Giáo Trình Phật Học

2. Tưởng Niệm Pháp (Dhammanussati)

Theo “Tự Điển Ngôn Ngữ Pali” (Childers’ Dictionary of the Pali Language), từ “Pháp”: “dhamma” có nhiều nghĩa khác nhau như:

tính chất, bản chất, đối tượng, ý tưởng, sự vật hay hiện tượng, học thuyết, giáo pháp, quy luật, đức hạnh, sự công bằng. Ở đây, chúng ta đang nói đến tưởng niệm “Pháp” là “Giáo Pháp” của Đức Phật.

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 429

Giáo Pháp (dhamma) của Đức Phật có 3 cấp hay 3 phần, đó là:

(a) Pariyatti Dhamma = Pháp Học, là kinh điển hay những văn bản ghi chép lại những lời dạy của Đức Phật (vacana) hay còn gọi là Tam Tạng Kinh hay Ba Rỗ Kinh (Tipitaka). Đây là phần học thuyết.

(b) Patipatti Dhamma = Pháp Hành, là sự thực hành những Giáo Pháp của Đức Phật theo con đường “Bát Chánh Đạo” hay là sự tu tập, tu hành về Giới hạnh, Định tâm và trí Tuệ (Giới, Định, Tuệ). Đây là phần thật sự có giá trị và ý nghĩa của Giáo Pháp của Đức Phật, vì nếu không tu tập thì những Giáo Pháp cũng trở nên

vô nghĩa. Giáo Pháp của Phật là để tu tập để dẫn đến giải thoát

chứ không phải chỉ để đọc hay tán dương.

(c) Pativedha Dhamma = Pháp Giác Ngộ, đó là sự giác ngộ thông qua Chín “Tầng” Chứng Ngộ, đó là: bốn (4) phần (hay chặng) con đường Đạo, bốn (4) Đạo (thánh) Quả và Niết-bàn.

Chín giai đoạn tu tập này là mục tiêu rốt ráo, tối thượng có thể giác ngộ được thông qua sự trợ giúp của Giáo Pháp và Thực hành (tu tập). Giáo Pháp cũng là một “chủ đề” của việc hành Thiền, chỉ bao gồm (i) Giáo Pháp hay “Pháp học” (Pariyatti) và (ii) Chín Pháp Giác Ngộ hay còn gọi là Chín (9) “Pháp Thành” (Pativedha), làm nền tảng cho một người tưởng niệm hay sáu (6) đức tính của 2 phần Giáo Pháp này nhằm đạt được “chánh niệm”. Phương cách “chánh niệm” cũng tương tự như khi tưởng niệm Phật, nhưng ở đây, người tưởng niệm tụng đọc 6 đức tính hay đặc tính của Giáo Pháp như sau:

“1Svakhato Bhagavata Dhammo, 2Sanditthiko, 3Akaliko, 4Ehipassiko, 5Opanayiko, 6Paccattam Veditabbo Vennuhi ti.”

“1Giáo pháp được Đức Thế Tôn giảng bày khéo léo, 2thiết thực, dễ nhìn thấy, 3mang lại hiệu quả ngay, có tác dụng tức thì, 4mời người đến và thấy, 5dẫn dắt hướng thượng, 6được người có trí chứng ngộ, người khôn ngoan tự chứng ngộ được.”

Bây giờ, sáu (6) đặc tính này sẽ được giải bày chi tiết như sau:

(2.1) Được Đức Thế Tôn giảng bày khéo léo (Svakato)

Đặc tính này cũng liên quan đến cả hai lĩnh vực của Giáo Pháp, đó là Pháp thế gian, tức là phần học thuyết hay giáo lý, hay là “Pháp Học” (Pariyatti) và Pháp siêu thế gian hay “Pháp Thành” (Pativedha), như mới nói trên.

*Còn những (5) đặc tính khác sau [(2.2), (2.3), (2.4), (2.5), (2.6)] đều thuộc về “Pháp Thành” xuất thế gian mà thôi.

a) Giáo Lý (học thuyết Phật) là phương pháp thanh tịnh và đầy đủ cho đời sống tâm linh

i) ii) Tốt đẹp ngay cả từ đầu, vì Giáo lý giảng dạy về đạo đức, đức hạnh như là nền tảng không thể thiếu được để bắt đầu một đời sống tâm linh. Tốt đẹp cả phần giữa hay trong tiến trình bởi vì Giáo lý chỉ dạy về việc định tâm để một người có thể đạt được sự an tĩnh và trí tuệ nhìn thấu suốt bên trong sự vật. Tốt đẹp cả phần kết, bởi vì Giáo lý chỉ dạy để một người có thể đạt được Trí tuệ đầy đủ; hay đó là sự hiểu biết hoàn toàn và Niết-bàn, chính là mục tiêu rốt ráo, tột cùng.

Tốt đẹp ngay từ đầu khi được nghe thuyết giảng vì một người khởi sinh và tăng trưởng lòng tin, lòng xác tín. Tốt đẹp ở phần Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 431 giữa vì bằng cách thực hành giáo pháp một người sẽ vượt qua những chướng ngại và đạt được sự an tịnh và trí tuệ. Tốt đẹp phần kết là giác ngộ, chứng ngộ hạnh phúc của những mục tiêu mà mình chứng đạt được.

iii) Tuyên thuyết rằng, chỉ có đời sống thanh tịnh (trong sạch) là thật sự hoàn hảo và thanh tịnh (trong sạch) theo đúng cả về sự diễn đạt của ngôn từ và trong ý nghĩa thực tế.

• • Hoàn Hảo: liên quan đến năm (5) tập hợp pháp hay 5 pháp uẩn (Dhamma-khandas), đó là: Giới hạnh, Định tâm, trí Tuệ hiểu biết; sự giải thoát, Trí tuệ và tầm nhìn của việc giải thoát.

Thanh Tịnh: thanh tịnh vì mục đích của giáo pháp là thanh tịnh, là thuần khiết giúp mọi người vượt qua được vòng luân hồi, sinh tử và xa lìa những điều trần tục, ô nhiễm của thế gian này.

iv) Không làm lạc đường, không làm lạc hướng trong ý nghĩa của giáo lý, bởi vì mọi sự vật, mọi pháp được miêu tả trong giáo lý là những chướng ngại và lối thoát (là con đường “Bát Chánh Đạo”) là đúng thật sự như vậy. Những giáo lý khác không được giải bày một cách tốt đẹp trong ý nghĩa này, chỉ đưa ra những chướng ngại và khó khăn trong kiếp sống và không đưa ra được lối thoát hay con đường để nỗ lực giải thoát thông qua tu tập đạo đức, mà chỉ dựa vào những niềm tin khác, như là chủ nghĩa linh hồn bất diệt và quan điểm tự hủy diệt sau một kiếp sống này, hay quan điểm tin vào thần hồn/ bản ngã, hay tin vào thượng đế sáng tạo, mà không tin vào quy luật khoa học về Nghiệp báo (kamma)

và nhân duyên.

b) Pháp Xuất Thế Gian15 (TA: Supra-mundane Dhamma) - Chín Pháp Thành (Pativedha)

Pháp siêu xuất thế gian đã được Đức Thế Tôn giảng dạy một cách khéo léo bởi vì con đường thực hành Giáo Pháp này có khả năng và xứng đáng được giác ngộ Niết-bàn và Niết-bàn là kết quả xứng đáng của con đường thực hành giáo pháp vậy.

i) Con đường Bát Chánh Đạo là con đường chính giữa, tránh những cực đoan về khoái lạc và hành khổ. Đó được gọi là con đường trung đạo.

ii) Những Đạo (thánh) Quả là giai đoạn những ô nhiễm và bất tịnh bị loại bỏ, khi mà một người có thể nói rằng mình đã được an tĩnh, an tâm khỏi những ô nhiễm và bất tịnh. iii) Niết-bàn (Nibbana) mang bản chất của sự bất tận, bất tử, nơi nương tựa, nơi an toàn, viên mãn,v.v. được thuyết giảng một cách khéo léo để có thể tuyên thuyết rằng đó là bản chất của sự bất tận, bất tử và vân vân.

