Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện Kinh Khoa Chú

Phần 17

“Nêu rõ trợ đạo để thành Phật”: Đã xưng niệm danh hiệu Phật, chánh hạnh đã thành, cần gì lại phải nói bố thí là trợ đạo? Theo Đại Luận, nghiệp tạo lợi ích để chuyển biến sanh tử luân chuyển không gì hơn bố thí! Vì lẽ nào vậy? Người thích bố thí tiếng thơm lưu truyền, tám phương tin yêu, không ai chẳng yêu kính. Ở trong đại chúng, chẳng sợ hãi, hay gặp khó khăn. Khi chết không hối tiếc: “Ta đã dùng tài vật để gieo trồng ruộng phước tốt lành, ta nhất định sẽ đạt được niềm vui sướng trong cõi trời người, ta ắt đạt được Niết Bàn môn”. Không chỉ là có thể mở ra ba niềm vui mà thôi, lại còn là chỗ để có thể mở ra vô lượng Phật đạo.

Do Lục Ba La Mật là Phật đạo, Đàn (Bố Thí) là môn đầu tiên, các hạnh khác đều tùy thuận. Bố thí như thế có vô lượng công đức; vì thế, đức Phật bảo: “Bố thí là nhân duyên trợ đạo đầu tiên”. Bởi lẽ, mạng người vô thường, tài vật như ánh chớp. Nếu kẻ khác chẳng xin, còn nên cho họ, huống hồ đã xin mà chẳng thí! Dùng sự ứng thí (bố thí thuận theo lời thỉnh cầu) ấy làm nhân duyên trợ đạo; do vậy, cần phải so sánh cái duyên bố thí, hòng giúp khơi mở Phật đạo.

3.2.4.2. Hiển trợ đạo thành Phật (nêu rõ trợ đạo để thành Phật)

3.2.4.2.1. Phẩm đề (tựa đề của phẩm kinh này)

(Kinh) Giảo lượng bố thí công đức duyên, phẩm đệ thập.

(經)較量布施功德緣，品第十。

(Kinh: Phẩm thứ mười: So sánh duyên công đức bố thí).

3.2.4.2.2. Phẩm văn (kinh văn trong phẩm này)

3.2.4.2.2.1. Địa Tạng thỉnh giảo thí phước (ngài Địa Tạng thỉnh Phật so sánh phước bố thí)

3.2.4.2.2.1.1. Kinh gia tự nghi (người trùng tuyên kinh trần thuật)

(Kinh) Nhĩ thời, Địa Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát, thừa Phật oai thần, tùng tòa nhi khởi, hồ quỳ, hiệp chưởng.

(經)爾時，地藏菩薩摩訶薩，承佛威神，從座而起，胡跪合掌。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Địa Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát nương vào oai thần của đức Phật, từ chỗ ngồi đứng dậy, hồ quỳ, chắp tay).

Ý nghĩa dễ hiểu.

3.2.4.2.2.1.2. Địa Tạng nghi thỉnh (ngài Địa Tạng thưa hỏi điều nghi)

(Kinh) Bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Ngã quán nghiệp đạo chúng sanh, giảo lượng bố thí, hữu khinh, hữu trọng, hữu nhất sanh thọ phước, hữu thập sanh thọ phước, hữu bách sanh, thiên sanh thọ đại phước lợi giả, thị sự vân hà? Duy nguyện Thế Tôn, vị ngã thuyết chi”.

(經)白佛言：世尊！我觀業道眾生，校量布施，有輕有重，有一生受福，有十生受福，有百生千生受大福利者，是事云何？唯願世尊，為我說之。

(Kinh: Bạch cùng đức Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Con quán nghiệp đạo chúng sanh, so sánh sự bố thí thì có nhẹ, có nặng, có người một đời hưởng phước, có người mười đời hưởng phước, có người trăm đời, ngàn đời hưởng đại phước lợi, chuyện ấy là như thế nào? Kính mong đức Phật hãy nói cho con).

“Nghiệp đạo”: Các hạnh gây tội như sát sanh v.v… được gọi là Hắc Hắc Nghiệp (黑黑業) và Bất Thiện Nghiệp. Các hạnh tạo phước như bố thí v.v… được gọi là Bạch Bạch Nghiệp (白白業) và Thiện Nghiệp. Nay trong các thiện nghiệp, giảng rõ chuyện “thí phước” (phước do bố thí), cho nên nói “ngã quán” (con thấy). Bố Thí có nhiều loại: Tài Thí, Pháp Thí, Tục Thí, Đạo Thí. “Khinh trọng giảo lượng” (so sánh nặng nhẹ) như đã giải thích trong phần Luân Quán. Hai chữ “thọ phước” (受福, hưởng phước) chính là chuyện trọng yếu nhất trong thế gian và xuất thế gian, đều do bố thí mà đạt được. Lời hỏi này của Đại Sĩ thật là toa thuốc hay để thoát khổ, là pháp căn để thành Phật. Câu “thị sự vân hà” (chuyện ấy là như thế nào) chính là nghi vấn: Cái nhân bố thí như nhau, cớ sao hưởng phước khác nhau?

Hỏi: Ngài Địa Tạng thật sự không hiểu ư? Hay là vì chúng sanh [mà thưa hỏi]?

Đáp: Ngài thật sự biết, hay thật sự chẳng biết, phàm tình chẳng thể suy lường được! Nếu xét theo kinh Tạp Tạng, xưa kia có người đến chùa Ba La Đề Mộc Xoa, nhặt được hoa của cây Am La (Āmra, còn gọi là Am Ba La, tức hoa xoài), có màu như chất vàng. Cầm hoa ấy vào tháp Phật, thấy tướng hảo của tượng Thích Ca Mâu Ni Phật, liên tục nghĩ đến công đức của Phật, tâm sốt sắng, rởn cả lông tóc, liền đem hoa dâng lên Phật. Người ấy bước ra, hỏi một đạo nhân: “Dùng một đóa hoa rải lên Phật, được phước cỡ nào?” Đáp: “Chuyện sâu thẳm như vậy, tôi chẳng thể biết. Hãy nên hỏi người đọc kinh”. Người ấy liền đi hỏi, được trả lời: “Tôi không có thần thông Thiên Nhãn, chẳng thể thấy biết quả báo. Ông hãy nên hỏi bậc La Hán tọa Thiền có sáu môn thần thông”. Người ấy liền đến hỏi, A La Hán bèn vì người ấy quán tưởng, thấy người ấy xả thân này, sẽ lần lượt thọ thân phước đức trên trời và trong loài người, cho đến tám vạn đại kiếp, phước vẫn chưa hết. Qua khỏi số ấy, lại chẳng thể biết. Liền sai hóa nhân đến chỗ đức Di Lặc, hỏi người ấy đắc quả báo cỡ nào? Đức Di Lặc bảo: “Không thể biết! Dẫu hàng Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát nhiều như cát sông Hằng còn chẳng thể biết, huống hồ một mình ta! Đức Phật có vô lượng công đức, phước điền hết sức tốt lành, đủ mọi quả báo vô tận. Đợi cho đến khi ta thành Phật trong tương lai thì mới có thể biết được!” Theo đó, dẫu đức Địa Tạng thật sự chẳng biết, ai dám nói “chẳng phải vậy”. Vì thế, Ngài ngưỡng mong đức Thế Tôn hãy vì Ngài nói ra, khiến cho đời sau biết phước bố thí là như thế nào!

3.2.4.2.2.2. Như Lai đối chúng giảo lượng (Như Lai đối trước đại

chúng so sánh)

3.2.4.2.2.2.1. Giới thính hứa thuyết (răn dạy hãy nghe, hứa nói)

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo Địa Tạng Bồ Tát: Ngô kim ư Đao Lợi thiên cung, nhất thiết chúng hội, thuyết Diêm Phù Đề bố thí, giảo lượng công đức khinh trọng. Nhữ đương đế thính, ngô vị nhữ thuyết.

(經)爾時佛告地藏菩薩：吾今於忉利天宮，一切眾會，說閻浮提布施，較量功德輕重。汝當諦聽，吾為汝說。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo Địa Tạng Bồ Tát: Ta nay ở trong hết thảy đại chúng tụ hội trên cung trời Đao Lợi, nói so sánh công đức nặng nhẹ của bố thí trong Diêm Phù Đề. Ông nên lắng nghe, ta sẽ vì ông nói).

Đây là đáp thẳng vào lời hỏi. Do người Diêm Phù Đề có thể hành bố thí, ắt được quả báo sanh lên trời, cho nên đức Phật đối trước đại chúng nơi thiên cung, nói công đức bố thí nặng hay nhẹ. “Đương đế thính” (hãy nên lắng nghe): Nghiệp bố thí chính là nguồn cội của các hạnh. Hơn nữa, tài vật vô thường, năm nhà tranh đoạt. Phàm ngu keo tiếc, chẳng có tâm xả, khiến cho vợ con trừng mắt, anh em bất hòa, quyến thuộc chống đối, xa lìa, thân bằng xa cách, tuyệt giao. Tội khiên dường ấy quả thật là do keo tham làm gốc. Vì thế, cần phải chắc thật nghe ta tuyên nói phước bố thí.

3.2.4.2.2.2.2. Nhân nghi nguyện văn (do nghi mà mong nghe nói)

(Kinh) Địa Tạng bạch Phật ngôn: “Ngã nghi thị sự, nguyện nhạo dục văn”.

(經)地藏白佛言：我疑是事，願樂欲聞。

(Kinh: Ngài Địa Tạng bạch cùng đức Phật: “Con nghi chuyện ấy, mong thích được nghe”).

3.2.4.2.2.2.3. Chánh thân giảo lượng (giảng rõ sự so lường)

3.2.4.2.2.2.3.1. Chánh giảo (phần so lường)

3.2.4.2.2.2.3.1.1. Vương thần thí phước (phước bố thí của vua quan)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1. Chánh giảo đa thiểu (so sánh nhiều ít)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1. Thí ty liệt căn khuyết phước (phước do thí cho kẻ hèn kém, tàn tật)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.1. Minh thí nhân tôn (nói rõ sự tôn quý của người thí)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.1.1. Năng thí chủ (vị thí chủ có thể bố thí)

(Kinh) Phật cáo Địa Tạng Bồ Tát: Nam Diêm Phù Đề, hữu chư quốc vương, tể phụ, đại thần, đại trưởng giả, đại Sát lợi, đại Bà la môn đẳng.

(經)佛告地藏菩薩：南閻浮提，有諸國王，宰輔大臣，大長者，大剎利，大婆羅門等。

(Kinh: Đức Phật bảo Địa Tạng Bồ Tát: Nam Diêm Phù Đề có các quốc vương, tể phụ, đại thần, đại trưởng giả, đại Sát lợi, đại Bà la môn v.v…)

“Đẳng” là nói đến các cư sĩ. Đại Luận, quyển ba mươi hai chép: “Nếu có người do bố thí và trì giới, sẽ sanh trong nhà Sát lợi. Nếu tuân theo kinh sách trí huệ, chẳng não hại chúng sanh, do bố thí và trì giới, sẽ sanh trong gia đình Bà la môn”. “Cư sĩ” (Gṛhapati): Còn trẻ mà đã giàu to. Đấy là do phước bố thí xưa kia, nay cảm quả báo phú quý.

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.1.1. Sở thí điền (ruộng bố thí, tức đối tượng nhận bố thí)

(Kinh) Nhược ngộ tối hạ bần cùng, nãi chí lung, tàn, ấm, á, lung, si, vô mục, như thị chủng chủng bất hoàn cụ giả.

