Bát Nhã Tâm Kinh Luận

Qui Phục Là Hiểu Biết

Câu hỏi thứ nhất:

Đôi khi trong lúc chỉ ngồi, câu hỏi lại tới trong tâm trí: Chân lý là gì? Nhưng lúc tới đây, con hiểu rằng con không có khả năng hỏi. Nhưng con có thể hỏi điều gì xảy ra trong những khoảnh khắc đó, khi câu hỏi này nảy sinh mạnh mẽ đến mức, giá mà Thầy ở gần, con sẽ hỏi ngay điều đó. Mà nếu Thầy không đáp, con sẽ túm râu, hay cổ áo Thầy mà hỏi, “Chân lý là gì, thưa Osho?”

Đấy là câu hỏi quan trọng nhất mà mọi người có thể hỏi, nhưng không có câu trả lời. Câu hỏi quan trọng nhất, câu hỏi tối thượng, không thể có bất kỳ câu trả lời nào; đó là lý do tại sao nó lại là tối thượng.

Khi Pontius Pilate⁶⁶ hỏi Chúa Giê Su, “Chân lý là gì?”

Chúa Giê Su im lặng. Không phải chỉ thế thôi. Chuyện kể rằng khi Pontius Pilate hỏi, “Chân lý là gì?” ông ấy chẳng đợi nghe câu trả lời. Ông ấy liền đứng dạy và ra khỏi phòng. Thật lạ lùng! Pontius Pilate cũng nghĩ rằng không thể có câu trả lời nên không chờ câu trả lời. Chúa Giê Su giữ im lặng bởi vì Ngài cũng biết điều ấy không thể trả lời nổi.

Nhưng hai sự hiểu biết này không giống nhau bởi vì hai người này khác nhau như mặt trăng, mặt trời vậy. Pontius Pilate nghĩ rằng vì không có chân lý nên không có câu trả lời. Đó là loại tâm trí logic, tâm trí của người La Mã. Chúa Giê Su im lặng chẳng phải vì không có chân lý, mà bởi vì chân lý quá mông mênh, không thể nào định nghĩa được. Chân lý quá bao la, vô cùng tận, không thể diễn tả bằng ngôn ngữ được. Ta có thể trở nên một với chân lý, nhưng không thể nào bàn cải hoặc nói về nó được.

Hai người có lý do khác nhau, nhưng họ hành động y hệt như nhau. Pontius không đợi nghe câu trả lời vì ông ta biết rằng không hề có chân lý. Chúa Giê Su giữ im lặng bởi vì Ngài biết chân lý là gì, và biết không thể dùng lời mà diễn tả được.

Chidvilas đã hỏi câu hỏi này. Câu hỏi này thực sự có ý nghĩa. Không có câu hỏi nào cao hơn câu hỏi ấy, bởi vì không có tôn giáo nào cao hơn chân lý. Chúng ta phải hiểu rõ, cần phải phân tích câu hỏi này. Xuyên qua việc phân tích và cố gắng tìm hiểu câu hỏi này, bạn có thể nhận thức được chân lý là gì. Tôi sẽ không trả lời vì tôi không thể trả lời được. Không ai có thể trả lời câu hỏi đó được. Nhưng chúng ta có thể phân tích câu hỏi này một cách tỉ mỉ. Khi tìm hiểu cặn kẽ câu hỏi này, nó sẽ dần dần tan biến. Khi câu hỏi biến mất, bạn sẽ tìm được câu trả lời tại đáy sâu trong tim bạn - bạn chính là chân lý nên làm sao bạn có thể không hiểu được? Có thể bạn đã quên bẵng đi rồi, có thể bạn không còn nhớ gì về nó nữa, có thể bạn đã quên đường về nội tâm của mình, quên lối vào trong chân lý riêng của mình. Qui Phục Là Hiểu Biết 47

Chân lý không phải là một giả thuyết, không phải là một giáo điều. Chân lý chẳng thuộc về Ấn Độ giáo, không phải của Ki Tô Giáo, chẳng phải của Hồi giáo. Chân lý chẳng phải của tôi, không phải của bạn. Chân lý chẳng thuộc vào ai hết, nhưng mọi người đều nằm trong chân lý. Chân lý là cái hiện hữu. Đó chính là ý nghĩa của từ chân lý. Từ chân lý (truth) có gốc từ từ verus của la-tinh. Verus có nghĩa là: cái đang hiện hữu. Trong Anh ngữ nhiều từ phát xuất từ từ verus này, như was, were -chúng có nguồn gốc từ verus. Từ war của Đức cũng từ verus mà ra. Verus nghĩa là cái hiện hữu, không được giải thích. Một khi có sự giải thích chen vào, cái bạn biết chỉ là thực tại, không phải chân lý. Đó là sự khác biệt giữa chân lý và thực tại. Thực tại là chân lý được tô màu.