Như vậy, Pháp thế gian (Pariyatti) và Pháp xuất thế gian (Pativedha) đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng một cách khéo léo.

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 433

(2.2) Thiết Thực, dễ Nhìn Thấy (Sanditthiko)

(a) Giáo Pháp dễ nhìn thấy bởi một người cao cả hay thánh thiện khi người đó đã loại trừ những tham dục, tà kiến… “Khi tham dục đã bị loại bỏ, người đó không còn gây hại cho chính bản thân mình, hay cho người khác, hay đồng thời vô hại cho cả mình lẫn người”. Đây là giáo pháp dễ nhìn thấy và thiết thực.

(b) Khi một người hiểu rõ, chứng ngộ giáo pháp, thì Giáo Pháp dễ nhìn thấy đối với người đó thông qua trí xem xét lại tính chất và tác dụng của giáo pháp, chứ không cần phải dựa vào lòng tin vào những chỗ khác.

(c) Sanditthi có nghĩa là quan điểm đúng đắn hay chánh tri kiến.

• • • • Chánh Đạo chinh phục, loại bỏ những ô nhiễm bằng chánh kiến hay cách nhìn đúng đắn đi kèm với Chánh Đạo. Thánh Quả là kết quả do chánh kiến, do có chánh kiến mà có. Nếu không có chánh kiến, hay thậm chí không bỏ tà kiến, thì dù tu tập tới đâu cũng không mang lại Thánh Quả. Nibbana là đối tượng, là mục tiêu của chánh kiến.

Vì vậy, nên nói rằng Chín Pháp Xuất thế gian có chánh tri kiến (sanditthi) đi kèm.

(d) Giáo Pháp Xuất Thế Gian “khóa sổ” những vòng luân hồi tái sinh đáng sợ ngay khi nó được thấy bằng sự thâm nhập trí tuệ vào con đường Đạo và giác ngộ Niết-bàn. Giáo Pháp là thiết thực, dễ nhìn thấy vì nó xứng đáng được “nhìn thấy”, được chứng ngộ.

(2.3) Mang Lại Hiệu Quả Ngay, Có Tác Dụng Tức Thì (Akaliko)

(a) Những đức hạnh có được hay thực hiện trong thế gian phải cần thời gian để tạo quả tốt theo Quy Luật Nghiệp (Law of Kamma), thông thường quả không ‘tựu’ hay viên thành lập tức, mà cần thời gian sớm hay muộn sau đó.

(b) Nhưng những trạng thái xuất thế gian thì không cần hay phụ thuộc vào thời gian. Sau khi trải qua được Thức con đường Đạo thì khởi sinh lập tức Thức của đạo (thánh) Quả, được tâm an tĩnh khỏi những ô nhiễm và bất tịnh. Vì vậy, mới nói Giáo Pháp, phần

pháp xuất thế gian, là mang lại hiệu quả ngay, có tác dụng tức

thì (akaliko).

Bấy lâu nay, có nhiều người có quan điểm cho rằng sau khi chứng đạt Thức con đường thánh Đạo (Nhập Lưu, Nhất Lai…), thì thức của thánh Quả (Quả vị nhập Lưu, Quả Vị Bất Lai…) không nhất thiết phải khởi sinh ngay, mà có thể được trì hoãn lại sau. Sở dĩ họ mang tư tưởng này bởi vì có lẽ họ đã diễn dịch sai hay hiểu lầm về thuật ngữ “Người (trì tu) theo Lòng Tin” và “Người (trì tu) theo Giáo Pháp” trong kinh “Alagaddupama Sutta” (Kinh Ví Dụ Con Rắn)

thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya), là mang lại hiệu quả ngay, có tác dụng tức thì.

2.3.1) Câu Hỏi: Liệu một người có thể chứng đạt con đường Đạo (Magga) mà không chứng đạt hay kinh nghiệm đạo Quả ngay tức thì?

Trong kinh “Alagaddupama Sutta” (Kinh Ví Dụ Về Con Rắn) thuộc Trường Bộ Kinh (Majjhima Nikaya Sutta, Kinh 22), bên cạnh những người đã chứng quả Nhập Lưu, Tu-đà-hoàn (sotapanna), Đức Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 435

Phật còn đề cập đến những dạng Tỳ kheo khác hướng thượng trực tiếp về sự giác ngộ. Phật đã gọi những người này là những “người

(trì tu) theo giáo Pháp” và những “người (trì tu) theo lòng tin/

thành tín”.

Do có những cách gọi này, một số vị thầy đã diễn dịch nhầm rằng một người đã tiến vào con đường Đạo không nhất thiết phải là một bậc Nhập Lưu (sotapanna), nhưng vẫn có thể được bảo đảm trở thành bậc Nhập Lưu trước khi chết. Những vị thầy đó lý luận rằng đức Phật đã gọi những người đó là những bậc Nhập Lưu (sotapanna) thay vì là những “Người (trì tu) theo giáo Pháp” và những “Người (trì tu) theo lòng tin/thành tín”.

Cách nói này có vẻ mâu thuẫn với Kinh Điển, vì Kinh Điển đã nói rằng những giáo Pháp xuất thế gian là “akaliko”, là có hiệu quả tức thì. Tuy nhiên, sẽ không bị mâu thuẫn nếu chúng ta hiểu rõ rằng những “người (tu trì) theo giáo Pháp” và những “người (tu trì) theo lòng/thành tín’ chỉ là những loại (người) “danh-sắc” hình thành ngay khi những đạt Thức con đường Đạo Nhập Lưu, đó là:

• •

Những “người (tu trì) theo lòng thành tín’: là những người có

căn cơ “tiền định” (từ kiếp trước) và họ thực hành, phát triển con đường chánh đạo với Lòng Tin, lòng thành Tín đặt lên hàng đầu.

Vì vậy, họ còn được gọi là những dạng người “Tín Căn” hay

“Tín Hành”

Người (tu trì) theo giáo Pháp: là những người có bản tâm “tiền định” là đề cao Trí Tuệ theo giáo là Pháp hàng đầu trong việc phát triển con đường Đạo. Họ còn được gọi là những người “Trí Căn” hay “Trí Hành” Tương tự, trong vấn đề “Tưởng Niệm Tăng” sau, cụm từ “Attha purisa puggala – Tám Loại Con Người16 (Cá Nhân)” thật sự là nói về 8 loại ‘con người’ “danh-sắc”, đó là:

1. 2. 3. 4. 5. Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức con đường Đạo (giai đoạn) Nhập (Sotapatti Magga – Đạo

Nhập Lưu).

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức đạo Quả nhập lưu (Sotapatti Phala – Quả vị Nhập Lưu). Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức con đường Đạo (giai đoạn) Nhất Lai (Sakadagami Magga –

Đạo Nhất Lai).

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức đạo Quả Nhất Lai (Sakadagami Phala – Quả vị Nhất Lai).

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức con đường Đạo (giai đoạn) Bất Lai (Anagami – Đạo Bát Lai). 6. 7. 8. Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 437

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức đạo Quả Bát Lai (Anagami Phala – Quả vị Bất Lai).

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức con đường Đạo (giai đoạn) A-la-hán (Arahatta Magga – Đạo A-la-hán).

Con người (danh-sắc) hình thành ngay lúc chứng ngộ Thức đạo Quả A-la-hán (Arahatta Phala – Quả vị A-la-hán).