(經)若遇最下貧窮，乃至癃殘瘖瘂，聾癡無目，如是種種不完具者。

(Kinh: Nếu gặp kẻ bần cùng hèn hạ nhất, cho đến những kẻ già nua bệnh hoạn, tàn phế, ngọng, câm, điếc, ngây, không có mắt, đủ loại những người chẳng trọn vẹn như thế).

Đấy chính là bi điền (悲田, ruộng phước do từ bi), càng đáng nên gieo phước. “Tối hạ bần cùng” (kẻ bần cùng hèn kém nhất): Nêu ra kẻ hèn kém nhất trong loài người. Đấy chính là thân đời sau của kẻ làm ác, không bố thí. Vì thế, kinh Đại Ái Đạo dạy: “Hữu tài bất thí, thế thế thọ bần. Dĩ tiền thế hoặc hứa thí bần giả, linh tha hoan hỷ, hậu hối bất dữ. Cố chiêu tối hạ bần cùng chi báo” (Có của cải mà chẳng bố thí, đời đời nghèo khó. Do đời trước hứa bố thí người nghèo khiến cho họ hoan hỷ; sau đó hối hận không cho. Vì thế, chuốc lấy quả báo bần cùng hèn kém nhất). “Lung tàn”: “Lung” (癃): Bệnh tật vì già cả. Bình Nguyên Truyện chép: “Thần bất hạnh, hữu bì lung chi tật” (Thần không may, suy nhược, già bệnh). Lại nữa, lưng gù là Lung, như Châu Công gù lưng. Lại nữa, bàng quang chẳng hoạt động đúng cách (bí tiểu), cũng gọi là Lung. “Tàn” (殘) là các chi thể chẳng đầy đủ. “Ấm á” (瘖瘂, rụt lưỡi, câm) là miệng chẳng thể nói. “Lung” (聾, điếc) là chẳng nghe được. “Si” (癡) thì chẳng phân biệt. “Vô mục” (không có mắt) sẽ chẳng thấy vật. Họ là những kẻ đáng thương nhất trong loài người. Đấy là do đời trước thấy người đến xin bèn nhăn nhó, cau có, ác khẩu chửi bới, hoặc có lúc roi, vọt, hoặc tự mình chẳng tin bố thí, thấy người khác bố thí chẳng thể tùy hỷ, ngược ngạo sanh lòng hủy báng, chê gièm, khiến cho kẻ ấy chẳng tin vào bố thí. Hoặc tài vật trong nhà là do vợ con cùng cảm vời, nhiều người có phần, chính mình phạm lỗi keo kiệt, độc chiếm để sử dụng, chẳng chịu bố thí rộng rãi, chướng ngại người khác tu phước, ác sâu, tội nặng, cho nên cảm quả báo này. Kinh dạy: “Yếu quán tiền thế nhân, kim sanh thọ giả thị. Yếu tri hậu thế quả, kim sanh tác giả thị” (Muốn thấy cái nhân trong đời trước thì những gì phải hứng chịu trong đời này chính là nó. Muốn biết cái quả trong đời sau, những gì đã làm trong đời này chính là nó). Phước báo như ảnh [theo hình], như tiếng vang [ứng theo âm thanh], chớ nên không biết!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.2. Hiển thí phước thắng (nêu rõ phước thù thắng do bố thí)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.2.1. Chánh minh năng thí từ bi (nói rõ do lòng từ bi có thể bố thí)

(Kinh) Thị đại quốc vương đẳng, dục bố thí thời, nhược năng cụ đại từ bi, hạ tâm hàm tiếu, thân thủ biến bố thí, hoặc sử nhân thí, nhuyễn ngôn ủy dụ. Thị quốc vương đẳng sở hoạch phước lợi, như bố thí bách Hằng hà sa Phật công đức chi lợi.

(經)是大國王等，欲布施時，若能具大慈悲，下心含笑，親手徧布施，或使人施，輭言慰喻。是國王等所獲福利，

如布施百恆河沙佛功德之利。

(Kinh: Hàng đại quốc vương, đại thần v.v… ấy khi muốn bố thí, nếu có lòng đại từ bi, rủ lòng mỉm cười, tự tay bố thí trọn khắp, hoặc sai người khác thí, dùng lời mềm mỏng an ủi, phủ dụ, thì hàng quốc vương, đại thần v.v… ấy đạt được phước lợi như lợi ích do công đức bố thí một trăm Hằng hà sa Phật).

“Cụ đại từ bi” (có lòng đại từ bi): Nêu ra cái gốc của bố thí. Dùng cái vốn sẵn có để ban vui, dẹp khổ thì là Cụ (具, sẵn đủ). Hướng đến chuyện làm lành, bố thí là Năng (能, có thể). Chẳng chọn lựa cao, thấp là Đại. Kinh Tu Đạt Đa dạy: “Nãi chí ư nhất chúng sanh hành ư từ bi, chí cấu ngưu khoảnh, thử đắc phước đa” (Cho đến đối với một chúng sanh mà thể hiện lòng từ bi, dẫu chỉ trong khoảng thời gian chừng bằng vắt sữa bò, sẽ đạt được nhiều phước). Đấy là có thể điều phục cái tâm, từ bi xót thương chúng sanh, làm bất cứ điều gì cũng đều thành đại thiện. Nếu chấp tướng để tu phước thì trong tâm thô tháp, bề ngoài vi tế, chỉ thành tạp nghiệp (các nghiệp xen tạp, chẳng phải là thuần thiện nghiệp)!

Từ chữ “hạ tâm” (rủ lòng) trở đi hiển thị chỗ thể hiện lòng từ bi. “Hạ tâm” tức là chẳng màng thân phận tôn quý đến chỗ kẻ kém hèn. “Hàm tiếu” (mỉm cười): Thể hiện hỷ xả, không có lòng keo tiếc. Kinh Địa Trì nói: “Nhược thí hạ lưu, bất khởi khinh tưởng” (Nếu thí cho kẻ thấp kém, chẳng dấy lên ý tưởng khinh thường) là nói đến chuyện này. “Thân thủ” (tự tay trao cho): Quên mình phú quý, thương xót những kẻ bần tiện mà bố thí. Như đức Phật bảo ông Tu Đạt: “Ưng chí tâm thí, tín tâm thí, tùy thời thí, tự thủ thí, như pháp thí” (Hãy nên chí tâm bố thí, do tín tâm mà bố thí, thí bất cứ lúc nào, đích thân bố thí, thí đúng pháp).

“Nhuyễn ngôn ủy dụ” (dùng lời lẽ mềm mỏng an ủi, phủ dụ) bao gồm hai ý:

Một là khi sai kẻ khác thay mình bố thí, bèn dùng lời lẽ mềm mỏng an ủi, khuyên dụ: “Hãy vì ta mà bố thí cho khéo, đừng khinh mạn”. Hai là tự mình thí, hay sai người khác thí, đều dùng lời lẽ mềm mỏng để an ủi, khuyên dụ người trước. Đó gọi là “chỉ mong nhân giả, đừng sanh tâm oán hận”.

Kinh Xử Thai dạy: “Cúng dường chư phước điền, bất tuyển tất hiền thánh, hành thí tác phước nghiệp, bất tuyển trạch cao hạ. Thử phước thánh sở thí, tối tôn vi đệ nhất” (Cúng dường các phước điền, chẳng cần phải chọn đối tượng được thí phải là bậc hiền thánh. Bố thí, tạo phước nghiệp, chẳng lựa chọn cao, thấp. Phước ấy ví như bố thí cho bậc thánh, là tôn quý bậc nhất). Vì thế, đạt được lợi ích giống như công đức bố thí một trăm Hằng hà sa Phật, do cái tâm bình đẳng không phân biệt. Như cư sĩ Duy Ma bảo trưởng giả Thiện Đức: “Nhược thí chủ đẳng tâm thí nhất tối hạ khất nhân, do như Như Lai phước điền chi tướng, vô sở phân biệt, đẳng ư đại bi, bất cầu quả báo. Thị tắc danh viết cụ túc pháp thí” (Nếu thí chủ dùng cái tâm bình đẳng thí cho một kẻ ăn mày hèn kém nhất giống hệt như tướng phước điền của Như Lai, chẳng hề phân biệt, đại bi bình đẳng, chẳng cầu quả báo. Đó gọi là “trọn đủ pháp thí”), phù hợp khít khao với đoạn kinh văn này.

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.1.2.2. Chuyển thích sở thí ty liệt (giải thích sự hèn kém của người được thí)

(Kinh) Hà dĩ cố? Duyên thị quốc vương đẳng, ư thị tối bần tiện bối, cập bất hoàn cụ giả, phát đại từ tâm. Thị cố phước lợi hữu như thử báo, bách thiên sanh trung, thường đắc thất bảo cụ túc, hà huống y thực, thọ dụng?

(經)何以故？緣是國王等，於是最貧賤輩，及不完具者，發大慈心。是故福利有如此報，百千生中，常得七寶具足，何況衣食受用？

(Kinh: Vì sao vậy? Vì những vị quốc vương ấy, đối với kẻ bần tiện nhất, và những người tàn khuyết, đã phát tâm đại từ. Vì thế, có phước lợi báo ứng như thế, trong trăm ngàn đời, thường được bảy báu trọn đủ, huống hồ là áo cơm, các sự hưởng thụ ư?)

Phần đầu của đoạn kinh văn này chỉ rõ: Bố thí đúng pháp. Từ chữ “thị cố” (vì thế) trở đi, chỉ rõ: Đạt được quả báo thù thắng. Kinh Địa Trì nói: “Bồ Tát tự lượng tài vật đa thiểu, tùy kỳ sở ưng, nhi hành huệ thí. Kiến lai cầu giả, hữu nhị chủng nhân: Nhất giả, phi thị bần hạ, cô độc, vô sở y hỗ. Nhị giả, bần khổ, cô quỳnh, hạ tiện, vô sở y hỗ. Tác thị niệm ngôn, nhược ngã tài đa, đương linh câu túc. Nhược tài thiểu giả, tiên đương châu cấp bần khổ hạ tiện vô y thị giả” (Bồ Tát tự cân nhắc tài vật nhiều hay ít, thuận theo lẽ thích đáng để bố thí rộng rãi. Thấy những người đến xin có hai hạng người: Một, chẳng phải là kẻ nghèo túng, hèn kém, cô độc, không nơi nương tựa. Hai là kẻ nghèo khổ, trơ trọi, hèn kém, không nơi nương tựa. Nghĩ như thế này: “Nếu ta có nhiều tài vật, sẽ làm cho ai nấy đều được trọn đủ. Nếu tài vật ít, trước hết hãy nên châu cấp cho kẻ nghèo khổ, hèn kém, không nơi nương tựa”). Đấy là lòng Từ riêng hướng về chúng sanh khổ não để bố thí, châu cấp. Vì thế, đạt được phước báo trong trăm ngàn đời, bảy báu tôn quý còn có thể thường được trọn đủ, huống hồ những thứ thọ dụng cơm áo tầm thường ư?

