Giáo Trình Phật Học

8. Những Ích Lợi Của Giới Hạnh

Bằng cách kiêng cử, không phạm vào những hành động, lời nói và nghề nghiệp không đúng đắn, một người có được phẩm hạnh tốt đẹp, “không có gì phải ân hận”, đó là một ích lợi của việc giữ giới hạnh. Một người tuân giữ giới hạnh thì luôn được những người xung quanh, bạn bè yêu mến và tôn trọng.

Sự “không ân hận” hay sự vô ngại sẽ dẫn đến niềm vui, niềm hoan hỉ (piti) và hạnh phúc (sukha), theo sau là sự tĩnh lặng (passadhi), là nguyên nhân cận kề để đạt đến Chánh Định (samadhi). Khi tâm đã được định, một người có thể thâm nhập thấu suốt vào bản chất đích thực của mọi sự vật “như nó là” (yathabhuta-nana) thông qua trí tuệ Minh Sát (vipassana) và chứng đạt được Trí Tuệ con đường Đạo và Thánh Quả (magga-phala nana). Vì vậy, Giới Hạnh có rất nhiều ích lợi, bắt đầu từ việc an tâm, không ân hận hay vô ngại cho đến lúc kết cục là Niết-bàn (Nibbana).

Đức Phật cũng đã đề cao đến năm (5) ích lợi có được khi một người tuân giữ Giới Hạnh và được xác lập trong Giới Hạnh, đó là:

i) ii) Có được nhiều vận may giàu có vì đã nỗ lực giữ giới. Có được thanh danh và nổi tiếng. Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Giới Hạnh • 363 iii) Có thể tiếp cận hay bước vào những hàng thánh nhân, Bà-la-môn, gia chủ hay tu sĩ với một sự tự tin hoàn toàn, không sợ sệt hay do dự. iv) Sống hết tuổi thọ của kiếp sống và chết một cách tự tại, không sợ hãi hay ăn năn, hối hận.

v) Sau khi chết, được tái sinh trong một cảnh giới phúc lành của

cõi người hay cõi trời.

9. Sự Tôn Kính (Apacayana)

Theo định nghĩa về Giới (Sila), sự tôn kính (apacayana) nằm trong Giới Hạnh Cần (nên) Thực Hành. Trong Chú Giải Bộ Pháp Tụ (Atthasalini), thì định nghĩa về sự tôn kính được ghi như sau:

“Sự tôn kính là một căn bản của hành động công đức nên được biết là hành động đến gặp một người lớn tuổi, mang bát và y cho người ấy, đảnh lễ người ấy và nhường chỉ lối đi cho người ấy”.

Cách giảng giải này hàm ý nói về một thái độ khiêm nhường, lễ phép, không cao ngạo, cùng thể hiện bằng những thái độ thân tình, lời nói và hành động cung kính với những người lớn tuổi.

Không phải chỉ vậy, mà phải thật sự tôn kính người lớn tuổi ở trong lòng, xưng hô đúng mực phép tắc, dùng lời lẽ lễ phép, cúi chào họ, đứng dậy khi họ bước vào và nhường chỗ ngồi cho họ, phục vụ họ trước tiên và đối xử họ như những bậc đáng tôn kính nhất.

Trong Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta I, 177), Đức Phật đã giảng dạy cặn kẽ hơn về vấn đề đức hạnh này, khi Người hàng phục tính cao ngạo của một Bà-la-môn ngạo mạng ở Savatthi (thành Xá Vệ).

Người đàn ông trẻ này không cung kính cha mẹ, thầy giáo và cả người anh cả của mình. Khi Đức Phật đang thuyết giảng giáo pháp cho một hội chúng, người này tỏ ra rất cao ngạo, và Đức Phật đã đọc được những ý nghĩ của anh ta, lúc đó, Đức Phật đọc một câu kệ, chỉ cho Bà-la-môn tên ‘Cao Ngạo’ này thấy được tâm của anh ta giống như một quyển sách đang được mở ra.

Ngay lúc bị người khác đọc được tâm mình, anh ta trở nên khiêm nhường và trước sự ngạc nhiên của đám đông, anh ta cuối xuống quỳ lạy Đức Phật. Sau khi Đức Phật yêu cầu anh ta quay về chỗ ngồi của mình, anh ta bèn đặt những câu hỏi như sau:

“Đối với ai một người phải tỏ ra lễ phép? Ai thì một người phải tỏ ra tôn kính? Ai thì một người phải nhường bước và tôn trọng? Phải tôn thờ ai là tốt?

Đức Phật đã trả lời những câu hỏi này như sau:

“Đối với mẹ và cha mình, một người phải lễ phép; đối với anh trai cả và thứ tư là đối với người thầy. Những người này, một người phải tôn kính. Đối với những người này, một người phải nhường bước và tôn trọng. Tôn thờ họ là điều tốt. Những bậc A-la-hán, hết ô nhiễm, điềm tĩnh, đã hoàn thành những việc cần phải làm, những bậc vô đẳng hiền hậu, miễn nhiễm và biết phải trái. Hãy dập tắt tính cao ngạo của mình và tôn kính họ”.

(a) Sự Tôn Kính Giữa Những Người Phật Tử Tại Gia

Giữa những người trong họ hàng Phật tử tại gia, thì bậc Cha, Mẹ là được tôn kính đầu tiên, vì họ có công sinh đẻ, đưa chúng ta vào cuộc đời, nuôi chúng ta lớn lên và luôn luôn cầu ước, mong muốn cho chúng ta được Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Giới Hạnh • 365 hạnh phúc và thành đạt. Trong Kinh Tăng Chi Bộ Kinh (Anguttara i, 62), Đức Phật đã nói rằng, nếu một người đặt mẹ lên một vai và cha lên một vai để hầu hạ 100 năm, thì cũng không bao giờ trả hết ơn cha mẹ được. Nhưng nếu một người khuyến khích, tạo điều kiện giúp cha mẹ thực

hành bố thí và giới hạnh và thiết lập lòng tin vào Tam Bảo và có được

sự hiểu biết, trí tuệ, thì người đó có thể đền đáp được công ơn cha mẹ.

Trong Mười vấn Đề Của Chánh Tri Kiến, sự hiểu biết về việc: “Có nghiệp quả trong hành động hay Nghiệp của một người đối với cha mẹ” góp phần tạo nên Chánh Tri Kiến. Vì vậy, mọi người cần luôn luôn tâm niệm sự tôn kính cha mẹ trong mọi lời nói, ý nghĩ và hành động của mình.

Anh, Chị, Họ Hàng cũng là những người xứng đáng được kính trọng, bởi vì họ là những người cùng chăm lo, bảo vệ và giúp đỡ chúng ta cùng với cha mẹ hay những khi cha mẹ bận rộn hay vắng mặt. Những người thầy, người cô dạy chúng ta cũng xứng đáng được tôn kính, bởi vì họ đã dạy cho chúng ta biết đọc, biết viết, dạy nghề nghiệp và khoa học cho chúng ta.

Ở những nước Phương Đông, việc kính trọng người lớn tuổi (kính lão đắc thọ) là cử chỉ thể hiện sự trưởng thành của một người. Bằng cách kính trọng người lớn tuổi, một người sẽ được nhiều ích lợi vì người lớn tuổi khi được kính trọng, thường bỏ công ra khuyên dạy, chỉ dẫn những kinh nghiệm của mình cho người trẻ, vì thông thường người lớn tuổi không chỉ dạy những kinh nghiệm cho những kẻ vô lễ và ít gần gũi với mình. Khi tôn trọng và giúp đỡ người lớn tuổi, một người sẽ được bốn ích lợi như là nghiệp quả sau: tuổi thọ càng cao, vẻ đẹp, sự sung sướng và sức mạnh.