Cho nên ngay lúc bạn trả lời câu hỏi, “Chân lý là gì?”

nó đã trở thành thực tại rồi, không còn là chân lý nữa.

Giải thích đã len lỏi vào, tâm trí đã tô màu cho nó. Và thực tại cũng nhiều như tâm trí vậy. Thực tại có nhiều loại, mà chân lý chỉ có một, bởi vì chân lý chỉ được nhận biết tới khi tâm trí vắng mặt. Chính tâm trí đã phân cách giữa bạn và tôi, giữa bạn và người khác, giữa bạn và hiện sinh. Nếu bạn nhìn qua lăng kính của tâm trí, nó sẽ vẽ cho bạn một bức tranh về chân lý. Cái mà bạn thấy chỉ là một bức tranh, một tấm hình của cái hiện hữu. Và tất nhiên, phẩm chất của tấm hình phụ thuộc vào máy ảnh, vào phim, vào hóa chất, vào kỹ thuật rửa hình, vào cách in hình, vào cả người chụp lẫn người rữa hình. Cả ngàn lẻ một yếu tố phụ thuộc; nó trở thành thực tại. Từ thực tại (reality) cần phải được hiểu rõ ràng. Nó có gốc từ từ res, nghĩa là một vật hay nhiều vật. Chân lý không phải là một vật. Một khi được giải thích, một khi tâm trí đã nắm lấy nó, định nghĩa nó, đánh dấu nó, nó trở thành một vật.

Khi bạn say mê một cô gái thì có chân lý trong tình yêu đó - nếu bạn đã yêu hoàn toàn mà không hay biết, nếu bạn không tự lừa dối mình, nếu bạn không đóng kịch, không đạo diễn, thậm chí nếu bạn không để ý đến nó. Tình cờ bạn gặp một cô gái. Bạn nhìn vào mắt cô ấy, cô ấy nhìn vào mắt bạn, và nghe phựt một cái - bạn đã bị tiếng sét ái tình. Bạn không phải là người chủ động, bạn đã bị chinh phục, bạn đã trúng phải mũi tên. Bạn chẳng làm gì hết. Bản ngã bạn không tham dự vào, ít nhất là trong lúc đầu, khi tình yêu còn mới tinh. Trong tích-tắc đó là chân lý, nhưng không có giải thích. Đó là lý do tại sao không ai cắt nghĩa được tình yêu .

Sau đó thì tâm trí mò tới, bắt đầu lèo lái mọi việc và chiếm hữu hồn bạn. Bạn bắt đầu mơ tưởng về cô gái như người yêu của mình, nghĩ đến cưới cô ta làm vợ, nghĩ đến cô ta như người vợ của bạn. Bao nhiêu chuyện xảy ra; nào là bạn gái, nào là vợ - tha hồ mà dệt mộng. Chân lý không còn nữa, nó đã nhường chỗ cho mộng mơ. Bây giờ mộng tưởng trở thành quan trọng hơn. Cái mà tâm trí hiểu được thì chắc ăn hơn, cái nó không nắm được thì không bảo đảm. Bạn đã giết chết, đã đầu độc chân lý. Chẳng bao lâu sẽ có người vợ và người chồng - hai tâm hồn. Nhưng cái đẹp đã qua đi, niềm vui đã mất rồi, tuần trăng mật đâu còn nữa.