Ấy là vì người hành bố thí có trí hay ngu sai khác, cảnh bố thí có bi và kính khác biệt. “Bi” là nghèo khổ, “kính” là Tam Bảo. Bi thì ruộng phước kém, nhưng tâm thù thắng. Kính thì ruộng phước thù thắng, nhưng tâm kém hơn. Nếu xét theo tâm thù thắng, thì thí Phật (cúng dường Phật) không bằng thí cho người nghèo. Vì thế, kinh Tượng Pháp Quyết Nghi nói: “Hữu chư chúng sanh, kiến tha tụ tập, tác chư phước nghiệp, đản cầu danh văn, khuynh gia tài vật, dĩ dụng bố thí, cập kiến bần khổ, cô cùng, ha mạ, khu xuất, bất tế nhất hào, danh vi điên đảo tác thiện, bất chánh tác phước. Như thử nhân đẳng, thậm khả lân mẫn, dụng tài thậm đa, hoạch phước thậm thiểu” (Có các chúng sanh, thấy họ tụ tập, làm các phước nghiệp, chỉ mong được tiếng, dốc sạch tài vật trong nhà để bố thí, và thấy kẻ nghèo, khổ, cô độc, cùng quẫn, bèn chửi mắng, xua đuổi, chẳng giúp đỡ mảy may. Đó gọi là làm lành điên đảo, làm phước bất chánh. Những kẻ như thế, rất đáng thương xót, dùng tài vật thật nhiều, được phước cực ít). Nay đã sanh lòng thương xót đối với bi điền, tự nhiên phước báo do bố thí sẽ kéo dài trong nhiều đời sau!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.2. Thí tháp tự, thánh tượng phước (phước do bố thí nơi chùa tháp, thánh tượng)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.2.1. Năng sở thí (người thí và đối tượng được thí)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Nhược vị lai thế, hữu chư quốc vương chí Bà la môn đẳng, ngộ Phật tháp tự, hoặc Phật hình tượng, nãi chí Bồ Tát, thanh văn, Bích Chi Phật tượng, cung tự doanh biện, cúng dường, bố thí.

(經)復次地藏！若未來世，有諸國王至婆羅門等，遇佛塔寺，或佛形像，乃至菩薩，聲聞，辟支佛像，躬自營辦，供養布施。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Nếu trong đời vị lai, có các quốc vương cho đến Bà la môn v.v… gặp tháp, chùa thờ Phật, hoặc hình tượng Phật, cho đến tượng Bồ Tát, Thanh Văn, Bích Chi Phật, cung kính tự lo liệu cúng dường, bố thí).

Trước tiên, [kinh văn nói về] người hành bố thí. Từ “ngộ Phật tháp” (gặp tháp thờ Phật) trở đi, chính là “thí điền” (ruộng thí, tức đối tượng để bố thí). Tháp chứa xá lợi, chùa thờ thánh tượng. Phước báo do trang hoàng hay tạc tượng đã được nói cặn kẽ trong các kinh luận. Nay gặp tượng bèn cúng dường, vun bồi phước nơi kính điền (đời Đông Tấn, một viên quan nổi danh là Đào Khản, tự Sĩ Hành, trấn nhậm Nam Hải. Có người đánh cá mỗi tối thấy bãi biển tỏa sáng; do vậy, bèn bẩm báo với Đào Khản, xin cho người đi tìm. Bỗng thấy tượng vàng dập dềnh bên bờ. Kiểm bài minh khắc trên lưng tượng, thì ra là tượng Văn Thù Bồ Tát do A Dục Vương tạo. Xưa kia, vua A Dục thống lãnh châu này, học theo Quỷ Vương đặt ra tù ngục, tàn khốc quá sức. Ngài Văn Thù bèn hiện thân trong vạc, lửa bốc bừng bừng, nước trong vắt, sanh ra hoa sen xanh. Tâm vua lãnh ngộ, ngay hôm ấy, hủy các ngục, tạo tám vạn bốn ngàn tháp, tạo lập hình tượng. Đó là lần thứ nhất [Bồ Tát ứng hiện]. Sa môn Huệ Viễn cung thỉnh tượng về thờ trên gác tại chùa Đông Lâm. Cuối đời Tùy, giặc giã nổi lên. Một vị lão tăng [tính đi lánh nạn], đến bái biệt tượng, tượng nói: “Ông tuổi đã già, cứ ở lại”. Khi ấy, giặc vào núi sục sạo tìm vàng. Ông Tăng nói: “Không có”. Giặc bèn lấy lửa nướng. Ông Tăng nói: “Tăng bị nướng chết, hôi thối bẩn thỉu chốn già lam, sao bằng lôi ra ngoài chùa?” Giặc lôi ra ngoài, toan giết, ông Tăng nói: “Tuổi đã bảy mươi, chẳng phụ lời Phật dạy”, bèn giữ chánh niệm, duỗi cổ, chờ chúng xuống đao. Giặc thấy sư duỗi cổ, liền chém xuống. Đao văng ngược lên, đâm vào tim thằng giặc, mũi đao ló ra đằng lưng. Bọn giặc rùng rùng bỏ chạy, tới chỗ mộ ngài Huệ Viễn, khi ấy, trời đang sáng sủa, bỗng có mây đen kịt phủ xuống, sấm sét bủa bốn bề, đánh trúng sáu thằng giặc. Do vậy, bọn giặc chẳng dám vào núi. Thụy tượng linh ứng, sao mà vòi vọi đến thế).

Theo Đại Trí Độ Luận chép, một vị tỳ kheo hỏi đức Phật về chuyện xuất gia chứng quả của ngài Tôn Đà La Nan Đà (Sundara nanda). Đức Phật bảo tỳ kheo: “Sau khi Tỳ Bà Thi Phật nhập Niết Bàn, khi đó, Nan Đà làm một vị đại trưởng giả. Ở trong tháp miếu của một vị Bích Chi Phật, đã dùng màu xanh và phấn đen tô tường, vẽ hình tượng Bích Chi Phật. Do vậy, phát nguyện đời đời sanh trong nhà tôn quý, thân tướng kim sắc, gặp Phật, đắc đạo. Từ đấy, suốt chín mươi mốt kiếp, chẳng đọa ác đạo. Ở trên cõi trời, hay trong loài người, thân thể đoan chánh, có ba mươi tướng, tôn quý, quyền thế, phú quý. Ngày nay, sanh cùng thời với ta, xuất gia, đắc đạo”. Cúng thí Bích Chi Phật như thế, công đức còn được như vậy, huống hồ [cúng dường] tượng Bồ Tát ư? Huống hồ [cúng dường] tượng Như Lai ư? Sừng tê giác được ánh trăng chiếu vào còn sanh ra hoa văn, voi bị tiếng sấm kinh động, ngà sẽ nổi đốm. Đạo cảm ứng lẽ thường như thế, nếu gặp phước điền, há chịu để luống qua?

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.2.2. Hiển sở thí phước (nêu rõ phước do bố thí)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.2.2.1. Tam kiếp thọ Đế Thích lạc (ba kiếp hưởng niềm vui làm Đế Thích)

(Kinh) Thị quốc vương đẳng, đương đắc tam kiếp vi Đế Thích thân, thọ thắng diệu lạc.

(經)是國王等，當得三劫為帝釋身，受勝妙樂。

(Kinh: Hàng quốc vương, đại thần v.v… ấy sẽ ba kiếp làm thân Đế Thích, hưởng sự vui sướng mầu nhiệm thù thắng).

“Các hàng quốc vương, đại thần v.v… gặp chùa, tháp, tượng Phật v.v… bèn cúng dường, cảm phước báo sanh làm Đế Thích, Phạm Vương”: Như đối với câu kinh văn Pháp Hoa “nhược nhân ư tháp miếu, họa tượng” (nếu có ai đối với tháp, miếu, tượng vẽ), [Trí Giả] đại sư đã dựa theo chuyện dùng các trần cúng dường để giảng rõ nghiệp sanh thiên. Vì thế, cảm báo sanh làm Đế Thích, Phạm Vương. Theo kinh Trung A Hàm, tỳ kheo bạch Phật: “Do nhân duyên gì mà tên là Thích Đề Hoàn Nhân?” Đức Phật bảo tỳ kheo: “Bổn vi nhân thời, Sa môn, Bà la môn bần cùng khốn khổ, thí dĩ ẩm thực, tiền tài, đăng minh đẳng. Dĩ kham năng cố, danh Thích Đế Hoàn Nhân” (Do lúc ông ta làm người, đối với các Sa môn và Bà la môn nghèo túng, khốn khổ, đã thí thức ăn, tiền tài, đèn chiếu sáng v.v… Do có thể kham làm chuyện ấy, nên tên là Thích Đề Hoàn Nhân). Nay đã cúng thí hình tượng Phật v.v… ắt sẽ cảm báo sanh [làm Đế Thích] chẳng nghi!

“Tam kiếp” là ba tiểu kiếp. Dựa theo nhân để cảm, chỉ có đức Phật có thể biết! “Thọ thắng diệu lạc” được chép tường tận trong phẩm Đao Lợi Thiên của kinh Thế Ký. Kinh Chánh Pháp Niệm Xứ nói: “Tam thập tam thiên thọ ngũ dục lạc, dụ như Kim Luân Vương sở thọ chi lạc, tỷ ư thiên lạc, thập lục phần trung bất cập nhất” (Tam Thập Tam Thiên (trời Đao Lợi) hưởng sự vui sướng ngũ dục, ví như đem sự vui sướng mà Kim Luân Vương được hưởng so với niềm vui trên cõi trời thì chẳng bằng một phần mười sáu).

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.2.2.2. Thập kiếp vi Đại Phạm Vương (mười kiếp làm Đại Phạm Vương)

(Kinh) Nhược năng dĩ thử bố thí phước lợi, hồi hướng pháp giới.

(經)若能以此布施福利，迴向法界。

(Kinh: Nếu có thể đem phước lợi bố thí ấy hồi hướng pháp giới).

Hễ tu hành, ắt phải hồi hướng, như tiếng vọng từ [tù và làm bằng] sừng [trâu, bò] sẽ lớn, chén nước đổ vào biển sẽ chẳng cạn khô, vật nhỏ dâng lên vua sẽ được báo đáp nhiều. Vì thế, cần phải hồi hướng. Có ba ý:

Một là hồi Sự hướng Lý; bởi lẽ, Lý trọn đủ thì mới có Sự dụng (khởi tác dụng nơi Sự). Nay hồi cái tâm này hướng đến Thật Tế.

Hai là hồi Tự hướng Tha. Xưa kia đối với “Lý trọn khắp” bèn mê muội, chỉ dùng điều thiện để trang nghiêm bản thân. Nay thuận theo bổn tánh, hồi hướng chúng sanh.

Ba là hồi Nhân hướng Quả. Điều thiện mảy may nơi ba nghiệp đều thành duyên nhân và liễu nhân. Nhân ắt hiển quả, đồng quy Tam Đức rốt ráo.

Từ ngữ Đạt Ma Đà Đô (Dharmdhātu) trong tiếng Phạn được cõi này dịch là Pháp Giới. Nay xoay chuyển những gì ta đã tu hướng về pháp giới, như kinh dạy: “Thiết duy ngã sở tu, thí đẳng chư thiện căn, giai y pháp giới lưu. Thị chư Phật sở hành” (Chỉ đem thiện căn của những gì ta đã tu như Thí, Giới v.v… đều lưu nhập pháp giới, thì là sở hành của chư Phật). Theo Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa, đó chính là mười pháp giới, Thể của chúng là Tam Đế. Do con số Mười đều y theo pháp giới, ngoài pháp giới chẳng còn có pháp nào nữa. Gọi gộp chung Năng và Sở lại, cho nên nói là “mười pháp giới”. Hồi Sự hướng Lý tức là Chân Đế Không giới, vì mười pháp giới đều là Không. Hồi Tự hướng Tha, tức là Tục Đế Giả giới, vì mười pháp giới đều là Giả. Hồi Nhân hướng Quả, tức là Trung Đế Trung giới, vì mười pháp giới đều là Trung. Do vậy biết “mười” đều chính là pháp giới, gồm thâu hết thảy các pháp. Ngài Thanh Lương nói “pháp giới chính là bản thể nơi thân tâm của hết thảy chúng sanh”. Không tức là Giả và Trung, chẳng phải là một, hai, ba, thống nhiếp vạn hữu, chính là nhất tâm. Vì thế, cần phải hồi hướng pháp giới.