Đối với những Phật tử, sự tôn kính lớn lao nhất được dành cho Tam Bảo, đó là nơi nương tựa tối cao bao gồm Đức Phật, Giáo Pháp và Tăng Đoàn, vì đó là những đối tượng cao quý nhất, đáng tôn thờ nhất, nơi nương tựa cao quý nhất của một người (Xem thêm Chương Quy Y Tam Bảo). Vì lý do này, mà những thành viên hay thánh tăng trong Tăng Đoàn luôn được kính trọng bởi những Phật tử, khi gặp Tăng Ni những Phật tử luôn luôn đảnh lễ và cúi đầu xá lạy để biểu thị lòng tôn kính. Khi tôn kính và đảnh lễ Tăng, Ni, những Phật tử sẽ được ích lợi là buông bỏ, xả bỏ hết niềm cao ngạo hay tự mãn. Tăng Ni cũng luôn luôn vui mừng truyền dạy giáo pháp cho những Phật tử kính tăng, được xem là đối tượng (hay hành xử xứ) thích hợp (gocara) để Tăng Ni thực hiện những việc đối với chúng sinh.

(b) Lòng Kính Trọng Giữa Những Thành Viên Tăng Đoàn

Khi một người trở thành Tỳ kheo (Tăng, Ni), người đó đã rời bỏ cuộc sống gia đình và trở thành người xuất gia. Giáo Pháp và Giới Luật được xem như là người Cha, và người học trò được coi là người con.

Người học trò phải tuân thủ theo những giới luật nghiêm ngặt đối với người thầy, và trong đó có việc tôn kính và phụng sự đã được quy

định rõ trong Luật Tạng, nếu không thực hiện đúng có thể phạm

tội dukkata (tác ác, những tội làm điều sai quấy).

Giới Luật cũng quy định rõ thái độ lễ phép của một Tỳ kheo nhỏ tuổi đối với Tỳ kheo lớn tuổi, phải xưng hô bằng “ngài”, “thầy” (Bhante), trong khi những Tỳ kheo lớn tuổi có thể gọi người nhỏ tuổi bằng “đạo hữu” hay “bạn” (Avuso). Một Tỳ kheo phải nhớ rõ ngày, giờ được thọ giới vào Tăng Đoàn để biết được tuổi hạ của mình mà biết cách xưng hô với những Tỳ kheo hay Tăng Ni khác.

Tương tự vậy, những Sa di cũng phải hết mực kính trọng những Tỳ kheo, Tăng Ni, cho dù những Tăng Ni có thể vừa mới thọ giới vào Tăng Đoàn. Bằng cách này, sự hòa hợp trong Tăng Đoàn luôn luôn được gìn giữ. Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Giới Hạnh • 367

Thông thường, một Tỳ kheo không được phép làm người thầy để thọ giới cho một Tỳ kheo mới nếu người thầy Tỳ kheo không được hơn 10 tuổi Hạ và phải được biết là thông thuộc Kinh, Luật. Ở Miến Điện, những Tỳ kheo đã qua 10 tuổi hạ thì được gọi là “Sayadaw”, có nghĩa là “Sư’, “Thầy” được xưng hô một cách đáng kính.

10. Sự Lễ Phép & Phụng Sự (Veyyavacca)

Tự Điển “Childers’ Pali Dictionary” dịch chữ “veyyacacca” là sự phục vụ, phụng sự của một người ở vị trí, vai vế thấp kém hơn đối với một người cao thượng hơn. Nó cũng hàm ý về thái độ lễ phép, nhún nhường có trong tâm, không còn cao ngạo, khi thực hiện việc phục vụ cho người khác. Quyển “Chú Giải Bộ Pháp Tụ” (Atthasalini)

thì định nghĩa như sau:

“Phụng sự là căn bản của hành động công đức nên được biết trong những hành động qua đó chúng ta thực hiện bổn phận lớn và nhỏ đối với những bậc trưởng lão, chẳng hạn, như khi chúng ta tiếp nhận bình bát của một vị Tỳ Kheo mà chúng ta thấy vừa bước vào làng để khất thự và để đầy thức ăn, và mang dâng cho vị ấy, hoặc đi nhanh đến và tiếp nhận bình bát,…, khi nghe lời kêu gọi “Đến tiếp nhận bình bát của vị Tỳ kheo”.

(a) Sự Lễ Phép & Phụng Sự Giữa Những Phật Tử Tại Gia

Đối với những Phật tử tại gia, việc phục vụ hay phụng sự có nghĩa là phụng sự cha mẹ mình và những bậc trưởng lão và hoàn thành những công việc theo ý muốn của họ. Những dạng phụng sự khác bao gồm việc chăm sóc người bệnh, người già neo đơn, những người ở viện dưỡng lão, trại tế bần, lo lắng cho những nhu cầu của họ. Sự phụng sự lễ phép như việc chăm sóc người bệnh, người già yếu đã được Đức Phật đề cao. Những hành động lễ phép như làm ‘công quả’ đối với cộng đồng, chùa chiềng, đền tháp, như giúp quét dọn, lau chùi sạch sẽ ở Chùa, Tu Viện, nấu ăn, phục vụ thức ăn, rửa chén bát,… cũng là những sự phụng sự đầy công đức. Nghiệp quả tốt cho những hành động công đức này là sẽ được giúp đỡ khi cần, sẽ được toại nguyện mong ước của mình sau này và sẽ có người giúp đỡ, người giúp việc sau này giúp đỡ mình.

(b) Bổn Phận Phục Vụ Giữa Những Tỳ Kheo, Tăng Ni

Đối với những Tỳ kheo, một số bổn phận phải phục vụ cho thầy, sư của mình như là: giúp làm những việc họ cần, rửa bình bát giùm họ, chăm sóc y phục của họ, mời họ uống nước trong hay sau bữa ăn, chuẩn bị khăn nước cho thầy tắm, quét dọn, lau chùi thất của thầy sạch sẽ…

Phần mình, một người thầy phải tận tâm truyền dạy giáo pháp cho đệ tử, và cung cấp cho đệ tử của mình bình bát, y phục và những vật dụng mà đệ tử mình chưa có. Nếu học trò của mình bị bệnh, thì vị thầy phải chăm sóc cho học trò mình đến khi khỏe mạnh. Đó là những giới luật bắt buộc đối với những Tỳ kheo, trừ khi có những ngoại lệ mà người thầy đưa ra và miễn chấp cho học trò của mình, chẳng hạn như người học trò có tâm nguyện dành nhiều thời gian hơn cho việc hành thiền.

Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Giới Hạnh • 369

11. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1) “The Expositor” (Chú Giải Bộ Pháp Tụ - “Atthasalini”), bản dịch của Pe Maung Tin, Hội Kinh Điển Pali (PTS), London.

2) “The Great Chronicles of Buddhas, Vol. 1, Part 1, Anudipani” (Đại Biên Niên Sử Các Vị Phật, Tập 1, Phần 1, Anudipani), tác giả Hòa Thượng Mingun Sayadaw Bhaddanta Vicittasarabhivamsa.

3) “Tự Điển Ngôn Ngữ Pali”, soạn giả R. C. Childers.

4) “The Mahavagga, Vinaya Texts” translated by T.W. Rhys Davids and Hermann Oldenberg, Part 1. Sacred Books of the East, Vol.13. (Bộ “Đại Phẩm, Luật Tạng”, bản dịch của Tiến Sĩ Rhys Davids & Hermann Oldenberg, Phần 1, Thánh Thư Phương Đông, Vol. 13).

XIV

MƯỜI CĂN BẢN CỦA

HÀNH ĐỘNG CÔNG ĐỨC

PHẦN BA: NHÓM ThiỀN (BHAVANA)

NỘI DUNG

1. Điều Kỳ Diệu Của Năng Lực Giáo Pháp 2. Dhamma-desana)

Sự Truyền Dạy Giáo Pháp ( 3.