Tuần trăng mật qua đi lúc mà chân lý trở thành thực tại, khi tình yêu trở thành sợi giây trói buộc. Rất tiếc là tuần trăng mật quá ngắn ngủi – không phải tuần trăng mật bạn vẫn nghĩ. Tuần trăng mật này rất chóng vánh, lúc mà bạn nhìn vào mắt cô gái. Có thể chỉ trong một tích-tắc thôi, nhưng sự thuần khiết của nó, sự trinh trắng như pha lê của nó, sự thiêng liêng của nó, sự siêu thực của nó - nó đến từ vĩnh cửu, nằm ngoài thời gian. Nó không thuộc về thế giới trần tục này, tựa như tia sáng chiếu qua khe hở. Nó đến từ thế giới siêu việt. Nếu gọi tình yêu là Thiên Chúa⁶⁷ thì cũng không sai, bởi vì tình yêu là chân lý. Cái gần chân lý nhất mà bạn thường gặp trong cuộc sống Qui Phục Là Hiểu Biết 49

Chidvilas hỏi: “Chân lý là gì?”

Chỉ khi câu hỏi biến mất, bạn mới biết chân lý là gì. Nếu hỏi, “Chân lý là gì?” bạn đang hỏi gì vậy? Nếu tôi nói A là chân lý, B là chân lý, C là chân lý, câu trả lời nào là đúng? Nếu tôi nói A là chân lý, chắc chắn A không thể là chân lý vì nó là một cái gì đó mà tôi đang dùng để đồng nhất với chân lý. Nếu cả hai hoàn toàn đồng nghĩa thì nó sẽ là một sự lặp lại không cần thiết. Mà nếu tôi nói, “Chân lý là chân lý,” thì thật là ngớ ngẩn, vô nghĩa, chẳng giải quyết được gì. Nếu cả hai hoàn toàn giống nhau, nếu A và chân lý là một thì chẳng khác nào nói, “chân lý là chân lý.”⁶⁸ Nếu A và chân lý không hoàn toàn giống nhau, tôi đang bóp méo chân lý. Thế thì khi nói A là chân lý thì chỉ nói ước chừng thôi. Và xin hãy nhớ, chân lý chỉ ước chừng thôi thì không phải chân lý. Hoặc là chân lý, hoặc không. Cho nên tôi không thể nói A là chân lý.

Tôi cũng không thể nói, “Thượng Đế là chân lý,” bởi vì nếu Thượng Đế là chân lý thì lại là một sự lặp lại không cần thiết. Nếu nói, “Chân lý là chân lý,” tôi chẳng nói gì mới cả. Nếu Thượng Đế không phải chân lý, điều tôi đang nói là đúng về văn phạm, nhưng tôi chẳng nói gì mới cả. Thế thì Thượng Đế khác chân lý, thế thì sao Ngài có thể là chân lý được? Nếu điều tôi nói là xấp xỉ thì về mặt ngôn ngữ nghe có vẻ hợp lý, nhưng lại không đúng.

‘Xấp xỉ’ nghĩa là có gì dối trá trong đó, có gì đó giả mạo ở đấy. Nếu không, sao không phải là chân lý trăm phần trăm? Nếu chỉ có chín mươi chín phần trăm chân lý, cái gì trong đó không phải chân lý. Mà chân lý và phi chân lý không thể cùng tồn tại với nhau, tựa như bóng tối và ánh sáng không thể cùng có mặt một lúc - bởi vì bóng tối chẳng qua chỉ là sự vắng mặt của ánh sáng. Sự vắng mặt và sự hiện diện không thể cùng tồn tại với nhau, chân lý và phi chân lý không thể cùng hiện hữu. Phi chân lý chính là sự vắng mặt của chân lý. Cho nên không thể có câu trả lời. Do đó Chúa Giê Su đã im lặng.

Nhưng bạn suy ngẫm điều đó với sự thông cảm sâu sắc, nếu suy tư về sự im lặng của Chúa Giê Su, bạn sẽ tìm được câu trả lời. Im lặng là câu trả lời. Chúa Giê Su đang nói, “Hãy im lặng, như ta đang im lặng, bạn sẽ biết” – mà không phải nói bằng lời. Đấy chỉ là một cử chỉ, như kiểu cách của các thiền sư. Trong lúc Chúa Giê Su im lặng, Ngài rất gần gũi với Thiền tông, với Phật giáo. Trong phút im lặng ấy Ngài chẳng khác gì Đức Phật. Phật không bao giờ trả lời những câu hỏi này.69 Có tất cả mười bốn câu hỏi mà Ngài từ chối không trả lời.70 Bất kỳ chỗ nào Ngài đi qua, đệ tử đều bảo trước với mọi người, “Đừng bao giờ hỏi Phật những câu hỏi này.” Đó là những câu hỏi Qui Phục Là Hiểu Biết 51 nền tảng, thực sự có ý nghĩa. Ngoài ra bạn có thể hỏi bất kỳ điều gì, và Phật lúc nào cũng sẵn sàng trả lời. Nhưng đừng hỏi những câu hỏi nền tảng, bởi vì nền tảng chỉ có thể biết được qua kinh nghiệm. Và chân lý là nền tảng cơ bản nhất; bản chất của hiện sinh chính là chân lý.