(Kinh) Thị đại quốc vương đẳng ư thập kiếp trung, thường vi Đại Phạm thiên vương.

(經)是大國王等於十劫中，常為大梵天王。

(Kinh: Những người như vị đại quốc vương ấy trong mười kiếp thường làm Đại Phạm thiên vương).

Tiếp đó là nói tới quả báo cảm vời. “Đại quốc vương đẳng” (những người như vị đại quốc vương v.v…) là nói đến người thí. Do khéo tu bố thí, chẳng tham chấp chuyện ấy. Vì thế, chuyện bố thí tuy giống nhau, nhưng quả báo do bố thí khác nhau, vì hồi hướng và không hồi hướng [khác biệt]. “Mười kiếp làm Đại Phạm thiên vương”: Theo A Tỳ Đàm Luận, trời Sơ Phạm thọ nửa kiếp, Phạm Phước Lâu Thiên thọ một kiếp. Đại Phạm thọ một kiếp rưỡi. Theo Pháp Uyển Châu Lâm, trong Dục Giới thọ một kiếp, tức là tiểu kiếp. Thọ kiếp của ba tầng trời thuộc Sơ Thiền là trung kiếp. Thọ kiếp từ Nhị Thiền trở lên là một đại kiếp. Theo đó, mười kiếp [trong đoạn kinh văn] này là trung kiếp, lần lượt hưởng phước trong Phạm Thiên của Sắc Giới Thiên. Đại Luận nói: “Tâm thanh tịnh bậc nhất, cho nên sanh trong Đại Phạm Thiên”. Trung A Hàm nói bốn thứ phạm phước (phước báo nơi các tầng trời có chữ Phạm Chúng, Phạm Phụ, Đại Phạm v.v…) Nếu có ai tin tưởng, có thể dựng thâu bà (Stūpa, tháp), sẽ là loại phước thứ nhất sanh trong Phạm Thiên. Nếu có ai tu bổ chùa cũ, sẽ là loại phước thứ hai sanh trong Phạm Thiên. Nếu ai có thể hòa hợp thánh chúng, sẽ là loại phước thứ ba sanh trong Phạm Thiên. Nếu đức Phật chuyển pháp luân đầu tiên, chư thiên hoặc người đời khuyến thỉnh, sẽ là loại phước thứ tư sanh trong Phạm Thiên. Tỳ kheo bạch rằng: “Phước trong Phạm Thiên rốt cuộc là bao nhiêu?” Đức Phật dạy: “Tất cả công đức của chúng sanh trong cõi Diêm Phù, tính lần lượt như thế, từ phước của Tứ Thiên Hạ (nhân gian) cho đến Tha Hóa Tự Tại Thiên đều chẳng bằng phước của một vị Phạm Thiên”. Do vậy, biết là bố thí hồi hướng khác xa những loại bố thí trước đó. Nếu có thể tam luân (người bố thí, người nhận bố thí, và vật được bố thí) vốn vắng lặng, tứ tướng vốn là Không, vô trụ sanh tâm, sanh tâm vô trụ, sẽ tương ứng với Bát Nhã, có thể trọn đủ Đàn Ba La Mật. Vì thế nói: “Không gì chẳng từ pháp giới này lưu xuất, không gì chẳng trở về pháp giới này”, ắt thành Phật chẳng ngờ chi nữa!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3. Thí tu bổ kinh tượng phước (phước do bố thí để tu bổ kinh tượng)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.1. Minh tu nhân (nói về tu nhân)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.1.1. Tự tu bổ kinh tượng (tự tu sửa kinh tượng)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Nhược vị lai thế, hữu chư quốc vương, chí Bà la môn đẳng, ngộ tiên Phật tháp miếu, hoặc chí kinh tượng, hủy hoại, phá lạc, nãi năng phát tâm tu bổ.

(經)復次地藏！若未來世，有諸國王，至婆羅門等，遇先佛塔廟，或至經像，毀壞破落，乃能發心修補。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Nếu đời vị lai có các quốc vương, cho đến hàng Bà la môn v.v… gặp tháp miếu thờ Phật từ trước, cho đến kinh tượng bị hủy hoại, hư nát, rơi rớt, bèn có thể phát tâm tu bổ).

Tốt Đổ Ba (Stūpa) trong tiếng Phạn được cõi này dịch là Miếu. Miếu (廟) có nghĩa là Mạo (貌), ý nói “phảng phất tướng mạo của Phật, Bồ Tát v.v…” Xét ra, tháp miếu có ba ý:

Một là biểu thị sự thù thắng trong loài người.

Hai là khiến cho người khác sanh lòng tin.

Ba là để báo ân.

Vì thế, bảo tháp ẩn chứa quang minh, tinh xá tô vẽ hình tượng, tạo dựng thuyền bè trong biển khổ, là cội chánh cho tín căn, khiến người ta nhìn vào sẽ phát tâm, những kiến chấp liền quên bẵng. Tăng phước, sanh thiện, chỉ có tháp miếu là hơn hết. Nay [tháp, miếu] bị hủy hoại, hư sụp, do năm tháng lâu xa, pháp giáo suy vi. Chùa, tượng tuy lập, phước do tôn kính hiếm thấy. Nếu không sửa sang, lâu ngày sẽ bị sụp đổ. Vì thế, cần phải phát tâm, dốc hết lòng thành tu bổ. Kinh Tượng Pháp Quyết Nghi dạy: “Tạo tân bất như tu cố, tác phước bất như tỵ họa. Nhiên dục tu tạo, lý tu như pháp. Tạo tác tuy thiểu, đắc phước vô lượng. Nhược bất y pháp, túng đa vô ích” (Tạo mới chẳng bằng sửa cũ. Làm phước chẳng bằng tránh họa. Nhưng muốn tu bổ hay tạo dựng, theo lý cần phải đúng pháp. Tạo tác tuy ít, được phước vô lượng. Nếu chẳng theo đúng pháp, dẫu làm nhiều, vô ích).

Kinh Bách Duyên chép một vị trưởng giả giàu to, sanh con đoan chánh, đẹp đẽ đặc biệt, được người lẫn trời đều yêu kính. [Đứa con ấy] dần dần khôn lớn, thấy Phật, đắc A La Hán. [Đức Phật dạy]: “Thử nhân quá khứ Tỳ Bà Thi Phật xá lợi tháp tiểu hủy. Hữu đồng tử nhập tháp, kiến thử phá xứ, hòa nhan duyệt sắc, tập hoán chúng nhân, cộng đồ trị tháp, phát nguyện nhi khứ. Duyên thị công đức, cửu thập nhất kiếp bất đọa tam đồ, thiên thượng, nhân trung thọ phước vô cực. Kim trị ư ngã, xuất gia, đắc đạo” (Đấy là do trong đời quá khứ, tháp thờ xá lợi của Tỳ Bà Thi Phật bị hư hoại đôi chút. Có một bé trai vào tháp, trông thấy chỗ hư nát ấy, vẻ mặt vui vẻ, kêu gọi mọi người cùng tô trát, sửa sang tháp, phát nguyện rồi rời đi. Do công đức ấy, chín mươi mốt kiếp chẳng đọa vào tam đồ, thọ phước vô cực trên cõi trời và nhân gian. Nay gặp gỡ ta, xuất gia, đắc đạo).

Theo Tăng Kỳ Luật, đức Phật du hành đến nước Câu Tát La (Kosala), khi ấy, một Bà la môn đang cày, thấy đức Thế Tôn đi qua, bèn cầm roi trâu chống xuống đất, lễ Phật. Đức Phật trông thấy liền cười, tỳ kheo bạch Phật: “Vì sao Ngài cười?” Đức Phật nói: “Thị nhân kim lễ nhị Phật, lễ ngã, trượng hạ hữu Ca Diếp Phật tháp” (Người này nay lễ hai đức Phật, khi lễ ta, dưới cái roi ấy có tháp của Phật Ca Diếp). Các vị tỳ kheo mong được trông thấy. Đức Phật bảo Bà la môn moi đất lên, đưa cho Ngài. Đức Phật liền hiện ra tháp bảy báu, cao một do diên (yojana, do tuần). Bà la môn trông thấy, liền bạch đức Phật: “Con họ Ca Diếp, là tháp Ca Diếp của con”. Ở ngay nơi ấy, đức Phật lập tháp Ca Diếp. Các tỳ kheo bạch Phật: “Chúng con có được phép vun đất hay không?” Đức Phật bảo: “Hãy vun!” Ngài liền nói kệ rằng: “Chân kim bách thiên đảm, trì dụng hành bố thí, bất như nhất đoàn nê, kính tâm trị Phật tháp” (Trăm ngàn gánh vàng ròng, đem dùng để bố thí, chẳng bằng một viên bùn, tâm kính sửa tháp Phật). Khi ấy, đức Thế Tôn do tôn kính quá khứ Phật, liền tự làm lễ. Các tỳ kheo cũng lễ. Đức Phật dạy: “Nhân đẳng bách thiên kim, trì dụng hành bố thí, bất như nhất thiện tâm, cung kính lễ Phật tháp” (Người lấy trăm ngàn vàng, đem dùng để bố thí, chẳng bằng một thiện tâm, cung kính lễ tháp Phật). Kinh Hoa Thủ chép: “Nhược kiến tháp miếu hủy hoại, đương gia tu trị. Nhược nê, nhược khối, nãi chí nhất chuyên, chung bất thoái chuyển Vô Thượng Bồ Đề” (Nếu thấy tháp, miếu hủy hoại, hãy nên tu sửa. Dù bùn, hay đất, cho đến một viên gạch, trọn chẳng thoái chuyển Vô Thượng Bồ Đề). Vì thế biết công đức tu bổ tháp Phật và kinh tượng chẳng thể nghĩ bàn!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.1.2. Khuyến bố thí kết duyên (khuyên bố thí kết duyên)

(Kinh) Thị quốc vương đẳng, hoặc tự doanh biện, hoặc khuyến tha nhân, nãi chí bách thiên nhân đẳng, bố thí kết duyên.

(經)是國王等，或自營辦，或勸他人，乃至百千人等，布施結緣。

(Kinh: Các vị quốc vương ấy, hoặc tự lo liệu thực hiện, hoặc khuyên người khác, cho đến trăm ngàn người cùng bố thí kết duyên).