Sự Truyền Dạy Giáo Pháp Bởi Cư Sĩ và Những Ích Lợi 4. Dhamma-savana)

Lắng Nghe Giáo Pháp ( 5.

Cách Thức Đúng Đắn Để Lắng Nghe Giáo Pháp và Những Ích Lợi 6. Ditthijukamma)

Chỉnh Lý Quan Điểm, Niềm Tin – Chánh Tín ( 7.

Những Loại Tà Kiến 8.

Những Ích Lợi Của Việc Chỉnh Lý Quan Điểm, Củng Cố

Niềm Tin 9.Sách & Tài Liệu Tham Khảo Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 371

1. Sự Kỳ Diệu Của Năng Lực Giáo Pháp (Dhamma)

Vào một lần nọ, khi Đức Phật đang cư ngụ ở vùng Nalanda trong khu Vườn Xoài của thí chủ Pavarika, thì có một Phật tử tại gia, tên là Kevaddha, đến xin gặp Phật và thỉnh cầu Phật cử một Tỳ kheo biểu diễn những thần thông kỳ diệu để cho những người dân ở thành Nalanda càng thêm tin tưởng vào Đức Phật và vì vậy, nhiều người sẽ trở thành Phật tử. Tuy nhiên, Đức Phật đã từ chối lời thỉnh cầu này. Đức Phật bảo rằng, Người cũng chưa bao giờ dạy Giáo Pháp (Dhamma) cho những Tỳ kheo là: “Này Tỳ kheo, hãy ra ngoài biểu diễn thần thông biến hóa cho những cư sĩ áo trắng xem”.

Đức Phật đã trả lời y hệt như vậy, khi người đó tiếp tục thỉnh cầu lần thứ hai. Đến lần thứ ba, Đức Phật bắt đầu chỉ cho ông ta về 3 điều kỳ diệu mà Đức Phật đã biết được và giác ngộ được bằng trí tuệ bên trong của bản thân mình.

Đầu tiên là những năng lực thần thông (iddhi patihariya) bao gồm một số khả năng siêu phàm là trở thành nhiều người cùng một lúc, thường gọi là nhân đôi, nhân ba và khả năng đi xuyên qua tường, bay trên không trung và đi trên mặt nước, và thậm chí có thể lên thăm cõi trời Phạm Thiên. Thần thông này bị Đức Phật từ chối, vì nó giống như những huyền thuật Gandhari (Kiện-đà-lê). Điều kỳ diệu thứ hai là khả năng đọc tâm (adesana patihariya) của người khác, cũng không được Đức Phật tán đồng bởi vì nó có thể được hiểu nhầm là thông thuật được gọi là “viên ngọc của ý nghĩ” (cintamani) hay huyền thuật Manika. Đức Phật khuyến khích điều kỳ diệu thứ ba, đó là của sự Giáo huấn, Truyền dạy (anusasani patihariya) vì nó đưa đến sự tu dưỡng Giới Hạnh Đạo Đức, Chánh Định và Trí Tuệ để cuối cùng dẫn đến diệt trừ những ô nhiễm (Asavakkhaya Nana) và sự giác ngộ Niết-bàn (Nibbana), chấm dứt đau khổ. Điều kỳ diệu lớn nhất chỉ có thể tồn tại trong khi có chân lý Phật Pháp (Buddha sasana).

2. Việc Truyền Dạy Giáo Pháp (Dhamma-desana)

Trong quyển Chú Giải Bộ Pháp Tụ (Atthasalini), định nghĩa về sự truyền đạt Giáo Pháp được ghi như sau:

“Từ mong muốn có được hay suy nghĩ rằng “Như vậy họ sẽ biết được ta là một người thuyết pháp”, một số người sẽ thuyết giảng bài pháp. Bài thuyết pháp đó không mang lại kết quả. Người đã thoát khỏi động cơ chính đó, không còn làm vì danh lợi, và giảng dạy Giáo Pháo mà mình đã thông thuộc - đó là căn bản của hành động công đức của việc truyền dạy”.

(a) Cách Thức Thanh Tịnh và Đúng Đắn Khi Truyền Dạy

Giáo Pháp

Trong Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta ii, 199), Đức Phật đã phân biệt 2 loại thầy (đạo sư) với 2 cách thức thuyết pháp, đó là:

• không thanh tịnh và không đúng

Cách thức thuyết pháp đắn, là tư cách của loại đạo sư với suy nghĩ là: “Mỗi người sẽ thỏa mãn với những lời ta dạy và sẽ vâng theo lời ta và sẽ ủng hộ ta”.

Cách thức thuyết pháp

• thanh tịnh và đúng đắn, là tư cách

của những người thầy với suy nghĩ là: “Sau khi họ nghe mình thuyết giảng, họ sẽ hiểu biết và trân trọng Giáo Pháp (Dhamma) và bắt đầu thực hành những giới hạnh, định tâm và trí tuệ theo con đường “Bát Chánh Đạo”, vì thế họ có khả năng được giải thoát khỏi đau khổ”. Vì vậy, những vị thầy này giảng dạy Giáo Pháp cho người khác vì Giáo Pháp dẫn đến sự giải thoát và bởi vì lòng bi mẫn của người thuyết giảng dành cho họ. Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 373

(b) Câu Chuyện về con Cá Vàng Với Hơi Thở Hôi Thối

Story of the Golden Fish with a Stinking Breath

Việc thuyết giảng để có được danh và được những thứ khác là hành động dẫn đến đau khổ như trong trường hợp thầy Tỳ kheo trong lịch sử tên là Kapila đã được nói đến trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada 334-337). Trong Phật kiếp của Đức Phật Kassapa (Ca-Diếp), hai anh em đều trở thành Tỳ kheo. Người anh lớn thì lo tu tạo thiền hành và chứng ngộ thành một A-la-hán. Người em tên là Kapila miệt mài nghiên cứu Tam Tạng Kinh (Tipitaka) và trở thành một giảng sư thông thuộc kiến thức kinh điển và có rất nhiều đệ tử và vì vậy cũng rất nhiều người cúng dường. Vì vậy Kapila trở nên rất tự phụ về kiến thức của mình đến nỗi vị ấy luôn tuyên bố lời nói của bất cứ ai là sai hay đúng, mặc dù sự thật thì những lời nói đó là ngược lại.

Nhiều Tỳ kheo tốt bụng đã nhắc nhở vị thầy đó nên trung thành và trích dẫn đúng trong Giáo Pháp và Giới Luật, nhưng vị thầy Kapila thì quá say sưa với kiến thức của mình, thậm chí còn quay lại chê bai và hạ nhục những vị Tỳ kheo đã có lòng nhắc nhở mình. Cứ theo cách này, vị thầy Kapila đã rơi vào con đường bất thiện và đã làm trể nãi tiến trình truyền Pháp của Đức Phật Kassapa. Khi vị thầy đó chết, vị đó đã bị đọa xuống tận địa ngục A-tỳ (Avici) chịu đày đọa và đau khổ muôn kiếp. Và vì những tà pháp mà ông đã truyền giảng vẫn còn là nghiệp ác chưa trả hết, nên đến tận Phật kiếp này, ông sinh ra thành một con Cá Vàng sống trong sông Aciravati ở Savatthi (Xá-Vệ). Con cá vàng bị bắt và người ta đem đến trước Đức Phật (Thích Ca). Ngay khi con cá vàng mở miệng ra, một mùi hôi thối bốc lên làm tanh tưởi cả nơi đó. Lúc đó, Đức Phật đã kể lại về kiếp quá khứ của con cá là Tỳ kheo Kapila. Bởi vì, dù gì vị này cũng nghiên cứu và truyền dạy và tán dương đề tài là Phật pháp nên vị ấy còn được sắc vàng trên da mình, nhưng vị ấy giảng dạy không theo cách thức thanh tịnh và đúng đắn, thậm chí còn phỉ báng những vị Tỳ kheo tốt nhắc nhở, nên bây giờ mở miệng ra là bay mùi hôi thối. Sau đó, con cá vàng chết lại tiếp tục bị tái sinh vào địa ngục A-tỳ.