(2.3.2) Bảy Loại Người Thánh Thiện (Thánh Nhân)

Trong bộ sách phân hạng những loại ‘con người’ là “Puggala Pannatti” (Phân Loại Con Người), hay còn gọi là “Nhân Thi Thiết Luận” hay “Nhân Chế Định” (HV), Chương 7) có ghi những định nghĩa 7 loại người thánh thiện hay Thánh nhân và 7 loại người này được giảng giải chi tiết trong quyển “Thanh Tịnh Đạo” (“Visuddhi

Magga”, XXI, 74) như sau:

• Khi “Căn Tín” là căn cơ dẫn đầu trong việc tu tập, phát triển con đường Chánh Đạo, thì: 1. Người đó gọi là người “tín căn” hay “tín hành” (Saddhānusārī)

ngay lúc chứng Nhập Lưu vào con đường Đạo.

2. Trong trường hợp 7 dạng còn lại của 3 giai đoạn con đường Đạo cao hơn & 4 thánh Quả cao hơn, người đó được gọi là “người tín căn đã được giải thoát” hay “người tín hành giải thoát”

(Saddhāvimutta).

• Khi “Căn Định” là căn cơ dẫn đầu trong việc tu tập, phát triển con đường Chánh Đạo, thì: 3. Người đó được gọi là người chứng nghiệm thân mình hay người thân chứng (Kāya-sakkhī) khi người đó tiếp xúc với thân mình và an trú vào những tầng thiền phi vật chất và một số những ô nhiễm của người ấy bị diệt trừ mà những người ấy thấy được bằng trí tuệ. Theo Luận Giảng, trường hợp này là đúng với tất cả những loại người thánh nhân nói trên, là những người đã đắc thức những tầng thiền Vô Sắc Giới (ngoại trừ những người đã chứng ngộ Thánh Quả A-la-hán).

4. Người đó được gọi là “người đã giải thoát hai cách” (Ubhato-bhāga-vimutta) một khi người đó đạt thánh Quả cao nhất là Quả vị A-la-hán (arahatta phala) sau khi đã đắc những tầng thiền định Vô Sắc Giới, tức là người ấy đã được giải thoát bằng hai cách, bằng (i) những tầng thiền định Vô Sắc Giới (phi vật chất)

và (ii) bằng con đường thánh Đạo.

• Khi sự hiểu biết hay “Căn Trí” là căn cơ dẫn đầu trong việc phát triển con đường Đạo, thì:

1. Người đó được gọi là người (trì tu) theo giáo Pháp hay “người Căn Trí” (Dhammānusārī) ngay lúc chứng Nhập Lưu vào con đường thánh Đạo.

2. 3. Trong trường hợp 3 dạng còn lại của 3 giai đoạn con đường thánh Đạo cao hơn & 3 thánh Quả cao hơn, người đó được gọi là “người chứng đạt tầm nhìn” hay “bậc kiến đạt” (Ditthippatta).

Trong trường hợp đắc đạt thánh Quả cao nhất là Quả vị A-la-hán, người đó được gọi là “người giải thoát bằng Trí Tuệ”

(Paññā-vimutta).

Theo những cách mô tả này (cũng xem thêm Kinh “Kitagiri Sutta”, thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Sutta No. 70, 14-21), có vẻ như những danh từ “Người Căn Tín” hay “người Căn Trí/ Giáo Pháp” chỉ là những Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 439 thuật ngữ truyền thống để diễn tả những ‘con người’ danh-sắc (những tập hợp Uẩn vật chất & tinh thần) mang những loại Thức xuất thế gian tồn tại chỉ trong một sát-na tâm. Ngay lúc hay khoảnh khắc quá độ của đại Quả này, toàn bộ những ‘con người’ danh-sắc (nama-rupa) thay đổi và trở thành những hạng ‘con người’ danh-sắc khác nhau.

Bây giờ, có thể rõ ràng hơn để thấy được rằng bảy (7) hạng người thánh thiện hay 7 hạng Thánh nhân (ariya puggalas) chỉ là những thuật ngữ truyền thống (pannatti) để gọi 7 loại ‘con người’ danh-sắc (nama-rupas) với (mang) những loại (tâm) Thức xuất thế gian (lokuttara cittas) khác nhau. Những ‘con người’ danh-sắc này là những thực tại tuyệt đối (paramatthas) tồn tại chỉ trong một sát-na mà thôi. (Rồi tiếp tục biến đổi liên tục, liên tục – ND).

Những người mang quan điểm hay quan niệm về một thực thể sống thường hằng, bất biến (như dạng một cái gọi là ‘bản ngã’, ‘linh hồn’)

dường như suy nghĩ rằng, những “người căn Tín” và “người căn Trí” thật sự là những người đã chứng ngộ bậc những con đường Đạo (Nhập Lưu), nhưng chưa chứng đắc Quả vị Nhập Lưu, nếu không vì vậy thì Đức Phật đã gọi họ là bậc Nhập Lưu rồi chứ không dùng những danh từ đó.

Sự diễn dịch lầm tưởng này thì cũng là thường tình trong giới những học giả không thực hành Thiền Minh Sát Tuệ Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Vipassana) và vì vậy không ý thức sâu sắc về bản chất vô thường của tổ hợp danh-sắc (thân-tâm) “nama-rupa”, mà họ nhận lầm đó là một ‘con người’ hay một ‘cá nhân’.

(2.3.3) Đạo Quả hay Thánh Quả Khởi Sinh Lập Tức Ngay Khi chứng Đạt Con Đường Đạo

Thể theo Kinh “Upanisa Sutta” (Bài Thuyết Giảng về Những Nguyên Nhân Lập Tức) trong quyển sách “Tương Ưng Bộ Kinh về Nhân Duyên” (Samyutta Nidanavagga, trang 75 của quyển sách này), Đức Phật đã nói rõ rằng Thức thánh Quả (arahatta phala) khởi sinh vì một nguyên nhân; nó không khởi sinh mà không có nguyên nhân. Nguyên nhân lập tức để nó khởi sinh chính là Thức con đường (thánh) Đạo (arahatta magga).

Trong Kinh “Ratana Sutta” (Kinh Ngọc Bảo), Đoạn Thơ Kệ thứ 5, có nói rằng con đường thanh tịnh, mà Đức Phật Toàn Giác đã tán dương, được miêu tả như là “sự chánh định liên tục, vô gián”, bởi vì nó tạo ra quả của nó lập tức tiếp nối ngay tiến trình của nó”. Vì vậy, không thể nào một người chứng đạt một “chặng” con đường Đạo (Magga) mà không lập tức chứng đắc đạo Quả hay Quả vị (Phala) của chặng đường đó. Pháp Xuất thế gian (Supramundane Dhamma) là “akaliko”

– mang lại hiệu quả lập tức.

(2.4) Mời Người Đến và Thấy (Ehipassiko)

Điều này có nghĩa là giáo pháp của Đức Phật là giáo pháp mời người ta đến để mà thấy, chứng thực rồi mới tin, không phải đến để tin khi chưa “thấy”, chưa “hiểu biết”.

(a) Thực tại và sự thanh tịnh của những bậc thánh Đạo & thánh Quả vị làm cho những bậc thánh Đạo & thánh Quả vị đó trở nên quý giá nhất trên đời. Do vậy, giáo pháp xứng đáng được người ta đến để thấy.

(b) Như đã nói, giáo pháp của Đức Phật “không phải là đến để tin”, mà mọi người cần phải có lòng tin xác tín trước rồi mới tin. Mà muốn có lòng tin trước thì mọi người cần phải “thấy”, “biết” Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 441 trước. Trong Kinh “Kalama Sutta”, Đức Phật đã giảng giải và chỉ dạy cho những người tộc Kalama cách đặt vấn đề thích hợp và đúng đắn về lòng tin, để có sự xác tín là “thấy” & “biết” (chứ không nên dựa vào niềm tin mù quáng, như phong tục, truyền thống, kinh sách, giáo điều, hay vì điều đó được nói ra bởi người được gọi là ‘thầy’. Phải “thấy và biết” rõ trước khi tin – ND).