Quốc vương tự tu, khuyên người khác, có thể nói là “biết tội phước sâu xa”. Như trong Phật Thuyết Tự Ái Kinh, đức Phật bảo vua nước Xá Vệ rằng: “Phù vi quốc vương, nghi hữu minh đạo, suất dân dĩ đạo, thỉnh cầu lai phước” (Phàm là quốc vương, hãy nên có cách hướng dẫn sáng suốt, dùng đạo dễ hướng dẫn dân, thỉnh cầu phước cho mai sau). Vua bạch: “Thành như Phật giáo, phù bất chủng tài, vô duyên hoạch kỳ quả” (Đúng như đức Phật đã dạy, nếu chẳng gieo bồi, chẳng có duyên để đạt được cái quả). Vì thế, kinh Chánh Pháp Niệm Xứ dạy: “Nhược hữu chúng sanh thức ư phước điền, kiến hữu Phật tháp phong vũ sở hoại, nhược tăng phòng xá, dĩ phước đức tâm, đồ sức trị bổ. Phục giáo tha nhân, linh trị cố tháp. Mạng chung sanh Bạch Thân Thiên. Kỳ thân tiễn bạch, nhập san hô lâm, dữ chư thiên nữ ngũ dục tự ngu. Nghiệp tận thoái hoàn, nhược sanh nhân trung, kỳ thân tiễn bạch” (Nếu có chúng sanh biết phước điền, thấy có tháp Phật bị gió mưa hư hoại, hoặc phòng ốc của Tăng [bị hư hoại], do cái tâm phước đức, bèn tô đắp, sửa sang. Lại dạy người khác sửa sang tháp cũ. Mạng chung sanh lên Bạch Thân Thiên, sắc thân trắng tươi, vào rừng san hô, cùng với các thiên nữ tự hưởng niềm vui ngũ dục. Nghiệp hết, lui xuống, nếu sanh trong loài người, sắc thân sẽ trắng tươi). Thành Thật Luận nói giống như vậy. Sách Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa, quyển thứ tư chép: “Tầng trời thứ tư là Không Hầu Thiên, có mười trụ xứ, trụ xứ thứ năm là Bạch Thân”. Sách Pháp Hoa Huyền Nghĩa Thích Thiêm viết: “Phước [xây dựng, tu bổ] tháp nhiều nhất”. Màu trắng là màu gốc. Nay các vị như quốc vương v.v… là người bề trên tu hành thiện nghiệp, gió đức thổi khiến cỏ [phàm dân] đều rạp theo. Vua và dân cùng tu Thập Thiện, ta và người cùng cảm báo trong ngàn đời. Vì thế biết phước báo do bố thí giống như cầm bằng khoán nhận vật, chẳng sai lệch chừng bằng mảy tóc!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.2. Hiển thí phước (nêu rõ phước do bố thí)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.2.1. Tự tha thiên sanh vi vương (ta và người đều làm vua trong ngàn đời)

(Kinh) Thị quốc vương đẳng, bách thiên sanh trung thường vi Chuyển Luân Vương thân. Như thị tha nhân đồng bố thí giả, bách thiên sanh trung, thường vi tiểu quốc vương thân.

(經)是國王等，百千生中常為轉輪王身。如是他人同布施者，百千生中，常為小國王身。

(Kinh: Hàng quốc vương ấy trong trăm ngàn đời thường làm thân Chuyển Luân Vương. Những người khác cùng bố thí như thế, trong trăm ngàn đời thường làm thân tiểu vương).

Những người như quốc vương v.v… hành bố thí, đáng lẽ phải tiến cao hơn, cớ sao lại cảm báo làm nhân vương? Như kinh Ngũ Đạo Tội Phước dạy: “Nhân nhi hào quý, quốc vương, trưởng giả, tùng lễ sự Tam Bảo trung lai. Vi nhân đại phú, tài vật vô hạn, tùng bố thí trung lai. Cố tri nhược bất ư Phật pháp trung tu hành bố thí, chung bất năng hoạch tư thắng báo” (Người tôn quý hiển hách, quốc vương, trưởng giả là do lễ kính, phụng sự Tam Bảo mà ra. Làm người giàu to, tài vật vô hạn là do bố thí mà ra. Vì thế biết: Nếu chẳng tu hành bố thí trong Phật pháp, sẽ trọn chẳng thể đạt được quả báo thù thắng ấy). Nay từ [thân phận] tiểu vương [trong hiện tại] mà cảm báo Chuyển Luân Thánh Vương [trong tương lai], từ thần dân chuyển thành thân tiểu quốc vương, địa vị đã cao sâu, phước cũng sâu dầy vậy.

Sách Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa chép: “Đều là do tán tâm trì giới, và do Từ tâm khuyên người khác làm phước. Vì thế, cảm báo làm bậc nhân chúa (vua, đế vương), phi hành hoàng đế, bốn phương ngưỡng mộ đức, thần bảo (các báu vật của Chuyển Luân Vương) tự nhiên ứng hiện”. Sách Pháp Hoa Huyền Nghĩa Thích Thiêm viết: “Luân Vương trước hết hành bảy pháp: Một là bố thí kẻ nghèo thiếu, hai là kính trọng những người dân hiếu thảo, nuôi nấng cha mẹ, ba là tứ thời bát tiết đều tế lễ khắp bốn biển, bốn là luôn tu nhẫn nhục. Điều năm, sáu, bảy là trừ tam độc. Sau đó là tắm gội, trai giới, phát thệ thì thần bảo sẽ tự ứng hiện”. Đại Luận chép: “Trong hết thảy mọi người, Chuyển Luân Thánh Vương cao quý bậc nhất”. Tiểu quốc vương như gạo rải khắp bốn phương, đều thuộc quyền thống trị của Kim Luân Vương. Vì thế, người có thể khuyên bảo người khác sẽ làm đại vương, những người được khuyên bảo sẽ làm tiểu vương. Hạnh xưa theo thân, phước báo như hình bóng, tiếng vang.

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.3.2.2. Hồi hướng tận thành Phật đạo (hồi hướng trọn hết đều thành Phật đạo)

(Kinh) Cánh năng ư tháp miếu tiền, phát hồi hướng tâm, như thị quốc vương, nãi cập chư nhân, tận thành Phật đạo, dĩ thử quả báo vô lượng, vô biên.

(經)更能於塔廟前，發迴向心，如是國王，乃及諸人，盡成佛道，以此果報無量無邊。

(Kinh: Lại có thể đối trước tháp, miếu, phát tâm hồi hướng thì quốc vương và những người như thế đều trọn Phật đạo, do quả báo ấy vô lượng vô biên).

Quyên tặng tài vật để tu bổ tháp, chùa, lại nên hồi hướng là vì lẽ nào? Cần biết những việc đã làm trên đây đều là Sự Thí (bố thí về mặt Sự), cảm vời quả báo nhân thiên, chẳng phải là cái nhân của Niết Bàn. Như Đạt Ma đại sư lúc đầu tới Đại Lương, Lương Vũ Đế Hỏi: “Trẫm từ khi tức vị (lên ngôi) đến nay, đã dựng chùa, độ tăng, có công đức như thế nào?” Tổ Đạt Ma đáp: “Thật sự chẳng có công đức gì! Đấy là tiểu quả trong cõi trời, cõi người, là cái nhân hữu lậu”. Vua Hỏi: “Như thế nào mới là công đức chân thật?” Tổ Đạt Ma đáp: “Tịnh trí diệu viên, Thể tự không tịch, công đức như thế, chẳng cầu nơi thế gian”. Theo thâm ý ấy, ắt cần phải hồi Sự hướng Lý thì mới tương ứng với Thật Trí Bát Nhã. Vì thế biết tu bổ tháp, chùa, lại còn hồi hướng, cảm quả vượt thoát tam hữu (ba cõi), thành trọn ngũ trí. Do hồi hướng sẽ cảm quả báo chẳng thể lường, chẳng có ngằn mé. Hồi hướng là đại lợi chính vì lẽ này vậy!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.4. Thí lão, bệnh, sản phụ phước (phước do bố thí người già, bệnh, và sản phụ)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.4.1. Năng sở thí nhân (người bố thí và người nhận bố thí)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Vị lai thế trung, hữu chư quốc vương, cập Bà la môn đẳng, kiến chư lão bệnh, cập sanh sản phụ nữ.

(經)復次地藏！未來世中，有諸國王，及婆羅門等，見諸老病，及生產婦女。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Trong đời vị lai, có các quốc vương và hàng Bà la môn thấy những người già bệnh và phụ nữ sanh sản).

Trong kinh Vô Thường, đức Phật bảo các bật sô (tỳ kheo): “Hữu tam chủng pháp, ư chư thế gian thị bất khả ái, thị bất quang trạch, thị bất khả niệm, thị bất xứng ý. Hà giả vi tam? Vị lão, bệnh, tử. Nhược lão, bệnh, tử thế gian vô giả, Như Lai bất xuất ư thế, vị chư chúng sanh, thuyết sở chứng pháp, cập điều phục sự” (Đối với các thế gian, có ba thứ pháp chẳng đáng yêu mến, chẳng tươi nhuận, chẳng đáng nghĩ tưởng, chẳng vừa ý. Những gì là ba? Chính là già, bệnh, chết. Nếu thế gian chẳng có già, bệnh, chết, Như Lai sẽ chẳng xuất thế vì các chúng sanh nói pháp đã chứng và thực hiện những chuyện điều phục). Vì thế, người già, bệnh, người sanh nở là bi điền đáng để gieo phước nhất. Già thì các căn đã rệu rã, hơi thở khò khè, ăn uống cần phải có người giúp. Già mà không con thì gọi là “độc phu” (獨夫, người đàn ông trơ trọi). Cõi Tây Thiên, ông [A Na] Bân Kỳ (Anāthapiṇḍada, trưởng giả Cấp Cô Độc) châu cấp họ trước tiên, Đông Độ thì Văn Vương thương xót họ trước hết, do họ không có chỗ nương tựa. Bệnh thì trăm lóng đốt đau buốt, mạng như chỉ mành treo chuông. Nếu không có người chăm sóc, tránh sao khỏi cái chết? Vì thế, đức Phật răn truyền: “Khán bệnh vi đệ nhất phước điền” (Chăm sóc người bệnh là phước điền bậc nhất). Lúc tại thế, Ngài cũng tự tuần hành các liêu phòng của Tăng chúng để chăm sóc người bệnh vì họ đáng thương xót. Sản phụ vừa mới sanh nở, chất bẩn đầy thân; nếu chẳng đúng thời cho họ ăn uống, mẹ lẫn con đều chết, khổ sở cùng cực! Vì vậy, đối với ba loại này, người có lòng nhân càng phải nên dấy lòng châu cấp.

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.4.2. Sở thí nhân quả (nhân quả của sự bố thí)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.4.2.1. Tu nhân

(Kinh) Nhược nhất niệm gian, cụ đại từ tâm, bố thí y dược, ẩm thực, ngọa cụ, sử linh an lạc.

(經)若一念間，具大慈心，布施醫藥，飲食，臥具，使令安樂。

(Kinh: Nếu trong một niệm trọn đủ lòng đại từ, bố thí thuốc men, thức ăn, đồ trải nằm, khiến cho họ yên vui).

A Tỳ Đàm Luận giảng về thời khắc, bèn nói có mười hai tầng: Thứ nhất là sát na (Kṣana), dịch sang tiếng Hán là “nhất niệm”, có thể gọi là thời gian ngắn nhất. “Ư thử cụ đại từ” (trọn đủ lòng đại từ đối với những người ấy): Nếu luận định theo phương diện ban vui, thì lạc là điều hết thảy chúng sanh yêu mến, coi trọng, nhưng đã gặp bi điền, hãy nên sanh lòng đại bi, cớ sao nói là “đại từ”? Như Đại Luận nói: “Nếu nói đến Từ là đã nói đến bi, hỷ, và xả”. Hơn nữa, Từ là vô lượng thật sự. Từ giống như vua, những điều còn lại như nhân dân. Vì sao vậy? Trước hết, do từ tâm, muốn cho chúng sanh được vui sướng. Thấy người khác chẳng được vui sướng, cho nên sanh bi tâm. Do Từ mà có thể trọn lòng bi, cho nên nói là Đại. Đã nói là “nhất niệm”, tức là “đồng thể Từ”. “Y dược đẳng” (thuốc men v.v…) là bốn thứ cần thiết trong cuộc sống của nhân dân, là nhu cầu cấp bách hằng ngày. Kẻ bệnh không có thuốc men, sẽ chẳng thể lành. Thân mạng mà không có thức ăn, sẽ chẳng thể duy trì được. “Ngọa cụ” là như mền, khăn trải giường, gối, đệm v.v… càng là những thứ người già bệnh hoặc sản phụ cần thiết. Y phục nên gộp trong ngọa cụ. Bố thí như thế mới có thể khiến cho [những người ấy] thân an tâm vui. Do đó, Đại Luận nói: “Nếu có ai đói khát, cho thức ăn đầy đủ, họ sẽ cảm ơn sâu đậm”. Đức Phật nói bố thí cho người đi đường xa, hoặc người từ xa đến, người bệnh, người chăm sóc bệnh nhân. Bố thí đúng lúc [người khác] gặp các nạn trúng gió, cảm lạnh thì là “thời thí” (bố thí đúng thời). Thí thuốc cho người bệnh, thí thức ăn cho người đói khát, sẽ dấy lên nhân duyên ít bị bệnh nghiệp. Vì thế, đạt được tướng “lưỡng dịch hạ mãn” (dưới hai nách đều vun đầy), được tướng “tối thượng vị” (ăn gì cũng trở thành vị ngon lành nhất). Do thí quần áo đẹp, ngọa cụ, vàng, bạc, trân bảo mà được thân tướng kim sắc, tướng da mỏng. Vì thế biết tướng nghiệp của Như Lai đều do bố thí mà đạt được.

