngủ, chán ăn, vật vã làm suy tàn sức khỏe rất nhanh, và thậm chí là chết chóc.

Phiền não chính là sự Khổ (dukkha) đáng sợ. Đó chính là tâm bệnh.

8) Thất vọng, tuyệt vọng (Upayasa) là Khổ (Dukkha)

Tương tự như những tâm trạng phiền não trên kia, thất vọng hay tuyệt vọng là tâm trạng không còn vui cười lạc quan và chỉ còn lại chán nản, sau khi mất người thân yêu, của cải hay mất đi hy vọng về bất cứ điều gì. Nó cũng là nguyên nhân gây ra than khóc, tiếc nuối, ai oán, đốt cháy tâm trí gây ra nhiều bức xúc, chán đời và có thể dẫn đến những chứng bệnh như điên hay mất trí, và thậm chí dẫn đến sự tự sát. Tuyệt vọng vì vậy là một dạng chịu đựng, khổ, cả tâm trí và thể xác. Tuyệt vọng cũng đích thực là một dạng Khổ đáng sợ, là Khổ

Khổ (dukkha-dukkha).

▪ Bạn có bao giờ tuyệt vọng vì điều gì không, một lần thi rớt khi còn trẻ? Bạn có bao giờ thấy những người khốn khổ, mạt nghiệp đã cố hết sức mình suốt đời mà vẫn không lo được miếng cơm, manh áo hàng ngày và mỗi ngày họ đều cố gắng sống mòn trong nỗi tuyệt vọng vô bờ bến? Hay bạn có bao giờ thấy hay đọc được những người giàu có sống và chết trong những nỗi tuyệt vọng về tinh thần và những bế tắc về ý nghĩa cuộc đời?.

▪ Như để minh họa: Buồn rầu (soka) giống như nấu dầu hay nước thuốc nhuộm trong nồi với lửa nhỏ, âm ỉ, liên tục. Than khóc, gào thét (parideva) thì giống như nấu nồi sùng sục bằng lửa lớn. Còn tuyệt vọng (upayasa) thì giống như phần dầu đặc hay thuốc nhuộm còn lại, sau khi đã nấu sôi liên tục và tiếp tục nấu cho đến khi cạn khô, cháy khét.

9) Gặp gỡ người hay thứ mình ghét là Khổ (Dukkha)

Gặp gỡ với người mình ghét là điều không ai thích hay vui cả, nên sẽ gây khó chịu, bối rối và lại gia tăng thêm sự thù ghét. Đó là khổ. Gặp những hoàn cảnh khó chịu (quá nóng, quá lạnh, bẩn thỉu, ồn ào…đối với mình), những con vật mình không ưa, môi trường, chỗ ở…mình ghét, thì cũng là khổ. Sự gặp hay sự rơi vào hoàn cảnh đó bản thân nó chưa phải chỉ là một sự đau đớn không chịu đựng được, nhưng chính nó dẫn đến sự khó chịu, phiền não. Mà phiền não hay chán chường bản thân nó chính là khổ. Nên điều này bị Đức Phật xếp vào dạng của

Khổ Khổ (Dukkha-Dukkha).

10) Rời xa, rời bỏ người thân yêu hay những gì mình yêu quý là Khổ (Dukkha)

Đi xa khỏi người thân yêu, gia đình không phải là sự đau nhức về thể xác, những sẽ lập tức tạo ra nỗi buồn và đau khổ trong lòng hay trong tâm trí. Rời bỏ hay mất người thân yêu, dù người đó chết hay còn sống, cũng là điều đau khổ. Bị mất của cải, những thứ mình yêu thích hay phải rời bỏ nơi chốn, ngôi nhà, hoàn cảnh… mà mình yêu thích cũng đem lại sự đau buồn.

Bởi vậy, Đức Phật cũng xếp hoàn cảnh này, tâm trạng này vào dạng khổ của con người, Khổ Khổ (Dukkha-Dukkha).

Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 69

▪ Điều này, ai cũng đều biết đó là đau khổ khó tránh được trong cuộc đời luôn luôn thay đổi. Rời xa nhà, xa quê, xa chỗ ở, xa người thân yêu; hay mất mẹ, mất cha, mất người thân yêu; hoặc ngay cả mất của cải, tiền bạc hay một vật gì yêu quý… tất cả đều là những nổi khổ không bao giờ né tránh được trong một cuộc đời.

11) Không đạt được cái mình muốn là Khổ (Dukkha)

Không đạt được cái mình muốn cũng không phải là sự đau đớn về thể xác, nhưng sự mong muốn, ước muốn không được thỏa mãn, sự bất toại nguyện. Nó luôn dẫn đến kết quả thất vọng, chán nản và nhiều trường hợp tuyệt vọng dẫn đến tự sát nữa. Đau khổ sẽ phát sinh nếu mục tiêu gì mình không đạt được, ngay cả mục tiêu đó là cố gắng thoát khỏi đau khổ mà không được, thì cũng chính lại làm thêm đau khổ.

