Giáo Trình Phật Học

6. Thiền Minh Sát Thực Hành

(I) Giới Hạnh Đạo Đức

Đối với những Tỳ kheo, Tăng Ni đang giữ đầy đủ những giới hạnh và giới luật xuất gia, thì vấn đề không còn đặt ra ở đây. Và những tu sĩ này cũng thường xuyên hành thiền như là việc tu tập chính yếu trong đời tu của họ. “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 395

Nhưng đối với giới Phật tử tại gia, trước khi một người thực hành thiền, thì người đó cần phải sống tuân giữ theo Giới Hạnh để giữ cho mình khỏi dính mắc vào những ô nhiễm từ hành động hay lời nói bất thiện.

Trong thời gian đang thực hành thiền, việc tuân thủ theo Tám Giới (Bát Giới) cũng giữ cho mình có thêm nhiều thời gian để tập trung vào hành thiền, thay vì tốn thời gian vào những hành vi không cần thiết như làm đẹp, xa xỉ, ăn chơi…, những hành vi này bị cấm trong thời gian tuân giữ Tám Giới, như đã trình bày ở

Chương trước.

Tám Giới cũng bao gồm việc kiêng cử, việc ăn sau giờ ngọ, không quan hệ nam nữ, vợ chồng, không ghế đẹp, giường êm, giữ người khỏi những nhục dục bình thường. Khi Tám Giới được canh giữ, thì đức hạnh được thanh lọc, thanh tịnh. Sự Thanh Tinh của Đức Hạnh (sila vissudhi) là điều kiện ‘cần’ tiên quyết để tiến bộ trong việc hành thiền. Khi Giới Hạnh được thanh tịnh, thì tâm trở nên tốt thiện, lành mạnh và vững vàng, và chắc chắn và dễ tập trung sâu vào đối tượng Thiền Định để đạt Định cần thiết trước, là nền tảng để tiếp tục khởi sinh trí tuệ nhìn thấu suốt trong bước thực hành Thiền Minh Sát tiếp theo.

(ii) Ngồi Thiền hay Tọa Thiền

Đức Phật gợi ý rằng, những chỗ trong rừng hay dưới gốc cây, hay một nơi yên tĩnh nào đó là thích hợp cho việc hành thiền. Người hành thiền nên ngồi một cách thoải mái, chân bắt chéo nhau trong thế ngồi mà chúng ta đều biết tên là thế ngồi “Hoa Sen” hay thế ngồi “Kiết Già”; lưng thẳng đứng, nhưng không phải là thẳng đơ , thẳng cứng một cách không tự nhiên, mà ngồi thoải mái.

Nên chọn một vị trí, một thế ngồi thoải mái sao cho ngồi ‘yên’ được lâu, bởi vì muốn đạt được sự an tĩnh, “an tâm”, thì trước nhất thân phải được thoải mái, yên ổn. Đối với những người bị đau lưng, thì người đó có thể ngồi trên ghế. Khi hành thiền, mắt nên nhắm lại, nhẹ nhàng.

Đối với đối tượng cho việc hành thiền ban đầu, thì đối tượng quan trọng nhất được chọn để chú tâm hoàn toàn vào là “sự lên và xuống của bụng” theo hơi thở ra vào. Sự cử động của phần bụng là “vayo-dhatu”, là yếu tố gió trong những yếu tố tứ đại. Khi chúng ta thở vào, bụng sẽ phình lên, khi chúng ta thở ra, dĩ nhiên bụng sẽ xẹp xuống. Bằng cách này, chúng ta sẽ theo và hướng sự chú tâm “vào sự phình lên và xẹp xuống” của bụng. Sự “phình lên và xẹp xuống của bụng” này được gọi là đối tượng sơ khởi (để phân biệt với những đối tượng thiền chính), có nghĩa là người hành thiền không nên dính chấp vào nó luôn.

Đến khi có những đối tượng khác nổi trội hơn, chẳng hạn như “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” hay sự “nghĩ này nghĩ nọ” của tâm, thì chúng ta chỉ cần chú ý vào những “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” đó cho đến khi dừng lại.

Ngay sau khi những quá trình tâm đó ngừng lại, tự nhiên sự chú ý đó sẽ quay lại đối tượng sơ khởi ban đầu, đó là sự chuyển động của bụng.

─ Kỹ thuật tương tự cũng được áp dụng, thực hành khi quán sát “tất cả những hiện tượng thân-tâm khác”, khi những hiện tượng này bắt đầu “nổi bật” hơn là sự “phồng lên, xẹp xuống của bụng” kia. Những hiện tượng “nổi bật” (gây chú ý) hơn như là: sự khó ngồi, sự ngứa, đau (chân, lưng…), sự giận, sự vui, sự buồn ngủ… có thể xảy ra khi đang ngồi thiền. Chúng ta lại hướng sự chú tâm những hiện tượng này. “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 397

Và đến khi có những đối tượng khác nổi trội hơn,… chẳng hạn như “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” hay sự “nghĩ này nghĩ nọ” của tâm, thì chúng ta chỉ cần chú ý vào những “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” đó dừng lại…. …………………………

(iii) Sự Chú Tâm

Sự chú ý tâm là rất cần thiết và hữu ích cho việc hành thiền. Điều này có nghĩa là nói lời bằng tâm về những gì mà mình trải nghiệm trong thân và tâm ngay trong giây phút hiện tại, trước mắt. Lời nói mình dùng không quan trọng bằng chính “sự chánh niệm” vào lời nói trong tâm mà mình nói đó. Nếu một người có thể quán sát hay ý thức về một

hiện tượng mà không phân tích, không suy nghĩ hay phán đoán, thì

người đó đã không còn chú tâm, mà chỉ còn quan sát. Chúng ta nên chú tâm vào những đối tượng liên tục cho đến khi nào chúng “chiếm ưu thế” hơn ta, ta không còn “theo đuổi” chúng được nữa - chẳng hạn như đến khi chúng bị thay thế, chúng thay đổi hay biến mất.

(IV) Đi Thiền (Kinh Hành)

Trong một thời gian thiền hay thời khóa thiền, thông thường người ta có thể thay đổi luân phiên qua việc “đi thiền”, tức là hành thiền khi đi bộ, thông thường là một tiếng đồng hồ, luân phiên nhau. Việc đi thiền thì không nhắm mắt, mà cũng không nhìn xống chân, mà nhìn xuống lối đi cách mình khoảng 2m phía trước, giữ đầu nhìn xuống để tránh nhìn lên hay nhìn ngang làm cho tâm trí bị xao lãng vì những đối tượng khác trên đường. Hai bàn tay đan vào nhau, giữ ở phía trước hay sau lưng để tránh đung đưa hai tay trong khi bước đi.

Người hành thiền nên chọn một lối đi bộ hành dài khoảng 20 bước chân và bước đi chậm, từ đầu này đến đầu kia và quay lại.

Trước khi bước đi, người hành thiền phải chú ý tư thế “đứng” của mình, đặt áp lực lên bàn chân một cách vững vàng, thẳng thóm. Sau đó, chú ý vào “ý định’ bước đi của mình. Việc đi hành thiền là chú ý vào những bước chân của mình. Khi một người đi nhanh, thì sự chú ý sẽ tập trung vào nhịp bước hai chân ‘trái, phải, trái, phải”, nhưng khi bước đi chậm, thì chú tâm vào bàn chân “nhấc lên, đẩy đi và đặt bàn chân xuống”. Khi đã tập trung được nhiều hơn, thì người hành thiền nên bước đi chậm lại, và chú tâm đến sự “nhắc, đẩy và đặt” của mỗi bàn chân. Trong suốt quá trình đi hành thiền, vì sự chú tâm sẽ tập trung vào bàn chân, nên người hành thiền cũng ý thức được những cảm thọ như nhẹ, nặng, chuyển động, nóng, lạnh, v.v… Không được nhìn xuống bàn chân hay hình dung ra 2 bàn chân khi mình đang chú tâm vào những chuyển động và cảm thọ mới nói.

Lưu ý đến những quá trình xảy ra mỗi khi mình dừng lại ở cuối lối, đứng lại, khi quay người và bắt đầu bước chân lại.