3.2.4.2.2.2.3.1.1.1.4.2.2. Hoạch quả (đạt được cái quả)

(Kinh) Như thị phước lợi, tối bất tư nghị. Nhất bách kiếp trung, thường vi Tịnh Cư thiên chúa, nhị bách kiếp trung, thường vi Lục Dục thiên chúa, tất cánh thành Phật, vĩnh bất đọa ác đạo, nãi chí bách thiên sanh trung, nhĩ bất văn khổ thanh.

(經)如是福利，最不思議。一百劫中，常為淨居天主，二百劫中，常為六欲天主，畢竟成佛，永不墮惡道，乃至百千生中，耳不聞苦聲。

(Kinh: Phước lợi như thế chẳng nghĩ bàn nhất. Trong một trăm kiếp, thường làm Tịnh Cư thiên chúa, trong hai trăm kiếp thường làm Lục Dục thiên chúa, rốt ráo thành Phật, vĩnh viễn chẳng đọa ác đạo, cho đến trong trăm ngàn đời, tai chẳng nghe tiếng khổ).

Bố thí là phước, ắt đạt được ba điều lợi; vì thế nói là “phước lợi”. “Tối bất tư nghị” (chẳng nghĩ bàn nhất): Quân binh đi đầu là Tối, tức là người đầu tiên của tiền quân. Đấy là nói trong những điều chẳng thể nghĩ bàn, điều này chẳng thể nghĩ bàn nhất. Nhưng Tát Bà Đa Luận viết: “Nhà cửa, ngọa cụ, thứ ăn, thuốc thang là pháp thế gian, chẳng phải là pháp lìa thế gian khó đạt được”. Nay vì sao là chẳng thể nghĩ bàn nhất? Chính là do ngay trong lúc bố thí, một niệm trọn đủ tâm đại từ, sẽ là căn bản để thành Phật, biết là sanh vào Dục Giới Thiên hay Sắc Giới Thiên, trước hết là hưởng báo vui sướng trong thế gian, rốt cuộc thành Phật thì phước do bố thí mới kết thúc. Vì thế biết là chẳng thể nghĩ bàn nhất. Điều chánh yếu chính là câu “tất cánh thành Phật” (rốt ráo thành Phật). “Trăm kiếp làm Tịnh Cư Thiên”: Đại Luận nói: “Từ tâm, tu tốt đẹp, khéo tu, phước tột bậc là Biến Tịnh Thiên”. Trong tam giới, trời Biến Tịnh là nơi vui sướng nhất, nên nói “cực Biến Tịnh” (Biến Tịnh Thiên là tột bậc). Theo đó, đáng phải nên sanh trong ba cõi trời có chữ Tịnh (Thiểu Tịnh, Vô Lượng Tịnh, và Biến Tịnh) trong Sắc Giới Thiên, nay làm chúa trời cõi Tịnh Cư là vì lẽ nào? Do từ tâm, do thanh tịnh tâm mà bố thí. Một trăm kiếp ở đây là nói đến đại kiếp.

“Nhị bách kiếp vi Lục Dục thiên chúa” (Hai trăm kiếp làm chúa trời Lục Dục): Theo Đại Luận, Chúng Sanh Duyên Từ là hữu lậu, chỉ duyên theo Dục Giới, cho nên cảm báo sanh trong Lục Dục Thiên. Nói “hai trăm kiếp” là nói theo tiểu kiếp.

Hỏi: Dục Giới Thiên nhiều lần gặp phải kiếp hỏa, sao có thể vĩnh viễn hưởng phước trong Lục Thiên cho được? Đáp: Theo kinh Trường A Hàm, tam tai hoại thế giới, nhưng chẳng hoại người. Theo thứ tự tu Thiền, sẽ sanh lên Sắc Giới. Khi Dục Giới Thiên đã hình thành, bèn trở lại lần lượt hưởng vui sướng trong ấy.

Hỏi: Cùng là một Từ tâm hành bố thí, vì sao cảm báo khác biệt vời vợi như thế? Đáp: Khi hành bố thí, lòng Từ có thù thắng và chẳng thù thắng, tâm có tịnh và bất tịnh. Vì thế, cảm Dục Giới hay Sắc Giới khác nhau, thọ mạng dài hay ngắn khác biệt! Như Đại Luận quyển ba mươi ba chép: “Chưa lìa dục mà bố thí, sanh làm kẻ phú quý trong loài người và trong Lục Dục Thiên. Nếu lìa dục tâm mà bố thí, sanh lên Phạm Thế Thiên, cho đến trời Quảng Quả. Nếu lìa sắc tâm mà bố thí, sanh trong Vô Sắc Thiên. Lìa tam giới để bố thí, do vì Niết Bàn, bèn đắc Thanh Văn đạo. Khi bố thí, chán ghét ồn ào, náo nhiệt, ưa chuộng nhàn tĩnh, sẽ đắc Bích Chi Phật. Khi bố thí, khởi tâm đại bi, muốn độ hết thảy, trí huệ rất sâu, rốt ráo thanh tịnh bậc nhất, sẽ được thành Phật đạo”. Pháp của chư Phật chẳng thể nghĩ bàn, tùy theo chúng sanh đáng độ [như thế nào] mà nói như thế ấy. Như thế núi [hùng vĩ] của ngàn quả núi chẳng sánh bằng ngũ nhạc, tiếng của muôn dòng chảy đều khuất lấp trong tiếng sóng biển. Chánh ý là “rốt ráo thành Phật” mà thôi! Trong khi bố thí, chưa thành Phật, vĩnh viễn chẳng đọa trong tam ác đạo, thường hưởng phước trong đường trời, người. Trong trăm ngàn năm, tai chẳng nghe tiếng khổ, huống hồ thân phải trải qua ác đạo hay sao?

Kinh Chánh Pháp Niệm Xứ nói: “Nhược kiến bệnh khổn, dư mạng vị tận, thí kỳ tương ẩm, hoặc thí kỳ tài, dĩ tục bỉ mạng. Mạng chung, sanh Thâm Thủy Thiên, như Đế Thích khoái lạc. Tùng thiên mạng chung, bất đọa tam đồ, đắc thọ nhân thân. Tùng sanh chí sanh, bất tao bệnh khổ, vô hữu não loạn” (Nếu thấy người khốn khổ vì bệnh, mà mạng hãy còn chưa hết, bèn bố thí nước trái cây, thức uống, hoặc bố thí tiền bạc để duy trì tánh mạng kẻ đó. [Người bố thí] mạng chung, sẽ sanh vào Thâm Thủy Thiên, vui sướng như Đế Thích. Từ cõi trời mạng chung, chẳng đọa vào tam đồ, được làm thân người. Từ đời này sang đời khác, chẳng mắc bệnh khổ, chẳng bị não loạn).

3.2.4.2.2.2.3.1.1.2. Kết hướng thành Phật (tổng kết chuyện hồi hướng thành Phật)

3.2.4.2.2.2.3.1.1.2.1. Kết hồi thí báo (tổng kết quả báo do hồi hướng bố thí)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Nhược vị lai thế trung, hữu chư quốc vương, cập Bà la môn đẳng, năng tác như thị bố thí, hoạch phước vô lượng. Cánh năng hồi hướng, bất vấn đa thiểu, tất cánh thành Phật, hà huống Thích, Phạm, Chuyển Luân chi báo!

(經)復次地藏！若未來世中，有諸國，‧及婆羅門等，能作如是布施，獲福無量。更能迴向，不問多少，畢竟成佛，何況釋梵轉輪之報！

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Nếu trong đời vị lai, có các quốc vương và Bà la môn v.v… có thể bố thí như thế, sẽ được phước vô lượng. Lại còn có thể hồi hướng, bất luận nhiều hay ít, sẽ đều rốt ráo thành Phật, huống hồ quả báo làm Đế Thích, Phạm Vương, Chuyển Luân Vương!)

Kinh văn chia làm hai phần. Phần đầu tổng kết phước bố thí trên đây; từ chữ “cánh năng” (lại còn có thể) trở đi, tổng kết phần hồi hướng trước đó. “Năng tác” (có thể làm) ngụ ý: Chẳng thể không hành bố thí. Như trong kinh Hiền Ngu, trưởng giả Tu Đạt cùng ngài Thân Tử (Xá Lợi Phất) giăng dây đo đất để kiến tạo tinh xá, ngài Thân Tử hoan hỷ mỉm cười. Tu Đạt hỏi cười vì lẽ gì? Đáp: “Nay ông mới bắt đầu đo đất ở đây, cung điện của ông trên Lục Dục Thiên đã hoàn thành”. Ngài liền cho ông ta mượn đạo nhãn, liền thấy rành rành cung điện nghiêm tịnh trên Lục Dục Thiên. Lúc chuyển dây đo sang nơi khác, ngài Thân Tử lộ vẻ buồn thảm, ưu sầu. Hỏi: “Vì sao lộ vẻ ưu sầu?” Đáp: “Ông có thấy những con kiến nơi đất này hay chăng?” Thưa: “Đã thấy”. Ngài Thân Tử nói: “Trong thời quá khứ, thuở Tỳ Bà Thi Phật, ông cũng tạo dựng tinh xá ở nơi đây, những con kiến ấy cũng sanh ở đây. Cho đến bảy vị Phật đã qua, ông đều vì mỗi vị Phật tạo dựng tinh xá, mà những con kiến ấy cũng sanh trong đó. Tới nay là chín mươi mốt kiếp, chúng nó cứ thọ một loại thân, chẳng được giải thoát!” Sanh tử dài lâu, chỉ có phước là trọng yếu, chẳng thể không gieo! Đây chỉ là phước nhân thiên, vẫn ở trong vòng sanh tử. Nếu chẳng vì cầu phước báo nhân thiên cho chính mình, mà đều hồi hướng hết cho pháp giới chúng sanh, sẽ chẳng cần biết thí nhiều hay ít, đều rốt ráo thành Phật!

Câu “hà huống” nhằm nói rõ sự tương phản, tức là: Quả Phật mà còn có thể chắc chắn được thành, huống hồ những quả nhỏ nhặt trong đường trời người như Đế Thích, Phạm Vương, Chuyển Luân mà chẳng thành tựu ư? Trong phần hạ của quyển bốn sách Diệu Pháp Liên Hoa Huyền Nghĩa có viết: “Luân Vương là địa vị chúa tể của loài người, Đế Thích, Phạm Vương là địa vị thiên chúa, đều ước theo quả báo để nói rõ địa vị. Mỗi quả đã mang ý nghĩa hơn kém, tức là tu nhân ắt có cạn hay sâu!”

