Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện Kinh Khoa Chú

Phần 8

3.2.2.2.2. Phẩm văn (kinh văn thuộc phẩm này)

3.2.2.2.2.1. Địa Tạng trùng thuật phó chúc (Địa Tạng nhắc lại lời phó chúc)

3.2.2.2.2.1.1. Đại sĩ thuật sự (Đại sĩ thuật chuyện)

3.2.2.2.2.1.1.1. Thuật (trần thuật)

3.2.2.2.2.1.1.1.1. Tích thừa Phật lực phân hóa (xưa kia đã nhờ Phật lực mà phân thân hóa độ)

(Kinh) Nhĩ thời, Địa Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Ngã thừa Phật Như Lai oai thần lực cố, biến bách thiên vạn ức thế giới, phân thị thân hình, cứu bạt nhất thiết nghiệp báo chúng sanh”.

(經)爾時，地藏菩薩摩訶薩白佛言：世尊！我承佛如來威神力故，徧百千萬億世界，分是身形，救拔一切業報眾生。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Địa Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát bạch với đức Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Con nương vào sức oai thần của Phật, phân thân hình trọn khắp trăm ngàn vạn ức thế giới để cứu vớt hết thảy chúng sanh nghiệp báo”).

Khi thánh mẫu vừa hỏi về địa ngục Vô Gián xong, ngài Địa Tạng lại trần thuật [chuyện độ sanh]. Ấy là vì chuyện phó chúc trước đó chưa xong, thế mà thánh mẫu đã hỏi ngay chuyện quả báo trong địa ngục, đúng là chỉ xâu vào kim, liên kết khít khao, nay [kinh văn] lại trần thuật [chuyện độ sanh] hòng nghĩa lý đừng bị gộp chung sai lạc. Đức Thế Tôn lại dạy rằng “[chúng sanh] tánh thức vô định, đến nỗi luân chuyển trong năm đường”, sẽ càng thấy ý nghĩa liên kết với phần nghiệp cảm Vô Gián trong đoạn kinh văn trước đó. Vì thế, hai phẩm này móc vào nhau như mắt xích, chẳng thể đứt lìa được! Do đó, sau phần Nghiệp Duyên, trước phần Nghiệp Cảm, bèn trần thuật [chuyện hóa độ] nhằm phát khởi phần kinh văn tiếp theo. Trước hết, [Địa Tạng Bồ Tát] trần thuật: Con cậy vào Phật lực mà phân thân. “Oai” (威) là Tứ Vô Úy. “Thần” (神) chính là Lục Thần Thông. “Lực” (力) chính là Thập Lực. Trí Thập Lực của đức Phật sung mãn bên trong, cho nên đối trước ngoại duyên chẳng kinh sợ, rộng phát khởi thần thông hóa độ chúng sanh. Đấy là pháp của chư Phật, chứ Bồ Tát chưa đắc. Nay [hàng Bồ Tát] cũng có thể phân thân trong các cõi nhiều như cát, đều là do Từ lực của Như Lai ban cho, chẳng phải do khả năng của chính mình. Vì thế nói là “ngã thừa” (con nương vào). Nhưng phân thân cứu vớt chúng sanh chính là Đồng Sự Nhiếp trong Tứ Nhiếp. Do Pháp Nhãn của Bồ Tát mà thấy rõ căn duyên của chúng sanh, hễ có người cùng ưa thích, bèn phân hình tán ảnh (phân thân), hòa quang trọn khắp, cùng làm những sự nghiệp giống như họ, khiến cho ai nấy đều nhuần thấm lợi ích. Do cái nhân là sanh tâm thân ái, cho nên có thể cứu bạt nghiệp báo.

(Kinh) Nhược phi Như Lai đại từ lực cố, tức bất năng tác như thị biến hóa.

(經)若非如來大慈力故，即不能作如是變化。

(Kinh: Nếu chẳng do sức đại từ của Như Lai, sẽ chẳng thể biến hóa như thế).

Tiếp đó, Ngài chỉ rõ: [Chỉ cậy vào] sức của chính mình, sẽ khó thể giáo hóa. Như Đại Luận nói: “Chư Bồ Tát tu chuyện khổ hạnh, [do thấy] khó thực hiện, khó thành tựu, cho nên toan giải đãi. Đức Phật an ủi rằng: Đừng nên chán mệt, hãy nên siêng tinh tấn. Hành Thập Lực này, sẽ đắc vô lượng quả báo”. Vì thế, nói: “Nếu chẳng có sức đại từ của Như Lai, sẽ chẳng thể biến hóa như thế”. Dời chuyển, thay đổi lẫn nhau là Biến (變), đang là Không mà bỗng biến thành Có thì là Hóa (化). Đấy là trong Nhất Thiết Hạnh Thiền thì Vô Ký Hóa Hóa Thiền có thể hiện tám thứ biến hóa:

Một là có thể biến nhỏ.

Hai là có thể biến lớn.

Ba là có thể biến thành nhẹ.

Bốn là có thể tự tại.

Năm là có thể làm chủ.

Sáu là thể đến nơi xa.

Bảy là có thể động cõi đất.

Tám là có thể tùy ý mà làm.

[Tám loại này] còn được gọi là Bát Tự Tại Ngã. Đấy là do Bồ Tát khéo trụ trong pháp hòa kính, [hòa hợp] với hết thảy như nước và sữa, muốn sanh cái tâm hy hữu cho chúng sanh. Vì thế, hiện sức đại thần thông, như chuyện được biến hóa bởi hóa nhân vốn chẳng có thật. Do vậy, kinh Đại Phẩm Bát Nhã nói: “Hết thảy các pháp đều là hóa”. Vì thế, trong các pháp, bèn có pháp biến hóa của Thanh Văn, Bích Chi, Bồ Tát, và chư Phật, có phiền não pháp biến hóa, có nghiệp nhân duyên pháp biến hóa. Như Niết Bàn chẳng sanh, chẳng diệt, không có tướng dối gạt thì là pháp chẳng biến hóa, do hết thảy đều bình đẳng. Nay nói là “biến hóa” tức là dựa theo sự sanh diệt do tình kiến mà nói đó thôi!

3.2.2.2.2.1.1.1.2. Kim mông Phật chúc độ sanh (nay mong được đức Phật phó chúc độ sanh)

(Kinh) Ngã kim hựu mông Phật phó chúc, chí A Dật Đa thành Phật dĩ lai, lục đạo chúng sanh, khiển linh độ thoát.

(經)我今又蒙佛付囑，至阿逸多成佛已來，六道眾生，遣令度脫。

(Kinh: Nay con lại mong đức Phật phó chúc, sai con độ thoát chúng sanh trong lục đạo cho đến khi ngài A Dật Đa thành Phật).

Chữ Kim (今, nay) tương ứng với vô ương số kiếp. A Dật Đa (Ajita) cõi này dịch là Vô Năng Thắng (không ai có thể hơn được), là họ của ngài Di Lặc. Tịnh Danh Sớ nói: “Có thuyết nói A Dật Đa là tên. Đã chẳng thể đích thân thấy chánh văn [trong tiếng Phạn] thì không thể chấp chặt một bề được”. Xét theo kinh Di Lặc Hạ Sanh, “thời Tu Phạm Ma tức dữ tử lập tự, danh viết Di Lặc” (khi ấy, ông Tu Phạm Ma đặt tên cho con là Di Lặc). Vậy thì “A Dật Đa là họ” đã là chuyện đích xác rồi!

3.2.2.2.2.1.1.2. Ủy (an ủi)

(Kinh) Dụy nhiên! Thế Tôn! Nguyện bất hữu lự.

(經)唯然！世尊！願不有慮。

(Kinh: Thưa vâng! Thế Tôn! Xin đừng lo lắng).

“Dụy” (唯) là từ ngữ thể hiện ý đáp ứng nhanh chóng. Nay đức Phật chẳng gọi, sao [Bồ Tát] lại nhanh chóng thưa? Vì đấy chính là từ ngữ thường nói của người Tây Vực vậy.

3.2.2.2.2.1.2. Như Lai thị ý (đức Như Lai bày tỏ ý Ngài)

3.2.2.2.2.1.2.1. Sanh tánh vô định (tánh của chúng sanh bất định)

3.2.2.2.2.1.2.1.1. Pháp thị (chỉ dạy về pháp)

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo Địa Tạng Bồ Tát: “Nhất thiết chúng sanh vị giải thoát giả, tánh thức vô định, ác tập kết nghiệp, thiện tập kết quả”.

(經)爾時，佛告地藏菩薩：一切眾生未解脫者，性識無

定，惡習結業，善習結果。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo Địa Tạng Bồ Tát: “Trong hết thảy chúng sanh, những kẻ chưa giải thoát tánh thức bất định, do huân tập điều ác mà kết thành nghiệp, do huân tập điều thiện mà kết thành quả”).

Câu đầu tiên là căn bản của lời phó chúc. Giải thoát có hai loại:

Nếu nói theo những người đã đắc A La Hán thì các đường Nê Lê đều bị bế tắc. Đấy là sự giải thoát của Tiểu Thừa.