3. Việc Truyền Dạy Giáo Pháp bởi Những Phật Tử Cư Sĩ và Những Ích Lợi

Mặc dù những Phật tử tại gia không thông suốt Giáo Pháp bằng các tu sĩ, các sư thầy, nhưng các cư sĩ vẫn có thể giảng dạy Giáo Pháp cho những Phật Tử khác trong hay ngoài đạo tràng của mình, theo sự khuyến khích của Đức Phật được ghi chép lại trong Tăng Chi Bộ Kinh (Anguttara iv, 219). Và nếu thành công, người truyền dạy có thể làm cho những Phật tử khác hiểu biết Phật Pháp cùng trình độ hiểu biết mà mình có được.

Như vậy, khi một người có được • Lòng Tin của mình vào Phật, Pháp, Tăng, người đó cũng có thể truyền tải lòng tin đó cho những người khác.

• Giới Hạnh cho mình, thì người Khi một người cố giữ gìn được đó cũng có thể truyền dạy cho người khác việc tuân giữ giới hạnh đạo đức. Khi một người

• chứng đạt được sự Giải Thoát cho mình, người

ấy cũng có thể truyền dạy người khác tu tập để có được sự giải thoát tương tự.

Khi một người luôn mong ước chính mình

• gặp được thánh

Tăng, mong ước được nghe Chánh Pháp; luôn giữ tâm của mình chánh niệm về Giáo Pháp (Dhamma); luôn giữ mình chánh niệm về Giáo Pháp mình đã nghe học được; quán Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 375 chiếu những ý nghĩa của Giáo Pháp; hiểu biết rõ về khía cạnh ngữ nghĩa và khía cạnh tâm linh đích thực của Giáo Pháp; và bước đi đúng theo con đường đó; và phấn đấu truyền tải lại cho những Phật tử khác, thì người cư sĩ đó đã làm tăng ích lợi cho bản thân mình cũng như ích lợi cho những người khác.

▪ Ích Lợi Của Việc Tuyền Dạy Giáo Pháp

• Trong cách thức đúng đắn và thanh tịnh, một người mong muốn truyền dạy giáo pháp cho những người khác, thì bản thân mình thường xuyên thực hành giáo pháp (Dhamma) để thấy được lợi ích trước khi người đó thành thục để truyền dạy cho người khác. Bằng cách đó, người đó càng tiến bộ về mặt giáo pháp (Dhamma). Kết quả của hành động hay quá trình truyền dạy giáo pháp một cách thanh tịnh và đúng đắn chính là sự thành công trong công việc chứng đạt trên con đường thánh Đạo và chứng đắc thánh đạo Quả, bởi vì Giáo Pháp (Dhamma) là nguyên nhân tạo ra quả “thành công”.

• bố thí Trong tất cả những quà tặng, bố thí, thì sự truyền dạy, Pháp (Dhamma) là cao quý nhất. Vì vậy, những ai có những kiến thức, tiến bộ về giáo pháp (Dhamma) và cống hiến công sức và thời gian để truyền thụ lại cho những người lớn và trẻ em trong các trường học thì xứng đáng được khen ngợi là người truyền bá chánh pháp của Đức Phật, trong bối cảnh con người đang chìm ngập trong chủ nghĩa vật chất và tà kiến. Những người thầy chịu khó như vậy sẽ được tôn trọng trong những cộng đồng Phật giáo.

4. Lắng Nghe Giáo Pháp

Quyển Chú Giải Bộ Pháp Tụ (Atthasalini) định nghĩa biết lắng nghe Giáo Pháp như sau:

“Những ai lắng nghe giáo pháp, và nghĩ rằng: “Vì việc nghe pháp này, họ sẽ cho rằng mình là một người sùng đạo”- thì không đem lại nhiều nhỏi kết quả gì. Người khác thì bằng sự nhẹ nhàng trong lòng, tràn đầy lòng thiện tốt, lắng nghe giáo pháp và nghĩ rằng: “Sẽ mang lại nhiều kết quả cho mình! Đây chính là lắng nghe Giáo Pháp”. Trong Tăng Chi Bộ Kinh (Anguttara i, 129), Đức Phật mô tả ba loại người nghe Pháp, đó là:

• không tập trung, nghe mà Loại người nghe Pháp với tâm trí chẳng hiểu gì, như nước đổ lá môn. Người đó cũng được so sánh như một cái bát úp lại, dù đổ bao nhiêu nước cũng chảy ra hết. • bị phân tán, tức là loại người nghe từ Loại nghe Pháp với tâm trí đầu đến cuối, cũng có thể hiểu, nhưng không bao giờ thèm nhớ một điều gì, bị phân tán. Như một đống đồ ăn để trên đùi chân, khi đứng dậy, tất cả đồ ăn đều đổ xuống đất hết, vì họ chẳng bao giờ chú tâm hay ghi nhớ điều gì.

• hiểu biết, bao quát và chú

Người lắng nghe Pháp với tâm trí tâm, và sau khi đứng dậy, người đó vẫn còn ghi nhớ những lời dạy của Giáo Pháp. Người đó được so sánh như một cái bát để ngửa, nước rớt vào không bị chảy ra. Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 377

▪ Câu Chuyện Về Một Thiên Thần (deva) Bị Xao Lãng Trong Lúc

Nghe Bài Pháp Thứ Nhất

Chú Tâm hoàn toàn khi lắng nghe Giáo Pháp (Dhamma) là điều kiện Tối Ưu cần thiết nếu một người muốn có được lợi lạc từ buổi nghe thuyết pháp. Điều này được minh họa trong Bài Thuyết Giảng của thiền sư Mahasi Sayadaw về Kinh Hemavata Sutta nói về một thiên thần tên là Satagiri. Khi Đức Phật đến khai giảng bài Thuyết Pháp Đầu Tiên ở Vườn Nai, Isipatana 2 tháng sau khi Người Giác Ngộ, thì thiên thần Satagiri cũng có mặt cùng hàng triệu những thiên thần để nghe thuyết giảng. Nhưng thay vì lắng nghe Giáo Pháp, thiên thần này chỉ lo tìm bạn mình là thiên thần Hemavata từ trong số những người đến nghe bài Pháp. Sau khi kết thúc bài Pháp, ngài Kondanna (Kiều-Trần-Như) và hàng triệu thiên thần và trời Phạm Thiên đều chứng đắc thánh quả Nhập Lưu (Sotapanna), nhưng Satagiri thì không, vì đã xao lãng tâm trí vào việc khác.

Sau đó, thiên thần tìm gặp được bạn của mình là Hemavata ở bên trên thành Vương Xá (Rajagaha) và cả hai cùng nói chuyện về Đức Phật. Một cô gái tên là Kali, con của một thương nhân tình cờ nghe được câu chuyện của hai thiên thần và đã chú tâm lắng nghe thiên thần Satagiri đang nói về những đức hạnh của Đức Phật. Trong quá trình lắng nghe chăm chú này thì cô gái chứng đắc được quả nhập lưu (Sotapanna). Trong số những nữ Phật tử tại gia thời đó, Đức Phật gọi cô gái này là người trưởng nữ trong số những người chứng ngộ lòng

tin bất thối chuyển đó, thậm chí khi lắng nghe người khác một

cách chú tâm như vậy. (Nếu đã là chân lý, đạo lý đúng đắn, thì nó được nói ra từ ai không quan trọng, nhưng quan trọng là ở người biết lắng nghe và hiểu biết. -ND). Còn về hai thiên thần đó, họ cùng bay đến, cùng với những tùy tùng của họ, tôn kính Đức Phật lúc bấy giờ đang ngụ tại khu Rừng Uruvela. Ở đó, thiên thần đã đặt những câu hỏi xin Đức Phật giảng giải. Ngay sau khi lắng nghe Đức Phật giảng giải cả hai thiên thần cùng 1.000 người tùy tùng của họ đều chứng đắc thánh quả Nhập Lưu (Sotapannas).