Kinh Ngũ Đạo Tội Phước nói: “Hiền giả hiếu bố thí, thiên thần tự phù tương. Thí nhất đắc vạn bội, an lạc thọ mạng trường. Kim nhật đại bố thí, kỳ phước bất khả lượng, giai đương đắc Phật đạo, độ thoát ư thập phương” (Người hiền chuộng bố thí, thiên thần ắt giúp cho. Thí một, báo vạn lần, an vui, thọ mạng dài. Nay bố thí rộng lớn, phước ấy chẳng thể lường, sẽ đều thành Phật đạo, độ thoát khắp mười phương). Quả báo chẳng thể nghĩ bàn!

3.2.4.2.2.2.3.1.1.2.2. Sắc phổ khuyến học (sắc truyền khuyên rộng khắp mọi người hãy học theo)

(Kinh) Thị cố, Địa Tạng! Phổ khuyến chúng sanh, đương như thị học.

(經)是故地藏！普勸眾生，當如是學。

(Kinh: Vì thế, này Địa Tạng! Khuyên khắp chúng sanh hãy nên học như thế).

“Đương như thị học” (hãy nên học như thế) mang ý nghĩa răn dạy, khích lệ, khuyên răn, ý nói: Ắt phải nên khuyên trọn khắp chúng sanh hãy nên học theo cách bố thí hồi hướng trên đây. Như trong kinh Kiên Ý, đức Phật bảo ngài A Nan: “Quảng vị thuyết bố thí, chủng sanh tử lương. Thí như chủng cốc, tùy chủng nhi sanh. Vị hữu bất chủng nhi hoạch quả thật, chủng thiện đắc phước, phước tự quy thân” (Hãy vì mọi người mà rộng nói bố thí, hòng gieo tư lương cho sanh tử. Ví như trồng lúa, do gieo mà sanh ra gạo. Chưa hề có chuyện không gieo trồng mà thâu hoạch quả hạt. Gieo thiện được phước, phước tự họp về thân). Vì thế, đức Phật sắc truyền ngài Địa Tạng hãy khuyên trọn khắp chúng sanh: “Hãy nên học theo như thế”. Phần so sánh phước bố thí của vua, quan đã xong.

3.2.4.2.2.2.3.1.2. Nam nữ thí phuớc (phước bố thí của nam nữ)

3.2.4.2.2.2.3.1.2.1. Tiêu Phật pháp trung phước lợi (nêu ra phước lợi trong Phật pháp)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Vị lai thế trung, nhược thiện nam tử, thiện nữ nhân, ư Phật pháp trung, chủng thiểu thiện căn, mao, phát, sa, trần đẳng hứa, sở thọ phước lợi, bất khả vi dụ.

(經)復次地藏！未來世中，若善男子，善女人，於佛法中，種少善根，毛髮沙塵等許，所受福利，不可為喻。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Trong đời vị lai, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân gieo chút thiện căn trong Phật pháp, dẫu bằng mảy lông, mảy tóc, hạt cát, hạt bụi v.v… sẽ hưởng phước lợi chẳng thể sánh ví được).

Vì sao trong Phật pháp, gieo [thiện căn] ít mà phước nhiều? Đại Luận nói: “Tuy có các thứ phước điền, Phật là phước điền bậc nhất, do vô lượng Phật pháp trọn đủ. Vì thế chỉ nói gieo [thiện căn] nơi Phật điền”. Do Phật điền mà có thể đạt được vô lượng quả báo, những ruộng phước khác tuy nói là vô lượng, nhưng đều kém hơn. Trong kinh Trường A Hàm, đức Phật bảo Bà la môn Cứu La Đàn Đầu (Kūṭadanta): “Thiên cập thế gian nhân, duy Phật vi tối thượng, dục cầu đại phước giả, đương cúng dường Tam Phật” (Trong trời, người, thế gian, chỉ Phật là tối thượng, muốn cầu phước to lớn, nên cúng dường Chánh Giác). Ấy là vì chúng sanh trong vô thỉ thế giới, chẳng biết bố thí Tam Bảo; vì thế, đều tận diệt. Tam Bảo có vô lượng pháp, cho nên bố thí cũng bất tận, ắt đạt được Niết Bàn. Do vậy, kinh Đại Thừa nói: “Nhược ư Phật, Pháp, Tăng, cúng dường nhất hương đăng, nãi chí hiến nhất hoa, tắc sanh Bất Động quốc” (Nếu nơi Phật, Pháp, Tăng, cúng dường một đèn, hương, thậm chí dâng một hoa, liền sanh cõi Bất Động). Cõi ấy thường trang nghiêm, không bị tam tai lay động. Ngài Diệu Lạc (tổ Kinh Khê Trạm Nhiên) nói: “Điều lành trong trời người đều có thể tạo thành nhân duyên”. Nay kinh này muốn thâu nhiếp những điều thiện bé tí từ vô thỉ đều hướng đến Bồ Đề. Nếu đã phát tâm, hễ có mảy may điều thiện, không gì chẳng phải là duyên nhân (緣因). Nay bổn nguyện của đức Địa Tạng nhằm khơi mở “điều thiện dẫu nhỏ nhoi cũng đều được phước” cho đời vị lai. “Bất khả dụ” (chẳng thể sánh ví): Chư Phật thành tựu vô tận công đức, cho nên gieo phước nơi các Ngài, phước cũng vô tận. Đại Luận viết: “Phật điền thanh tịnh, nhổ trừ những cỏ xấu phiền não như Ái v.v… Tịnh giới là đất bằng, đại từ bi là gạo tốt, trừ bỏ các cuộc đất mặn ác tà, ba mươi bảy phẩm là mương ngòi. Thập Lực, Tứ Vô Sở Úy, Tứ Vô Ngại Trí là tường vây quanh, có thể sanh ra quả báo tam thừa Niết Bàn, gieo trồng nơi ruộng vô thượng khôn sánh ấy, phước sẽ vô tận”. Vì thế, hưởng dụng phước lợi chẳng thể sánh ví được!

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2. Giảo Phật pháp trung phước lợi (so sánh phước lợi trong Phật pháp)

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.1. Thí cúng thánh tượng phước (phước do bố thí cúng dường thánh tượng)

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.1.1. Trực minh thí phước (dạy thẳng về phước do bố thí)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Vị lai thế trung, nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, ngộ Phật hình tượng, Bồ Tát hình tượng, Bích Chi Phật hình tượng, Chuyển Luân Vương hình tượng, bố thí cúng dường, đắc vô lượng phước, thường tại nhân thiên, thọ thắng diệu lạc.

(經)復次地藏！未來世中，若有善男子，善女人，遇佛形像，菩薩形像，辟支佛形像，轉輪王形像，布施供養，得無量福，常在人天，受勝妙樂。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Trong đời vị lai, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân gặp hình tượng Phật, hình tượng Bồ Tát, hình tượng Bích Chi Phật, hình tượng Chuyển Luân Vương, bèn bố thí, cúng dường, sẽ được vô lượng phước, thường sanh làm trời, người, hưởng sự vui thù thắng mầu nhiệm).

Trước hết, nêu ra người bố thí; kế đó, nói đến thí điền. Bố thí, cúng dường là tu cái nhân thù thắng. “Thường tại nhân thiên” là cái quả vi diệu. Do Phật, Bồ Tát, Thanh Văn v.v… dạy mọi người thoát khổ, là kính điền của chúng sanh. Luân Vương tuy chưa thoát sanh tử, nhưng dùng Thập Thiện giáo hóa cõi đời, lại còn [bảo vệ] đất nước, chính là ân điền của lê dân. Vì thế, bố thí, cúng dường [Phật, Bồ Tát, Thanh Văn, Bích Chi Phật, Chuyển Luân Vương], đều được phước vô lượng. Đại Luận nói: “Tài vật là nhân duyên của ác tâm, hãy thường nên thí xả. Huống chi bố thí sẽ được đại phước, sao chẳng bố thí? Keo kiệt là tướng hung, suy, là điều lo âu, kinh sợ của chúng sanh. Dùng nước bố thí để rửa, ắt sẽ tạo phước lợi cho chúng sanh”. Vì thế, đạt được phước vô lượng. “Thường tại nhân thiên” chính là chỗ được phước. Vì sao kinh văn trước sau cứ nhắc mãi chuyện hưởng vui trong cõi trời và nhân gian? Theo Đại Luận, do trong cõi người kết sử nhẹ mỏng, tâm chán nhàm dễ sanh; trong thiên giới thì trí huệ nhạy bén. Vì thế, ở hai nơi ấy dễ đắc đạo, những đường khác không được như vậy!

Hơn nữa, nói đến Thiên thì bao gồm hết thảy các cõi trời, nói “người” thì bao gồm hết thảy những chúng sanh trên mặt đất. Vì sao vậy? Trên trời thì chư thiên là lớn, dưới đất thì con người là lớn. Do vậy, trước sau chỉ nói đến trời, người. “Một mực ở trong cõi trời, cõi người hưởng vui” rốt cuộc là nói đến niềm vui tịch diệt của giác pháp Bồ Đề Niết Bàn. Vì thế, Kim Quang Minh Kinh Sớ viết: “Dùng Nhân (người) để biểu thị ba mươi hiền vị (Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng), dùng Thiên để biểu thị địa vị thánh nhân Thập Địa, hưởng niềm vui của Đệ Nhất Nghĩa Thiên”. Đại Luận nói: “Người tu bố thí, tiếng tăm vang dội mười phương, được người trí kính yêu, mọi người chẳng sợ hãi, mạng chung sanh lên trời, lâu sau ắt đắc Niết Bàn” là nói đến chuyện này!

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.1.2. Hồi hướng phả dụ (hồi hướng có phước đức chẳng thể thí dụ được)

(Kinh) Nhược năng hồi hướng pháp giới, thị nhân phước lợi bất khả vi dụ.

(經)若能迴向法界，是人福利不可為喻。

(Kinh: Nếu có thể hồi hướng pháp giới thì người ấy phước lợi chẳng thể thí dụ được).

Đại Luận viết: “Đức Phật dạy trong hai loại bố thí, Pháp Thí là bậc nhất. Do quả báo của Tài Thí có hạn lượng, còn quả báo của Pháp Thí thì vô lượng. Quả báo của Tài Thí là Dục Giới, Quả báo của Pháp Thí là trong tam giới, mà cũng là quả báo xuất tam giới. Nếu chẳng cầu tiếng tăm, tài lợi, thế lực, chỉ vì học Phật đạo, tâm từ bi rộng lớn, độ chúng sanh thoát khỏi nỗi khổ già, bệnh, chết, thì gọi là Pháp Thí thanh tịnh. Nếu chẳng phải như vậy thì là cách đổi chác ngoài chợ. Lại nữa, Bồ Tát biết Thật Tướng của các pháp như Niết Bàn bất tận, phước đức nhập vào Thật Tướng của các pháp, cho nên cũng bất tận”. Vì thế, phước lợi chẳng thể thí dụ được!

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.2. Thí cúng Đại Thừa phước (phước do bố thí, cúng dường Đại Thừa)

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.2.1. Trực minh thí phước (giảng ngay vào phước do bố thí)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Vị lai thế trung, nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, ngộ Đại Thừa kinh điển, hoặc thính văn nhất kệ, nhất cú, phát ân trọng tâm, tán thán, cung kính, bố thí, cúng dường; thị nhân hoạch đại quả báo, vô lượng, vô biên.

(經)復次地藏！未來世中，若有善男子，善女人，遇大乘經典，或聽聞一偈一句，發殷重心，讚歎恭敬，布施供養；是人獲大果報，無量無邊。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Trong đời vị lai, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân gặp kinh điển Đại Thừa, hoặc nghe một bài kệ, một câu, phát tâm trân trọng, tán thán, bố thí, cúng dường; người ấy đạt được phước báo vô lượng, vô biên).