Cũng giống như việc ngồi thiền, tâm có thể bị thâm nhập bởi những “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” trong khi đang đi hành thiền. Lúc đó, người hành thiền nên dừng lại ngay khi người đó nhận ra chúng, và chuyển qua quán sát, chú ý những “ý nghĩ” hay “sự lăng xăng” đó cho đến khi nào chúng biến mất hay tạm ngừng lăng xăng. Sau khi

quá trình ‘suy nghĩ lăng xăng’, ngừng lại, người hành thiền có thể

bước chân đi lại. Trong cuộc sống hàng ngày, việc đi hành thiền là rất hữu ích. Nói khác đi, 10 phút đi hành thiền trước khi ngồi xuống sẽ giúp cho mình tăng sự tập trung của tâm.

Việc đi hành thiền cũng rất hữu ích nếu chúng ta tranh thủ hành thiền trong khi đi lại đây đó trong sinh hoạt hàng ngày, giúp ổn định, an tĩnh tâm trí. “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 399

(V) Những Hoạt Động Hàng Ngày

Chánh niệm trong những sinh hoạt hàng ngày trong chính cuộc sống của người hành thiền. Căn chánh niệm sẽ trở nên mạnh mẽ bằng cách chánh niệm đều đặn, thường xuyên và không gián đoạn vào những hoạt động về vật chất và tinh thần, thân tâm hàng ngày, nếu không chánh niệm trong mọi hoạt động từng ngày, thì sự chánh niệm của người hành thiền bị nhiều khoảng trống của “thất niệm”. Nhiệm vụ của Thiền Minh Sát là luôn luôn chánh niệm trong từng hoạt động sống của cơ thể và tâm trí từ lúc ngủ dậy xuyên suốt cho đến hết ngày. Có thể gọi đó là chánh niệm mọi lúc, mọi nơi. Chánh niệm khi thay đồ, khi đánh răng, khi rửa mặt, khi tiểu tiện, khi uống nước, khi ăn, khi mở cửa, khi đóng cửa, khi tắm, khi giặt đồ, v.v., luôn luôn chú ý, chú tâm đến những hành động sinh hoạt của mình, cứ nhìn và biết rõ, ý thức rõ những hành động mình đang làm, tức là khi thay quần áo, mình biết mình đang thay quần áo, khi đánh răng, mình biết mình đang đánh răng… Một sự thật là việc chánh niệm trong mọi hành vi, hoạt động của cơ thể và tinh thần, mọi lúc, mọi

nơi hàng ngày rất quan trọng, là chìa khóa của tiến bộ thành công

trong Thiền Minh Sát Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Vipassana) bởi vì một thiền giả sẽ luôn luôn chánh niệm về Thân, về Tâm trong suốt thời gian không ngủ của mình, đó là tất cả những gì về vấn đề Thiền

Minh Sát Tứ Niệm Xứ.

Tại Trung Tâm Thiền Học Chanmyay (Chanmyay Yeiktha Meditation Centre) ở Yangon (Chú Giải 1), những người hành thiền được yêu cầu phải thực hiện 4-5 hành vi (công việc) sinh hoạt của mình trong một ngày và phải thực hiện một cách thật chậm chạp, chú ý một cách đầy chánh niệm vào tất cả những diễn biến về thân và tâm, vật chất và tinh thần và sau đó báo cáo lại họ đã quán sát được những gì. Mục tiêu là tạo ra một thói quen kiên nhẫn và chánh niệm, và bằng cách này sự định tâm dễ dàng đạt được và người hành thiền sẽ có được nền tảng để tiến xa hơn đến thành công. Trong suốt thời gian hay thời khóa “thiền”, tất cả mọi việc cần phải làm là chánh niệm. Không cần phải vội vã. Người hành thiền không nên nói, trừ khi thật cần thiết và phải nên nói ít, nói vừa đủ. Trong thời gian thực hành thiền, người hành thiền không nên đọc sách, không nên tụng kinh, vì những việc này sẽ gây chướng ngại cho việc tiến triển trong hành thiền.

7. Những Ích Lợi Của Thiền Minh Sát (Vipassana)

Trong Tăng Chi Bộ Kinh (Anguttara iv, 391), Đức Phật đã nói về những kết quả khác nhau của những hành động công đức khác nhau, theo thứ tự tăng dần đối với những hành động công đức bắt đầu từ việc bố thí (dana), quy y nương tựa, tuân giữ giới hạnh, thực hành lòng từ ái thương yêu, và cuối cùng là việc thực hành trí tuệ minh sát là mang lại kết quả lớn nhất cho một người.

Trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada 113), Đức Phật cũng đã nói rằng dù chỉ một ngày hành thiền để hiểu được mọi sự đến đi, sinh diệt như thế nào, còn hơn sống một trăm năm mà không có sự hiểu biết như thế, đó là sự hiểu thấu suốt bên trong quá trình thân-tâm sinh diệt, được gọi là Trí Tuệ Hiểu Biết Sinh Diệt hay Trí về Sinh Diệt

(udayavyaya nana).

Theo Đức Phật dạy, có 7 ích lợi có được từ việc thực hành Thiền Minh Sát Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Vipassana), đó là:

i) Thanh lọc

, làm thanh tịnh một người khỏi những ô nhiễm và bất tịnh.

ii) buồn đau.

Vượt qua iii) sầu não, ai oán.Vượt qua “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 401 iv) v) Vượt qua khổ đau về thể xác, khổ thân.

Vượt qua khổ đau về tinh thần, khổ tâm.

vi) Thánh Đạo & Quả.

Chứng ngộ vii) Niết-bàn (Nibbana).

Chứng ngộ Trong Kinh “Tứ Niệm Xứ” (Satipatthana Sutta), thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya, Kinh số 10), Đức Phật đã tuyên thuyết rằng:

─ “Này các Tỳ kheo, ai hành trì bốn “Nền Tảng Chánh Niệm” này theo phương pháp này trong bảy năm, thì người ấy có thể trông đợi được chứng đạt một trong hai thành quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán) vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính mắc, thì có thể chứng đạt được cảnh giới Bất-Lai. (không tái sinh lại trần gian nữa).

─ “Này các Tỳ kheo, ai hành trì bốn “Nền Tảng Chánh Niệm” này theo phương pháp này trong sáu năm….năm năm….bốn năm….ba năm.…hai năm….một năm, thì người ấy có thể trông đợi được chứng đạt một trong hai thành quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán) vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính mắc, thì có thể chứng đạt được cảnh giới Bất-Lai.

─ “Này các Tỳ kheo, ai hành trì bốn “Nền Tảng Chánh Niệm” này theo phương pháp này trong bảy tháng….sáu tháng….năm tháng….

bốn tháng….ba tháng.…hai tháng….nửa tháng, thì người ấy có thể trông đợi được chứng đạt một trong hai thành quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán) vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính mắc, thì có thể chứng đạt được cảnh giới Bất-Lai.

─ “Này các Tỳ kheo, không hẳn là trong nửa tháng, ai hành trì bốn “Nền Tảng Chánh Niệm” này theo phương pháp này trong một tuần, thì người ấy có thể trông đợi được chứng đạt một trong hai thành quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán) vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính mắc, thì có thể chứng đạt được cảnh giới Bất-Lai.

─ “Vì như vậy, nên ta đã nói rằng:

“Đây là con đường duy nhất, này các Tỳ kheo, để làm thanh tịnh chúng sinh, để vượt qua sự buồn đau và sầu não, để tiêu trừ sự khổ và phiền não, để bước đến được con đường Chánh Đạo, để chứng đạt Niết-bàn, được gọi là Bốn Nền Tảng Chánh Niệm”.

(Lưu ý: Tri kiến hay thánh Quả cao nhất là A-la-hán, bậc vô minh, và Bất Lai (Anagamin) là thánh quả không quay lại trần gian nào nữa).