5. Cách Thức Đúng Đắn Để Lắng Nghe Giảng Pháp và Lợi Ích

Cách thức để chú tâm khi nghe giảng giáo pháp được mô tả trong Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta ii, 220), nói về ngài Kassapa (Ca-Diếp), như sau:

• • • Một bài thuyết pháp khi được giảng phải được lắng nghe sao cho người nghe có được ích lợi. Từ thái độ đúng đắn này thì người nghe mới chú tâm hoàn toàn đến những gì được thuyết giảng, và vì vậy không để sót một từ ngữ nào, để hiểu đúng, hiểu đầy đủ ý nghĩa của bài thuyết pháp. Người nghe nên chú tâm vào từng chữ của bài Giáo Pháp và những từ ngữ được nghe một cách đúng đắn này sẽ được áp dụng vào trong việc thực hành Giáo Pháp.

Bằng cách tập trung vào bài thuyết giảng, tâm của người sẽ trở nên tĩnh lặng và thấm nhuần vào bài thuyết giảng; người đó sẽ không còn bị bên ngoài tác động, và vì vậy, tâm được thanh tịnh. Kinh Điển đã ghi lại nhiều trường hợp thính giả trong lịch sử đã giác ngộ bằng cách chú tâm lắng nghe Đức

Phật hay A-la-hán giảng giải Giáo Pháp.

Theo những luận giảng, những người vừa nghe xong một bài thuyết giảng giáo pháp chứng đắc được những tầng thánh Quả • • Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 379 thứ nhất hay cao hơn không còn tồn tại trong thời mạt pháp này nữa. Tuy nhiên, mọi người đều nên chú tâm lắng nghe

thuyết giảng Giáo Pháp từ những bậc thánh nhân, hiền trí

một khi tự mình không thể lý giải hết ý nghĩa Giáo Pháp. Khi lắng nghe thuyết giảng như vậy, chúng ta có được kiến thức

hay trí thông qua việc nghe học (Sutamaya Panna), còn gọi

là Văn trí; trong khi đó kiến thức do tự mình tư duy, tự học, tự chứng thấy được gọi là kiến thức hay trí thông qua tư duy (Cintamaya Panna), còn gọi là Tư trí; Và kiến thức hay trí có được từ sự chứng ngộ bên trong, minh sát tuệ thông qua tu tập, hành thiền thì được gọi là trí do Thiền tập (Bhavanamaya

Panna), còn gọi là Tu trí.

Kinh Hạnh Phúc hay Kinh Điềm Lành (Mangala Sutta) có ghi chép rằng: “Gần gũi người trí hiền, Là Phúc Lành Cao Nhất”, bởi vì khi chúng ta lắng nghe những bậc hiền trí, những thánh nhân giảng giải giáo pháp, chúng ta đạt được những trí tuệ từ họ. Và trí tuệ giác ngộ là phúc lành cao thượng nhất.

(Ba loại trí trên gọi tắt là Văn, Tư, Tu. Hai loại trí đầu tiên còn được gọi là “trí hữu” sư, tức còn phải tùy thuộc vào người giảng giáo pháp và sự suy luận, hiểu biết thông qua giáo pháp như người thầy. Còn loại trí cuối cùng được gọi là “trí vô sư”, trí do tự mình tu tập, thiền tập mà có được, chứng ngộ được. ND).

Nói theo ngôn ngữ của thế gian và thực tế cuộc sống, hai loại kiến thức hay trí đầu tiên là Cintamaya Panna and Sutamaya Panna thì hiển hiện rất nhiều. Tất cả những ngành nghệ thuật và khoa học mà chúng ta học ở các trường và các Đại Học chẳng hạn, kiến thức có được là do nghe học và đó là loại trí Sutamaya Panna. Nhiều ngành nghề đòi hỏi những nỗ lực, suy nghiệm hay năng khiếu cá nhân hay do tự bản thân mình nghiên cứu, chứ không phải do nghe học là làm được, thì thuộc về loại trí do tư duy của mình (Cintamaya Panna). Cho nên ngay cả trong đời sống thực tế, nếu bạn muốn có một kiến thức và một nghề nghiệp đàng hoàng để ổn định cuộc sống, thì hai thứ cần thiết phải có là phải chú tâm nghe học và tự tư duy, nghiên cứu cho bản thân mình về một đề tài, một khoa học, một nghệ thuật hay một nghề nghiệp nào đó. Việc tu tập cũng vậy, hai phẩm chất này rất quan trọng để trang bị những tri kiến và trí tuệ cần thiết trên con đường đi tìm trí tuệ minh sát thông qua việc hành thiền.

6. Chỉnh Lý Quan Điểm, Niềm Tin Của Mình – Chánh Tín

(Ditthijukamma)

Củng cố quan điểm hay niềm tin của mình là một hành vi đạo đức nhằm sửa chửa, chỉnh đốn lại những quan điểm sai trái của mình để xác lập sự hiểu biết đúng đắn hay chánh tri kiến (samma-ditthi) về Mười Vấn Đề, Quy Luật Nghiệp (Kamma), Trí Tuệ Nhìn Thấu Suốt hay Trí Tuệ Minh Sát (Vipassana) và kiến thức xuất thế gian về Tứ Diệu Đế. (Xem thêm, phần “Chánh Tri Kiến” trong Chương III, “Bát

Chánh Đạo”).

7. Những Dạng Tà Kiến (Miccha-ditthi)

Tà là nghiêng, là lệch, là không ngay thẳng. Tà kiến là những tri kiến, những quan điểm sai lầm, sai trái.

Trong Kinh Phạm Võng (Brahmajala Sutta) thuộc Trường Bộ Kinh (Digha Nikaya), Đức Phật đã nêu ra 62 loại tà kiến, mà tất cả chúng đều có thể được xếp vào những dạng sau:

Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 381 a) Niềm tin vào linh hồn bất biệt, một bản ngã trường tồn; b) Sự lẫn tránh hay lươn lẹo; c) Niềm tin vào những sự vật khởi sinh không có nguyên nhân; d) Niềm tin rằng những cảnh giới phúc lành, lạc cảnh tương ứng với những tầng thiền định (jhanic) là những cảnh giới hạnh phúc cao nhất.

Trong những loại tà kiến trên, Đức Phật nhấn mạnh 3 loại tà kiến mà con người thường hay nắm giữ, và thường dẫn đến những cực đoan và họ trở thành những người mang quan điểm là hành động không tạo ra nghiệp quả, không có gì tạo nguyên nhân cho những sự việc khác, còn gọi là Vô Hành Kiến hay Vô nhân kiến (akiriya-ditthi). Những loại tà kiến đó là:

i) Quan Điểm Chỉ Tin Nguyên Nhân Tiền Định

(Pubbekata-hetu ditthi)

Quan điểm này cho rằng tất cả những cảm thọ của chúng sinh trong kiếp này đều là do nhân và duyên của kiếp trước và chỉ tạo ra bởi duy nhất những hành động có ý chí (ý hành) trong kiếp quá khứ. Đây là dạng quan điểm chỉ tin vào Nghiệp của kiếp quá khứ mà thôi.

ii) Quan Điểm cho Nguyên Nhân là do Đấng Siêu Nhiên Hay Đấng

Tạo Hóa (Issaranimma-hetu ditthi)

Quan điểm này cho rằng tất cả những cảm thọ của chúng sinh trong

kiếp này đều là do một thế lực siêu nhiên hay một đấng tạo hóa

tạo ra.

iii) Quan Điểm cho mọi Nguyên Nhân là do Ngẫu Nhiên

(Ahetu-apaccaya ditthi)

Quan điểm này cho rằng tất cả những cảm thọ của chúng sinh trong kiếp này đều là do tự chúng khởi sinh một cách ngẫu nhiên, không

có nguyên nhân hay điều kiện hay duyên nào tạo ra hết. Nên, quan

điểm này còn được gọi là Vô Nhân Vô Duyên Luận.