Nếu nói “ta đều khiến cho họ nhập Vô Dư Niết Bàn để diệt độ” thì là sự giải thoát của Đại Thừa.

Từ chữ “tánh thức” trở đi nhằm giải thích căn nguyên [vì sao] chưa giải thoát: “Do tánh thức vô định”. “Vô định” là định tánh chẳng vững vàng. Kinh Tứ Tự Xâm nói “học giả do dự, tâm bất chuyên hằng, hoặc tấn, hoặc thoái, cố sử mê hoặc, vãng lai bất tuyệt” (kẻ học do dự, tâm chẳng chuyên ròng, thường hằng, hoặc tiến, hoặc lùi, khiến cho bị mê hoặc, qua lại chẳng dứt) là nói về ý này.

Từ chữ “ác tập” trở đi, giải thích nguyên do. “Tập” (習) là huân tập. Kinh Chiêm Sát nói: “Chúng sanh dĩ vô minh si ám huân tập nhân duyên, hiện vọng cảnh giới” (Chúng sanh do nhân duyên vô minh si ám huân tập mà hiện ra các cảnh giới hư vọng). Do huân tập điều ác, sẽ tạo các ác nghiệp như giết, trộm v.v… kết thành ác quả trong tam đồ. Do huân tập điều thiện, tạo các thiện nghiệp như Thí, Giới v.v… bèn kết thành thiện quả trời, người. [Trong đoạn kinh văn trên đây], trong phần nói về cái nhân ác thì lược đi chẳng nói đến cái quả, trong phần nói về thiện quả thì lược đi chẳng nói đến cái nhân. Kinh Trường A Hàm nói: “Bỉ Thiên Nhãn tịnh, kiến chư chúng sanh tử thử, sanh bỉ, tùng bỉ sanh thử, hình sắc hảo xú, thiện ác chư quả, tôn, ty, quý, tiện, tùy sở tạo nghiệp, báo ứng nhân duyên, giai tất tri chi. Thử nhân thân hành ác, khẩu ngôn ác, ý niệm ác, phỉ báng hiền thánh, tín tà đảo kiến. Thân bại, mạng chung, đọa tam ác đạo. Thử nhân thân hành thiện, khẩu ngôn thiện, ý niệm thiện, bất báng hiền thánh, kiến chánh tín hạnh. Thân hoại, mạng chung, sanh thiên nhân trung. Dĩ Thiên Nhãn tịnh, kiến chư chúng sanh tùy sở nghiệp duyên, vãng lai ngũ đạo” (Do người ấy Thiên Nhãn thanh tịnh, thấy các chúng sanh chết đây, sanh kia, từ nơi kia sanh vào nơi đây, hình sắc xấu, đẹp, các quả thiện, ác, cao, thấp, sang, hèn, tùy theo nghiệp đã tạo, nhân duyên báo ứng, thảy đều biết rõ. Người ấy thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác, phỉ báng hiền thánh, tin tưởng kiến giải tà vạy, điên đảo. Thân bại, mạng chung, đọa trong ba đường ác. Người ấy thân hành thiện, miệng nói lời lành, ý niệm tốt lành, chẳng báng bổ hiền thánh, kiến giải chánh đáng, có tín hạnh, [đến khi] thân hoại, mạng chết, sẽ sanh trong đường trời người. Do Thiên Nhãn thanh tịnh, bèn thấy các chúng sanh thuận theo nghiệp duyên đã tạo, qua lại trong năm đường).

Đấy là chỉ dạy: “Do Hoặc tạo nghiệp”. Nghiệp là tâm suy nghĩ; thân và miệng lấy tâm làm chủ. Vì thế, kinh nói: “Chư pháp tâm vi bổn, chư pháp tâm vi thắng, ly tâm vô chư pháp, duy tâm thân, khẩu danh. Dĩ y tâm cố, thiện ác nghiệp thành” (Các pháp tâm làm gốc, tâm hơn hẳn các pháp. Lìa tâm, không có các pháp. Duy tâm, gọi là thân, miệng. Do vì nương vào tâm, nghiệp thiện, ác được thành). “Kết” (結) là Hoặc và Nghiệp nương vào nhau, như cái khăn thắt thành nút; nếu muốn tháo nút, ắt phải kéo ở giữa. Vì thế, quốc sư Nam Dương Huệ Trung nói: “Khi mê, thắt tánh thành tâm. Khi ngộ, tháo gỡ tâm thành tánh”, đó là lời nói trúng ngay vào cội gốc vậy!

(Kinh) Vi thiện, vi ác, trục cảnh nhi sanh. Luân chuyển ngũ đạo, tạm vô hưu tức. Động kinh trần kiếp, mê hoặc chướng nạn.

(經)為善為惡，逐境而生。輪轉五道，暫無休息。動經塵劫，迷惑障難。

(Kinh: Làm lành, làm ác, theo cảnh mà sanh. Luân chuyển trong năm đường, chẳng có lúc tạm ngưng nghỉ. Trải qua các kiếp nhiều như vi trần, mê hoặc, chướng nạn).

Hai câu “làm lành…” nhằm chỉ rõ [chúng sanh tánh thức] vô định, do nghiệp thiện hay ác đều ruổi theo cảnh mà sanh. Thiện tâm sanh thì đủ mọi thiện pháp sanh. Ác tâm sanh thì đủ mọi ác pháp sanh. Vì thế, kinh Mật Nghiêm dạy: “A Lại Da Thức, tùng vô thỉ thế lai, vi hý luận huân tập, chư nghiệp sở hệ, luân hồi bất dĩ. Như hải nhân phong, khởi chư thức lãng, hằng sanh, hằng diệt, bất đoạn, bất thường, nhi chư chúng sanh, bất tự giác tri, tùy ư tự thức, hiện chúng cảnh giới” (A Lại Da Thức từ đời vô thỉ đến nay bị hý luận huân tập, bị các nghiệp buộc ràng, luân hồi chẳng ngơi. Như biển do gió mà khởi các sóng thức, luôn sanh, luôn diệt, chẳng đoạn, chẳng thường, nhưng các chúng sanh chẳng tự hay biết, thuận theo cái thức của chính mình mà hiện ra các cảnh giới). Ấy là vì do Chân Như chẳng giữ lấy tự tánh, thuận theo duyên nhiễm hay tịnh, chẳng hợp mà hợp. Do đó, luân chuyển trong năm đường.

Đại Luận viết: “Hỏi: Kinh nói có năm đường, cớ sao nói là lục đạo? Đáp: Đức Phật đã lìa thế gian lâu xa, kinh pháp lưu chuyển, năm trăm năm sau, bộ loại sai biệt khác nhau. Hoặc nói là năm đường, là vì trong kinh đức Phật nói gộp là năm. Hoặc nói là lục đạo, vì trong kinh đức Phật đã nói rộng thành sáu”. Nay nói là “năm” (ngũ đạo) là như Phật Thuyết Ngũ Khổ Chương Cú Kinh đã chép: “Tam giới ngũ đạo, sanh tử bất tuyệt. Phàm hữu ngũ khổ: Nhất viết chư thiên khổ, nhị viết nhân đạo khổ, tam viết súc sanh khổ, tứ viết ngạ quỷ khổ, ngũ viết địa ngục khổ” (Năm đường trong ba cõi sanh tử chẳng dứt. Có năm thứ khổ: Một là chư thiên khổ, hai là nhân đạo khổ (khổ trong loài người), ba là súc sanh khổ, bốn là ngạ quỷ khổ, năm là địa ngục khổ) là nói đến điều này. Năm đường như thế giống như cái trục quay để kéo nước giếng, xoay tròn lên cao xuống thấp. Vì thế nói là “luân chuyển”. Đó là vì tướng của nghiệp thiện ác chẳng thể chuyển, trong ức ngàn vạn đời, nó cứ theo sát, chẳng bỏ, như chủ nợ đi theo con nợ. Khi nhân duyên trọn đủ, liền tạo thành quả báo, khiến cho [người đã tạo nghiệp] thọ sanh trong năm đường, nhanh chóng như tên bay, cho nên nói là “tạm vô hưu tức” (chẳng hề tạm ngưng nghỉ).