• Thật ra, đây là một giáo trình về Phật học, trình bày đầy đủ tất cả nguồn gốc, nguyên nhân, phương cách và lợi ích của “Thiền Minh Sát”, phương pháp thực hành dẫn đến giác ngộ thánh Đạo & Quả và Niết-bàn. Đó là tất cả những gì cần biết về Thiền Minh Sát về mặt giáo lý.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là phải thực hành, và quan trọng hơn là thực hành đúng đắn. Sự thực hành miên mật, liên tục, không gián đoạn là một phần của sự thực hành đúng đắn. Và trong quá trình thực hành phương pháp tu dưỡng tâm này, sẽ có vô vàn vấn đề thực tiễn xảy ra, nên nhiều lúc bạn luôn cần có sự hướng dẫn, sự kiềm cập vào khuôn khổ của những khóa thiền hay những người thầy.

Sự thật là cách thực hành về Thiền Minh Sát chỉ có như vậy, nhưng một người muốn thực hành tốt, nhanh kết quả, tiến bộ, tiến xa, có lẽ cần nghiên cứu thêm những hướng dẫn mang tính thực tế, mặc dù không ngoài phần lý thuyết căn bản này, nhưng nhiều vấn đề phát “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 403 sinh trong thực tế cuộc sống của mỗi người, tùy theo căn cơ, căn trí và tùy theo mức độ nỗ lực tinh tấn của mỗi người, mà sẽ có nhiều giải pháp khác nhau.

Hy vọng sẽ được gặp lại độc giả trong một quyển khác chuyên sâu về những vấn đề thực tiễn đó trong “Thiền Minh Sát”, quan trọng cho việc tu tập của tất cả Phật tử xuất gia và tại gia.

8. Chú Giải

Chú Giải 1:

Chữ “Chanmyay Yeiktha” trong tiếng Miến Điện có nghĩa là “Khóa Tu Thiền Thanh Bình”. Trung Tâm Thiền Chanmyay Yeiktha được thành lập năm 1971 bởi Hòa Thượng Chanmyay Sayadaw Ashin Janakabhivamsa. Chức năng của nó chỉ là một trung tâm thiền, nhưng cũng có những Tăng, Ni trong nước và nước ngoài cư ngụ. Ở đây hướng dẫn thực hành cho tất cả những thiền sinh trong nước và nước ngoài thực hành Thiền Minh Sát Tứ Niệm Xứ. Trung tâm chính nằm ở 55-A, Kaba Aye Pagoda Road,

Mayangone Township, Yangon 11061, Myanmar. Những thiền sinh

nước ngoài được phân vào ở trong một khuôn viên cao 4 tầng, với nơi ở và những thiền đường khác nhau, dành cho cả nam lẫn nữ. Ở đây có phục vụ cơm hàng ngày vào sáng sớm và buổi trưa, buổi chiều thì có trái cây và nước ngọt. Thức ăn Chay cũng có tùy theo yêu cầu.

Bên cạnh trung tâm thiền này ở thủ đô Yangon, còn có trung tâm chi nhánh ở Hmawbi, nằm trong một vùng nông thôn yên tĩnh, cách khoảng một giờ lái xe về phía Bắc của Yangon. Trung tâm này tọa lạc trong một khu khuôn viên rộng 17 mẫu, với nhiều cây cối xum xuê và nhiều ngôi làng nhỏ bao quanh. Trung tâm ở Hmawbi đang là một trung tâm thiền rất nổi tiếng, vì có rất nhiều tu sĩ, cư sĩ từ khắp nơi trong và ngoài nước đến đây để thực hành Thiền Minh Sát Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Vipassana) trong một không gian, môi trường dễ dẫn nhập bởi những vị thầy rất kinh nghiệm và đầy nhiệt tâm. “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 405

9. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1) “Vipassana Meditation Guidelines” (Hướng Dẫn Thực Hành Thiền Minh Sát), tác giả Thiền sư Chanmyay Sayadaw Ashin Janakabhivamsa. Trung Tâm Thiền Học Chanmyay Yeiktha, Yangon.

2) “Guidelines for Vipassana Meditation” (Hướng Dẫn Thiền Minh Sát), Những hướng dẫn của Thiền sư Sayadaw U Janakabhivamsa. Ngài Sujiva biên tập.

3) “A Successful Retreat or How to Make Progress Whilst Retreating” (Một Thời Khóa Thiền Thành Công hay Làm Thế Nào Để Thành Công Trong Khóa Thiền), tác giả Thiền Sư Dhammarakkhita, tu viện Dhammodaya Myanmar Vihara, Nam Phi.

4) “In This Very Life. The Liberation Teachings of the Buddha” (Ngay Trong Chính Cuộc Đời Này. Những Giáo Lý Giải Thoát Của

Đức Phật).

5) “Buddhist Meditation in Theory and Practice” (Thiền Phật Giáo – Lý Thuyết và Thực Hành), tác giả Đại Trưởng Lão Paravahera Vajiranana Mahathera.

XVI

TƯỞNG NIỆM

PHẬT, PHÁP, TĂNG

NỘI DUNG

1. Tưởng Niệm Phật (Buddhanussati)

2. Tưởng Niệm Pháp (Dhammanussati)

2.4. Câu Hỏi: Liệu Một Người Có Thể Chứng Đạt Thánh Đạo Mà Không Chứng Ngộ Thánh Quả Lập Tức Hay Không? 3. Tưởng Niệm Tăng (Sanghanussati)

4. Sách Và Tài Liệu Tham Khảo Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 407

1. Tưởng Niệm Phật (Buddhanussati)

Sự tưởng niệm một bậc Giác Ngộ là tưởng niệm Đức Hạnh hay Công Đức của Phật (Buddhanussati).

Đó là cách diễn tả sự chánh niệm lấy những Đức Hạnh của Đức Phật làm đối tượng.

Đó là phương thức đầu tiên trong Bốn Phương Thức Thiền Phòng Hộ (Four Guardian Meditations), ba phương thức thiền kia là:

i) Phát triển tình thương yêu, lòng nhân ái: để xua tan sự Sân hận, ác ý.

ii) Sự gớm ghiếc của cơ thể: để xua tan dục vọng. iii) Chánh niệm về Cái Chết: để xua tan tánh tự mãn và làm khởi sinh sự thúc giục về tâm linh (samvega).

Làm Thế Nào Để Tưởng Niệm Những Đức Hạnh Của Phật?

Một người muốn tưởng niệm những Đức Hạnh của Phật trước tiên nên đọc tụng những đức hạnh để làm quen với những đối tượng. Khi sự tập trung trở nên tốt hơn, thì người đó có thể chuyển từ việc tụng niệm bằng miệng qua việc chánh niệm trong tâm. Khi sự tập trung đã được sâu sắc hơn, thì tâm sẽ an định vào những đức hạnh đó thay vì tâm tập trung vào những lời tụng đọc như trước. Vì vậy, mọi người nên biết rõ trọn vẹn ý nghĩa của những đức hạnh của Đức Phật để mang lại lợi ích việc tụng niệm, vì tưởng niệm Phật cần phải dựa vào lòng tin thành tín và sự hiểu biết rõ ràng.

Theo truyền thống trước kia, có Chín Đức Hạnh Của Đức Phật, Chín Đức Hạnh hay còn gọi Chín Công Hạnh hay Chín Danh Hiệu mang tên của Chín Đức Hạnh cao thượng nhất. Chín Đức Hạnh của Đức Phật thường được đọc tụng theo truyền thống đó là:

“Iti pi so Bhagava, 1Araham, 2Sammasambuddho, 3Vijja carana sampanno, 4Sugato, 5Lokavidu, 6Anuttaro purisadamma sarathi, 7Sattha deva-manussanam, 8Buddho, 9Bhagava ti”.

“Như vậy, Người, Đức Thế Tôn là bậc 1A-la-hán, bậc 2Toàn Giác, bậc 3Có Đủ Trí Tuệ và Đức Hạnh, bậc 4Thoát Ly Khéo Léo, bậc 5Hiểu Rõ Thế Gian, bậc 6Thuần Phục Con Người, 7Thầy của trời và người, 8Phật và 9Thế Tôn”.

Nguyên văn Hán-Việt hay được dùng (với mười danh hiệu Phật) là: “Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật,

Thế Tôn.”