Trong Tăng Chi Bộ Kinh (Anguttara i, 173), Đức Phật đã bác bỏ những tà kiến, lập luận trên như sau: • Có những người, do những hành vi ý chí (nghiệp) trong quá khứ của họ, sẽ sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời vu khống, nói lời cay nghiệt, nói chuyện tầm phào, vô ích, tham lam, sân hận, và nắm giữ tà kiến. Đó là do họ không tin vào hiệu lực của những hành động hiện tại, hay Nghiệp hiện tại. Vì vậy, họ

không có mong muốn (chanda) hay nỗ lực (viriya) để phân

biệt những hành động nào nên làm và những hành động nào nên tránh. Đối với những người như vậy, không thể có được những niềm tin đúng đắn để dẫn đến chấm dứt ô nhiễm.

• Thượng Đế sáng tạo hay

Cũng như vậy, những người tin vào

những người tin thuyết mọi sự vật khởi sinh không có nhân và

duyên sẽ sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, v.v… Đó là do họ không tin vào hiệu lực của những hành động hiện tại hay Nghiệp hiện tại. Vì vậy, họ không có mong muốn (chanda) hay nỗ lực (viriya) để phân biệt những hành động nào nên làm và những hành động nào nên tránh. Đối với những người như vậy, không thể có được những niềm tin đúng đắn để dẫn đến chấm dứt ô nhiễm.

• nghe học từ những

Trên thế gian này, chỉ có những việc như “

bậc hiền trí thuyết giảng” (Văn) và “xem xét hay tư duy một

cách khôn khéo” (Tư) là những điều kiện để một người trở Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 383 thành khôn ngoan và đức hạnh. Nếu 3 quan điểm cực đoan trên không chấp nhận những nguyên nhân hiện tại là đúng, vậy thì những việc như “nghe học từ những bậc hiền trí thuyết giảng” (Văn) và “xem xét hay tư duy một cách khôn khéo” (Tư) sẽ trở thành vô ích và không mang lại kết quả gì, bởi vì những loại người trên cho rằng “để trở thành một người khôn hay một kẻ ngu” chỉ đơn giản là do nghiệp quá khứ, hoặc do đấng tạo hóa, hoặc không do nhân duyên nào cả, chỉ là ngẫu nhiên. Tuy nhiên, chúng ta biết rõ những quan điểm cực đoan đó là sai trái.

8. Những Ích Lợi Của Việc Chỉnh Lý Quan Điểm Hay Củng

Cố Chánh Tính

Bằng cách chỉnh lý quan điểm của mình, một người có được Chánh Tri Kiến, dẫn đến những cảnh giới phúc lành và Niết-bàn (Nibbana), trong khi đó những tà kiến thì dẫn dắt người đến những cảnh giới đau khổ. Cũng giống như những sự vật do duyên tạo ra (tức những pháp hữu vi), Chánh Kiến có được cũng do những nguyên nhân và điều kiện (duyên), đó là: a) những giáo lý,

Sự lắng nghe (nghe học) một cách chú tâm

hướng dẫn và những pháp thoại về chân lý đúng với lẽ thật đó là “Tứ Diệu Đế”.

b) bằng cách quán

Sự chú tâm, chánh niệm một cách khôn khéo

chiếu hay xem xét những chân lý với lẽ thật trên đời:

i) ii) iii) iv) Những thứ vô thường là vô thường.

Khổ

là khổ, không sung sướng, khoái lạc

Vô ngã

là vô ngã, không có bản ngã nào

Xấu

là xấu, không phải là đẹp.

c) Ba (3) loại Chánh Tri Kiến

phải được hiểu rõ, đó là:

i) Sự Hiểu Biết rõ về Mười Vấn Đề (Xem phần “Chánh Tri Kiến”, Chương III, “Bát Chánh Đạo”).

ii) Sự hiểu biết đúng đắn và sâu sắc về Quy Luật của Nghiệp (Kamma), đó là: “Mọi chúng sinh là chủ nhân của nghiệp của mình, tức là những hành động trong quá khứ và hiện tại, sẽ tạo ra những (nghiệp) quả tương ứng”.

iii) Sự hiểu biết đúng đắn về bản chất đích thực của những tiến trình vật chất và tâm linh (danh sắc), quan hệ nhân & quả, Trí Tuệ Nhìn Thấu Suốt hay Trí Tuệ Minh Sát (Vipassana) và những kiến thức xuất thế gian của Tứ

Diệu Đế.

Hai loại hiểu biết đầu có thể có được bằng cách nghe, học, nhưng loại hiểu biết cuối cùng chỉ được thông qua việc thực hành Thiền Minh Sát Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Vipassana). Về vấn đề Thiền Phật Giáo, là một phần quan trọng trong Nhóm Thiền (của Mười Căn bản của Hành Động Công Đức), sẽ được bàn luận trong Chương tiếp theo. Mười Căn Bản Của Hành Động Công Đức: Nhóm Thiền • 385

9. Sách & Tài Liệu Tham Khảo

1) “The Expositor” (Chú Giải Bộ Pháp Tụ – “Atthasalini”), bản dịch của Pe Maung Tin, Hội Kinh Điển Pali (PTS), London.

2) “Câu Chuyện Về Con Cá Vàng Với Hơi Thở Hôi Thối”, trong “Buddhist Legend” (Giai Thoại Phật Giáo, Phần 3), tác giả Eugene Watson Burlingame, Hội Kinh Điển Pali (PTS), London.

3) “Bài Thuyết Giảng về Kinh Hemavata Sutta” của Thiền Sư Mahasi Sayadaw, Miến Điện.

4) “Sammaditthi Dipani” – “The Manual of Right Views” (Cẩm Nang về Chánh Tri Kiến), tác giả Đại Trưởng Lão Mahathera Ledi Sayadaw, Aggamahapandita.

XV

“THIỀN MINH SÁT” CỦA PHẬT GIÁO

NỘI DUNG

1. Bhavana) Khác Nhau Những Loại Thiền ( 2. Samatha)

Đối Tượng Thiền Trong Thiền Định ( 3. Vipassana)

Mục Đích Của Thiền Minh Sát ( 4.

Vai Trò Của Chánh Niệm Trong Thiền Minh Sát 5. Satipatthana)

Bốn Nền Tảng Chánh Niệm – Tứ Niệm Xứ ( 6.

Thiền Minh Sát Thực Hành 7.

Những Ích Lợi Của Thiền Minh Sát 8.