“Động kinh trần kiếp, mê hoặc chướng nạn” (Trải qua kiếp số nhiều như vi trần, mê hoặc, chướng nạn): “Mê hoặc” là nói Thập Sử. Do trong Thập Sử, năm lợi sử thuộc Kiến, năm độn sử thuộc Tư. Do Thập Sử mà khiến cho con người dấy lên Kiến Tư, hôn mê, Hoặc loạn. “Chướng” (障) là ba chướng, “nạn” (難) là tám nạn. Từ thời vô thỉ đến nay, trôi lăn trong sanh tử, chẳng thể đoạn Lậu, chẳng thể đạt được quả xuất thế, đến nỗi Thập Sử phiền não có thể chướng ngại lý Tứ Chân Đế. Lại tạo nghiệp chướng, chướng xuất thế pháp. Nghiệp đã thành, sẽ chuốc khổ, quả báo là sanh trong tám nạn trải qua kiếp số nhiều như vi trần, khó thể thoát ra. Do vậy, kinh Chánh Pháp Niệm Xứ nói: “Tam giới như luân chuyển, nghiệp hệ luân bất đoạn. Thị cố xả ái dục, ly dục đắc Niết Bàn” (Tam giới như bánh xe xoay, nghiệp ràng buộc luôn xoay chuyển chằng ngừng. Vì thế bỏ ái dục, lìa dục đắc Niết Bàn). Ai nấy hãy nên nghe điều này rồi tự suy nghĩ tu tập vậy!

3.2.2.2.2.1.2.1.2. Dụ hiển (dùng thí dụ để nói rõ)

(Kinh) Như ngư du võng, tương thị trường lưu. Thoát nhập tạm

xuất, hựu phục tao võng.

(經)如魚遊網，將是長流。脫入暫出，又復遭網。

(Kinh: Như cá bơi trong lưới theo dòng nước dài, tạm được thoát ra rồi lại mắc lưới).

“Cá” ví như năm đường. “Lưới” ví như tam giới. “Trường lưu” (Dòng nước dài) ví như nghiệp quả. “Thoát nhập” (Thoát khỏi lưới) ví như sanh tử luân chuyển. Cá là động vật thuộc loại thủy tộc, ví như chúng sanh tánh thức vô định. Bầy cá do tham ăn mà mắc phải lưới dầy. Chúng sanh do ái mà rơi vào lưới ma. Kinh Nhật Minh Bồ Tát nói: “Hựu như mật võng, chúng ngư đầu chi, khoa tràng, trở kỷ” (Lại như chiếc lưới dầy, những con cá sa vào đó, bị mổ bụng khoét ruột, phơi mình trên thớt). Kinh Tứ Tự Xâm nói: “Thân nhược họa bình, nội mãn bất tịnh, bất tri nội ngoại, thân đương quy tận. Thường dĩ thái sắc chi phấn trang nghiêm, tự vị đoan chánh, nhan mạo vô song. Tư đẳng chi nhân, la võng sở triền, mạc năng quán thân” (Thân như cái bình tô vẽ đẹp đẽ, bên trong chứa đầy những thứ bất tịnh! Chẳng biết trong, ngoài, thân sẽ đều chết sạch. Thường dùng màu sắc, phấn sáp để trang nghiêm, tự cho là đoan chánh, có nhan sắc và hình dáng chẳng ai bằng. Những kẻ như thế bị lưới rập ràng buộc, chẳng thể quán thân). Vì thế, Đại Luận nói: “Lưới dâm giăng bủa, ai nấy đều dấn mình vào. Đấy là do nghiệp cảm quả, đối ứng với Khổ Đế”.

“Tương thị trường lưu” (Xuôi theo dòng nước dài): “Tương” (將) là thuận theo. Chữ Thị (是) chỉ A Lại Da Thức. Do chủng tử thiện hay ác trong cái Thức ấy huân tập hiện hành, khiến tạo ra nghiệp quả thiện hay ác liên miên chẳng ngừng, cũng giống như cá bơi theo dòng nước dài, hễ đi bèn chẳng trở lại. Vì thế, Duy Thức nói: “Như nước chảy xiết, các vật trên dưới như cá, cỏ v.v… đều bị cuốn theo dòng chẳng bỏ. Thức này cũng vậy, cùng với các tập khí bên trong, các pháp bên ngoài như Xúc v.v… luôn liên tục lưu chuyển” (A Lại Da Thức từ vô thỉ đến nay luôn tương ứng với năm thứ Tâm Sở là Tác Ý, Xúc, Thọ, Tưởng, và Tư). Đấy là do Hoặc mà tạo nghiệp, đối ứng với Tập Đế. Sách Kim Quang Minh Kinh Văn Cú cũng dùng nước để đối ứng với Tập Đế, vì bản thể của nước là thấm nhuần chúng sanh, như Tập có thể giúp Khổ. “Trường lưu”: Một nghiệp nếu thành, tội chẳng có ngằn mé, trăm ngàn vạn đời, thọ báo chẳng tận.

“Thoát nhập tạm xuất” (Tạm được thoát ra): Từ tam đồ mà thăng lên nhân thiên. “Hựu phục tao võng” (Lại bị mắc lưới): Từ nhân thiên lại đọa vào tam đồ. Do vậy, kinh Ngũ Khổ Chương Cú nói: “Tam ác đạo giả, thị vi nhất thiết chúng sanh chi gia, tạm đắc vi thiên, tạm đắc vi nhân, thí như tác khách. Tác khách nhật thiểu, quy gia nhật đa” (Ba ác đạo chính là nhà của hết thảy chúng sanh. Tạm được làm trời, tạm được làm người, ví như làm khách. Làm khách thì ít, về nhà thì nhiều). Người học hãy suy nghĩ, gắng sức tinh tấn, hòng được thoát khổ; đấy chính là nói về chuyện này đấy.

3.2.2.2.2.1.2.1.3. Hợp minh (nói gộp chung lại)

(Kinh) Dĩ thị đẳng bối, ngô đương ưu niệm.

(經)以是等輩，吾當憂念。

(Kinh: Do những kẻ ấy mà ta phải lo nghĩ).

Đức Phật dạy: “Khó được thân người, khó trọn đủ sáu tình thức, miệng khó biện luận trúng, khó đạt được tài cán, thông minh, khó đạt được thọ mạng [lâu dài], khó gặp người sáng suốt, khó có lòng tin thẳng thắn, khó phát đại tâm, khó nghe kinh pháp, khó gặp đức Như Lai”. Thế gian có loài cây tên là Ưu Đàm Bát (Uḍumbara, Linh Thụy Hoa), chỉ có trái, không có hoa. Như Lai xuất thế, cây mới có hoa. Đã được làm thân người, có đủ sáu tình thức, miệng biện luận thông suốt, hay khéo, thọ mạng lâu dài, gặp gỡ người sáng suốt, phát Bồ Tát tâm, niềm tin ngay thẳng không lui sụt, nghe trọn kinh pháp, gặp Như Lai tại thế; đấy là những người đã từng tu hành phước đức trong đời trước, từ chỗ sáng vào chỗ sáng, noi theo dấu chân của Như Lai, hành mãi chẳng ngừng, sẽ ở trong đạo tràng, chẳng hủy căn cội, chẳng quên mất công sức trước kia. Hễ đánh mất đạo ý, sẽ trải bao kiếp số; cho nên đức Như Lai lo nghĩ tới họ. Bởi lẽ, đức Phật quán chúng sanh trong khắp cõi đất khác nào con một. Đức Phật lo họ tánh thức vô định, lại kết nghiệp quả thiện ác, nghĩ họ tạm thoát ra, sanh trong đường trời, người, rồi lại mắc phải lưới dầy tam đồ! “Vì thế, ta ân cần phó chúc ông hãy cứu giúp, giải thoát họ!”

3.2.2.2.2.1.2.2. Nhữ nguyện độ tội (ông nguyện hóa độ chúng sanh tội khổ)

(Kinh) Nhữ ký tất thị vãng nguyện, lũy kiếp trọng thệ, quảng độ tội bối, ngô phục hà lự?

(經)汝既畢是往願，累劫重誓，廣度罪輩，吾復何慮？

(Kinh: Ông đã trọn nguyện xưa ấy, nhiều kiếp phát trọng thệ rộng độ những kẻ tội khổ, ta còn lo chi nữa?)

Chuẩn theo kinh văn trong phần trên, [từ ngữ] “tội bối” (罪輩, những kẻ tội khổ) chỉ chung năm đường. “Ta lo nghĩ chính là vì những kẻ ấy. Ông nay đã phát nguyện độ họ, ta còn lo lắng chi nữa!”

Hỏi: Chư thiên thăng lên chốn thanh tịnh, tu ròng Thiền Định, thất chúng [Tăng tục] đoan nghiêm, cung kính vâng giữ luật nghi, vì sao cũng gọi là “tội bối”?