(c) Bằng cách thực hành thiền minh sát theo con đường Bát Chánh Đạo, một người có thể trải nghiệm trực tiếp Giáo Lý của Đức Phật mà lòng tự tin hay lòng tin được phát triển, hình thành từ việc “thấy”, với chánh tri kiến hay sự hiểu biết đúng đắn.

(2.5) Dẫn Dắt Hướng Thượng (Opanayiko)

Những “tầng” chứng đạt thánh Đạo và chứng đắc Thánh Quả dẫn một người ra khỏi vòng luân hồi sinh tử (samsara) đáng sợ. Chúng dẫn hướng thượng đến Niết-bàn, sự chấm dứt hoàn toàn đau khổ.

Con đường hướng thượng bao gồm 4 giai đoạn:

(a) Thánh Đạo & Quả thứ nhất:

Diệt sạch những ô nhiễm gây dẫn dắt đến tái sinh vào những cõi xấu, đau khổ, đó là: những quan điểm sai lạc về ‘con người’ hay thân kiến,

những nghi ngờ, và những sự dính chấp vào những tục lệ, phong tục

không đúng đắn. Những người chứng đắc Quả vị của “tầng” thánh Đạo này được gọi là những bậc Nhập Lưu hay Tu-Đà-Hoàn (Sotapanna) và sẽ còn bỏ tái sinh làm người trong từ 1-7 kiếp nữa.

(b) Thánh Đạo & Quả thứ nhất:

Làm suy yếu thêm những ô nhiễm và bất tịnh thô thiển như nhục dục hay Tham dục về khoái lạc giác quan và những Sân hận, ác ý đến một mức độ mà bậc Thánh nhân này chỉ còn phải chịu tái sinh một lần nữa mà thôi, nên những người chứng đắc Quả vị của “tầng” thánh Đạo này được gọi là bậc Nhất Lai, hay Tư-đà-hàm (Sakadagamin), có nghĩa là chỉ còn tái sinh trở lại trần gian một lần nữa.

(c) Thánh Đạo và Quả Thứ Ba:

Lần này, diệt sạch tất cả những ô nhiễm và bất tịnh thô thiển như nhục dục hay Tham dục, tuy nhiên vẫn còn những tham dục vi tế mong muốn được tái sinh về cõi trời Phạm Thiên để hưởng phúc. Những bậc thánh nhân này không còn bị tái sinh vào những cõi dục giới, mà tái sinh về những Cõi Trong Sạch (Tịnh Độ) Vô Sắc Giới. Những người chứng đắc Quả vị của “tầng” thánh Đạo này được gọi là bậc Bất Lai, hay A-na-hàm (Anagamin), có nghĩa là không quay lại trần gian ô trược này nữa.

(d) Thánh Đạo & Quả Cuối Cùng:

Đến ‘chặng’ cuối này, diệt sạch tất cả những ô nhiễm và Tham dục dạng vi tế nhất, không còn bất cứ dạng nào của Tham dục và ô nhiễm có thể trói buộc người đó tái sinh vào hiện hữu nào khác nữa. Đối với bậc Thánh Nhân này thì: “Sanh đã tận hết, đời sống thánh thiện đã được sống, không còn tái sinh nữa”. Bậc thánh nhân chứng đắc Quả vị của “tầng” thánh Đạo được gọi là một A-la-hán (Arahant), bậc đáng tôn kính và đáng cúng dường, bậc đã giác ngộ Niết-bàn

(Nibbana), sự chấm dứt mọi khổ đau.

(2.6) Được Chứng Ngộ bởi Những Người Có Trí, Mỗi Người Tự

Chứng Cho Mình (Paccatam Veditabbo Vennuhi) 1. Theo quyển “Puggala Pannatti” (Phân Loại Con Người) hay “Nhân Thi Thiết Luận” hay “Nhân Chế Định” (Xem thêm phần Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 443

Sách & Tài Liệu Tham Khảo 2), bàn về vấn đề những chúng sinh đối diện với Phật Pháp (Buddha Sasana), thì có 4 loại chúng sinh có thể được phân biệt như sau:

(a) người căn trí nhanh nhạy (Ugghatitannu): Một người chỉ gặp

Phật một lần, và có thể giác ngộ thánh Đạo và Quả ngay sau khi nghe một vài lời hay một bài thuyết giảng ngắn từ Đức Phật.

(b) người căn trí trung bình (Vipancitannu): Một người chỉ có thể

giác ngộ thánh Đạo và Quả sau khi được nghe thuyết giảng dài hơn, đầy đủ hơn, với nhiều chi tiết hơn.

(c) người căn trí chậm chạp (Neyya): Đối với những người loại này, họ cần phải học, ghi nhớ lại những bài thuyết giảng một cách siêng năng, chuyên cần và thực hành những điều đó hàng ngày, hàng tháng, hàng năm, nhiều năm nữa mới mong chứng ngộ được thánh Đạo hay Quả. Giai đoạn thực hành để đến chứng ngộ có thể là từ 7 ngày cho đến 30 năm hay 60 năm, tùy thuộc vào mức độ thực hành những Điều Hoàn Thiện hay Hạnh Ba-la-mật (Parami) trong nghiệp quá khứ của người đó.

(d) người căn trí đần độn (Padaparama): Đối với những người loại này, cho dù có gặp được Đức Phật hay Giáo Pháp (Buddha Sasana) Đức Phật giảng dạy trực tiếp và cho dù người đó có nỗ lực hết mình, vô cùng công phu đi nữa, thì cũng không chứng đạt được gì trong kiếp sống này. Tất cả những gì loại người này làm được là tích góp những thói quen tốt, tập khí tốt và tiềm năng giúp cho việc tu tập những kiếp trong tương lai.

─ Hai loại người đầu tiên có thể chứng đạt tầng Thánh Đạo & Quả thứ nhất là Nhập Lưu (Tu-đà-hoàn) hay cao hơn sau khi nghe một bài giảng pháp ngắn, giống như trường hợp những đại đệ tử thứ nhất và thứ hai của Đức Phật: Ngài Xá-lợi-Phất và Mục-Kiền-Liên; và những đại đệ tử: ngài Bahiya, cô thí chủ Visakha, ngài Anathapindika (Cấp Cô Độc), và những người khác. Những người thuộc hạng thượng căn trí này không còn tồn tại trong những thời mạt pháp sau này nữa. Và thời này chỉ có những người căn trí chậm chạp và căn trí đần độn, (như chúng ta, nghe sao thật buồn, vẫn đang ngồi đây dùi mài kinh sách cả gần hết kiếp người vẫn chưa giác ngộ được con đường Đạo hay đạo Quả nào cả! – ND).

• Thánh Đạo và Quả có thể được chứng nghiệm bởi tất cả những loại người bậc trí hiền, dẫn đầu là những bậc người căn trí nhạy bén, sắc xảo. Những người này không nằm trong “đám” người chậm căn trí, ngu si và căn trí đần độn.

• Mỗi người tự chứng nghiệm cho chính mình. Không có chuyện một học trò không thể thanh lọc mình khỏi những ô nhiễm là bởi do người thầy thực hiện con đường Đạo giùm cho trò. Cũng không có chuyện một người đã chứng đạt Thánh Đạo & Quả và có thể “chuyển nhượng” hay “san sẻ” chúng cho người khác như trong trường hợp chuyển nhượng, chia sẻ công đức được.

• Thánh Đạo & Quả không phải là một cái gì, hay điều gì mà có thể chứng đắc được nhờ vào ân huệ của người khác.

Chúng phải do tự phát triển, tự chứng nghiệm, và được thụ hưởng bởi người có trí, bậc trí hiền, bởi riêng mỗi người tự chứng lấy.

(2.7) Những Ích Lợi Của Việc Tưởng Niệm Pháp (Dhammanussati)

• Việc tưởng niệm thường xuyên những Đức Tính của Pháp (Dhamma) người niệm vượt qua tham, sân, si trong tâm mình.

• • Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 445

Khi tâm niệm trong Pháp (Dhamma), tánh ngay thẳng hay tâm chánh trực khởi sinh và một đệ tử có thể vượt qua được những (5) chướng ngại trong tâm. Nhưng ở đây cũng giống như khi tưởng niệm Phật (Buddhanussati), người hành thiền chưa đạt được những “tầng” thiền định, mà chỉ có thể đạt đến Cận Định, bởi vì những đức tính của giáo Pháp (Dhamma) thì vô cùng sâu rộng, và người hành thiền cần phải có những nỗ lực và chánh niệm rất lớn trong việc tưởng niệm Pháp. (Nhưng Cận Định là đủ để một người hành thiền làm nền tảng để chuyển qua hành thiền trí tuệ Minh Sát -ND).

Sau khi có thể đạt Cận Định bằng việc tưởng niệm Pháp (Dhammanussati), một người có thể phát triển Trí Tuệ Nhìn Thấu Suốt Bên trong bản chất những hiện tượng vật lý và tâm linh của mình, đó là cách để dẫn đến hạnh phúc Niết-bàn (Nibbana).

3. Tưởng Niệm Tăng (Sanghanussati)

Tiếng Pali “Sangha” có nghĩa là một đoàn thể, một cộng đồng, tình đạo hữu. Theo Luận Giảng (xem phần Sách & Tài Liệu Tham Khảo 4), “những thành viên trong Tăng Đoàn đều có chung đức hạnh và chánh kiến” (“ditthi-sila-samannena sanghata bhavena sangha”).

Một Tăng Đoàn phải có ít nhất 4 vị Tỳ kheo (hay Tăng, Ni) được thọ giới tuần thứ 227 Giới Luật Tỳ Kheo do Đức Phật định ra.

Có 2 loại Tăng Đoàn, đó là:

(a) Thánh Tăng Đoàn (Ariya Sangha):

Bao gồm những Tỳ kheo (hay Tăng, Ni) đã chứng nghiệm được một hay nhiều Thánh Đạo & Quả (tức trở thành những bậc thánh nhân)

và trở thành những bậc đáng cúng dường. Thánh Tăng Đoàn (Ariya Sangha) sau 2 tháng kể từ khi Đức Phật Giác Ngộ thành đạo, vào ngày thứ 5 (wanning) của tháng Vassa (Mùa Mưa Kiết Hạ) đầu tiên sau khi 5 người tu khổ hạnh (nhóm ngài Kiều-Trần-Như) được thọ giáo vào Tăng Đoàn.

(b) Tăng Đoàn Thế Tục (Puthujjana Sangha):

Hay còn gọi là tăng Đoàn Bình Thường, bao gồm những Tỳ kheo (Tăng, Ni) bình thường, không có ai đã chứng đạt Thánh Đạo & Quả trở thành thánh nhân cả. Họ vẫn còn mang Mười Gông Cùm trói buộc họ vào vòng tái sinh, nhưng họ đang luôn cố gắng chứng đạt đến những trạng thái thánh thiện hay những tàng thánh

Đạo & Quả.

Tưởng niệm Tăng (Sanghanussati) là một chủ đề về Thiền (giống như nương tựa Tăng) thì đang nói về tưởng niệm Thánh Tăng Đoàn (Ariya Sangha) mà người hành thiền có thể lấy Chín Đức Tính của Thánh tăng Đoàn để chánh niệm. Cách tưởng niệm Tăng cũng như cách tưởng niệm Phật, những người tưởng niệm cần đọc tụng những đức tính sau đây của Tăng Đoàn:

“1Supatipanno Bhagavato savakasangho, 2ujupatipanno Bhagavato savakasangho, 3nayapatipanno Bhagavato savakasangho, 4samicipatpanno Bhagavato savakasangho; yadidam cattari purisa yugani attha purisa puggala, esa Bhagavato savakasangho; 5ahuneyyo, 6pahuneyyo, 7dakkhineyyo, 8anjali karaniyo, 9anuttaram punnakkhettam lokassa ti.”

“1Tăng đoàn của những đệ tử Đức Thế Tôn tu hành tốt đẹp, 2Tăng đoàn của những đệ tử Đức Thế Tôn là chánh trực, 3Tăng đoàn của những đệ tử Đức Thế là chân thật, 4Tăng đoàn của những đệ tử Đức Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 447

Thế Tôn là đúng đắn. Đó là bốn đôi, tám vị(17), đây là Tăng Đoàn của những đệ tử Đức Thế Tôn; 5đáng được tặng quà, 6đáng được tiếp đón, 7đáng được cúng dường, 8đáng được đảnh lễ, 9là phúc điền (ruộng phước) vô thượng ở trên đời”.

(3.1) Tu Hành Tốt Đẹp (Supatipanno)

(a) Tu hành tốt đẹp là cách thực hành giáo pháp một cách đúng đắn (samma patipada), không quay lưng lại với mục tiêu, không thoái chí, thoái tâm “Bồ-đề”, chẳng hạn không bao giờ quay lại với những ô nhiễm mình đã từ bỏ được.

(b) (c) (d) Cách tu hành không có đối kháng; những ô nhiễm gây đối kháng, trở ngại được diệt trừ ở từng “chặng” con đường Thánh Đạo.

Đúng theo, hợp với chân lý, lẽ thật mà giáo pháp đã được dạy.

Họ tuân theo đúng con đường, phương cách của giáo Pháp và giáo Luật (Dhamma & Vinaya) và thực hành đức hạnh trong sạch, không để lại một dấu vết và ăn một lần trong ngày cùng với Tăng Đoàn.

(3.2) Thực Hành Một Cách Chính Trực, Ngay Thẳng (Ujupatipanno)

(a) Tránh 2 cực đoan, họ bước và con đường trung đạo, một cách chính trực, nhằm thẳng đến mục tiêu là Niết-bàn giải thoát.

(b) Họ đã đi vào con đường để từ bỏ những điều xấu ác do ba nghiệp thân, ý và miệng gây ra. Vì vậy, họ ngay thẳng, không đánh lừa, giả tạo hay ngụy thiện, không mảy may một tâm ý vì mục đích sinh tồn hay vì kế sinh nhai.

(3.3) Thực Hành Một Cách Chân Thật, Đúng Thật (Nayapatipanno)

(a) Thực hành một cách đúng đắn, đúng bước theo con đường Bát Chánh Đạo để dẫn đến Niết-bàn. Niết-bàn chính là cái được gọi là “chân thật”, “đích thật”.

(b) Vì thực hành đúng mực, đúng bước và chính xác, chẳng hạn một Tỳ kheo thánh tăng thà bỏ mạng mình chứ không cần thiết phải hủy hoại cây cối, phá rừng, tàn hại một sinh vật.

(3.4) Thực Hành Một Cách Đầy Trách Nhiệm và Đúng Đắn, Hợp

Lý (Samicipatipanno)

(a) (b) Đức hạnh là có trách nhiệm và hợp lý, đúng đắn với giáo Pháp và giới Luật. Họ sử dụng bốn điều kiện tiện nghi do Phật tử tại gia cúng dường một cách trân trọng theo cách một người thầy, một đạo sư hay một người con sử dụng của kế thừa, chứ không giống theo cách của một kẻ cắp hay một người mang nợ. Điều đó được gọi là cách thực hành hợp lý, đúng đắn, vì đó là cách của những người đáng được tôn kính. Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 449

• Tăng Đoàn Bình Thường Hay Tăng Đoàn Thế Tục

(Puthujjana Shanga)

Một Tỳ kheo (Tăng, Ni) bình thường chưa là thánh tăng, đang ngày đêm nỗ lực hết mình để xứng đáng được tôn kính, bởi vì những vị này có đầy đủ năm (5) yếu tố của một tu sĩ đang nỗ lực (Padhaniya), đó là:

i) ii) Lòng tin vào sự giác ngộ của Đức Phật. Sức khỏe tốt, tiêu hóa tốt.

iii) Không giả lừa, không ngụy thiện.

iv) Duy trì bốn nỗ lực (Tứ Chánh Cần) để nhổ tận gốc những ô nhiễm và bất tịnh.

v) Chứng đạt được trí tuệ thấu suốt bên trong những hiện tượng sinh diệt bên trong thân, tâm (vật chất & tâm linh), hay còn gọi là Trí Tuệ về Sinh Diệt (udayabbaya nana). Trí tuệ này giúp nhìn rõ bản chất sinh diệt, vô thường của mọi hiện tượng tâm sinh lý và thế gian.