Nếu không thực hành “Bát Chánh đạo”, thì sự giải thoát, hạnh phúc sẽ không bao giờ có được bằng những ước nguyện suông. Và chính điều này cũng làm cho đời người trăn trở và cũng là một dạng khổ tâm, phiền não, còn hơn những ước muốn và vật chất và giàu có không đạt được vốn đã làm người đời buồn chán, thất vọng suốt đời.

Nói chung cái gì muốn, nguyện, ước mà không đạt được, không làm được, không có được sẽ dẫn đến đau khổ, một dạng khổ do thất vọng hay bất toại nguyện mang lại, nên là khổ nữa, một dạng Khổ khổ

(Dukkha dukkha).

▪ Dù sẽ cảm thấy hài hước, nhưng bạn có bao giờ thấy nét mặt của nhiều người khi nói về sự giàu có và sự sung sướng, mà họ đã cố gắng mưu cầu, nhưng chưa bao giờ có được? Bạn đã bao giờ thử mở một hàng quán với kỳ vọng cải thiện cuộc sống nhưng không hiểu sao mỗi ngày đều thưa thớt khách và bạn lâm vào cảnh nợ nần, cảm giác của bạn như thế nào?. Bạn có bao giờ thấy niềm vui nào kéo dài mãi mãi không? – Không, nó sẽ sớm hay muộn chấm dứt, sẽ bất toại nguyện.

12. “Nói ngắn gọn, Năm Uẩn Dính Chấp là Khổ” (Dukkha)

Hay nói cách khác, Khổ bắt nguồn từ Năm Uẩn Dính Chấp, Khổ là do Năm Uẩn Dính Chấp gây ra. Một chúng sinh hữu tình được cấu tạo bởi Năm tập hợp Uẩn, tức là nhóm những tập hợp tạo nên những đối tượng dính mắc hay chấp thủ.

Năm Tập Hợp hay Uẩn Dính Chấp (Updana-khanda) đó là:

1) Tập hợp Uẩn về vật chất hay gọi là Sắc Uẩn (Rupa khanda).

2) Tập hợp Uẩn về cảm giác, cảm thụ hay gọi là Thọ Uẩn

(Vedana-khanda).

3) Tập hợp Uẩn về nhận biết, tri giác hay gọi là Tưởng Uẩn

(Sanna-khanda).

4) Tập hợp Uẩn của những hành động cố ý, tạo tác hay gọi là Hành

Uẩn (Sankhara-khanda).

5) Tập hợp Uẩn về thức, tâm thức hay gọi là Thức Uẩn

(Vinnana-khanda).

Mọi loài hữu tình đều là do năm Uẩn kết tạo thành một thực thể sống.

Những Uẩn đó dính chặt (tiếng Anh: clinging) vào cơ thể, xem nó là “Tôi, cơ thể của tôi, không thay đổi, vv…”. Nhóm tập hợp về vật chất này được gọi là tập hợp Uẩn dính mắc.

Nhóm tập hợp Uẩn về tinh thần, tâm trí thì tạo ra những cảm giác,

sự nhận thức, những hành động cố ý và những tâm thức, cũng

Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 71 khăng khăng nắm giữ, chấp thủ (tiếng Anh: grasping) và tự cho mình là “Tôi, tâm trí của tôi, đó là cái tôi nghĩ, không thay đổi, vv…”. Bốn nhóm tập hợp về tinh thần này được gọi là tập hợp Uẩn chấp thủ.

Vì vậy, tất cả những tập hợp Uẩn này, được gọi Năm tập hợp Uẩn Dính Chấp.

• Năm tập hợp Uẩn Dính Chấp ngay lúc đang nhìn (Ví dụ):

1) 2) 3) 4) 5) Mắt và đối tượng nhìn thấy được là Sắc Uẩn. Cảm giác dễ chịu, không dễ chịu hay trung dung (không dễ chịu cũng không khó chịu) là Thọ Uẩn. Nhận biết hay tưởng nhớ đến đối tượng là Tưởng Uẩn.

Ý muốn nhìn và chuyển sự tập trung vào đối tượng muốn nhìn, đó là Hành Uẩn.

Chỉ đơn giản là biết được đối tượng đang được nhìn là Thức Uẩn.