Đáp: Trên cõi trời cũng có các nỗi khổ, tức cũng là khinh báo Nê Lê (địa ngục chịu báo ứng nhẹ). Lại nữa, lúc ở trong loài người, do chẳng học hiểu, luôn mê muội đối với đạo pháp, tuy tu các điều thiện, chẳng trừ tà báo. Vì thế, luận Câu Xá nói: “Kẻ tại gia do giữ lấy Ngũ Trần, cho nên dấy lên đấu tranh. Hàng xuất gia do giữ lấy các kiến giải, cho nên dấy lên đấu tranh”. Thành Thật Luận nói: “Nếu người nào trì giới mà chấp đó là thanh tịnh, thì gọi là Giới Thủ Kết, tức là cho rằng các thứ do chính mình chấp giữ mới là chân thật, những thứ khác đều là vọng ngữ, thì gọi là Kiến Thủ Kết”. Hai điều ấy chính là căn bản cho sự đấu tranh của người xuất gia. Hơn nữa, Giới Thủ là sự trói buộc của người xuất gia; các dục là sự trói buộc của người tại gia. Vì thế, những thứ như Giới Thủ v.v… chỉ là điều lành thế gian, chuốc lấy cái quả sanh tử; do vậy gọi là Tùy Khổ (thuận theo sự khổ), chẳng phải là đạo pháp chân thật. Kẻ ngu lắm mê, do chấp trước hư vọng mà sanh ra tội. Theo đó, [người xuất gia] há chẳng thuộc vào bọn tội khổ ư? Vì thế biết là thất chúng thuộc nội giáo hễ có chấp trước thì đều là sai! Lục sư ngoại đạo hễ chẳng chấp thì đều là chánh. Nếu đã thấu hiểu các pháp và nhân đều là Không, Nhất Chân vốn tịch diệt, nhập bình đẳng môn, dạo chơi trong nhà vô vi, hết thảy vô ngại, một đường thoát khỏi sanh tử, thì cái danh xưng “tội bối” há còn có ta trong ấy nữa hay chăng?

3.2.2.2.2.2. Đương cơ chánh vấn thệ nguyện (bậc đương cơ hỏi về thệ nguyện)

3.2.2.2.2.2.1. Tự Tại vấn lũy kiếp phát hà nguyện (ngài Định Tự Tại Vương hỏi trong bao kiếp [Địa Tạng Bồ Tát] đã phát nguyện gì)

3.2.2.2.2.2.1.1. Dĩ Địa Tạng các phát hà nguyện vấn (hỏi ngài Địa Tạng đã phát nguyện gì)

(Kinh) Thuyết thị ngữ thời, hội trung hữu nhất Bồ Tát Ma Ha Tát, danh Định Tự Tại Vương, bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Địa Tạng Bồ Tát lũy kiếp dĩ lai, các phát hà nguyện, kim mông Thế Tôn ân cần tán thán? Duy nguyện Thế Tôn, lược nhi thuyết chi”.

(經)說是語時，會中有一菩薩摩訶薩，名定自在王，白佛言：世尊！地藏菩薩累劫已來，各發何願，今蒙世尊殷勤讚歎？唯願世尊，略而說之。

(Kinh: Nói lời ấy xong, trong hội có một vị Bồ Tát Ma Ha Tát tên là Định Tự Tại Vương, bạch cùng đức Phật rằng: “Thưa đức Thế Tôn! Địa Tạng Bồ Tát từ bao kiếp đến nay, đã phát những nguyện gì mà nay được đức Thế Tôn ân cần tán thán? Kính mong đức Thế Tôn hãy nói đại lược”).

Trước tiên là giải thích về danh xưng [của bậc đương cơ]. Bậc đại sĩ Định Tự Tại Vương là rồng trong loài người. Thế gian có ái, Ngài đều xa lìa, đã giải thoát các trói buộc, các lậu đã hết, “Na Già thường tại Định, chẳng có lúc nào không định!” Được tự tại nơi Định, nên gọi là Định Tự Tại Vương. Từ “bạch Phật” trở đi là lời Hỏi: Vừa mới nghe đức Thế Tôn nói Địa Tạng Bồ Tát đã phát nguyện ấy, phát ra trọng thệ suốt bao kiếp, chẳng biết trong bao kiếp ấy, Ngài đã phát những nguyện gì, khiến cho nay Ngài được đức Thế Tôn không ngớt lời tán thán trong đại hội vậy? Từ “duy nguyện” trở đi, là lời thỉnh cầu xin hãy nói nguyện trong bao nhiêu kiếp [của Địa Tạng Bồ Tát], xin hãy nói đại lược. Đức Phật thuyết pháp có hai môn là cặn kẽ và đại lược, nay [Định Tự Tại Vương Bồ Tát] thỉnh Phật nói đại lược.

3.2.2.2.2.2.1.2. Ước chúng sanh nghiệp cảm phát tâm đáp (trả lời: Do xét theo nghiệp cảm của chúng sanh mà phát tâm)

3.2.2.2.2.2.1.2.1. Giới thính, hứa thuyết (răn bảo hãy lắng nghe, hứa nói)

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn cáo Định Tự Tại Vương Bồ Tát: “Đế thính, đế thính, thiện tư niệm chi! Ngô đương vị nhữ, phân biệt giải thuyết”.

(經)爾時，世尊告定自在王菩薩：諦聽，諦聽，善思念之！吾當為汝，分別解說。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo Định Tự Tại Vương Bồ Tát: Lắng nghe, lắng nghe. Hãy khéo nghĩ nhớ! Ta sẽ vì ông phân biệt, giải nói).

Răn dạy hãy lắng nghe, khéo nghĩ nhớ, vì Phật pháp rộng sâu, nguyện môn rộng lớn, chỉ do tín lực thì mới có thể tiếp nhận. Đại Luận nói: “Chuyên nhìn, nghe pháp như khát muốn uống, nhất tâm nhập vào ý nghĩa của từ ngữ. Hớn hở nghe pháp, tâm buồn vui lẫn lộn. Đối với người như thế thì đáng nên nói”. Do “lắng nghe, khéo suy nghĩ” có thể thành tựu Tam Huệ. Tiếp đó là hứa nói. Hết thảy các pháp vốn chẳng thể nói, bất sanh, bất diệt, pháp như Niết Bàn; nay do nhân duyên mà phân biệt, giải nói.

3.2.2.2.2.2.1.2.2. Đằng tích nguyện sự (nêu bày nguyện xưa)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1. Chánh minh tích nguyện lợi ích (nêu bày lợi ích do nguyện xưa)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1. Thuật tích thệ nguyện (thuật lại thệ nguyện xưa)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1. Tiểu quốc vương sở phát nguyện (lời phát nguyện của tiểu quốc vương)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.1. Thuật vương Phật, kiếp, hiệu (nêu ra Phật hiệu, kiếp số và danh hiệu của vua)

(Kinh) Nãi vãng quá khứ vô lượng A tăng kỳ na do tha bất khả thuyết kiếp. Nhĩ thời, hữu Phật, hiệu Nhất Thiết Trí Thành Tựu Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Kỳ Phật thọ mạng lục vạn kiếp.

(經)乃往過去無量阿僧祇那由他不可說劫。爾時，有佛，號一切智成就如來，應供，正徧知，明行足，善逝，世間解，無上士，調御丈夫，天人師，佛，世尊。其佛壽命六萬劫。

(Kinh: Quá khứ vô lượng A tăng kỳ na do tha bất khả thuyết kiếp về trước. Lúc bấy giờ, có Phật, hiệu là Nhất Thiết Trí Thành Tựu Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị Phật ấy thọ sáu vạn kiếp).

Trước hết, trần thuật kiếp số lâu xa. Từ “nhĩ thời” (lúc bấy giờ) trở đi, nêu ra danh hiệu của Phật. “Hiệu” (號) là do Khẩu (口) và Khảo (ㄎ) ghép lại; nếu thêm vào chữ Hổ (虎), sẽ có âm đọc giống như Hào (毫), thì có nghĩa là “âm thanh giận dữ của con cọp”. Lại có nghĩa là “hô lớn, gầm thét”. Xưa nay sai lầm chất chứa, rất khó thay đổi!

Chữ Tát Bà Nhã Đa (Sarvajñāna) trong tiếng Phạn, kinh Ban Châu phiên âm là Tát Vân (薩雲), dịch sang tiếng Hán là Nhất Thiết Trí Tướng, do trong nhất tâm mà đắc ba trí. Đã đắc trí huệ như thật thành tựu, bèn nương vào trí ấy để thành Chánh Giác, cho nên có danh hiệu là Nhất Thiết Trí Thành Tựu Như Lai. Đáng nhận đồ cúng dường tối thượng của chư thiên và người đời thì gọi là Ứng Cúng (Arhat). Chánh (正) là “các pháp bất động, bất hoại”. Biến (徧) là “chẳng phải là một pháp hay hai pháp”. Do đều biết tất cả hết thảy các pháp chẳng còn sót thừa, nên gọi là Chánh Biến Tri (正徧知, Samyak saṃbuddha).