“Ngộ” (遇) là gặp gỡ, là lời lẽ diễn tả sự vui mừng. Do Phật pháp khó nghe, khó ngộ, nay có dịp gặp gỡ, như kẻ đói gặp cỗ vua, vỗ bụng mà ca hát. Lúa sớm gặp mưa ngọt, bừng bừng mọc vót cao hơn! Nỗi vui mừng ấy làm sao diễn tả cho nổi! Đại Thừa tức là các kinh Phương Đẳng. Theo Khởi Tín Luận, có ba điều:

1. Một là Thể đại, tức là hết thảy các pháp Chân Như bình đẳng vì chẳng tăng giảm.

2. Hai là Tướng đại, tức là Như Lai Tạng trọn đủ vô lượng công đức nơi tánh.

3. Ba là Dụng đại, có thể sanh ra hết thảy các thiện nhân quả thế gian và xuất thế gian.

[Đại Thừa] vốn được hết thảy chư Phật ngự dụng; hết thảy các vị Bồ Tát đều ngồi xe pháp này để đạt đến địa vị Như Lai. Do là cỗ xe của bậc đại nhân xuất thế, nên gọi là Đại Thừa. “Người lắng nghe”: Kinh Đại Bát Niết Bàn dạy: “Thính pháp nhân duyên, tắc đắc cận ư Đại Bát Niết Bàn, dĩ khai pháp nhãn cố” (Do nhân duyên nghe pháp, sẽ được gần với Đại Bát Niết Bàn, do pháp nhãn đã được mở mang). Cõi đời có ba hạng người:

Một là không có mắt. Ví như kẻ phàm phu thường chẳng nghe pháp.

Hai là một mắt. Ví như Thanh Văn, tuy tạm thời nghe pháp, nhưng tâm chẳng trụ.

Ba là hai mắt. Ví như Bồ Tát, chuyên tâm nghe pháp, hành đúng như pháp được nghe.

Do nghe pháp mà biết thế gian có ba hạng người như thế. Nay đã nghe chương cú ấy, tín tâm thanh tịnh, bèn sanh Thật Tướng pháp nhãn. Dẫu chỉ một kệ, một câu, vẫn tăng tấn Bồ Đề. Vì thế, cần phải phát tâm ân cần, tôn trọng, tán thán “nhân (người giảng nói, trùng tuyên), pháp”, cung kính, cúng dường, bố thí “nhân, pháp”. Vì thế, khéo cung kính kinh.

Đức Phật bảo ngài A Nan: “Nhược hữu tùng tha văn nhất tứ cú kệ, hoặc thư chi trúc bạch, sở hữu danh tự, ư nhược can kiếp, thủ bỉ hòa thượng, a xà lê đẳng, hà đảm kiên thượng, hoặc bối phụ, đảnh đới, thường tương nhất thiết âm nhạc chi cụ, cúng dường thị sư, thượng bất năng cụ báo sư ân. Nhược ư hòa thượng sở, khởi bất kính tâm, hằng thuyết ư quá, ngã thuyết ngu si, cực thọ đa khổ. Ư đương lai thế, tất đọa ác đạo. Thị cố, ngã giáo nhữ đẳng, thường hành cung kính tôn trọng chi tâm, ái trọng Tam Bảo thậm thâm chi pháp, tất hoạch vô lượng vô biên chi đại quả hỹ” (Nếu có người từ kẻ khác nghe một bài kệ bốn câu, hoặc viết trên tre, lụa, tất cả danh tự trong bao nhiêu kiếp đó, gánh vác hòa thượng, a xà lê v.v… của họ trên vai, hoặc cõng, đội trên đầu, thường dùng hết thảy các nhạc cụ cúng dường những vị thầy ấy, vẫn chẳng thể báo trọn ân thầy. Nếu đối với hòa thượng dấy lòng bất kính, thường nói lỗi của các vị đó, ta nói kẻ ấy ngu si, sẽ hứng chịu nhiều nỗi khổ tột cùng. Trong đời tương lai, ắt đọa ác đạo. Vì thế, ta dạy các ông hãy thường hành cái tâm cung kính, tôn trọng, yêu mến, trân trọng pháp rất sâu của Tam Bảo, ắt sẽ đạt được vô lượng vô biên đại quả).

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.2.2. Hồi hướng phả dụ (hồi hướng thì phước đức chẳng thể thí dụ)

(Kinh) Nhược năng hồi hướng pháp giới, kỳ phước bất khả vi dụ.

(經)若能迴向法界，其福不可為喻。

(Kinh: Nếu có thể hồi hướng pháp giới, phước ấy chẳng thể sánh ví được).

Kinh Phó Pháp Tạng dạy: “Nhất thiết chúng sanh dục xuất tam giới sanh tử đại hải, tất giả pháp thuyền, phương đắc độ thoát” (Hết thảy chúng sanh muốn thoát biển cả sanh tử trong tam giới, ắt phải cậy vào pháp thuyền thì mới được độ thoát). Pháp là thiện tri thức thật sự của chúng sanh, tạo đại lợi ích, cứu vớt các khổ não. Do vì lẽ nào? Hết thảy chúng sanh chí tánh vô định, tùy theo tập khí tiêm nhiễm, gần thiện thì thiện, gần ác bèn ác. Nếu thân cận bạn ác, sẽ tạo ác nghiệp, lưu chuyển sanh tử, chẳng có ngằn mé. Nếu thân cận bạn lành, sẽ dấy lên các thứ tâm kính trọng, nghe nhận diệu pháp, ắt có thể khiến cho người ấy lìa khỏi tam đồ khổ não. Do công đức ấy, hưởng sự vui tối thắng.

Như xưa kia, Bà la môn đến thành Hoa Thị (Pāṭaliputra), khoác lác, bán đầu lâu. Các vị ưu bà tắc dùng sợi dây đồng xuyên tai. Nếu xuyên qua thông suốt thì định giá cao, xuyên được một nửa thì định giá thấp hơn. Không xuyên qua được thì chẳng thèm định giá. Bà la môn hỏi nguyên cớ. Họ đáp: “Xuyên qua thông suốt là do người này lúc còn sống nghe pháp, trí huệ cao vời, thù thắng, nên trả giá cao. Xuyên qua một nửa thì tuy nghe kinh pháp, nhưng chưa khéo phân biệt, cho nên trả giá thấp hơn. Hoàn toàn không xuyên qua được, tức là trọn chẳng nghe pháp, cho nên không thèm trả giá”. Đem những đầu lâu xuyên suốt hoàn toàn về, dựng tháp cúng dường, còn được sanh thiên, huống là người có thể chí tâm nghe, nhận kinh pháp, cúng dường, cung kính trì kinh ư? Phước báo ấy thật khó cùng tận, trong vị lai ắt thành vô thượng đạo.

Vì thế, trong Phật Thuyết Kiên Ý Kinh, đức Phật bảo ngài A Nan: “Kỳ hữu hảo tâm thiện ý chi nhân, văn Phật minh pháp, nhất tâm nhi thính. Năng nhất nhật khả, bất năng nhất nhật, bán nhật khả. Bất năng bán nhật, nhất thời khả. Bất năng nhất thời, bán thời khả. Bất năng bán thời, tu du khả. Kỳ phước bất khả lượng, bất khả tư dã” (Nếu có kẻ hảo tâm, thiện ý, nghe Phật giảng pháp, một lòng nghe giảng. Có thể nghe suốt một ngày; chẳng thể nghe một ngày thì nghe nửa ngày cũng được. Chẳng thể nghe nửa ngày thì nghe trong một thời cũng được. Chẳng thể nghe một thời, nửa thời cũng được. Chẳng thể nửa thời, thì trong khoảnh khắc cũng được. Phước ấy chẳng thể lường, chẳng thể chê gièm được). Vì thế, người có trí muốn được an ổn, vui sướng vô thượng, hãy nên chí tâm siêng năng nghe kinh pháp. Nay chính mình đã nghe kinh điển Đại Thừa, lại còn tán thán, cung kính, cúng dường nhân và pháp Đại Thừa, hồi hướng chung cho khắp pháp giới, phước đạt được sẽ có lượng bằng với mười phương hư không, cho nên không thể thí dụ được!

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.3. Thí tu kinh điển phước (phước do bố thí để tu bổ kinh điển)

3.2.4.2.2.2.3.1.2.2.3.1. Tự tha tu phước (mình và người tu phước)

(Kinh) Phục thứ Địa Tạng! Nhược vị lai thế trung, hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, ngộ Phật tháp tự, Đại Thừa kinh điển, tân giả, bố thí cúng dường, chiêm lễ, tán thán, cung kính hiệp chưởng. Nhược ngộ cố giả, hoặc hủy hoại giả, tu bổ doanh lý. Hoặc độc phát tâm, hoặc khuyến đa nhân đồng cộng phát tâm.

(經)復次地藏！若未來世中，有善男子，善女人，遇佛塔寺，大乘經典，新者，布施供養，瞻禮讚歎，恭敬合掌。若遇故者，或毀壞者，修補營理。或獨發心，或勸多人同共發心。

(Kinh: Lại này Địa Tạng! Nếu trong đời vị lai, có thiện nam tử, thiện nữ nhân, gặp chùa tháp thờ Phật, hoặc kinh điển Đại Thừa, mới thì bố thí, cúng dường, chiêm lễ, tán thán, cung kính chắp tay. Nếu gặp thứ cũ kỹ hoặc hư hoại thì tu bổ, chỉnh trang. Hoặc một mình phát tâm, hoặc khuyên nhiều người cùng nhau phát tâm).

Kinh điển Đại Thừa tức là quyển vàng trục đỏ, rương báu, hộp đựng kinh. Nếu là thứ mới tạo tác thì sẽ bố thí cho người khác cúng dường, khiến cho người ấy chiêm ngưỡng, lễ bái, tán thán, cung kính chắp tay, thì gọi là Pháp Thí. Nếu gặp thứ đã bị hủy hoại, hư rách, sẽ liền toan tính lo liệu sửa chữa, bổ sung cho hoàn bị. Bậc hiền nhân thời cổ có nói: “Nếu mở rương, tráp ra, thấy [kinh sách] bị trùng, mọt làm hư nát, hoặc bị sứt bìa, mất trang, mất chữ, sai chữ, giấy mực rách nát, mà tự mình chẳng tu bổ, chẳng chịu lưu truyền, chẳng tránh khỏi mắc tội với Pháp Bảo, trái nghịch pháp chế định của Phật. Nếu chẳng thể sửa chữa, chớ nên đốt đi”.Theo Ngũ Bách Vấn: “Hỏi: Theo giới luật, nếu [kinh sách] chẳng dùng tới, bị rách nát, mất trang, có thể đốt đi hay không? Đáp: Không được! Chẳng biết là mắc tội! Thiêu thì phạm tội Xả Đọa. Nếu đã biết thiêu là phạm tội, mà cố ý thiêu, phạm tội Quyết Đoạn, giống như phương tiện phá Tăng, cũng giống như thiêu cha mẹ”. Vì thế, Mục Đắc Ca nói: “Đối với các trang giấy kinh sót lại, mà nếu [trang nào] kinh Phật đã bị mòn diệt [không còn trông thấy chữ nữa], hãy nên bỏ những trang cũ đi, chép lại kinh mới”. Kinh văn đã nói rõ ràng, chớ nên vướng vào tội khiên nặng nề. Ở đây là nói về người tự phát tâm tu bổ, kế đó, khuyên người khác cùng phát tâm. Nếu làm như thế, chính là cái nhân của Bồ Tát vậy.