Hãy suy nghẫm câu hỏi này. Câu hỏi này rất có ý nghĩa, nó đang phát khởi trong tim bạn: “Chân lý là gì?” -sự khao khát muốn biết về cái đang hiện hữu, đang nảy sinh. Đừng gạt nó sang một bên mà hãy tìm hiểu nó. Chidvilas, khi nào điều ấy lại xảy ra, hãy nhắm mắt lại, hãy quên hết mọi sự và chỉ để ý đến câu hỏi này thôi. Hãy để cho câu hỏi hội tụ lại và tăng cường độ - “Chân lý...

là... gì?” Hãy để cho sự tập trung lớn dần dần. Hãy quên hết mọi thứ, như thể toàn bộ cuộc sống của bạn treo trên câu hỏi đơn giản này, “Chân lý là gì?” Hãy coi như đó là vấn đề sống chết. Và đừng cố gắng trả lời nó, bởi vì bạn không biết được câu trả lời.

Bạn có thể tìm được nhiều câu trả lời, bởi vì tâm trí bao giờ cũng cố gắng đưa ra nhiều câu trả lời. Nhưng hãy chấp nhận sự kiện rằng bạn không biết; đó là lý do tại sao bạn lại hỏi. Vậy thì sao tâm trí lại có thể cho bạn những câu trả lời được? Tâm trí không biết được, vậy hãy bảo nó, “Im lặng đi.” Nếu biết, nó đã không cần có câu hỏi đó. Vì bạn không biết nên mới có câu hỏi đó.

Cho nên đừng để bị lừa vì những trò chơi của tâm trí. Nó cung cấp đủ thứ đồ chơi. Nó nói, “Đây này! Điều này đã viết trong Kinh thánh. Đây này! điều này được viết trong Áo Nghĩa Thư. ⁷¹ Đây là câu trả lời. Đây này! chính Lão Tử đã viết như vậy, đây là câu trả lời.” Tâm trí có thể viện dẫn đủ loại kinh sách; tâm trí có thể trích dẫn, có thể lôi ra từ trí nhớ. Có nhiều điều bạn đã nghe, có nhiều điều bạn đã đọc qua; tất cả đều được tâm trí cất giấu trong ký ức này. Nó có thể lặp lại một cách máy móc. Nhưng hãy để ý hiện tượng này: rằng tâm trí không biết, và tất cả những gì nó đang lặp lại thì toàn là vay mượn cả. Mà đồ vay mượn chẳng ích lợi gì.

Chuyện xảy ra tại ngã tư xe lửa. Cổng đã hạ xuống, một chiếc sắp băng qua. Một người đang ngồi trong xe, đợi cho xe lửa đi qua, cầm sách đọc. Một tên bợm rượu tiến lại gần, gõ vào cửa sổ của chiếc xe có máy lạnh. Người trong xe mở cửa và nói, “Tôi có thể giúp gì được ông? Ông cần giúp đỡ gì chăng?” Têm bợm rượu nói, “Dạ có, đã hai ngày nay rồi tôi chưa có gì để lót bụng cả. Ông có thể cho tôi hai đồng không? Tôi chỉ cần hai đồng thôi.”

Người này cười to và nói, “Đừng bao giờ cho vay và đừng bao giờ mượn tiền cả.” Anh ta giơ cuốn sách cho tên bụi đời coi và nói, “Shakespeare - Shakespeare nói vậy đấy. Coi đây này.”

Tên bụi đời liền rút ra trong túi một cuốn sách đã phai màu, bẩn thỉu và nói, “Đồ chó đẻ! - D. H. Lawrence.”