“Minh” là Tam Minh, như sẽ giải thích [trong phần sau]. Hạnh là Bồ Tát từ sơ phát ý cho đến [chứng đắc] Kim Cang tam muội, thân nghiệp và khẩu nghiệp thanh tịnh, tùy ý mà hành, cho nên gọi là Minh Hạnh Túc (明行足, Vidyā caraṇa Saṁpanna). Như hành xứ của các vị Phật trước đó, nay đức Phật [Thích Ca] cũng hành như thế, vượt lên bậc nhất, vĩnh viễn chẳng trở lại (chẳng lui sụt thành Bồ Tát hoặc Nhị Thừa trong thế gian này) thì gọi là Thiện Thệ (善逝, Sugata). “Giải” tức là biết. Biết chúng sanh giới trong thế gian, hết thảy các phiền não và thanh tịnh thì gọi là Thế Gian Giải (世間解, Lokavid). Trong các pháp, Niết Bàn vô thượng, Phật là vô thượng trong các chúng sanh. Do không có gì để đoạn, nên gọi là Vô Thượng Sĩ (無上士, Anuttara). Phật có thể điều phục chúng sanh, khéo gìn giữ căn môn. Kinh Trường A Hàm nói: “Thiện ngự lục xúc, hộ trì điều phục, do như bình địa. Hạ tứ mã xa, thiện điều ngự giả, chấp tiên trì khống, sử bất thất triệt” (Khéo điều ngự sáu xúc (sáu cảm thọ do sáu căn tiếp xúc sáu trần), bảo vệ, gìn giữ, điều phục, giống như đất bằng. Điều khiển cỗ xe bốn ngựa kéo, người khéo điều khiển sẽ cầm roi khống chế, khiến cho xe chẳng bị trật bánh). Nếu nói là “điều ngự nữ nhân” thì chẳng tôn trọng. Do vậy, gọi là Điều Ngự Trượng Phu (調御丈夫, Puruṣa damya sārathi). Đức Phật độ chúng sanh trong những đường khác thì ít, độ chúng sanh trong đường trời, người thì nhiều. Vì thế, gọi là Thiên Nhân Sư (天人師, Śāsta deva manuṣyāṇaṃ). Hết thảy trí huệ thành tựu, biết chúng sanh, phi chúng sanh số, các pháp thường, vô thường v.v… nên gọi là Phật (Buddha). Có đủ mười hiệu như trên đây, được cõi đời cùng tôn trọng, cho nên gọi là Thế Tôn (世尊, Bhagavat).

“Thọ mạng sáu vạn kiếp” có phải là thọ mạng của thắng ứng thân Phật trong quốc độ thanh tịnh đó chăng? Nhưng xét theo thời số, kiếp có bốn loại: Một là biệt kiếp, hai là thành kiếp, ba là hoại kiếp, bốn là đại kiếp. Nếu lại phân tích rộng hơn, thì có sáu loại kiếp: Một là biệt, hai là thành, ba là trụ, bốn là hoại, năm là không, sáu là đại. Nếu nói gọn lại thì có ba loại kiếp: Một là tiểu, hai là trung, ba là đại. Từ lúc con người thọ mười tuổi, dần dần [tăng lên] cho đến tám vạn tuổi; tới lúc tám vạn tuổi, lại dần dần giảm xuống mười tuổi; đó là một Biệt Kiếp (do đối với Tổng mà gọi là Biệt, tức là Tăng Giảm Kiếp). Tiểu kiếp tức là Biệt Kiếp. Trung kiếp là nói một kiếp thành hay hoại, đại kiếp là nói gộp chung cả Thành và Hoại. Nói gộp lại thì tám mươi biệt kiếp là một đại kiếp. Nay nói sáu vạn kiếp thì phải xét theo tuổi thọ dài lâu như vị Phật trong cõi Cực Lạc, chẳng nên dùng ba loại kiếp trong cõi này để phán định; nhưng chỉ có Phật với Phật thì mới có thể biết mà thôi!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.2. Đằng tích vương nguyện sự (nêu bày chuyện phát nguyện của hai vị vua khi xưa)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.2.1. Tự nhị vương hữu thiện (thuật chuyện hai vua chơi thân với nhau)

(Kinh) Vị xuất gia thời, vi tiểu quốc vương, dữ nhất lân quốc vương vi hữu, đồng hành Thập Thiện, nhiêu ích chúng sanh.

(經)未出家時，為小國王，與一鄰國王為友，同行十善，饒益眾生。

(Kinh: Khi chưa xuất gia, làm một tiểu quốc vương, kết bạn với vị vua nước láng giềng, cùng hành Thập Thiện lợi ích chúng sanh).

Kinh Hiền Ngu nói: “Nhược thính nhân dân, nhược tự kỷ thân, xuất gia nhập đạo, công đức vô lượng, phi thí vi tỷ, cao ư Tu Di, thâm ư cự hải, quảng ư hư không. Do xuất gia cố, tất thành Phật đạo” (Nếu cho phép nhân dân xuất gia nhập đạo thì sẽ như chính mình xuất gia nhập đạo, công đức vô lượng, không thí dụ nào có thể sánh ví được! [Công đức ấy] cao như Tu Di, sâu như biển cả, rộng như hư không. Do vì xuất gia, ắt thành Phật đạo). Đại sư (Trí Giả đại sư) bảo có bốn loại xuất gia:

1) Thân lẫn tâm đều chẳng xuất.

2) Thân xuất, tâm chẳng xuất.

3) Thân chẳng xuất, tâm xuất (quán hạnh xuất gia).

4) Thân lẫn tâm đều xuất, có thể thấy Phật Tánh, ra khỏi nhà Nhị Tử (Phần Đoạn sanh tử và Biến Dịch sanh tử) thì mới là xuất gia chân thật.

Vị vua xưa kia [được nhắc đến trong đoạn chánh kinh trên đây] là hạng người thứ tư, cho nên có thể thành Phật. “Hữu” (友) là chí hướng tương hợp. Chí tương hợp, sẽ giúp ích lẫn nhau. Vì thế, chữ Hữu gồm hai chữ Hựu (又) trên dưới ghép lại, biểu thị ý nghĩa “hiệp lực”. Hai câu “đồng hành…” nhằm giải thích đạo bè bạn: “Chí đồng, đạo đồng”. Thập Thiện tương phản với Thập Ác. Phàm là bốn loại Luân Vương (Kim, Ngân, Đồng, Thiết) đều dùng Thập Thiện để giáo hóa nhân dân thành tập tục; bởi Thập Thiện chính là cái gốc để sanh lên cõi trời. Nay những vị tiểu vương đồng hành Thập Thiện, đều có cái tâm Phổ Từ (tâm Từ trọn khắp). Kinh A Nan Vấn Sự Phật Cát Hung nói: “Thập Ác oán gia, Thập Thiện hậu hữu, an thần đắc đạo, giai tùng thiện sanh. Hữu năng thủ tín, phước báo tự nhiên. Tùng thiện chí thiện, phi thần thọ dữ. Cố ban tuyên pháp giáo, thị hiện nhân dân, vị tác phước điền. Tín giả đắc thực, hậu sanh vô ưu” (Thập Ác là oán gia, Thập Thiện là bạn thân thiết. An tâm đắc đạo, đều do thiện sanh ra. Có ai có thể giữ chữ tín thì phước báo tự nhiên. Do thiện mà đạt đến thiện, chẳng phải do thần trao cho. Vì thế, ban bố, tuyên nói pháp giáo, chỉ bày cho nhân dân, vì họ làm ruộng phước. Người tin tưởng bèn vun trồng [Thập Thiện], sẽ chẳng phải lo âu cho đời sau). Tạo lợi ích cho lê dân như thế, chẳng đánh mất sự giáo hóa của bậc nhân vương vậy!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.2.2. Thuật nhị vương phát nguyện (thuật lời phát nguyện của hai vị vua)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.2.2.1. Xuất nguyện bổn (nêu ra cái gốc của sự phát nguyện)

(Kinh) Kỳ lân quốc nội, sở hữu nhân dân đa tạo chúng ác. Nhị vương nghị kế, quảng thiết phương tiện.

(經)其鄰國內，所有人民多造眾惡。二王議計，廣設方便。

(Kinh: Trong nước lân cận, tất cả nhân dân phần nhiều tạo các điều ác. Hai vua bàn kế, rộng lập phương tiện).

Nhân dân là cái gốc của nước nhà. “Dân” là chúng sanh. Lúc trời đất mới sanh ra con người, bề ngoài họ chất phác, nội tâm chân thuần, ai nấy đều toàn là một khối hỗn độn. Các vị trời [hiện hữu] lúc trời được mở ra thì là “thiên dân”. Nhân loại sanh thành thì là “phàm dân”, cho nên gọi là “nhân dân”. “Chúng ác” (Các điều ác) tức là tạo đủ các nghiệp Thập Ác, hết sức tương phản với Thập Thiện. Kinh A Nan Vấn Sự Phật Cát Hung nói: “Ký bất thiêu hương, nhiên đăng, lễ bái, hằng hoài hồ nghi, sân khuể, mạ lỵ, ác khẩu, tật hiền. Hựu bất Lục Trai, sát sanh thú thủ, bất kính Phật kinh. Nhược tật bệnh giả, tiện hô vu sư, bốc vấn, giải tấu, từ tự tà thần. Thử tùng túc hạnh ác đạo trung lai, hiện thế tội nhân, tử nhập Nê Lê, bị khảo lược trị, khốc bất khả ngôn. Giai do tích ác, kỳ hạnh bất thiện” (Đã chẳng thắp hương, đốt đèn, lễ bái, lại còn luôn hồ nghi, nóng giận, chửi rủa, nói lời thô ác, ghen ghét người hiền. Lại chẳng giữ sáu ngày trai giới, thích sát sanh, chẳng kính trọng kinh Phật. Nếu bị bệnh tật, liền gọi thầy đồng bói toán, giải hạn, [viết sớ] tâu trình, cúng tế tà thần. Đấy là kẻ quen thói từ xưa, từ trong ác đạo mà sanh đến. Tội nhân trong đời này, chết đi vào Nê Lê, bị tra khảo, hành hạ, trừng trị, đau đớn tàn khốc chẳng thể diễn tả được. Đấy đều là do điều ác tích tập, hành vi bất thiện). Vì thế, hai vua thương nghị, tính toán, rốt cuộc làm như thế nào để rộng lập phương pháp thuận tiện, hay khéo để cứu những người dân ác ấy, hòng chẳng đánh mất sự giáo hóa của vua, của thầy!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.1.2.2. Chánh phát nguyện

[Phần này gồm hai ý]:

Một vị vua phát nguyện thành Phật trước.