4. Khổ (Dukkha) Là Do Năm Uẩn Dính Chấp

(a) Dukkha-Dukkha: Khổ Khổ

Khổ là do tự bản chất là khổ, là không dễ chịu, không sướng. Mười một (11) loại Khổ được đề cập trước đây, bắt đầu từ “Sinh là khổ”

cho đến “Không đạt được cái mình muốn là khổ”, đều thuộc dạng khổ của Khổ Khổ (dukkha–dukkha), tức là những cái khổ, đau khổ, sầu khổ, về thân xác và tinh thần, đích thực xảy ra trong bản chất con người (tiếng Anh: instrinsic sufferings). Những đau khổ đó khởi lên chỉ vì bởi vì có 5 Uẩn Dính Chấp đó, không có 5 Uẩn dính chấp đó, thì sẽ không có khởi sinh lên đau khổ.

Nói cho đúng lẽ, bởi vì cơ thể là tập hợp những Uẩn vật chất và tinh thần, cho nên những đau khổ về thân xác và tinh thần cũng phụ thuộc vào cơ thể mà khởi sinh. Vì vậy, 5 Uẩn Dính Chấp là Khổ-Khổ (dukkha-dukkha), khổ đích thực từ trong bản chất của cơ thể mà ra.

Còn những trường hợp khác, khổ (dukkha) không hiển hiện trước mắt, không dễ dàng thấy được rõ ràng, thì đó là kết quả của những nguyên nhân khác: như quy luật biến đổi, thay đổi hay Luật Vô Thường (viparinama) thì được gọi là Khổ do Vô Thường, tức là do thay đổi.

(b) Viparinama Dukkha: Khổ Do Vô Thường, Khổ do thay đổi.

Cảm giác dễ chịu về thể xác được khởi sinh từ những tiếp xúc giác quan với đối tượng bên ngoài được gọi là những cảm thọ dễ chịu của thân. Trạng thái vui thích, dễ chịu của tâm khởi sinh do tâm tiếp xúc với những đối tượng dễ chịu được gọi là những cảm thọ dễ chịu của tâm. Cả 2 trạng thái dễ chịu này, (HV: Lạc thọ) làm hài lòng mọi người và chúng sinh. Ai cũng đeo đuổi theo và luôn mong có được những cảm thọ, những trạng thái vui sướng này, ngay cả phải trả giá bằng mạng sống của mình, và ngay cả khi đạt được sự vui sướng, thì lòng tham muốn vẫn còn vô hạn.

Tuy nhiên, khi họ đã có được sự hài lòng vui sướng, nếu những đối tượng giác quan đó (đang mang lại cảm thọ hạnh phúc và vui sướng cho họ) biến mất hoặc bị chấm dứt, thì sự bối rối, thất vọng và buồn bực sẽ khởi sinh. Một khi tài sản được tích lũy của họ, như tiền bạc, của cải… bị mất đồ vì những lý do nào đó, khi cái chết hay sự chia ly xảy ra đối với những người thân yêu… chắc chắn sẽ làm họ thất Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 73 vọng, đau khổ và buồn rầu. Vì vậy, 2 dạng hạnh phúc hay khoái lạc thuộc về tinh thần và vật chất đều là Khổ, bởi vì những hạnh phúc

này lúc nào cũng phụ thuộc vào sự thay đổi, sự vô thường là bản

chất của năm Uẩn.

Sự Khổ khởi sinh bởi phụ thuộc vào năm Uẩn – Năm Uẩn Dính Chấp luôn luôn biến đổi – được gọi là Khổ do thay đổi, hay Khổ do vô thường (viparinama dukkha).

(c) Sankhara Dukkha: Khổ do điều kiện, do nhân duyên

Từ sankhara trong câu của Đức Phật dạy: “Sabbe sankhara dukkha”: “Tất cả những gì do (có) điều kiện sinh ra đều là Khổ”; hay “Mọi pháp hữu đều là Khổ”. Những gì do nhiều tác nhân, nhiều điều kiện hay Duyên tạo ra, thì được gọi là những pháp hữu vi. Từ sankhara ở đây nghĩa là hữu vi.

Lưu ý: Từ “sankhara” trong chữ “sankhara-khanda”: Hành uẩn:

có nghĩa là những hành động cố ý, có ý chí, những hành động tạo tác (không phải vô ý). Theo triết lý của nhà Phật, chỉ có những hành động cố ý, thuộc ý chí, chủ tâm mới tạo ra nghiệp quả sau đó. Cho nên, nếu nghiên cứu sâu rộng hơn, cũng có thể gọi là những hành động tạo nghiệp).

Năm Uẩn dính chấp luôn luôn ở trong trạng thái như một dòng chảy liên tục, biến đổi liên tục, không có một khoảnh khắc nào là chính nó, không có một khoảnh khắc nào dừng lại ở một dạng nào hết. Một khoảnh khắc (sat-na) vừa khởi sinh, thì lập tức bị thay đổi, giống như dòng nước cứ trôi, như một triết gia đã nói: “Không bao giờ bạn bước chân xuống hai lần trong một dòng sông”, vì những dòng nước mới luôn luôn chảy qua chân bạn.