Hãy cẩn thận với tâm trí. Tâm trí trích dẫn đủ điều; nó biết tất cả mà lại không biết tí gì. Tâm trí chỉ biết làm bộ.

Hãy hiểu hiện tượng này: đó là điều mà tôi gọi là trực giác. Đấy không phải vì suy nghĩ mà có. Nếu bạn nghĩ về nó thì đấy lại là tâm trí. Bạn phải nhìn kỹ trong ngoài.

Bạn phải nhận rõ mặt chính hiện tượng này, cách hoạt động của tâm trí, cách thức mà tâm trí hoạt động. Nó vay mượn hết chỗ nọ đến chỗ kia, nó không ngừng vay mượn và tích lũy. Nó chỉ biết đầu cơ tích trữ, tích trữ tri thức.

Tâm trí trở nên rành rõi, và khi hỏi một câu hỏi thực sự quan trọng, nó lại cho bạn một câu trả lời chẳng quan trọng tí nào - vừa vô ích, lại nông cạn và tầm phào nữa.

Tâm trí chính là ma quỉ, không có ma quỉ nào khác. Và đó là tâm trí của bạn. Nhận thức này cần phải được phát triển - phải nhìn thấu suốt. Hãy chặt đứt đôi tâm trí bằng lưỡi kiếm sắc bén. Lưỡi kiếm đó là sự tỉnh thức. Hãy chém tâm trí ra làm đôi và đi băng qua nó, vượt ra ngoài nó! Và nếu bạn có thể vượt qua tâm trí bằng tâm trí, Qui Phục Là Hiểu Biết 53 và lúc mà tâm-không nảy sinh từ bên trong thì sẽ có câu trả lời - không phải là câu trả lời nói, không phải trích dẫn từ kinh sách, không phải những từ trong ngoặc, mà thuần túy là của bạn, một thể nghiệm. Chân lý là một kinh nghiệm hiện thực.

Câu hỏi này có ý nghĩa rộng lớn, nhưng bạn phải rất tôn kính câu hỏi đó. Đừng vội vã tìm câu trả lời, nếu không, nhảm nhí sẽ giết chết câu trả lời. Đừng để tâm trí giết chết câu hỏi. Và cách mà tâm trí giết chết câu hỏi là cung cấp câu trả lời mà không từng trải, không kinh nghiệm.

Bạn là chân lý! Nhưng điều đó chỉ có thể xảy ra trong tuyệt đối im lặng, khi không một ý nghĩ nào xuất hiện, khi tâm trí hoàn toàn trống rỗng, khi không một gợn sóng nổi lên trong tâm thức của bạn. Khi không một gợn sóng trong tâm thức, tâm thức của bạn hoàn toàn trong sáng, không bị bóp méo. Khi một gợn sóng nổi lên, sự phẳng lặng không còn nữa.

Hãy nhìn vào mặt hồ. Từ trên bờ nhìn xuống hình bóng phản chiếu của mình. Nếu có gợn sóng trên mặt hồ, hình bóng của bạn bị xao động. Bạn không thể nào phân biệt được cái gì ra cái gì - đâu là mũi và đâu là mắt - bạn chỉ có thể đoán chừng. Nhưng khi hồ tĩnh lặng, gió không thổi và không một gợn sóng trên hồ, tất cả rõ ràng. Trong sự phẳng lặng tuyệt đối ấy, hình bóng phản chiếu thật là toàn vẹn. Hồ trở thành tấm gương. Mỗi khi có một ý nghĩ di động trong tâm thức, tâm thức ấy bị bóp méo. Và rất nhiều ý tưởng, cả triệu ý tưởng, xô đẩy không ngừng, và lưu thông bao giờ cũng tắc nghẽn. Hai mươi bốn trên hai mươi bốn lúc nào cũng nhộn nhịp; lưu thông cứ tiếp diễn liên tục, và mỗi ý nghĩ lại kéo theo hàng ngàn ý nghĩ khác. Chúng nối kết và gắn bó lẫn nhau, và cả đám đông ấy xô đẩy bao quanh bạn. Thế thì sao bạn biết được chân lý là gì? Hãy thoát ra khỏi đám đông này đi đã. Đó chính là thiền định; thiền định vỏn vẹn chỉ có thế thôi. Đó là một tâm thức mà không có tâm trí, một tâm thức không có ý nghĩ, một tâm thức không lay động - một tâm thức không có một gợn sóng. Đó là lúc tâm thức hiển hiện lộng lẫy nhất với đầy ân sủng. Lúc đó chân lý xuất hiện – có thể gọi đó Thượng Đế, có thể gọi là niết bàn, hay bất tên gì mà bạn thích. Đó là chân lý, và đó là một kinh nghiệm. Bạn ở trong nó, và nó ở trong bạn.