*Theo thầy Thích Nhật Từ trong bài giảng luận về “Kinh Ví Dụ Tấm Vải”: “Chúng tôi giữ nguyên từ “A-la-hán” không dịch nghĩa là “ứng cúng” như thường gặp, vì “ứng cúng” (đáng cúng dường) chỉ là một nghĩa trong ba nghĩa của A-la-hán mà thôi. Kế đến, giữ nguyên từ “A-la-hán” để thấy được quan niệm truyền thống cho rằng không có sự khác biệt về nội dung tu chứng giữa Phật và A-la-hán, vì Phật chỉ là vị A-la-hán đầu tiên”. – ND.

Bây giờ, Chín Đức Hạnh sẽ được giải thích một cách chi tiết như sau:

(1.1) Bậc A-la-hán (Araham)

Đức Thế Tôn là bậc đáng cúng dường hay đã viên thành vì những lý do sau đây:

1) Araka = Xa, Rời xa ─ Rời xa khỏi mọi xấu ác, đã quét sạch mọi dấu vết ô nhiễm bằng con đường Thánh Đạo. Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 409

2) 3) 4) 5) Ari-hata = Kẻ Thù đã bị diệt sạch ─ Những kẻ thù hay những ô nhiễm đã được tiêu diệt bằng con đường Bát Chánh Đạo.

Ara-hata = Những căm bánh xe đã bị tiêu diệt ─ Căm (khung)

bánh xe luân hồi (Samsara) đã bị bẻ gãy, Trục bánh xe làm bằng Vô Minh và Dục Vọng Được Hiện Hữu, những Căm bánh xe là các Hạnh tạo nghiệp (kamma sankhara), còn lại Vòng bánh xe là già và chết, bắt đầu quay từ vô thủy. Bằng sự nhìn thấu suốt vào Duyên Khởi thông qua sức mạnh Toàn Trí, Đức Phật đã cắt đứt những căm bánh xe và hủy diệt bánh xe luân hồi. Arahati = Đáng cúng dường và được kính trọng bởi Trời và người, bởi vì Người là bậc đáng được cúng dường nhất.

A-raha-bhava = Không bí mật, không che dấu ─ Những kẻ

ngu trên thế gian thì khoe khoang sự khôn khéo, nhưng che dấu những điều xấu ác vì sợ ô danh, chê trách. Bậc Thiện Thệ không làm những điều xấu ác một cách lén lút như vậy (raha-bhava).

Người đã là bậc tu hành viên thành (araham) bởi vì Người đã rời xa (araka) khỏi mọi ô nhiễm, đã diệt trừ sạch kẻ thù (ari-hata)

và cắt đứt những các căm hay những mối liên hệ (ara-hata) với Bánh Xe luân hồi. Người trở thành bậc đáng cúng dường nhất (arahati) và không còn bí mật (a-raha), che giấu nào về những hành vi xấu ác.

(1.2) Bậc Giác Ngộ Tối Thượng, Bậc Toàn Giác

(Samma-sambuddho) - Chánh Đẳng Chánh Giác (HV)

Bodhi (Bồ-đề) hay sự Giác Ngộ là Tri Kiến nhìn thấu suốt bốn chân lý của Con Đường hay sự thâm nhập hoàn toàn về Tứ Diệu Đế. Có những loại chúng sinh giác ngộ được gọi là những vị Phật, đó là: 1) Savaka: Đệ tử của Đức Phật hay hàng Thanh Văn, những người đạt được giác ngộ nhờ vào sự giúp đỡ, chuyển hóa của Đức Phật. Đây chính là những bậc A-la-hán.

2) Pacceka: Phật Riêng hay còn gọi là Phật Duyên Giác, hay Phật Độc Giác, là những vị Phật tự thân giác ngộ, nhưng không truyền dạy giáo pháp giác ngộ cho quần chúng. Trước khi trở thành một vị Phật Duyên Giác (Pacceka), người tâm nguyện phải thực hiện hoàn thành Mười Điều Hoàn Thiện Ba-la-mật trong suốt 2 A-tăng-tỳ-Kiếp và 100.000 Đại Kiếp (chu kỳ thế gian).

3) Sammasambuddha: Phật Giác Ngộ Tối Thượng, cao nhất, là Đức Phật Toàn Giác đạt được sự Giác ngộ với Trí Tuệ Toàn Giác (TA: Omniscience) và Trí Tuệ Đại Bi (TA: Great Compassion), khám phá hay giác ngộ mọi sự vật một cách đúng đắn (samma) bằng nỗ lực của chính mình (samam), tức Giác Ngộ Chánh Đẳng Chánh Giác (HV). Trước khi chứng đạt sự Giác Ngộ Tối Thượng người tâm nguyện hay vị Bồ-tát phải thực hiện hoàn thành Mười Điều Hoàn Thiện Ba-la-mật trong 4 A-tăng-tỳ-Kiếp (asankheyya) và 100.000 Đại Kiếp (chu kỳ thế gian). Sự xuất hiện của một Đức Phật Toàn Giác là một sự kiện vô cùng hiếm hoi trên thế gian sau bao nhiêu kiếp không thể nào tính được.

(a) Những Phẩm Chất Đặc Biệt Của Đức Phật Toàn Giác

Một Đức Phật Toàn Giác có được 6 loại siêu Trí mà người khác không thể có được. Những Đức Trí vô song đó là:

i) Asaya-anusaya Nana: Trí Tuệ biết rõ những chiều hướng và

những khuynh hướng vốn nằm tiềm ẩn bên trong hay ngủ

ngầm (thùy miên) bên trong (Anusaya) của chúng sinh.

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 411 ii) Indriya-paropariyatti Nana: Trí Tuệ nhìn thấu rõ các căn tâm (HV: quyền) và mức độ thuần thục, lợi thế của các căn tâm của chúng sinh.

iii) Sabbannuta Nana: Trí Tuệ Toàn Giác và Vạn Năng (Omnis-cience & Omnipotence) hay Nhất Thiết Trí (HV).

iv) Anavarana Nana: Trí Tuệ nhìn xuyên suốt, tiếp xúc đến “phạm vi” đối tượng mà không bị chướng ngại. v) Yamaka Patihariya Nana: Trí Tuệ thần thông Nhân Đôi hay hóa thân thành 2 hay nhiều người.

vi) Maha Karuna Samapatti Nana: Trí Nhập Định Đại Bi khắp thế gian. Trí này của Đức Phật có được khi Người nhập thiền Định

Đại Bi.

(b) Năm Mắt Của Đức Phật

Một cách khác để mô tả những năng lực tâm linh siêu phàm của Đức Phật là xếp loại những siêu năng đó theo Năm Mắt, đó là: i) ii) Mắt Phật (Phật Nhãn): Những Phẩm Chất vô song: (a) & (b).

Mắt Pháp (Pháp Nhãn): Trí Tuệ về Con Đường Đạo.

iii) Mắt Nhìn Thấy Tất Cả (Samanta) hay còn gọi là Nhất Thiết Thiện Kiến (HV): Những Phẩm Chất Vô Song: (c) & (d).

iv) Trí Tuệ Bát-nhã (Panna): Trí Tuệ diệt sạch những ô nhiễm và bất tịnh (Asavakkhaya Nana) cũng được gọi là Trí Tuệ chấm dứt tất cả các Pháp Trần; hay còn được gọi “Trí Lậu Tận Minh” (HV).

v) Trí Tuệ Nhìn Thấy tất cả các Kiếp, mọi Thế Giới (Dibbacakkhu): còn được gọi là “Trí Thiên Nhãn Minh” (HV).

(c) Trí Tuệ Toàn Giác Là Gì?

Đây là kiến thức về Năm (5) vấn đề Giáo Pháp mà tất cả cần phải được hiểu biết (Neyya Dhammas). (Neyya = tất cả cần phải được biết rõ). Đó là:

i) Sankhara: Những sự vật, vật chất & tâm linh (danh sắc), do điều kiện sinh ra, do duyên tạo ra: Những Pháp hữu vi.

ii) Vikara: Sự biến dịch, sự biến đổi, sự khởi sinh và biến mất của những hiện tượng danh và sắc: Sự Sinh Diệt.

iii) Lakkhana: Những bản chất chung và riêng của những sự vật danh-sắc; Bản chất của sự vật hay còn gọi là Tướng (HV).

iv) v) Pannati: Tất cả khái niệm, tên gọi và quy ước. (Giả danh)

Nibbana: Niết-bàn, Sự chấm dứt dục vọng, sự vô dục, sự vô duyên, vô vi.