Một vị vua phát nguyện độ chúng sanh trước.

Vốn chia thành hai khoa, nay nói gộp lại để giải thích kinh văn cho tiện.

(Kinh) Nhất vương phát nguyện, tảo thành Phật đạo, đương độ thị bối, linh sử vô dư.

(經)一王發願，早成佛道，當度是輩，令使無餘。

(Kinh: Một vua phát nguyện sớm thành Phật đạo, sẽ độ những hạng người ấy chẳng còn thừa sót).

Đại Luận nói: “Thành tựu chúng sanh có hai loại: Có người thì tự thành tựu công đức trước, sau đấy mới độ chúng sanh. Có người thành tựu chúng sanh trước rồi sau đó mới thành tựu công đức của chính mình”. Đấy chính là ý chỉ phát nguyện của hai vị vua. Do thành Phật chính là căn bản để độ chúng sanh, [đã thành Phật] thì mới có thể rộng hóa đạo. Vì thế, nguyện thành Phật. Do đó, kinh dạy: “Nhất nhân xuất thế, đa nhân mông khánh, phước lạc nhiêu ích, Phật Thế Tôn dã” (Một người xuất thế, nhiều người được nhờ ơn, phước lạc trọn đầy, đó chính là Phật Thế Tôn). Vì thế, tự thành tựu trước thì mới có thể độ những kẻ ác ấy đều nhập Diệt Độ chẳng còn thừa sót. Đấy chính là lúc mới phát tâm liền thành Chánh Giác.

(Kinh) Nhất vương phát nguyện: “Nhược bất tiên độ tội khổ, linh thị an lạc, đắc chí Bồ Đề, ngã chung vị nguyện thành Phật”.

(經)一王發願：若不先度罪苦，令是安樂，得至菩提，我終未願成佛。

(Kinh: Một vị vua phát nguyện: “Nếu chẳng độ kẻ tội khổ trước, khiến cho họ được an lạc, đạt đến Bồ Đề, tôi nguyện trọn chẳng thành Phật”).

Một vị vua suy nghĩ: Chính mình chưa đắc độ, hãy độ chúng sanh trước, thì mới là Bồ Tát phát tâm, há có nên vì chính mình trước ư? Như Đại Luận nói: “Đức Phật nói ta dùng thiên nhãn thanh tịnh, thấy các chúng sanh chết đây, sanh kia, theo nghiệp thiện hay ác mà hứng chịu các quả báo. Ta nay hãy nên độ thoát những kẻ có tội trước, khiến cho họ đạt được niềm vui vô thượng Niết Bàn. Thà ở trong sanh tử dài lâu, thề trọn chẳng nguyện thành Phật”. Đấy chính là cái tâm phát khởi hoằng nguyện ban đầu, rốt cuộc do lòng đại bi mà vào chốn hoạn nạn. Do vậy, hai vị vua phát nguyện, dường như bất đồng!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.1.3. Kết nhị vương kim cổ (kết lại, biện định bản thân của hai vua xưa và nay)

(Kinh) Phật cáo Định Tự Tại Vương: Nhất vương phát nguyện tảo thành Phật giả, tức Nhất Thiết Trí Thành Tựu Như Lai thị. Nhất vương phát nguyện vĩnh độ tội khổ chúng sanh, vị nguyện thành Phật giả, tức Địa Tạng Bồ Tát thị.

(經)佛告定自在王：一王發願早成佛者，即一切智成就

如來是。一王發願永度罪苦眾生，未願成佛者，即地藏菩薩是。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài Định Tự Tại Vương: Một vị vua phát nguyện sớm thành Phật, chính là Nhất Thiết Trí Thành Tựu Như Lai. Một vị vua phát nguyện vĩnh viễn độ chúng sanh tội khổ, chưa nguyện thành Phật, tức là Địa Tạng Bồ Tát).

Nhân vương phát nguyện thành đạo như cầm bằng khoán nhận vật. Vì thế nói: “Pháp tánh như biển cả, chẳng nói có đúng, sai. Phàm phu, bậc hiền thánh, bình đẳng chẳng cao thấp. Chỉ do tâm cấu đã diệt, bèn chứng đắc [dễ dàng] như lật bàn tay”. Xét ra, vị quốc vương ấy đúng là như thế. Nhưng chuyện trong trần sa kiếp, giống hệt như ngày hôm nay; đấy chính là Phật nhãn không pháp nào chẳng biết, không chuyện gì chẳng thấy.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2. Quang Mục nữ sở phát nguyện (cô Quang Mục phát nguyện)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.1. Thuật Phật hiệu, kiếp, thọ (thuật Phật hiệu, kiếp số, thọ mạng)

(Kinh) Phục ư quá khứ vô lượng A tăng kỳ kiếp, hữu Phật xuất thế, danh Thanh Tịnh Liên Hoa Mục Như Lai. Kỳ Phật thọ mạng tứ thập kiếp.

(經)復於過去無量阿僧祇劫，有佛出世，名清淨蓮華目如來。其佛壽命四十劫。

(Kinh: Lại trong vô lượng A tăng kỳ kiếp đời quá khứ, có Phật xuất thế, tên là Thanh Tịnh Liên Hoa Mục Như Lai. Đức Phật ấy thọ mạng bốn mươi kiếp).

Đức Phật xuất thế, nay dùng Phật Thích Ca để suy ra các vị cổ Phật. Như kinh Nhân Quả nói: “Bồ Tát công hạnh mãn túc, vị đăng Thập Địa, tại nhất sanh bổ xứ, sanh Đâu Suất Thiên. Kỳ vận tương chí, đương hạ tác Phật, tức quán ngũ sự: Nhất, quán sanh thục dữ vị thục? Nhị, quán thời chí dữ vị chí? Tam, quán hà quốc xử trung? Tứ, quán hà tộc quý thịnh? Ngũ, quán quá khứ nhân duyên, thùy vi phụ mẫu? Quán dĩ, hạ sanh” (Bồ Tát công hạnh trọn đủ, địa vị đạt tới Thập Địa, thuộc về Nhất Sanh Bổ Xứ, sanh vào trời Đâu Suất. Khi pháp vận sắp đến, sắp giáng sanh thành Phật, Ngài liền quán năm sự: Một là quán căn cơ của chúng sanh chín muồi hay chưa? Hai là quán đã đến thời hay chưa? Ba là quán sẽ ở trong nước nào? Bốn là quán dòng dõi nào cao quý, thịnh vượng? Năm là quán nhân duyên quá khứ, ai là cha mẹ? Quán xong bèn giáng sanh). Dùng chuyện nay để suy lường chuyện xưa, [các vị cổ Phật xuất thế] cũng giống như thế.

“Thanh Tịnh Liên Hoa Mục” (mắt như hoa sen thanh tịnh) là một trong ba mươi hai tướng. Như bảo nữ hỏi đức Phật: “Như Lai có ba mươi hai tướng đại nhân, tiền thế túc mạng đã hành công đức gì mà dẫn đến có tướng [cao quý, đẹp đẽ] trọn khắp thân thể?” Đức Phật bảo: “Tướng đại nhân ‘tròng mắt của Như Lai có màu xanh ánh đỏ (cám thanh)’ là do đời xưa kia thường dùng mắt Từ nhìn mọi người. Tướng đại nhân ‘mắt của Như Lai như trăng non’ là do trong đời quá khứ không có tâm thô bạo, tâm tánh hòa thuận”. Đức Phật ấy đã dùng tướng đạt được để lập danh hiệu. Đó gọi là “diện như tịnh mãn nguyệt, mục nhược thanh liên hoa” (mặt như trăng tròn sạch, mắt như hoa sen xanh), ấy là vì Báo Phật (Báo Thân Phật) được gọi là Tịnh Mãn (Rocana, Lô Xá Na). Các ác đều tận, các đức đều trọn, vì được diệu mục thiên nhiên (mắt mầu nhiệm tự nhiên) như hoa sen thanh tịnh.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2. Đằng La Hán độ sanh (thuật chuyện La Hán cứu độ chúng sanh)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1. Tự tích nguyện sự (thuật chuyện phát nguyện xưa kia)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1. Tội mẫu đọa khổ (bà mẹ phạm tội đọa vào cảnh khổ)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.1. Cử năng độ La Hán (nêu ra vị La Hán có thể hóa độ)

(Kinh) Tượng Pháp chi trung, hữu nhất La Hán, phước độ chúng sanh.