Hãy dùng câu hỏi này. Hãy để cho nó thấm sâu hơn, hãy để cho nó thâm nhập hết mức, hãy lấy mọi thứ mà đánh cuộc, để cho tâm trí không thể đánh lừa bạn bằng những câu trả lời phiếm diện của nó. Một khi tâm trí biến mất, một khi tâm trí không còn dở trò nữa, bạn sẽ biết chân lý là gì. Bạn sẽ biết nó trong thinh lặng. Bạn sẽ nhận biết nó khi mặt hồ của sự tỉnh thức của bạn không có một gợn sóng của ý tưởng.

Câu hỏi thứ hai Sự qui phục của con có chủ đích. Con qui phục để được tự do, cho nên không thực sự là qui phục chút nào. Con đang quan sát nó, nhưng vấn đề là: lúc nào con cũng là người đang quan sát. Do đó, mọi nhận thức đạt được qua sự quan sát đó chỉ làm tăng sức mạnh cho bản ngã.

Con cảm thấy bị bản ngã mình lừa. Bạn vẫn chưa hiểu qui phục là gì.

Điều đầu tiên cần phải nhớ về qui phục là: bạn không phải là người làm điều đó, đấy không phải là việc làm. Bạn có thể cản trở không nó cho xảy ra, nhưng bạn không thể lèo lái cho nó xảy ra được. Sức mạnh của bạn về qui Qui Phục Là Hiểu Biết 55 phục chỉ là tiêu cực; bạn có thể ngăn cản nó, nhưng bạn không thể ép nó xảy ra được.

Qui phục không phải là cái điều mà bạn có thể làm được. Nếu bạn làm điều đó, đấy không phải là qui phục, bởi vì có người làm ở đó. Qui phục là việc hiểu biết rất rõ ràng rằng, “Tôi không còn nữa.” Qui phục là một nhận thức rằng bản ngã không hiện hữu, rằng bạn không cách biệt.” Qui phục không phải là một hành động mà là sự hiểu biết.

Trước hết, bạn là giả dối, sự cách biệt là giả dối. Không một giây phút nào bạn có thể hiện hữu cách biệt khỏi vũ trụ. Cây không thể tồn tại nếu bị bứng gốc. Cây không thể tồn tại nếu mặt trời biến mất. Cây không thể tồn tại nếu thiếu nước. Cây không thể tồn tại nếu thiếu thán khí. Cây sống nhờ năm yếu tố mà Phật giáo gọi là ngũ uẩn (skandhas), năm tổ hợp mà chúng ta nói tới trong chương một. Quán Tự Tại... khi Phật đạt được trí huệ siêu việt, khi Ngài xuyên qua tất cả các giai đoạn này, khi Ngài trải qua tất cả các bậc thang của chiếc thang và đi tới bậc thứ bảy - từ đó Ngài nhìn xuống, nhìn lại - Ngài đã thấy gì? Ngài thấy chỉ có năm hợp phần và trong thực chất chúng chẳng có gì cả; chỉ là cái trống không, shunyata – Chân Không.⁷² Cây không thể tồn tại nếu không có năng lượng của năm yếu tố này thường xuyên đổ vào. Cây chỉ là hỗn hợp của năm yếu tố này. Nếu cây bắt đầu nghĩ, “Ta hiện hữu,”

thì sẽ khốn khổ cho nó. Nó sẽ tự tạo địa ngục cho nó.

Nhưng cây không ngu xuẩn như thế vì chúng chưa có tâm trí. Chúng sừng sững ra đó, và nếu ngày mai biến mất, chúng chẳng có một lời kêu than. Chúng không bám víu, không có gì để gắn bó cả. Cây qui phục hoàn toàn cho hiện sinh. Nói là qui phục nghĩa là nói nó không bao giờ tách rời, nó không có cái ý tưởng ngu đần về bản ngã. Và chim chóc cũng thế, núi non cũng thế, trăng sao cũng thế.