─ Với những năng lực của Trí Tuệ Toàn Giác, một Đức Phật có được 3 phẩm chất tối thượng thông qua đó Người có khả năng “giác ngộ” những người khác. Ba phẩm chất Tối thượng đó là:

• • • Trí Tuệ về tất cả mọi Chân Lý Trí Tuệ về tất cả mọi phương pháp (pháp môn) truyền dạy

(giáo pháp)

Phương pháp (pháp môn) đặc biệt hay riêng biệt để truyền dạy tùy theo khuynh hướng và căn cơ giác ngộ của mỗi đệ tử chúng sinh. Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 413

(d) Tại Sao Đức Phật Được Gọi Là “Người Sở Hữu Mười Năng Lực”

Trong Kinh “Đại Kinh Về Tiếng Gầm Của Con Sư Tử” hay “Đại Kinh Sử Tử Hống” thuộc Trung bộ Kinh (Majjhima Nikaya, Kinh 12), Đức Phật đã miêu tả Mười (10) Năng Lực đó là:

i) Sự hiểu biết được cái gì là có thể và cái gì là không thể. Ví dụ, đàn ông thì có thể trở thành Phật được, nhưng phụ nữ thì không thể. Sự hiểu biết này có được từ sự hiểu biết hoàn toàn Năm (5) Quy Luật của Vũ Trụ.

ii) Sự hiểu biết rõ về nghiệp và nghiệp quả của quá khứ, hiện tại và tương lai, những nhân và duyên từ đó mà ra.

iii) Sự hiểu biết về thực hành để dẫn đến những cảnh giới hay những con đường tái sinh khác nhau.

iv) Sự hiểu biết về thế giới như-đích-thực-nó-là: cấu tạo bằng nhiều và những yếu tố khác nhau, như 4 yếu tố tứ đại, 18 yếu tố, đối tượng, căn, thức.

v) Sự hiểu biết về xu hướng và khuynh hướng, tính cách tiềm

ẩn của mọi chúng sinh, chẳng hạn như những chúng sinh có khuynh hướng thấp kém/ ưu việt, và họ thường hướng theo những khuynh hướng, tính cách tiềm ẩn trong người.

vi) Sự hiểu biết về tình trạng các căn của chúng sinh, như mức độ giác ngộ của năm (5) căn lòng tin, trí tuệ, năng lực tinh tấn, chánh định và chánh niệm.

vii) Sự hiểu biết về những ô nhiễm, bất tịnh; sự thanh lọc; và sự xuất hiện, tạo ra những tầng thiền.

viii) Sự hiểu biết, hồi nhớ lại tất cả mọi kiếp quá khứ, còn gọi là trí “Túc Mạng Minh” (HV). ix) x) Sự hiểu biết về Già & Chết của chúng sinh.

Sự hiểu biết về sự diệt trừ tận gốc những ô nhiễm và bất tịnh

(Asavakkhaya Nana), còn gọi là trí “Lậu Tận Minh” (HV).

(1.3) Bậc Có Đủ Trí Tuệ và Đức Hạnh (Vijja-carana Sampanno) – “Minh Hạnh Túc” (HV) (a) Vijja: Trí Tuệ Hiểu Biết Trực Tiếp Trong Kinh “Bhayabherava Sutta” (Kinh Sợ Hãi & Khiếp Đảm) thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya) có miêu tả 3 loại Trí tuệ hiểu biết trực tiếp (từ số i-iii dưới đây). Trong khi Kinh “Ambattha Sutta” (Kinh A-ma-trú) thuộc Trường Bộ Kinh (Digha Nikaya) thì bổ sung thêm 5 loại Trí hiểu biết trực tiếp, tổng cộng là 8 loại Trí hiểu biết trực tiếp, đó là:

i) Sự hiểu biết, hay Trí hồi nhớ lại tất cả mọi kiếp quá khứ

(Pubbenivasanussati), còn gọi là trí “Túc Mạng Minh” (HV).

ii) Sự hiểu biết hay Trí nhìn thấy được sự già & chết, sinh tử của chúng sinh, hay còn gọi là trí “Thiên Nhãn Minh”

(Dibbacakkhu). (HV)

iii) Sự hiểu biết hay Trí diệt trừ tất cả ô nhiễm và bất tịnh

(Asavakkhaya), còn gọi là trí “Lậu Tận Minh” (HV).

iv) v) Sự hiểu biết thấu suốt hay Trí tuệ Minh Sát (Vipassana).

Sự hiểu biết hay Trí lực Thần thông (Iddhivada).

vi) Sự hiểu biết hay Trí nghe được tất cả, còn gọi là “Thiên Nhĩ

Thông” (Iddhivada). vii) Sự hiểu biết hay Trí đọc được tâm của người khác (Cetopariya).

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 415

viii) Sự hiểu biết hay Trí lực thần thông hóa thành nhiều thân

(Manomaya Iddhi).

(b) Carana: Đức Hạnh (bao gồm 15 yếu tố)

Bảy (7) yếu tố đầu tiên được gọi là những tâm tốt lành hay những niềm tin vào Pháp (saddhammas) mà những người thánh thiện hay bậc Thánh nhân (Ariyas) có được, đó là:

1) 2) 3) 4) 5) Lòng tin (Saddha) vào Nghiệp (Kamma), Tam Bảo. Chánh Niệm (Sati) về những hành động công đức.

Sự Xấu Hổ Shame (Hiri) về những hành động xấu, ác. Sự Sợ Hãi (Ottappa) khi làm những hành động xấu, ác.

Nỗ Lực, tinh tấn (Viriya) để loại bỏ những điều bất thiện và tu dưỡng, tăng trưởng những điều thiện, tốt.

6) Sự hiểu nhiều, học rộng, sự thông thuộc về Kinh giáo (Bahussuta). 7) Trí Tuệ, sự hiểu biết về Tứ Diệu Đế (Panna). 8) Sự Tiết Chế, Điều Độ trong ăn uống (Bhojanga-mattannu). 9) Sự Luôn Luôn Tỉnh Giác (Jagariyanuyoga).

10) Sự phòng hộ Sáu căn, giác quan (Indriya-samvara). 11) Sự niệm chế bằng Giới Hạnh Đạo Đức (Sila-samvara).

12) Định Sơ Thiền.

13) Định Nhị thiền.

14) Định Tam Thiền.

Thông qua “Trí Tuệ Toàn Giác”, Người biết rõ những gì là được ích lợi hoặc những gì là nguy hại cho tất cả chúng sinh.

Thông qua “Trí Tuệ Đại Bi”, Người cảnh báo cho chúng sinh những nguy hại và cố gắng khuyến khích mọi người hướng về những điều tốt, lành.

(1.4) Bậc Thoát Ly Thiện Đẳng hay Bậc Thiện Thệ (Sugato)

Sugato là bậc chọn con đường thoát ly đúng đắn, an toàn (sugata)

như sau:

(a) Sobhana Gamana = Có hành trình hoàn hảo, đã đi một cách

đúng đắn: người đã đi, đã thoát ly không còn dính mắc, hướng về nơi an toàn, bằng con đường Bát Chánh Đạo.

(b) Sundara Gata = Đã đi về nơi xuất chúng, nơi bất tử, Niết-bàn

(Nibbana).

(c) Samma Gata = Đã đi, đã thoát ly một cách đúng đắn: Người

đã đi qua và thoát ly một cách đúng đắn, không để lại một dấu vết ô nhiễm nào trên mỗi chặng đường Đạo đã đi qua.

Hoặc Người đã đi một cách đúng đắn từ lúc quyết tâm ra đi cho đến khi tìm được sự Giác Ngộ thông qua thực hiện Mười Hạnh Hoàn Thiện Ba-la-mật và đi theo con đường đúng đắn, con đường Bát Chánh Đạo, tránh xa 2 cực đoan là khoái lạc và khổ hạnh.