Đức Phật cũng đã dạy: “… giống như một dòng sông chảy từ trên núi, nước chảy và nước trôi đi mất, mang theo mọi thứ trong dòng của nó, không có một khoảnh khắc, một lúc, một giây nào nó ngừng chảy, mà nó liên tục chảy, liên tục. Vì vậy, này các Bà-la-môn, đời người cũng vậy, giống như một dòng sông chảy từ trên núi vậy”.

(Xem thêm quyển “Những Điều Phật Đã Dạy” Ch. 6, HT. TS. W.

Rahula - ND).

Chúng khởi sinh ra vì những tạo tác khác nhau. Chúng phụ thuộc vào điều kiện, do duyên, sinh ra (hay mất đi). Chúng là những pháp hữu vi. Sự tồn tại của chúng phụ thuộc vào những điều kiện nào đó, và một khi những điều kiện, những duyên và những tác nhân tạo ra chúng không còn, thì chúng cũng không còn tồn tại. Sự sống thay đổi liên tục trong từng khoảnh khắc, trong khi sự chết (sự hoại diệt) thì chờ đợi trong trạng thái liên tục, tất cả phụ thuộc vào năm Uẩn vô thường, luôn luôn biến đổi, giống như tình trạng đang sống trong một ngôi nhà có dấu hiệu bị sập bất kỳ lúc nào.

Tính chất biến đổi liên tục của Năm Uẩn Dính Chấp đòi hỏi phải có những“nỗ lực” liên tục để bổ sung những điều kiện để giữ được hiện trạng sống. Ví dụ: những cơ thế con người cần phải được (cho) ăn, uống liên tục để duy trì sự sống, cảm giác hạnh phúc, vui sướng cũng phải được liên tục thêm những điều kiện để giữ được cảm giác đó, nếu ngưng những điều kiện đó hay không bổ sung những điều kiện tích cực khác, trạng thái hạnh phúc, vui sướng sẽ bị chấm dứt ngay. Ngay cả những cảm thọ ‘quân bình’ hay ‘bình thường’ hàng ngày cũng phải liên tục có những điều kiện, những duyên và liên tục.

Những “nỗ lực liên tục và liên tục cần phải có”, đó là sự Khổ (Dukkha).

Vì vậy, năm Uẩn Dính Chấp là Khổ, là Khổ do điều kiện, do duyên (sankhara-dukkha). Tứ Diệu Đế (Bốn Chân Lý Cao Diệu) • 75

TÓM LẠI

Năm Uẩn Dính Chấp là Khổ, bao gồm những Khổ (dukkha) là Khổ Khổ (dukkha dukkha), Khổ do thay đổi, Vô Thường Khổ (viparinama- dukkha) và Khổ do Điều Kiện, do Duyên hay Khổ do vì là ‘Hữu vi’ (sankhara-dukkha).

Nói tóm lại, năm Uẩn Dính Chấp chính là Sự Thật, là Chân Lý về Khổ.

▪ Bạn đã biết được Sự Thật về Khổ, những dạng khác nhau của Khổ và tác nhân chính gây ra Khổ là Năm Uẩn Dính Chấp cấu tạo ra một ‘con người’, một thực thể sống. Vậy đâu là Nguồn Gốc của chúng? Tại sao Năm Uẩn Dính Chấp kia lại mang mầm mống của Khổ? – Mời bạn bước qua phần tiếp theo: Sự Thật hay “Chân Lý về Nguồn Gốc Khổ”.

5. Chân Lý Về Nguồn Gốc Của Khổ - (Samudaya)

Theo Đức Phật, Chân Lý về Nguồn Gốc Khổ là:

“Chính sự ‘thèm khát’, dục vọng (tanha) này tạo ra sự luận hồi và tái sinh (pono-bhavika), và nó bị trói buộc cùng với sự ‘tham muốn si mê’ (nadiràgasahagatà) và đi tìm khoái lạc mới chỗ này chỗ khác. Vậy dục vọng là gì?

1) Dục vọng (hay sự thèm khát) khoái lạc giác quan (kama-tanha,

Dục lạc), 2) Dục vọng (hay sự thèm khát) được liên tục sống và được trở thành (bhava-tanha, Dục vọng được sống, được hiện hữu): tin rằng ‘linh hồn’ là bất diệt, là trường tồn, bất biến.

3) Dục vọng (hay sự thèm khát) vì không hiện hữu (vi-bhava-tanha, Dục vọng không hiện hữu hay tự hủy diệt): tin rằng sau khi chết sẽ không còn là gì hết, chết là hết.