(3.5) Đáng Được Tặng Quà, Vật Phẩm (Ahuneyyo)

• • • Tính từ này xuất phát từ “ahuna” có nghĩa là: “sự hy sinh, cho đi”, tức là một cái gì đó được bố thí, cho tặng cho những người có đức hạnh.

Cách gọi bốn điều kiện, phương tiện cần thiết mà Phật tử tại gia cúng dường cho Tăng Đoàn (Thức ăn, y vải, chỗ ở và thuốc men).

Tăng Đoàn xứng đáng nhận những quà tặng vì Tăng đoàn là nơi tạo ra quả công đức lớn nhất, là ruộng phước, là “phúc điền vô thượng ở trên đời”.

(3.6) Đáng Được Tiếp Đón (Pahuneyyo)

• • Tăng Đoàn giống như là một vị khách quý với những phẩm chất đáng quý và đáng mến. Vì vậy, Tăng đoàn xứng đáng được đón tiếp.

Tăng Đoàn xứng đáng được đặt lên vị trí hàng đầu là khách danh dự, và xứng đáng được tiếp đón.

(3.7) Đáng Được Cúng Dường (Dakkhineyyo)

Một quà tặng, phẩm vật được cho là: “cúng dường” (dakkhina) chỉ

khi nào nó được bố thí, cho tặng với lòng tin vào kiếp sau. Nếu

cho, tặng không đi kèm với niềm tin này thì chỉ được coi là quà tặng, quà biếu bình thường. (a) Tăng Đoàn làm thanh tịnh những sự cúng dường bằng cách hoan hỉ, biến sự cúng dường trở thành những Quả công đức lớn, và những công đức đó có thể chuyển nhượng, san sẻ cho những người thân, quyến thuộc có khả năng nhận công đức hồi hướng (xem thêm phần “Hồi hướng công đức” ở Chương XII, phần “Bố

Thí, Cúng Dường”)

(b) Trong Kinh “Phân Tích Về Những Sự Cúng Dường”, trong Trung Bộ Kinh (Majjhima iii, 256), Đức Phật đã liệt kê ra 14 loại cúng dường tùy theo mức độ thanh tịnh của người nhận cúng dường, cao nhất là Đức Phật và thấp nhất là sinh vật. Lý do để dễ hiểu là khi cúng dường cho một cá nhân, thì sự thanh tịnh, trong sạch của cá nhân đó là rất quan trọng cho ý nghĩa và kết quả của việc cúng dường. Có 4 mức độ hay dạng thanh tịnh của sự cúng dường: Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 451 i) Được thanh tịnh bởi người cúng dường (thí chủ), nhưng không được thanh tịnh bởi phía người nhận.

ii) Được thanh tịnh bởi phía người nhận cúng dường, nhưng phía người cúng dường (thí chủ) không thanh tịnh. iii) Được thanh tịnh bởi cả 2 phía người cúng dường và người nhận cúng dường.

iv) Không được thanh tịnh bởi cả hai phía.

(c) Cúng dường cho Tăng Đoàn đem lại nhiều ích lợi và công đức hơn là cúng dường cho một cá nhân. Ở đây, người đại diện cho Tăng Đoàn thì chỉ là những người đại diện cho Tăng Đoàn, những người giúp tưởng niệm lại Thánh Tăng Đoàn (Ariya Sangha) vào thời Đức Phật bao gồm những thánh đệ tử và những thánh nhân A-la-hán, vì sự thanh tịnh của Tăng Đoàn, việc cúng dường mang lại những phước báu lớn lao nhất. Vì vậy, Tăng Đoàn là nơi xứng đáng được cúng dường.

(3.8) Xứng Đáng Được Đảnh Lễ (Anjalikaraniyo)

• • • Những người chào nhau theo văn hóa, nghi thức của mỗi dân tộc để thể hiện sự lễ phép và sự chào hỏi, tôn trọng.

Những Phật tử thực hiện việc chào hỏi tôn kính, lễ lạy hay đảnh lễ (HV) Tăng Đoàn bằng cách chấp hai bàn tay vào nhau, để trên đầu để tôn kính sự thanh tịnh và đức hạnh của tăng Đoàn.

Mọi người đều có thể thể hiện bên ngoài đảnh lễ tôn kính Tăng Đoàn, nhưng thật sự chúng ta khó lòng mà tuân giữ, duy trì những phẩm chất cao quý về đức hạnh, an tĩnh và trí tuệ minh sát trong một thời gian lâu. • Nhưng Tăng Đoàn xứng đáng được đảnh lễ, bởi vì họ sống duy trì liên tục sự thực hành giáo Pháp và giới Luật của Đức Phật.

(3.9) Là “Phúc Điền Vô Thượng Ở Trên Đời”

(Anuttaram Punnakkhetam Lokassa)

Có nghĩa: Tăng Đoàn là cánh đồng ruộng quý nhất, tốt nhất để mọi người gieo trồng công đức trên đó, bằng cách cúng dường Tăng Đoàn. Việc gieo trồng công đức cũng giống như gieo trồng cây trái vậy. Nó đòi hỏi những nhân duyên để thành công, đó là:

a) b) c) • • Căn gốc (hetu) – như hạt giống và người gieo trồng.

Sự trợ giúp, điều kiện hay trợ Duyên (paccaya) – Sự phì nhiêu, màu mỡ của ruộng đất.

Những thành tố (sambhara) – nước, ánh sáng, gió, tưới tiêu, sông ngòi và nguồn nước, phân bón…

Một người gieo trồng thông minh luôn luôn chọn những hạt giống tốt để gieo trồng. Người đó cũng chọn những ruộng đất tốt, phì nhiêu để cây cối và gieo trồng đúng thời vụ và bảo vệ khỏi côn trùng, sâu bọ. Người đó cũng cần phải đưa thêm vào những thành tố như phân bón, nước, ánh sáng… để có kết quả thu hoạch tốt.

Người gieo trồng thông minh cũng như một người bố thí, cúng dường có đức hạnh, thực hiện việc cúng dường dựa trên 4 nền tảng, căn bản của hành động công đức, đó là; Ý muốn, nỗ lực, tâm, sự hiểu biết. Người đó biết được những yếu tố làm tăng hay giảm kết quả của việc cúng dường, đó là cúng dường với hay không có: Lòng tin, Sự chuẩn bị chu đáo & lòng tôn trọng, Đúng thời gian thích hợp, và Không coi thường, làm xúc phạm phẩm cách người nhận. •

• • Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 453

Hạt giống tốt là tâm ý, thiện ý hay ý hành tốt thiện có được trước, trong và sau khi thực hiện việc cúng dường. Ý hành tốt thiện có được từ những căn thiện Không Tham, Không Sân và

Không Si.

Thời gian, nước, ánh sáng, phân bón… là những thành tố giống như là: Những loại vật phẩm hay phương tiện được cúng dường, thời gian thích hợp cho Tăng Đoàn, v.v…

Ruộng đất tốt, phì nhiêu thì giống như là đức hạnh của người nhận cúng dường, người đã vượt qua hay từ bỏ được những xấu ác hay tâm độc Tham, Sân, Si. Nếu để chọn lựa đối tượng hay người nhận cúng dường, một người khôn ngoan sẽ ưu tiên “Tăng Đoàn”, vì Tăng Đoàn là cánh đồng gieo trồng công đức tốt nhất trên đời.