Chỉ có con người đã biến cơ hội vĩ đại là có tâm thức của mình thành tự ý thức – ý thức về cái ta. Con người có tâm thức. Nếu tâm thức trưởng thành, nó có thể đem niềm phúc lạc lớn nhất tới cho bạn. Nhưng nếu có gì trục trặc mà tâm thức không phát triển được và trở thành tự ý thức, nó sẽ tạo ra địa ngục, sẽ tạo ra nhiều khốn khổ cho nó. Một trong hai trường hợp đó đều có thể xảy ra; lựa chọn là quyền của bạn Điều thứ nhất cần phải hiểu về bản ngã là nó không có thật. Không ai hiện hữu một cách tách biệt cả. Bạn là một với trời đất cũng như tôi, như Phật, như Chúa Giê-Su. Tôi đã chứng nghiệm điều đó, bạn thì chưa. Khác chỉ là ở nhận biết. Sự khác biệt ấy không hiện thực, không quan trọng chút nào! Cho nên bạn phải nhận cho ra cái ý tưởng ngớ ngẩn này về sự tách biệt. Vì vậy, nếu cố gắng để qui phục, bạn vẫn còn đèo bồng cái ý tưởng về sự tách biệt.

Nhưng trong lúc bạn nghĩ, “Ta sẽ qui phục, ta sắp sửa qui phục” - thì bạn nghĩ bạn là bạn hiện hữu.

Khi phân tích tận tường cái ý tưởng tách biệt này, một ngày nào đó bạn sẽ thấy rằng bạn không tách biệt, sao bạn có thể qui phục được? Chẳng có ai để mà qui phục cả! Không hề có sự qui phục, không bao giờ có - bất kỳ ở đâu. Nếu đi sâu vào trong bản thể, bạn sẽ không tìm thấy người qui phục ở đâu cả. Trong khoảnh khắc đó là sự qui phục. Khi không tìm thấy người qui phục thì trong khoảnh khắc đó là sự qui phục. Bạn không thể sai khiến nó. Nếu bạn thực hiện điều đó, đấy là giả tạo. Giả tạo chỉ có thể sinh ra giả tạo. Bạn giả tạo, nên bất kỳ cái bạn làm ra cũng đều là giả tạo, giả tạo hơn nữa. Và giả tạo này kéo theo nhiều giả tạo khác, và cứ thế mà tiếp diễn. Và cái giả nền tảng là bản ngã, cái ý tưởng, “Tôi tách biệt với hiện sinh.”

Bạn hỏi: “Sự qui phục của con có chủ đích.”

Bản ngã bao giờ cũng có chủ đích. Nó bao giờ cũng tham lam, bao giờ nó cũng tranh giành, bao giờ nó cũng lục lọi, tìm kiếm thêm nữa, nhiều hơn nữa; nó sống để tìm Qui Phục Là Hiểu Biết 57 kiếm nhiều hơn. Nếu bạn có tiền, nó muốn có nhiều hơn nữa; nếu bạn có nhà, nó muốn nhà to hơn; nếu bạn có bạn gái, nó muốn có người bạn đẹp, bao giờ nó cũng muốn nhiều hơn. Bản ngã không bao giờ biết đủ. Nó sống trong tương lai và trong quá khứ. Trong quá khứ nó sống như một kẻ tích trữ - “Ta có cái này, ta có cái kia, cái nọ...” Nó thỏa mãn lắm khi nói, “Ta được cái gì đó” - quyền lực, danh vọng, tiền bạc. Nó biến điều đó thành một loại thực tại. Nó tạo nên một cảm tưởng rằng, “Khi có những thứ này, thì ta phải hiện hữu.” Và nó sống trong tương lai với ý tưởng phải có nhiều hơn nữa. Bản chất của nó là ký ức và ham muốn.