Chú Giải 9.Sách & Tài Liệu Tham Khảo “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 387

1. Những Loại Thiền (Bhavana) Khác Nhau

Trong tiếng Pali, từ ‘bhavana’ có nghĩa là “sự phát triển” hay “sự tu dưỡng”. Trong Kinh Điển, nó chỉ những phương pháp phát triển và tu dưỡng Tâm, được gọi là “thiền”. Có 2 loại thiền (bhavana), đó là:

(I) Thiền Định (Samatha Bhavana) hay Thiền Định Tâm

‘Samatha’ có nghĩa là sự “an tĩnh” hay “tĩnh lặng”, là trạng thái tập trung, không dao động và bình lặng của tâm. Nó được gọi là trang thái tĩnh lặng vì nó làm dịu lặng năm (5) chướng ngại (nivaranas) bao gồm cả si mê. Khi tâm đang tập trung sâu sắc hay “định” vào một đối tượng hành thiền, thì tất cả những chướng ngại như: (1) tham dục, (2) sân hận, (3) lười biếng và ngái ngủ, (4) bất an và lo lắng; và

(5) nghi ngờ

không có mặt trong tâm, vì tâm đang tập trung vào đối tượng rồi. Khi tâm không còn bị dính những chướng ngại này, người hành thiền cảm thấy được sự tĩnh lặng, yên bình và hạnh phúc. Kết quả của việc thiền định (Samatha) là có thể mang lại những mức độ hạnh phúc, hỷ lạc khi đã đạt được mức độ tập trung hay định sâu

(samadhi), như là Cận Định (Upacara) hay Định Định / Định An

Chỉ (Appana), được gọi là những tầng Thiền Định (Jhana), nhưng những dạng “định” này không giúp cho người hành thiền hiểu rõ một cách đúng đắn về những hiện tượng thân tâm đích thực “như chúng là”.

(ii) Thiền Minh Sát (Vipassana Bhavana)

Trong tiếng Pali, từ ‘Vipassana’ là danh từ ghép hai từ khác là: “Vi” có nghĩa là “bằng nhiều cách khác nhau” và “passana” có nghĩa là “thấy”. Vì vậy, nguyên chữ “Vipassana” có nghĩa là “thấy bằng nhiều cách khác nhau”, và khi được dùng trong ý nghĩa về “Thiền” thì “Vipassana” có nghĩa là: “thấy mọi đối tượng hay hiện tượng là vô thường (anicca), khổ (dukkha) và vô ngã (anatta).

Nguyên tắc của Thiền Minh Sát là “quan sát” hay “quán sát” bất kỳ quá trình tâm vật lý khởi sinh lên ngay trong khoảng khắc này. Như vậy việc định tâm không phải được cố định chỉ trên một đối tượng riêng lẻ nào, mà trên những khoảng khắc định tâm hay sát-na định (khanika samadhi) khởi sinh lên khi tâm không còn dính với năm chướng ngại. Trong lúc này, tâm có thể “lưu ý” bất cứ đối tượng nào nổi lên hay khởi sinh một cách mạnh mẽ, và nó sẽ lộ ra bản chất đích thực của nó (yathabhuta).

2. Những Đối Tượng Thiền Trong Thiền Định (Samatha)

Vì Thức không bao giờ khởi sinh nếu không có một đối tượng, cho nên chúng ta cần những đối tượng thích hợp cho việc hành thiền, phát triển tâm. Đối tượng dùng cho việc hành thiền được gọi là “kammatthana”, nghĩa đen là “nơi làm việc của tâm” hay còn gọi là “nghiệp xứ” hay “hành xứ’ (HV). Không giống với Thiền Minh Sát (Vipassana) có đối tượng là thật và có những đặc tính, dấu hiệu của vô thường, khổ và vô ngã, Thiền Định (Samatha) thì có đối tượng cố định, không thay đổi để “nhử” tâm, “cuốn hút” tâm tập trung vào và bằng cách đó đạt được sự tập trung cao độ hay Định (samadhi). Đức Phật đã mô tả tất cả 40 đối tượng dành cho việc Thiền Định để tâm an tĩnh. Chúng được xếp thành được xếp thành 7 loại sau đây:

“Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 389

• Kasinas): Đó là Đất, Nước, Gió,

10 Đối Tượng Nguyên Vẹn (

Lửa, màu Xanh, Vàng, Đỏ, Trắng, Không gian, và Ánh sáng. “Kasina” có nghĩa là: “toàn thể”, “toàn bộ”. Nó được gọi như vậy vì những đối tượng này có thể được quán sát một cách hoàn toàn trong khi thiền.

• : Đó là 10 loại xác chết của người.

10 Đối Tượng Gớm Ghiếc

• : Đó là Sự tưởng niệm Phật,

10 Đối Tượng Tưởng Niệm

Pháp, Tăng, Giới Hạnh; Sự Giải Thoát, những Thiên Thần (Devas), hay Trời; Sự Yên Bình; Cái Chết; 32 bộ phận cơ thể và Hơi thở.

4 (Tứ) Vô Lượng Tâm

• : Đó là Từ, Bi, Hỷ, Xả.

4 Cõi Trời Vô Sắc Giới

• : Đó là Cõi Không Vô Biên, Cõi Thức Vô Biên, Cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng.

1

• Sự quán tưởng về sự Gớm Ghiếc của Thức ăn.

• Sự phân tích về Bốn Yếu Tố Tứ Đại.

1

Về vấn đề lôi cuốn “sự tập trung”, có 2 loại đối tượng thiền lôi cuốn những dạng Định như: một loại chỉ tạo ra những tầng thiền Cận Định Cận Định (upacara); một loại tạo ra được cả 2 dạng định Cận Định và tầng thiền Định Định, tức Định An Chỉ

(appana Jhana).

Trong số 40 đối tượng hành thiền trên, 10 loại có khả năng chỉ tạo ra Cận Định, đó là: 8 loại Đối tượng tưởng niệm đầu tiên, và Sự Quán tưởng về sự Ghớm Ghiếc của Thức Ăn, và Sự Phân tích về Bốn Yếu

Tố Tứ Đại. Còn 30 loại đối tượng hay chủ đề thiền định kia có thể tạo ra Cận Định hoặc tầng “Thiền Định” (Định Định hay Định An Chỉ), “Jhana” .

3. Mục Đích Của Thiền Minh Sát (Vipassana)

Mục đích của Thiền Minh Sát (Vipassana) là đi đến hay đạt được sự chấm dứt đau khổ, thông qua quá trình nhìn thấu suốt, hiểu rõ một cách đúng đắn quá trình thân tâm (vật chất & tâm linh) và bản chất đích thực của nó. Để làm được điều này, người hành thiền cần có một mức độ “Định” tâm. Sự định tâm này có thể đạt được bằng việc chánh niệm liên tục, không gián đoạn vào những quá trình sinh vật lý thân tâm trong cơ thể. (Ngay chỗ này, giống như loại “Thiền định”, ta hãy coi những hiện tượng, quá trình thân tâm trong mình là “đối tượng thiền”, đối tượng quán sát, và khi quán sát liên tục, tức chánh niệm, thì có thể đạt được một số “Định tâm” – ND).

Đến lúc này, chúng ta đã bắt đầu hiểu ra sự khác nhau giữa Thiền Định (Samatha) và Thiền Minh Sát (Vipassana).

Mục đích của Thiền Định (Samatha) là tìm kiếm sự hạnh phúc, hỷ lạc thông qua những sự “định” sâu hay những “tầng thiền định”. Vì vậy, những người Thiền Định nhấn mạnh đến sự tập trung của tâm, tức Định tâm. Để làm điều này người thiền định chỉ cần một đối tượng riêng lẻ, cố định. Còn ở Thiền Minh Sát (Vipassana), người hành thiền nhấn mạnh vào “sự hiểu biết đúng đắn” về những quá trình thân-tâm và “bản chất đích thực” của chúng. Như vậy là mỗi khi những quá trình về Thân nổi lên hay khởi sinh, thì mình cứ quán sát nó như vậy, chỉ để xem bản chất của nó mà thôi. Như vậy, chúng ta sẽ có rất nhiều những đối tượng hành thiền ở đây. Nói cho đúng, bất kỳ quá trình vật lý và tâm linh nào của cơ thể cũng có thể là đối tượng của Thiền Minh Sát.