(3.10) Những Ích Lợi Của Việc Niệm Tăng (Sanghanussati)

• • • Khi một người hồi tưởng đến Đức Hạnh của tăng Đoàn, thì tâm người đó không bị xâm nhập bởi tâm tam độc Tham, Sân, Si, và trở nên chính trực, ngay thẳng và hoan hỉ, không bị vướng che bởi những chướng ngại của tâm.

Nhưng ở đây, khi tưởng niệm Tăng Đoàn (Buddhanussati)

người hành thiền tâm không nhập thẳng vào những tầng “thiền định”, nhưng chỉ đạt đến mức Cận Định cần thiết, bởi vì những Đức hạnh của tăng đoàn là rất sâu rộng, uyên thâm và sự tưởng niệm những Đức Hạnh đòi hỏi nhiều nỗ lực lớn lao và chánh niệm miên mật.

Người thường xuyên tưởng niệm những Đức hạnh của Tăng Đoàn thì thường sẽ có được lòng tôn kính và lòng tin vào • Tăng Đoàn, và không còn những nỗi sợ hãi trong kiếp sống. Người đó cũng có thể chịu đựng được đau đớn, có thể thiết lập tư tưởng mình là một người bạn đồng hành cùng tăng Đoàn và tâm luôn hướng về việc có được những phẩm chất, Đức Hạnh của Tăng Đoàn.

Khi chánh định đạt được bằng quá trình chánh niệm Đức hạnh Tăng Đoàn (Sanghanussati), một người có thể phát triển Thiền Minh Sát nhìn thấu suốt bản chất đích thực của những tiến trình thân tâm hay danh-sắc, để cuối cùng giác ngộ Niết-bàn. Nếu một người không chứng đắc được Thánh Quả A-la-hán trong kiếp này, thì chắc chắn rằng người đó cũng được tái sinh về một cõi phúc lành.

Tưởng Niệm Phật, Pháp, Tăng • 455

4. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1) “The Path of Purification” (“Visuddhimagga” – Con Đường Thanh Tịnh), tác giả ngài Thiền Sư Bhikkhu Nanamoli.

2) “The Requisites of Enlightenment” (Những Yếu Tố cần Thiết Để Giác Ngộ), tác giả thiền Sư Ledi Sayadaw.

3) “Buddhist Meditation in Theory and Practice” (Thiền Phật Giáo – Lý Thuyết và Thực Hành), tác giả Đại Trưởng Lão Paravahera Vajiranana Mahathera. Xb bởi Hội Truyền Giáo Phật Giáo (Buddhist Missionary Society), Jalan Berhala, Kuala Lumpur, Malaysia, 1975.

XVii

TAM TẠNG KINH ĐIỂN CỦA PHẬT GIÁO

NỘI DUNG

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Tam Tạng Kinh Điển (Tipitaka, Ba Rỗ Kinh) Là Gì? Ngôn Ngữ Phật Dùng Để Giảng Dạy (Buddhavacana) Ngôn Ngữ Pali Là Gì?

Hội Đồng Kết Tập Thứ Nhất Hội Đồng Kết Tập Thứ Hai Sự Phân Ly Lớn Của Các Trường Phái Nguồn Gốc Của 18 Trường Phái Kinh Bộ (Nikayas)

Hội Đồng Kết Tập Lần Thứ Ba Kết Tập Tam Tạng Kinh Điển (Tipitaka) Vào Trí Nhớ Hội Đồng Kết Tập Lần Thứ Tư: Kết Tập Tam Tạng Kinh (Tipitaka)

Vào Văn Bản Chữ Viết 11. Hội Đồng Kết Tập Lần Thứ Năm & Sáu ở Myanmar

12. Kết Luận 13. “Phụ Lục”: Những Nội Dung Của Tam Tạng Kinh (Ba Rỗ Kinh) 14. “Phụ Đính”: Quy Ước Trích Dẫn Kinh Điển Nguyên Thủy (của

Cư sĩ Tiến sĩ Bình Anson)

15. Chú Giải 16. Sách & Tài Liệu Tham Khảo Tam Tạng Kinh Điển Của Phật Giáo • 457

1. Tam Tạng Kinh Điển Là Gì?

Những lời của Đức Phật nói ra, ban đầu được gọi là Pháp (Dhamma), bao gồm ba phương diện, đó là: Giáo Pháp (Pariyatti), Thực Hành (Patipatti) và Chứng Ngộ (Pativedha). Giáo Pháp được lưu giữ lại trong Kinh Điển được gọi là Tam Tạng Kinh (Tipitaka). Những dịch giả dịch Tam Tạng Kinh qua Anh ngữ đã ước lượng Tam Tạng Kinh lớn hơn khoảng 11 lần so với toàn bộ Kinh Thánh của Thiên Chúa Giáo. Tam Tạng Kinh chứa đựng Những Lời Dạy của Đức Phật do chính Đức Phật nói ra hơn 45 năm kể từ sau khi Người Giác Ngộ thành đạo cho đến khi Bát-

Niết-bàn.

Tipitaka trong tiếng Pali có nghĩa là “Ba Cái Rỗ” (Ti = ba, Pitaka = cái rỗ). Nó không chỉ mang ý nghĩa là vật chứa đựng mà mang ý nghĩa ‘truyền thừa’ hay chuyền tay cho nhau, giống những người thợ chuyền những rỗ đất hay cát từ người này đến người kia theo một hàng dài cho đến cuối cùng để sử dụng, cũng giống như Những Cái Rỗ chứa Giáo pháp được chuyền tay, truyền thụ qua nhiều thế kỷ từ người Thầy cho đến những học trò. (Ở Việt Nam, chúng ta dùng theo cách gọi của người Trung Hoa, gọi là Tam Tạng Kinh, tức là ba cái

‘kho’ chứa kinh điển).

“Ba Rỗ Kinh” hay ba Tạng Kinh đó là: Luật Tạng (Vinaya Pitaka), bao gồm những luật lệ và quy định của Tăng Đoàn Tu Sĩ (Tăng và Ni); Kinh Tạng (Sutta Pitaka), chứa đựng những bài thuyết giảng giáo pháp của Đức Phật truyền dạy cho những cá nhân một người hay cho những nhóm người thuộc đủ mọi tầng lớp trong suốt thời gian tại thế sau khi đắc đạo của Người; và Vi Diệu Pháp Tạng (Abhidhamma Pitaka), giảng dạy bốn vấn đề tột cùng, rốt ráo: Tâm (Citta), Những Yếu Tố thuộc Tâm hay Danh (Cetasikas), Sắc (Rupa, tức Vật Chất)

và Niết-bàn (Nibbana). Những nội dung của Tam Tạng Kinh bằng tiếng Pali Tipitaka được ghi rõ trong phần “Phụ Lục” ở cuối Chương này.

Theo Hòa Thượng Sayadaw U Thittila18 ở Miến Điện, những văn bản Kinh Điển bằng tiếng Pali ở các nước theo Phật Giáo Nguyên Thủy, như Miến Điện, Lào, Cam-bu-chia, Sri Lanka, Thái Lan, về thực chất nội dung, ngữ nghĩa và ngay cả những cụm từ đã được dùng đều hoàn toàn là giống nhau. Tam Tạng Kinh bằng tiếng Pali Tipitaka chứa đựng tất cả mọi điều cần thiết để dẫn đến Con Đường dẫn đến mục đích cứu cánh tột cùng là Niết-bàn, sự chấm dứt khổ.