(d) Samma Gadatta = Lời nói, Phát ngôn một cách đúng đắn hay chánh ngữ:

Trong sáu (6) loại lời nói hay cách nói dưới đây, Người né tránh kiêng cử không nói bốn (4) cách đầu tiên i), ii), iii), iv).

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 417

Cách nói thứ 5 hay v), Đức Phật thường dùng vào những lúc thích hợp. Còn cách nói thứ 6, hay vi), Đức Phật biết lúc nào thì nói được. Sáu loại Lời Nói hay Cách Nói là:

i) Nói dối, nói sai sự thật, không đúng, không liên quan đến điều tốt đẹp, để không làm vui lòng người khác. (Những lời nói dối gây hại cho người khác). ii) Nói dối, nói sai sự thật, không đúng, không liên quan đến điều tốt đẹp, để làm vui lòng người khác. (Nịnh hót, xu nịnh).

iii) Nói sự thật, nói đúng, liên quan đến điều tốt đẹp, để không làm vui lòng người khác. (Báo tin xấu, nói tin buồn).

iv) Nói sự thật, nói đúng, liên quan đến điều tốt đẹp, để làm vui lòng người khác. (Báo tin mừng, nói tin vui).

v) Nói sự thật, nói đúng, liên quan đến điều tốt đẹp, không làm hài lòng người khác (Nói thẳng thắn, nhắc nhở, góp ý, khiển trách, nói mất lòng trước được lòng sau vì người khác (làm, nói sai trái). vi) Nói sự thật, nói đúng, liên quan đến điều tốt đẹp, làm hài lòng người khác (Thuyết giảng, truyền dạy Giáo Pháp và Giới Luật

(Dhamma and Vinaya).

Người là Bậc Thiện Thệ (sugato) bởi vì Người đã chọn một hành trình hoàn hảo (sobhana gamana), đã đi đến được nơi xuất chúng, nơi bất tử và giải thoát (sundara gata) và đã bước đi trên con đường

Đạo một cách đúng đắn (samma gata).

Người phát ngôn một cách đúng đắn (samma gadatta), sử dụng lời lẽ, ngôn ngữ đúng đắn vào những lúc thích hợp.

(1.5) Người Hiểu Rõ Thế Gian (Lokavidu) –Thế Gian Giải (HV).

Đức Phật là “Người Hiểu Rõ Thế Gian” bởi vì Người hiểu rõ mọi điều trên thế gian một cách toàn diện.

Có 3 thế giới, đó là:

Thế Giới Hữu Vi (Sankhara-loka), Thế Giới Chúng Sinh (Satta-loka), và Thế Giới Của các Cõi (Okasa-loka).

(a) Thế Giới Hữu Vi (Sankhara Loka)

Trong tiếng Pali, từ “sankhara”có 2 nghĩa trong Phật học, nghĩa thứ nhất là “những hành vi cố ý”, “những hành động tạo tác thuộc về tâm” hay gọi là “Hành”, tạo ra “Hành Uẩn”, một trong Năm Uẩn tạo ra cái gọi là một ‘con người’.

Nhưng ở đây, “sankhara” có nghĩa là những sự vật, những thứ do điều kiện mà có , nếu không có những điều kiện nhân duyên thì những thứ này không tồn tại, được gọi là những thứ hay những Pháp Hữu Vi, bao gồm cả những hiện tượng thuộc về vật chất và tâm linh.

Đức Phật biết rõ nguyên nhân và điều kiện hay nhân và duyên tạo ra chúng hay những nhân và duyên làm cho chúng sinh diệt, v.v...

• Vật Chất (Sắc): cấu tạo ra những vật chất và thành phần, bốn yếu tố tứ đại và những yếu tố phát sinh, chúng tạo ra những hiện tượng vật chất.

• Tâm Linh (Danh): Sáu loại thức được duyên sinh bởi những bộ phận giác quan (căn) khi chúng tiếp xúc với những đối tượng giác quan (cảnh trần). Vì do những tiếp xúc, nên khởi sinh Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 419 những cảm giác (cảm thọ), và những cảm thọ này duyên sinh cho những hiện tượng về thân xác và tâm linh.

“Trong tấm thân dài một fathom này là thế giới, (Phật thấy được) sự khởi sinh, sự diệt vong, và con đường dẫn đến sự chấm dứt thế giới”.

Như vậy, Người là bậc hiểu rõ thế giới.

(b) Thế Giới của Chúng Sinh (Satta Loka)

Thế giới chúng sinh là thế giới của loài người và những sinh vật hữu tình khác sinh sống. Đức Phật biết rõ tất cả những chúng sinh trong 31 Cõi hiện hữu, thói quen, khuynh hướng của họ, với căn trí sáng sủa hay ngu si, đần độn.

• Cõi Xấu, Đau Khổ (Apaya): Địa Ngục, Ngạ Quỷ, Quỷ Thần, • • Súc Sinh (4) Cõi Người. (1)

Cõi Thiên Thần (Deva): Catumaharajika: Cõi Tứ Đại Thiên Vương; Tavatimsa: Cõi Trời Đao-Lợi; Yama: Cõi Trời Dạ-Ma- Vương Thiên; Tusita: Cõi Trời Đâu-Suất; Nimmarati: Cõi Trời Hỷ Lạc Biến Hóa; Paranimmitavasavati: Tha Hóa Tự Tại Thiên. (6)

Và tương ứng với Thức của những tầng “Thiền định”: • Sơ Thiền: Cõi Các Vua Trời Đại Phạm Thiên (Maha Brahma), Cõi Quan Lại Của Phạm Thiên, và Cõi Tuỳ Tùng Của Phạm

Thiên. (3) • Nhị Thiền: Cõi Những Thần Trời phát quang (Abhassara) ít hay phát quang Vô Lượng... là: Cõi Thiểu Quang Thiên, Cõi Vô Lượng Quang Thiên và Cõi Quang Âm Thiên. (3)

•

• • • • Tam Thiền: (Subhakinha), gồm Cõi Thiểu Tịnh Thiên, Vô Lượng Thiên, Bát Tịnh Thiên. (3)

Tứ Thiền: (Vehapphala), là cõi những vị Thần trời được hưởng Quả lớn, còn gọi là Cõi Quảng Quả Thiên. (1)

Cõi Chúng Sinh Vô Thức (Asannasatta). (1)

Cõi Trong Sạch, nơi những bậc chứng thánh Quả Bất Lai (Anagamins) được tái sinh về. (5)

Cõi vô Sắc Giới (Arupa). (4)

Tổng Cộng = 31 Cõi Hiện Hữu

(c) Thế Giới Của Cõi (Okasa Loka)

Sự liên tục của không gian-thời gian có nghĩa là:

• Trong một vũ trụ hoàn toàn bao gồm một địa cầu lớn, những đại dương, núi non và những lục địa, những địa ngục khác nhau nằm bên dưới mặt đất, 6 cõi thiên thần (devas) và 20 cõi trời Phạm Thiên (Brahmas) theo chiều thẳng đứng từ thấp lên cao; mặt trời, mặt trăng và các hành tinh.

Có ba loại hệ thế giới khác nữa, đó là:

• Hệ “Mười-Ngàn-Thế-Giới” (Hệ Thập Thiên Giới) được cho là Cõi hiện hữu nơi những Đức Phật xuất hiện và Tất cả những thiên thần devas và trời phạm thiên Brahmas hội tụ về nghe Đức

Phật giảng Pháp.

• Hệ “Một-Ngàn-Thế-Giới” (Hệ Thiên Giới) được gọi là Cõi Ảnh Hưởng, vì do những ảnh hưởng của các parittas (sự bảo vệ, hộ trì) và có chư Phật thị hiện và các thiên thần và Trời Phạm Thiên chấp nhận những sự hộ trì đó. • Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 421

Hệ “Thế-Giới-Vô-Hạn” được gọi là Cõi đối tượng, có nghĩa là cõi làm xứ đối tượng của Trí Tuệ các Đức Phật.

Sự hiểu biết của Đức Phật về Ba loại thế giới là toàn diện. Vì vậy, Người được gọi là Người Hiểu Rõ Thế Giới.