(經)像法之中，有一羅漢，福度眾生。

(Kinh: Trong thời Tượng Pháp có một vị La Hán phước độ chúng sanh).

Tượng Pháp (Sad dharma pratirūpaka) là [thời kỳ] ở giữa Chánh Pháp (Sad dharma) và Mạt Pháp (Sad dharma vipralopa), chính là thời “tháp tự kiên cố”, do chỉ tu chuyện phước đức hữu vi, tức là như câu chuyện tạc vẽ hình tượng trong đoạn kinh tiếp theo. La Hán: Do cái nhân là Khất Sĩ, thành cái quả là Ứng Cúng. Kinh Nhất Thiết Pháp Cao Vương nói: “Tứ hạnh, tứ đắc, bát Phú già la, ưng thọ thế gian thiên nhân cúng dường, hiệp chưởng, cung kính, vô thượng phước điền” (Tứ hướng và tứ quả, là tám hạng người, đáng nhận lãnh sự cúng dường, chắp tay, cung kính của trời người trong thế gian, là ruộng phước vô thượng). Vì thế, trong kinh Trường A Hàm, Kiên Cố Niệm Chuyển Luân Vương bảo Thái Tử rằng: “Tất cả các sa môn trong cõi của ngươi hành hạnh thanh tịnh, chắc thật, công đức trọn đủ, riêng đạt tới Niết Bàn, nhân từ bố thí chẳng chán, biết đủ đối với cơm áo, ôm bát khất thực để tạo phước cho chúng sanh”. Vì thế nói là “phước độ chúng sanh”.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2. Thuật sở ngộ hiếu nữ (thuật chuyện gặp người con gái có hiếu)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.1. Xuất danh (nêu tên)

(Kinh) Nhân thứ giáo hóa, ngộ nhất nữ nhân, tự viết Quang Mục, thiết thực cúng dường.

(經)因次教化，遇一女人，字曰光目，設食供養。

(Kinh: Do lần lượt giáo hóa, gặp một cô gái tên là Quang Mục, sắp đặt thức ăn cúng dường).

Như Lai đã diệt độ, La Hán theo thứ tự dạy mọi người hóa ác thành lành, chuyển phàm thành thánh. “Tên là Quang Mục”: Theo kinh Linh Xu, tinh khí của ngũ tạng lục phủ đều đổ dồn vào mắt, tạo thành tròng mắt. Cái ổ chứa đựng tinh túy là con mắt. Tinh túy của xương là tròng mắt, tinh túy của gân là tròng đen. Bởi mắt có hình giống như hoàn thuốc, con ngươi ở chính giữa ngay trước mắt, giống như mặt trời, mặt trăng tỏa sáng ở phương Đông Nam rồi mờ tối (lặn) ở Tây Bắc. Nhưng mắt có thể phát quang, do tinh túy của tạng phủ đều bẩm thọ từ Thổ nơi tỳ tạng (lá lách). Tỳ đứng đầu các Âm [trong cơ thể], mắt chính là chỗ hội tụ của huyết khí. Vì thế, tỳ mà hư thì tinh khí của ngũ tạng đều mất chỗ cai quản, chẳng thể quy tụ, chẳng thể tỏa sáng nơi mắt được. Nay thánh nữ đã có thể hiếu thuận song thân, cung kính Tam Bảo, tự nhiên có thần cao, thần thủy, thần quang, chân khí, chân huyết, chân tinh, bồi đượm chất dịch của mắt, [khiến cho mắt] tỏa sáng dị thường. Nếu luận theo pháp, mắt biểu thị Định, quang biểu thị Huệ. Do Định phát Huệ, huệ quang chuyên chú nơi mắt, nên có tên gọi cao đẹp (Quang Mục) này.

“Thiết thực cúng dường”: Thức ăn chính là ngoại mạng của chúng sanh. Người cầm thức ăn thí cho người khác, sẽ có năm công đức, sẽ đắc đạo: Một là thí mạng, hai là thí sắc, ba là thí lực, bốn là thí an (thí yên ổn), năm là thí biện (ban cho biện tài), đấy là năm phước. Nếu thí cho La Hán, phước gấp trăm lần! Như xưa kia, ngài A Na Luật (A Nậu Lâu Đà, Aniruddha) dâng thí một chén cơm cho vị Bích Chi Phật, bèn cảm quả báo chín mươi mốt kiếp chẳng nghèo túng; lại còn đắc đạo quả. Do đó, cần phải cúng dường!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.2. Vấn nguyện (hỏi về ước nguyện)

(Kinh) La Hán vấn chi, dục nguyện hà đẳng?

(經)羅漢問之，欲願何等？

(Kinh: La Hán hỏi rằng: “Muốn nguyện những gì?”)

Thời đức Phật, khuôn phép thông thường khi tiếp nhận cúng dường là ăn xong, ắt phải hỏi [thí chủ] mong muốn gì. Như ngài Ca Diếp hỏi bà mẹ nghèo: “Nay ý cụ mong mỏi những gì? Giàu sang, có thế lực trong thế gian, Chuyển Luân Thánh Vương, và Tứ Thiên Vương, Thích Phạm chư thiên, nếu muốn đắc quả Tu Đà Hoàn cho đến Chánh Giác đều có thể thỏa nguyện” là như vậy đó.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3. Bạch sự (thưa trình sự việc)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.1. Hiếu nữ trần sự (hiếu nữ thưa chuyện)

(Kinh) Quang Mục đáp ngôn: “Ngã dĩ mẫu vong chi nhật, tư phước cứu bạt, vị tri ngã mẫu sanh xử hà thú?

(經)光目答言：我以母亡之日，資福救拔，未知我母，生處何趣。

(Kinh: Quang Mục đáp rằng: “Trong ngày mẹ con mất, con đã làm phước để cứu bạt, chẳng biết mẹ con sanh vào đường nào?”)

“Vong” (亡) là đã mất, chẳng còn. Chữ “vong” là do Nhập (入, vào) và Ẩn (乚) ghép lại, ý nói: “Vào chỗ ẩn kín”. Mẹ chết, con làm phước giúp cho, đấy chính là chuyện chánh yếu của người con hiếu thảo. Cha mẹ sanh ra thân ta, ta nương nhờ bú mớm mà khôn lớn thành người. Ân ấy, đức ấy, trải bao kiếp khó đền! Kinh Niết Bàn dạy: “Tri ân giả, đại bi chi bổn. Bất tri ân giả, thậm ư súc sanh” (Biết ơn là cái gốc của lòng đại bi. Kẻ chẳng biết ơn, tệ hơn súc sanh). Nay cô Quang Mục muốn biết chỗ mẹ thác sanh, có thể nói là biết được cái gốc để báo ân, vượt xa những tình kiến thông thường vậy.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2. La Hán nhập Định

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2.1. Thuật định trung kiến mẫu (La Hán thuật chuyện trong Định thấy mẹ [của cô Quang Mục])

(Kinh) La Hán mẫn chi, vị nhập Định quán, kiến Quang Mục nữ mẫu đọa tại ác thú, thọ cực đại khổ.

(經)羅漢愍之，為入定觀，見光目女母墮在惡趣，受極大苦。

(Kinh: La Hán thương xót, bèn nhập Định để quán, thấy mẹ cô Quang Mục đọa vào đường ác, chịu khổ cực lớn).

[La Hán] thương xót cô hiếu thảo gấp bội lẽ thường; vì thế, nhập Định quán mẹ cô ta sanh về đâu. Chữ Kiến (見) ở cuối câu trước, hiển thị huệ nhãn có thể quán. Mẹ cô ta chính là cảnh khổ để quán. Tuân theo cách giải thích bài kệ “ngã dĩ Phật nhãn quán kiến lục đạo chúng sanh” trong kinh Pháp Hoa của đại sư (Trí Giả đại sư) để tách chữ Kiến thuộc về câu trên thuộc về khoa “minh Phật hữu năng kiến nhãn” (chỉ ra: Phật có mắt có thể thấy), còn “lục đạo chúng sanh” thuộc về Ngũ Trược được thấy. Trong bài kệ năm chữ của kinh ấy, còn tách chữ Kiến thuộc về câu sau; huống chi kinh văn ở đây liên tiếp, há chẳng đọc theo cách này ư? Nếu không, coi hai chữ “quán kiến” thuộc câu kế tiếp thì càng thông thuận hơn, vì trí và cảnh ngầm khế hợp. “Cực đại khổ” tức là đại địa ngục Vô Gián.