Vì mục đích và kết quả của Thiền Định (Samatha) và Thiền Minh Sát (Vipassana) là khác nhau, cho nên 2 phương pháp thiền cũng khác nhau. “Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 391

4. Vai Trò Của Chánh Niệm Trong Thiền Minh Sát (Vipassana)

Thiền Minh Sát còn được biết dưới tên là “Thiền Chánh Niệm”, bởi vì phương pháp thiền quán này được Đức Phật giảng dạy trong Kinh Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Sutta), có nghĩa là “Bài Thuyết Giảng về Bốn Nền Tảng Chánh Niệm”.

Trong tiếng Pali, chữ “Sati” có nghĩa là sự “chú tâm”, “ý thức”, “chú ý” vào Thân và Tâm vào một lúc hay khoảnh khắc nào đó”. Chữ “patthana” thì có nghĩa là “thiết lập”, “xác lập vững chắc hay chặt chẽ”. Vì vậy, chữ “Satipatthana” có nghĩa là sự thiết lập, xác lập chắc chắn, vững chãi, chặt chẽ, ổn định liên tục của sự Chánh Niệm trên một hiện tượng hiện tại, đang có mặt, mà người hành thiền đang quán sát trên một thực tại hiện tiền ngay lúc thiền quán, chứ không phải những thực tại đã qua hay chưa khởi sinh.

Vì “Sati” hay Chánh Niệm đóng vai trò quan trọng trong vấn đề Thiền Minh Sát (Vipassana), cho nên điều quan trọng chúng ta cần làm là phải hiểu rõ “Sati” nghĩa là gì về phương diện tính chất, chức năng, thể hiện và nguyên nhân cận kề của nó.

Tính Chất

• của “Sati” hay chánh niệm là ‘apilana’, có nghĩa là “không bị trôi đi” khỏi đối tượng đang quán sát. Người ta dùng cách diễn đạt này có nghĩa là sự chánh niệm không được ở trên bề mặt hay bị trôi đi, mà phải chìm sâu vào bên trong đối tượng, thâm nhập vào bên trong đối tượng. Vì vậy, trong hành Thiền Minh Sát, người hành thiền phải quán sát, để ý đến đối tượng một cách hết sức chú tâm và chìm vào, thâm nhập vào trong đó hơn là chỉ “dán” sự chánh niệm vào bề mặt bên ngoài của đối tượng. Chú ý, chú tâm một cách không sâu sắc, hời hợt, nông nổi sẽ làm cho tâm bị phân tán, bị trôi giạt khỏi đối tượng. • của “Sati” hay chánh niệm là ‘asammoha’, có nghĩa

Chức năng

là “không loãng” hay “vô gián”, có nghĩa là sự chú ý tâm phải không bị “lạc” mất quán sát cũng không bị “quên lãng” mục tiêu quán sát một khoảnh khắc nào. Sự chú tâm luôn bám sát đối tượng, không “bỏ” hay “lỡ” một chút nào, liên tục và vô gián.

Thể hiện

• của “Sati” hay chánh niệm là ‘visayabhimukha’, có nghĩa là “trực diện”, “mặt đối mặt” (như thể đối mặt với quân thù, theo nghĩa đen của từ này), có nghĩa là xác lập tâm đối diện, trực diện với đối tượng để mình có thể nhìn thấy đối tượng một cách rõ ràng và có thể phân biệt được những đặc tính khác nhau của nó. Cách thể hiện của “Sati” hay chánh định là ‘arakkha’, có nghĩa là “canh chừng”, ‘đề phòng” hay “canh giữ nó”. “Sati” chánh niệm, canh giữ không cho tâm dính vào những ô nhiễm và bất tịnh. Không có ô nhiễm hay bất tịnh có thể thâm nhập vào tâm khi đang có sự chánh niệm (Samma Sati). Nó giống như việc đóng cửa chặt không cho ô nhiễm tràn vào, như việc đóng cửa sổ lại, không cho gió mưa ùa vào vậy.

• của “sati” hay chánh niệm là

Nguyên Nhân Cận Kề

‘thirasanna’ có nghĩa là “sự nhận thức bền bỉ, chặt chẽ”. Sự nhận thức (hay tưởng) càng mạnh mẽ đối với đối tượng về tính chất nóng, lạnh, khó chịu, căng thẳng,…v.v, thì chánh niệm sati càng mạnh mẽ. Điều này có nghĩa là để biết được hay nhận biết đối tượng như-nó-là, đúng với bản chất đích thực của nó.

5. Bốn Nền Tảng Chánh Niệm hay Tứ Niệm Xứ

(Satipatthana)

Trong Kinh Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Sutta) thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya), Đức Phật đã giảng giải về Bốn Nền Tảng Chánh Niệm cùng với việc Chánh Niệm như sau:

“Thiền Minh Sát” Của Phật Giáo • 393

“Ở đây, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo an trú trong quán sát thân là thân, nhiệt tâm, chú tâm hoàn toàn và chánh niệm, gác bỏ tham dục và phiền não ở thế giới bên ngoài.

“Người đó an trú trong quán sát cảm thọ là cảm thọ, nhiệt tâm, chú tâm hoàn toàn và chánh niệm, gác bỏ tham dục và phiền não ở thế giới bên ngoài.

“Người đó đó an trú trong quán sát tâm là tâm, nhiệt tâm, chú tâm hoàn toàn và chánh niệm, gác bỏ tham dục và phiền não ở thế giới bên ngoài.

“Người đó đó an trú trong quán sát những đối tâm là tâm, nhiệt tâm, chú tâm hoàn toàn và chánh niệm, gác bỏ tham dục và phiền não ở thế giới bên ngoài”. Theo như luận giảng, Tỳ kheo • ‘bhikkhu’ được định nghĩa là một người thực hành theo Giáo Pháp (Dhamma) để được giải thoát khỏi vòng luân hồi, sinh tử.

• Sự quán sát hay quán niệm phải được đi kèm bởi ba (3) yếu tố:

nỗ lực mạnh mẽ, sự hiểu biết rõ ràng và sự chánh niệm.

• Sự quán sát hay quán niệm phải không còn dính mắc vào những tham dục và phiền não trên thế gian, tức là những nhục dục và sân hận, là những chướng ngại chính cần phải được vượt qua để việc thực hành được thành công, kết quả.

Tổng cộng tất cả có 21 phần hay chủ đề Đức Phật đã giảng dạy trong

Kinh này:

Quán sát Cơ Thể (Thân) được phân thành 14 phần: 1) Anapanasati).

Chánh niệm về Hơi Thở Ra Vào ( 2)Chánh niệm về Bốn Tư Thế của Thân: Đứng, Đi, Ngồi, Nằm. 3)

4)

5)

6)

Chánh niệm về Những niệm về hành động hàng ngày. Chánh niệm về Sự Gớm Ghiếc của 32 Bộ Phận Cơ Thể. Chánh niệm về Bốn Yếu Tố Tứ Đại Chánh niệm về Chín loại xác chết (tử thi) ở nghĩa địa. * Tổng cộng 14 loại đối tượng của Thân cần quán sát.

15) Quán sát về cảm thọ: được phân thành một phần riêng.

16) Quán sát về Thức: được phân thành một phần riêng.

Quán sát về Tâm, Những Đối Tượng của Tâm: bao gồm 5 phần:

17) Năm Chướng Ngại.

18) Năm Tập hợp Uẩn.

19) Sáu Căn Bản Giác Quan & Sáu Đối Tượng Của Chúng (hay Sáu nội xứ và Sáu ngoại xứ).

20) Bảy Yếu Tố Giác ngộ (hay Thất Giác Chi).

21) Tứ Diệu Đế *(Xem thêm toàn bộ Kinh “Tứ Niệm Xứ” để thực hành chi tiết).