(1.6) Bậc Vô Thượng, Điều Phục Con Người

(Annutaro Purisadamma Sarathi) – Điều ngự đại trượng Phu (HV)

(a) Annutaro: Người không thể so sánh được: vô song hay không ai có thể hơn được: “vô thượng” bởi vì không ai có thể so bì được với Người về Đức Hạnh, về chánh định, về sự giải thoát. Kinh Ariyapariyesana Sutta (Kinh Thánh Cầu), thuộc Trung Bộ Kinh, nói rằng Đức Phật đã tuyên bố rằng Người không có người ngang hàng, là bậc vô thượng, vô song.

(b) Sarathi: nghĩa gốc là “người điều khiển xe ngựa”, ở đây có nghĩa là người huấn luyện, thuần phục con người.

(c) Purisadamma: nghĩa gốc là “người sẽ được thuần phục, người

sẽ được huấn luyện”, nghĩa bóng: “tâm chưa được huấn luyện, chưa được hàng phục”, dễ bị rơi vào những hành động gây tội lỗi tàn khốc, như những trường hợp sau: • Những loài thú đực như Rồng chúa Apalãlo trong núi Hymalaya, Cũlodara và Mahodara trong thế giới loài rồng, Aggisikha và Dhũmasikha trong đạo Tích-Lan, và Aravala…v.v, đã được Đức Thế Tôn có Tâm Bi Mẫn dùng Thần Thông thuần phục, khiến các rồng chúa ấy hết hung dữ và dứt nọc độc là lòng sân hận, rồi thọ Quy y Ngũ Giới. Voi, Aravala.., cũng được ngài hàng phục cho theo Tam Bảo. Không phải chỉ có bao nhiêu ấy thôi, các thú khác nữa cũng được Phật huấn luyện, thuần phục nhiều. • Những người giống đực (nam): Những người nam đã làm các điều tội lỗi, dính chấp tà kiến như người con trai tên Saccaka của giáo chủ Ni-kiền-tử Jain; những người nam Bà-la-môn tên Ambattha, Pokkharasãti, Sonadanda, Kutadanta..., đã được Đức Thế-Tôn từ bi thuyết pháp, thuần phục, khiến phát sinh đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, xa lìa Tà Kiến, được Chánh Kiến và đắc đạo quả cao thượng.

• Những chúng sinh “phi nhân” giống đực: như các Dạ-xoa (yakkhas) Alavaka, Sũciloma, Kharaloma, vua trời Đế-Thích (Sakka), Đại Phạm Thiên Pakã... đã chấp tà kiến và ngã mạn, tự cho mình là bậc có đức hạnh tối cao, được Đức Phật thuyết pháp thuần phục cho đến khi phát Tâm, quy y vào Tam Bảo.

Đức Thế Tôn đã thuần hóa, huấn luyện những loại chúng sinh đó bằng những phương tiện đôi lúc mang tính giới luật, đôi lúc rất mềm dẻo, đôi lúc mạnh, áp đảo. Những phương cách thuần hoá được mô tả trong Kinh Điển như sau:

“Ta đã khép con người vào khuôn phép để được thuần phục, một cách nhẹ nhàng hay mạnh mẽ tuỳ lúc. Ta cũng kỷ luật họ một cách nhẹ nhàng hay một cách mạnh mẽ tuỳ lúc”.

Đức Phật đã hướng dẫn con người một cách kéo léo, mà trong một lần thuyết giảng, Người có thể làm cho họ bước đi được về 8 hướng (4 chặng con đường Đạo và 4 Thánh Quả) một cách tự tin. Vì vậy, Phật được gọi là Bậc Vô Song Điều Phục Con Người.

(1.7) Thầy Của Trời & Người (Sattha Devamanussanam) –

“Thiên Nhân Sư” (HV)

(a) Sattha = Thầy: Mọi người muốn tiến bộ thì cần phải có thầy để hướng dẫn đến mục tiêu của mình. Đức Phật giảng dạy phương Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 423 cách hoàn hảo để mọi người tự phát triển mình theo con đường Bát Chánh Đạo để dẫn đến chấm dứt đau khổ. Đức Phật giống như một người dẫn đầu đoàn người bộ hành vượt qua sa mạc bão táp luân hồi sinh tử (Samsara) để đến một nơi an toàn là Niết-bàn (Nibbana). Ai không tự thân bước đi theo đoàn bộ hành đó theo dấu Đức Phật thì sẽ bị rớt lại sâu trong mờ mịt luân hồi sinh tử.

(b) Deva-Manusssanam = Trời, Thần và Người: Chữ này cũng bao

hàm ý nghĩa nói về những người giỏi nhất và những ai có khả năng tinh tiến trên con đường giải thoát, như: những Đại Đệ Tử của Đức Phật ngài Xá-lợi-Phất, ngài Mục-Kiền-Liên, những Đại A-la-hán, vô số những thiên thần và trời Phạm Thiên (devas, Brahmas). Ngay cả những thú vật, sau khi nghe giáo pháp của Đức Phật cũng được tái sinh về cõi trời làm thiên thần, và từ đó, tiếp tục nghe Giáo Pháp và tu tập và đã chứng ngộ được cả Trí Tuệ của Đạo và Thánh Quả, như trong trường hợp của “Ếch Thần” Manduka ở thành Campa bên bờ Hồ Gaggara.

Đức Phật ban bố Giáo Pháp (Dhamma) cho tất cả thiên thần, trời, người và muôn thú có khả năng tiến bộ về mặt tâm linh. Vì vậy, người là Thầy của Trời và Người.

(1.8) Bậc Giác Ngộ, Vị Phật (Buddho)

Theo ghi chép trong bộ “Nghĩa Thích” (Niddesa i. 143), là Quyển “Luận Giảng về Bộ Kinh Tập” (Sutta-nipata); và những ghi chép trong bộ “Phân Tích Đạo” (Patisambhidamagga i. 174), thì một vị “Phật”, là người đã khám phá ra được Bốn Chân Lý Cao Diệu hay Tứ Diệu Đế bằng chính nỗ lực bản thân mình và đạt được đến Trí Tuệ Toàn Giác và thành thục những năng lực siêu phàm. Từ nguyên và những ý nghĩa của từ “Phật” được chú giải như sau: (a) Bujjhita = Người Khám phá Chân Lý, và vì vậy người là bậc giác ngộ, là Phật (buddha).

(b) Bodheta = Người giác ngộ cho cả thế hệ, vì vậy người là bậc giác ngộ, là Phật (buddha).

(c) Buddhi = Sự khám phá có khả năng khám phá tất cả những

tư tưởng, hiểu biết tất cả, đó là trí tuệ toàn giác (omniscience), vì vậy người là bậc giác ngộ, là Phật (Buddha).

“Phật” hay “Bụt” không là một cái tên do cha mẹ, bạn bè, họ hàng, nhà sư, Bà-la-môn hay trời, thần đặt ra. “Phật” có ý nghĩa là sự giải thoát cuối cùng, là một cách miêu tả, cách gọi thực tế về những đấng Giác Ngộ, cùng với việc chứng đắc trí tuệ toàn giác của họ dưới gốc cây Giác Ngộ, cây Bồ-Đề (Bodhi).

Chuyện kể về 2 Bà-la-môn tên là Dona và Sela khi nhìn thấy những hào quang tỏa sáng xung quanh Đức Phật, họ liền hỏi liệu đức Phật có phải là một thiên thần (deva), hay là một Càn-thát-bà (gandhabba) hay là một Dạ-xoa (yakkha), Đức Phật bèn trả lời như sau:

“Như một bông sen đẹp tươi từ nước mà không dính bùn nhơ, từ trong thế gian, ta không dính bùn nhơ. Vì thế, này những Bà-la-môn,

Ta là một vị Phật”.

{theo “Tăng Chi Bộ Kinh” (Anguttara), Quyển Bốn, Chương 37)}.

“Đã biết những gì cần biết, đã tu dưỡng những gì cần tu dưỡng, đã diệt những gì cần tiêu diệt. Vì thế, này những Bà-la-môn, Ta là một vị Phật”.