(a) Mỗi Truyền Thống Có Một Phiên Bản Riêng Của Tam Tạng

Kinh Điển Tipitaka Có tất cả ba phiên bản Tam Tạng Kinh Điển Tipitaka được chấp nhận bởi ba trường phái Phật Giáo vẫn còn hiện hành cho đến ngày hôm nay, đó là:

(1) Tam Tạng Kinh bằng tiếng Pali (Pali Tipitaka) của Phật Giáo Nguyên Thủy (Theravada, hay còn gọi là truyền thống Trưởng

Lão Bộ), (2) Đại Tam Tạng Kinh của trường phái Phật Giáo Đại Thừa (Mahayana Tripitaka) bằng tiếng Trung Hoa, vốn là những bản dịch từ kinh điển bằng tiếng Phạn (Sanskrit), và Tam Tạng Kinh Điển Của Phật Giáo • 459

(3) Tam Tạng Kinh Tây Tạng (Tibetan Tripitaka) bằng ngôn ngữ

Tây Tạng, còn được gọi là Kagyur (bao gồm những bản dịch từ kinh điển bằng tiếng Phạn và Bốn Đại Kinh Mật Thừa Tây Tạng (Tantras) và Tangyur (bao gồm những tác phẩm của những học giả, luận sư người Ấn Độ và Tây Tạng).

Trường phái Trưởng Lão Bộ hay Phật Giáo Nguyên Thủy là trường phái Phật giáo chính thống, có cội rễ từ thời của Đức Phật, cũng không chấp nhận những kinh điển trong các phiên bản của Đại Thừa và Tây Tạng, vì họ cho rằng đó là những sáng tác sau này, chứ không phản ảnh hay thể hiện được đó là những “Lời Dạy của chính Đức Phật”.

Theo học giả Warder19, mặc dù Phật giáo Đại Thừa khẳng định rằng mình được sáng lập ra bởi chính Đức Phật, nhưng bằng chứng được công nhận là những giáo lý của Đại Thừa có nguồn gốc từ miền Nam Ấn Độ, gần Andhra Pradesh vào thế kỷ thứ 1 sau Công Nguyên (CN). Nhiều vị thầy hàng đầu của trường phái này cũng được sinh ra ở miền Nam Ấn Độ, tu học ở đó và sau này lên miền Bắc để giảng dạy, một trong số đó là Ngài Nagarjuna (Long Thọ). Ý tưởng cho rằng những tạng Kinh được cất giữ ở miền Nam Ấn Độ là cách thuận tiện để cho những người Đại Thừa giải thích cho những Phật tử ở miền Bắc lý do tại sao những Tỳ kheo ở miền Bắc chưa hề nghe được những Kinh đó từ chính Đức Phật. Và vì vậy, những người Đại thừa ở miền Nam không chấp nhận rằng đó là những sáng tác sau thời

Đức Phật tại thế.

Một cách giải thích khác được ghi chép lại bởi nhà sử học Tây Tạng Taranatha cho rằng mặc dù Đức Phật đã giảng dạy các kinh Phật Giáo Đại Thừa, nhưng những kinh đó đã không được cho lưu hành trong thế giới loài người nhiều thế kỷ, bởi vì lúc ấy không có được những người thầy (đạo sư) tài giỏi và cũng không có những học trò (đệ tử) đủ thông minh để triển khai. Những kinh Đại Thừa được giáo truyền một cách bí mật cho nhiều bậc siêu nhiên và được gìn giữ bởi những bậc Trời Thần và những nagas (loài rồng, hay Long Vương). Những giáo lý bí mật này đã được mang ra khỏi nơi cất giấu bởi những đại sư Đại Thừa xuất hiện khoảng thế kỷ 2 sau CN, là những bậc thầy có khả năng diễn dịch những kinh điển thiêng liêng đó. Điều này cũng quá đủ để thừa nhận rằng những kinh điển của Phật Giáo Đại Thừa đã không bao giờ tồn tại cho đến thế kỷ thứ 2 sau CN.

Theo quan điểm của học giả Warder, những lý luận kỳ lạ như vậy không thể nào được chấp nhận là một sự thật lịch sử được. Bởi vì tất cả mọi giáo lý của Phật Giáo khởi thủy từ thời Đức Phật chưa bao giờ mang ý nghĩa bí mật, bí truyền gì cả. Khả năng về một số lượng giáo lý đồ sộ được giáo truyền bí mật giống như là một sự bịa đặt hay bôi bát về năng lực của Đức Phật đã không thể thực hiện được những điều mà những người khác có thể thực hiện được 600 năm sau đó. Khó mà tin được rằng chính Đức Phật đã nói các kinh Đại Thừa, nhưng Đức Phật đã không thành công trong việc truyền dạy cho con người trong thời Đức Phật còn tại thế, mà phải dùng phương cách mật truyền, theo như lý luận của các nhà Đại Thừa. Hơn nữa, trong Kinh Đại Bát-Niết-bàn (Mahaparinibbana Sutta), chính Đức Phật đã tuyên bố rằng: “Chẳng có gì hay giáo pháp bí truyền hay mật truyền nào còn được giấu trong nắm tay của người thầy cả”.

Kiểu tuyên bố của các nhà Đại Thừa cho rằng không có những người thầy có đủ năng lực cũng như không có những đệ tử đủ thông minh vào thời Đức Phật (để triển khai Phật Giáo Đại Thừa) chỉ nhằm mục

đích tự đề cao và tự đưa mình lên thế thượng phong và hạ thấp vị

trí và những thành đạt của những Đại Đệ Tử và những bậc A-la-hán lỗi lạc trong thời Đức Phật và sau đó. Tam Tạng Kinh Điển Của Phật Giáo • 461

Thực tế, một trong những kinh Đại Thừa sớm nhất, Ratnakuta Sutra (Kinh Đại Bảo Tích) đã bác bỏ, lăng mạ những hàng đệ tử Phật Giáo Nguyên Thủy như hàng Thanh Văn (Savakas), A-la-hán (Arahants) không phải là những ‘người con’ của Đức Phật, hay không phải là những Phật tử! Sự thật là trong các kinh Đại Thừa đều có sự bác bỏ, khinh khi về sự ‘tiểu nhược’ (hina) của những đệ tử Đức Phật một cách gây nhiều khó chịu hơn. Điều đó cho thấy Đại Thừa đã thể hiện quan điểm cực kỳ mâu thuẫn, trái ngược lại với những bản chất bao dung và thông cảm hiểu biết của hầu hết kinh điển Phật giáo Nguyên thuỷ vốn là tinh thần đích thực của Giáo Pháp mà Đức Phật đã giảng dạy.

(b) Độ Tin Cậy Của “Ba Rỗ Kinh” (Tipitaka) So Với Những Phiên

Bản Ghi Chép Của Những Trường Phái Khác

Trong quyển “Cuộc Đời Của Đức Phật Theo Như Tam Tạng Kinh Pali” của Đại đức Tỳ kheo Nanamoli20, đã ghi lại tham luận của Tiến sĩ T.W. Rhys Davids, một học giả Pali lỗi lạc, như sau:

“Đức Phật không để lại những lời dạy thâm sâu, vắn tắt nào để rồi từ đó những môn đồ của Người sau này tự do khai triển ra thành một hệ thống hay những hệ thống tư tưởng của riêng mình, nhưng thay vì vậy, chính Đức Phật đã công phu xây dựng học thuyết (tức Giáo Pháp) của mình; và trong suốt 45 năm dài truyền dạy, Người đã có đủ nhiều thời gian để lặp đi lặp lại những nguyên lý và chi tiết của giáo pháp đó nhiều lần cho các môn đồ; và để kiểm tra sự hiểu biết của họ về giáo pháp đó, cho đến khi các đệ tử giỏi giang đã được nhuần nhuyễn trong việc phân biệt, tinh thông những pháp siêu thể, vi diệu nhất, và họ (tức là những đệ tử giỏi giang, những người trước đó là những thầy tu khổ hạnh trước khi gia nhập vào Tăng Đoàn -ND) đã được huấn luyện với trí nhớ mà những thầy tu sa-môn khổ hạnh Ấn Độ có được. Khi có những sự việc, sự thật được yêu cầu đọc lại từ trong trí nhớ (khi kết tập kinh điển - ND), thì họ đều làm được. Điều đó cho thấy sự tin cậy có thể được đặt vào kinh điển Phật Giáo Nguyên Thủy hơn là vào những ghi chép sau này của các giáo phái khác”.