Hỏi: Theo Đại Luận, Huệ Nhãn chẳng thấy tướng “tận diệt, một, khác” của chúng sanh, chẳng thọ hết thảy các pháp. Huệ Nhãn chẳng thể độ chúng sanh, chẳng có gì phân biệt, cho nên sanh ra Pháp Nhãn. Nay Huệ Nhãn của La Hán liễu tri không tịch, làm sao có thể thấy mẹ cô ta chịu khổ cho được?

Đáp: Huệ Nhãn biết Không, tức là chẳng chấp nơi cảnh Không, há có phải là giống như mù từ lúc bẩm sanh, hoàn toàn chẳng thấy gì ư? Vì thế, kinh Đại Phẩm Bát Nhã dạy: “Huệ Nhãn Bồ Tát, vô pháp bất kiến, vô pháp bất tri, vô pháp bất thức, thị vi Huệ Nhãn tịnh” (Huệ Nhãn Bồ Tát không pháp nào chẳng thấy, không pháp nào chẳng biết; không pháp nào chẳng nhận rõ. Đấy là Huệ Nhãn tịnh), kinh văn đã nói rõ, có thể dựa theo đó [để biện định]. Huống hồ là vị La Hán lần lượt giáo hóa, tức là đã thuộc ý nghĩa “Bồ Tát xuất Giả”! Bởi lẽ, A La Hán đã giống như Thập Hạnh của Biệt Giáo cùng trừ Tứ Trụ [phiền não], tự có thể có tiến cao hơn, đoạn trừ Trần Sa trong pháp giới. Do vậy, ngài Tứ Minh nói: “Cũng có pháp duyên từ bi, thuận theo cõi đời để lợi lạc chúng sanh”.

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2.2. Thuật xuất Định vấn đáp (tường thuật chuyện xuất Định vấn đáp)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2.2.1. Vấn hạnh nghiệp (hỏi hạnh nghiệp của mẹ cô ta)

(Kinh) La Hán vấn Quang Mục ngôn: “Nhữ mẫu tại sanh, tác hà hạnh nghiệp? Kim tại ác thú, thọ cực đại khổ”.

(經)羅漢問光目言：汝母在生，作何行業？今在惡趣，受極大苦。

(Kinh: La Hán hỏi Quang Mục rằng: “Mẹ cô khi còn sống đã làm hạnh nghiệp gì? Nay bà ta đang ở trong đường ác chịu khổ tột bậc”).

“Tác” (作) là tạo tác. Như đức Phật đã nói: Tam giới, ngũ đạo, tội cấu khổ não, không gì chẳng do Tác! Hết thảy những thứ ngang trái chẳng phải do trời ban bố, mà là do tự làm, tự chịu! “Hạnh” có nghĩa là “chuyển dời”, là Tâm Sở pháp thuộc vào Ngũ Ấm. Do Vô Minh Hoặc từ quá khứ, dấy từ ba nghiệp, tạo tác các pháp, cho nên gọi là “hạnh nghiệp”. Nghiệp thành, báo hiện, cho nên ở trong đuờng ác, hứng chịu nỗi khổ to lớn tột bậc!

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2.2.2. Đáp sở tập ([Quang Mục] đáp về những chuyện mẹ đã từng làm)

3.2.2.2.2.2.1.2.2.1.1.2.2.1.1.2.3.2.2.2.1. Thuật sự, cầu cứu (thuật chuyện, xin cứu giúp)

(Kinh) Quang Mục đáp ngôn: “Ngã mẫu sở tập, duy háo thực đạm ngư miết chi thuộc. Sở thực ngư miết, đa thực kỳ tử, hoặc sao, hoặc chử, tứ tình thực đạm. Kế kỳ mạng số, thiên vạn phục bội.

(經)光目答言：我母所習，唯好食噉魚鼈之屬。所食魚鼈，多食其子，或炒，或煮，恣情食噉。計其命數，千萬復倍。

(Kinh: Quang Mục đáp rằng: “Mẹ con quen thói chỉ thích ăn những loài cá và ba ba. Ăn cá, ba ba thì phần nhiều ăn cá con, ba ba con, hoặc chiên, hoặc nấu, mặc sức ăn nuốt. Tính theo sanh mạng, gấp ngàn vạn lần!”)

“Sở tập” là tập tánh, tập khí. Chủng tử của tập khí ác huân tập bên trong, hiện hành chuyển tập khí thành điều ác. Tiếp đó, [kinh văn] nói đến chuyện tạo nghiệp. “Duy” (唯) nghĩa là chỉ có. “Háo” (好) là ham thích chẳng thể buông bỏ được. Nữ nhân tánh dịu dàng, nhưng dễ vướng mắc, hễ ham thích gì sẽ đắm đuối, chẳng bỏ được! Nay mẹ cô Quang Mục chỉ ham ăn nuốt cá và ba ba, không thể bỏ được ý thích ấy. Sách Tỳ Nhã nói: “Miết dĩ nhãn thính, khung tích liên hiếp, giáp trùng dã. Nhất danh Thần Thủ (ngư mãn tam bách lục thập, long vi dẫn phi xuất thủy, nội miết tắc bất khứ)” (Ba ba dùng mắt để nghe, mai khom thành hình vòm, nối liền với hông, thuộc loại động vật có vỏ cứng, còn gọi là Thần Thủ hễ cá đủ số ba trăm sáu mươi con thì rồng sẽ dẫn chúng bay vượt khỏi nước, nhưng trong chỗ nước ấy mà có ba ba thì cá chẳng thể vượt ra được). Sách Cổ Kim Chú nói: “Ba ba là người hầu của Hà Bá” (trong thơ Phóng Sanh của ông Đào Hiết Am ở Cối Kê có câu: “Làm quan sầu giam hãm, thủy tộc khổ bị bắt”). Kinh Thi có câu “bào miết tiên ngư” là nói đến gỏi cá tươi. “Bào miết, khoái lý” (炰鼈膾鯉) tức là món nấu chín thì có ba ba nướng, món ăn tanh (ăn sống) thì có gỏi cá chép. Mẹ cô Quang Mục thường thích ăn những thứ ấy đó chăng? Đây là nói về chuyện sát sanh, kế đó nói về cách ăn.

“Duy háo ngư miết chi tử, sao chử tứ thực” (Chỉ chuộng cá con, ba ba con, mặc tình chiên, nấu để ăn) tức là khiến cho mẹ lẫn con đều chết. Nhưng mạng mẹ là một, mạng con chẳng biết là bao nhiêu! Từ khi lập gia đình cho đến lúc chết, bà ta luôn quen thói làm như vậy, sát hại sanh mạng của mẹ con (cá, ba ba) chẳng thể tính toán được. Vì thế nói là “thiên vạn phục bội” (gấp mấy ngàn vạn lần). Đấy là đánh đổi tánh mạng của bao nhiêu con vật để cung phụng cho một bữa ăn. Không chỉ là nhẫn tâm, lại còn tổn phước! Ông Tô Đông Pha nói: “Đao xẻ cá, ba ba để làm một bữa ngon, người ăn thật đã, kẻ chết thật khổ!” Châu Ngung nói: “Tánh mạng đối với chúng cực khẩn thiết, ta lại phung phí tánh mạng chúng vì vị ngon”. Đấy đều là những lời lẽ buốt dạ của người có lòng nhân. “Tình” là do thiên chân (tâm tình thuần phác của mỗi người) cảm vật mà dấy động, là sự ham muốn nơi tánh. Nhân dục (lòng ham muốn của con người) chẳng thể gọi là “tình” được, vì khí chất của nó vọng động, cho nên trái nghịch thiên chân gấp bội tình. Ai thường kiềm chế, kiểm điểm, sẽ sợ hãi mà thả loài vật. Nếu một khi đã buông lung, sẽ chẳng thể nào ngăn dứt được! Vì vậy, Phó Đại Sĩ bảo: “Độc tự tinh, kỳ thật ly thanh danh, thôi kiểm tứ vận tịnh vô sanh, kinh cức tùng lâm hà xứ sanh?” (Tự tánh thanh tịnh tâm tinh diệu, thật sự lìa khỏi ngôn thuyết, danh tự. Suy lường tứ vận hoàn toàn là vô sanh, rừng rậm gai góc còn sanh từ đâu được nữa?) Có thể nói là “khéo chế ngự vọng tình, tuân theo thiên chân” vậy.

(Kinh) Tôn giả từ mẫn, như hà ai cứu?

(經)尊者慈愍，如何哀救？

(Kinh: Tôn giả thương xót, [xin hãy chỉ dạy] cứu vớt bằng cách nào?)Từ chữ “tôn giả” trở đi là cầu xin hãy rủ lòng Từ cứu vớt. Vì mẹ con đã nghiệp sâu, tội nặng, hứng chịu nỗi khổ to lớn ấy. Nay khẩn cầu tôn giả từ bi xót thương, rốt cuộc con nên xót xa cứu bạt như thế nào đây?