{theo “Kinh Tập” (Sutta Nipata, III.7, Sela)} Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 425

(1.9) Đức Thế Tôn (Bhagava)

Bhagavant là một chữ mang ý nghĩa tôn kính dành cho Đức Phật ở vị trí cao nhất hơn tất cả mọi chúng sinh vì những phẩm chất đặc biệt của Người (xem thêm ý nghĩa của chữ “Anuttaro” = “Vô Thượng” ở đoạn trên). Nguồn gốc và ý nghĩa của chữ này được giải thích như vầy:

(a) Bhagehi = Phúc Lành, Phước Đức: Phật được gọi là người được phước lành và vì Đức Phật có 6 phẩm chất & phúc đức lớn, đó là: Bậc chúa tể thế giới; giáo Pháp (dhamma); danh uy; sự vinh quang; hạnh nguyện; và nỗ lực tinh tấn. Chúng ta sẽ lần lượt hiểu rõ ý nghĩa của từng danh từ này sau đây.

i) Bậc chúa tể của thế giới: Đức Phật có thể dụng tâm để biến mình thân mình nhớ lại, sáng lên, to lớn; chinh thân đến nơi đâu mình muốn, tạo ra những thứ mình muốn, tự chủ, thần thông siêu phàm, lập tức viên thành những việc mình làm. Vì vậy, nên gọi Đức Phật là một bậc chúa tể thế giới mới thực hiện được những điều nói trên một cách dễ dàng và theo ý của mình.

ii) Giáo Pháp (Dhamma): Đó là Chín Pháp Siêu Thế, bao gồm 8 Trí Tuệ con đường thánh Đạo & Thánh Quả, và Niết-bàn.

iii) Danh Uy (yasa): Danh tiếng thanh tịnh siêu thế của Đức Phật đã được truyền khắp ba thế giới.

iv) Hào Quang Chói Lọi (siri): Đức Phật có đầy đủ hào quang của thân, chiếu sáng hoàn mỹ, làm yên lòng những ai đang diện kiến Người.

v) Hạnh Nguyện: Đức Phật thành đạt trong tất cả những điều hạnh nguyện của mình, người đã thực hiện đại tâm nguyện dưới chân Đức Phật Nhiên Đăng (Dipankara Buddha) sẽ nỗ lực thành Phật Toàn Giác, Người cũng đã hoàn thành viên mãn Mười Hạnh Nguyện Ba-la-mật, và người cũng đã chứng đắc Giác Ngộ (Niết-Bàn). vi) Nỗ Lực, Tinh Tấn: Đức Phật là một bậc sở hữu năng lực Chánh Tinh Tấn siêu phàm nhất, đó là lý do tại sao thế giới ngưỡng mộ và tôn kính người. Nỗ lực hiếm thấy của Đức Phật trong tu hành có thể được nghe lại trong đoạn Phật thệ nguyện được ghi lại trong Kinh Điển như sau:

“Dù chỉ còn lại da, gân, xương, dù cho thịt máu khô cạn, Ta sẽ không nghỉ ngơi hay buông thả cho đến khi nào ta đạt được mục tiêu (Giác Ngộ)”.

(b) Bhaggava = Hủy Bỏ, Diệt Trừ: Đức Phật đã diệt trừ tất cả mọi ô nhiễm, bất tịnh và cấu uế, tất cả mọi phẩm hạnh sai trái, tham dục, tà kiến, 5 loại ma lực, cám dỗ *…v.v.

*(Đó là những Ma (Mara) lực của Năm Uẩn dính chấp, của Nghiệp hành, cám dỗ của ma Vương Thiên và của Ma Vương Địa ngục)

(c) Bhagyava = Điềm Lành, Phúc Đức: Vì có được những phúc duyên giúp vượt qua bên kia bờ Giải Thoát (Đáo Bỉ Ngạn) nhờ thực hiện viên mãn Mười Hạnh Ba-la-mật, tạo ra những phúc lành, phước đức thế gian và siêu thế gian mà Người có được.

Những phước đức Đức Phật có được cũng không ai có thể ngang bằng được. Đó là:

i) Thân tướng hay nhục thân siêu việt, hoàn mỹ, mang đầy đủ vẻ

đẹp, dấu hiệu, tướng tốt.

ii) Pháp thân siêu việt, hoàn hảo, đó là Chín Pháp Siêu Thế và tất cả những Giáo Pháp Đức Phật đã truyền dạy suốt hơn 45 năm.

iii) Sự kính mến của thiên hạ và những bậc Thánh nhân theo Phật dành cho Phật. iv) Sự Xứng Đáng Được Nương Tựa bởi thiên hạ, Phật tử tại gia, Tỳ kheo và những trời thần; bởi vì Đức Phật là người Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 427

Thầy xuất sắc nhất trong những bậc Thánh Nhân có thể đưa ra những lời truyền dạy tốt nhất cho tất cả để tìm đến con đường an lạc.

(d) Bhattava = Người thường xuyên lặp lại, tu dưỡng, phát triển

những Pháp siêu Thế: đó là những Tứ Vô Lượng Tâm, Tự Tại Bản Thân, Những Tầng Thiền Định và Vô Dư Niết-bàn, sự Vô Nguyện (không còn mong muốn), sự signless, sự giải thoát và những pháp khác.

(e) Bha-Ga-Va: Chữ này là danh từ ghép, được ghép từ những phụ âm “Bha” trong chữ “bhava”, “Ga” trong chữ “gamana” và “Va” trong chữ “vanta”, để tạo nên ý nghĩa là: “Người đã từ chối (vanta) sự đi đến (gamana) hay tái sinh vào những cõi hiện hữu (bhava) còn sinh tử”.

Như vậy, Đức Phật là một Đức Thế Tôn (bhagava) bởi vì Người có được những Phúc Lành (bhagehi), sự diệt trừ (bhaggava) tất cả mọi ô nhiễm và bất tịnh; đại phúc, những phúc duyên (bhagyava), và bởi vì Người thường xuyên lui tới (bhattava), và Người từ chối việc đi đến hay tái sinh vào những cõi hiện hữu, sinh tử (bha-ga-va).

(1.10) Những Ích Lợi Của Việc Tưởng Niệm Phật

(Buddhanussati)

Khi tưởng niệm Phật bằng lòng tin thành tín và sự hiểu biết, thì những Đức Hạnh của Đức Phật trở thành đối tượng trợ duyên cho việc khởi sinh những trạng thái lành thiện của tâm, và nhờ đó ngăn chặn những trạng thái bất thiện khởi sinh lên trong tâm. Bằng cách hành thiền thường xuyên và đầy nhiệt tâm, một người sẽ có được những ích lợi tốt đẹp như sau:

i) Tăng trưởng lòng tin mạnh mẽ, giúp làm thanh tịnh tâm để chánh niệm và chánh định được dễ dàng thiết lập.

ii) Tạo ra nhiều niềm hoan hỷ, vui tươi giúp vượt qua những lúc khó khăn, phiền não trong cuộc đời, ví dụ như những lúc đau bệnh, mất mát hay gặp nhiều chướng ngại, khó khăn…

iii) Thấm nhuần lòng tự tin trong con người giúp xua tan đi những nỗi sợ hãi, lo lắng, nghi ngờ và bất an trong cuộc sống và trong bước đường tu tập.

Nhờ vào ý nghĩa sâu xa, uyên áo của những Đức Hạnh của Đức Phật và những tư tưởng trong khi chiêm nghiệm những đức hạnh khác nhau của Đức Phật, người hành thiền sẽ không nhắm đích đến chứng đạt (sở đắc) những tầng “thiền định” (jhana), nhưng chỉ thiền tập cho đến khi đạt “Định” đó để làm cơ sở phục vụ cho Thiền Minh Sát.

Bằng cách tưởng niệm hay chánh niệm về Đức Hạnh của Đức Phật (Buddhanussati) theo sau là hành Thiền Minh Sát (Vipassana), người hành thiền có thể được bảo đảm được tái sinh về cảnh giới phúc lành ngay cả khi người đó không chứng đạt được những (1 trong 4) chặng con đường Đạo hay (1 trong 4) Thánh Quả nào trong kiếp sống này.