Chủ đích là gì? - ham muốn: “Ta phải đạt tới đó, ta phải là cái này, ta phải đạt tới đích kia.” Bản ngã không và không thể sống trong hiện tại, bởi vì hiện tại là thực, còn bản ngã là giả - chúng chưa bao giờ gặp nhau. Quá khứ là giả, không còn nữa. Lúc nào đó khi nó là hiện tại, bản ngã không có mặt. Một khi nó đã biến mất, không còn hiện thực nữa, bản ngã bắt đầu dành chỗ nó, tích trữ nó. Nó vơ lấy và tích trữ những thứ chết rồi. Bản ngã là bãi tha ma; nó thu thập xác chết và xương xẩu.

Nếu bản ngã không sống trong quá khứ, nó sống trong tương lai. Tương lai chưa xuất hiện - nó là tưởng tượng, ảo tưởng, mơ mộng. Bản ngã thích sống trong thế giới ấy, rất dễ dàng. Những cái giả tạo đi với nhau một cách hoàn hảo, trôi chảy lắm. Đem những gì hiện thực lại thì bản ngã biến mất. Do đó mới có bí quyết là phải ở trong hiện tại, tại đây và bây giờ. Ngay khoảnh khắc này... Nếu bạn thông minh thì chẳng cần phải suy nghĩ về điều tôi đang nói, mà có thể nhìn thẳng vào ngay chính khoảnh khắc này! Bản ngã ở đâu? Nơi có sự im lặng, và không có quá khứ, và không có tương lai, chỉ khoảnh khắc này... và con chó này sủa.⁷³ Khoảnh khắc này, và bạn không còn tách biệt. Hãy để khoảnh khắc này kéo dài mãi mãi thì bạn không còn nữa. Và chỉ còn là im lặng mênh mông, cái im lặng sâu thẳm, cả bên trong lẫn bên ngoài. Thế thì không cần phải qui phục, bởi vì bạn biết bản ngã không còn nữa. Biết rằng bản ngã không còn nữa chính là qui phục. Vấn đề không phải là qui phục cho tôi, không phải là qui phục cho Thượng Đế. Vấn đề không phải là qui phục chút nào. Qui phục là một nhận thức, hiểu biết rằng cái “Tôi” không còn nữa. Nếu biết rằng, “Bản ngã không hiện hữu, tôi là chân không, cái chân không,” thì sự qui phục khởi phát. Qui phục là đóa hoa nở trên cây của chân không. Vì vậy nó không thể nào có chủ đích được.

Bản ngã có chủ đích. Nó mơ ước về tương lai. Thậm chí nó có thể khao khát cả kiếp sau; nó khao khát thiên đường, khao khát niết bàn. Chẳng cần biết nó khao khát gì - khao khát chính là bản chất của nó, ham muốn là bản chất của nó, mơ màng về tương lai là bản chất của nó..

Hãy nhận diện cho rõ! Hãy nhìn thẳng vào tự tánh của nó! Tôi không nói phải nghĩ về nó. Nếu suy nghĩ về nó thì hỏng hết. Suy nghĩ lại có nghĩa là quay về quá khứ hoặc tương lai. Hãy nhìn thẳng vào nó - avalokita! - hãy nhìn vào trong nó. Từ nhìn (look) trong tiếng Anh có cùng gốc với avalokita. Hãy nhìn vào trong nó, và nhìn ngay bây giờ. Đừng nói thầm, ‘Được, mình sẽ về nhà và làm như vậy.” Bản ngã đã len vào, chủ đích đã tới, tương lai đã có mặt. Bất kỳ khi nào thời gian xuất hiện, bạn lại rơi vào trong cái ảo tưởng về tách biệt đó. Hãy ngừng nơi đây, ngay khoảnh khắc này. Bỗng nhiên bạn thấy mình hiện thực, mà bạn chẳng đi đâu cả, chẳng tới từ đâu hết. Lúc nào bạn cũng ở đây. Ở đây là thời gian duy nhất, là không gian duy nhất. Bây giờ là hiện sinh duy nhất. Trụ trong cái bây giờ ấy là qui phục.

“Sự qui phục của con có chủ đích,” bạn nói; “Con qui phục để được tự do.” Qui Phục Là Hiểu Biết 59

Nhưng bạn tự do mà! Bạn chưa bao giờ không tự do cả. Bạn được tự do, nhưng một lần nữa vấn đề ấy lại diễn ra: bạn muốn được tự do, nhưng bạn không hiểu rằng bạn được tự do chỉ khi bạn thoát khỏi chính mình - không có tự do nào khác. Khi nghĩ về tự do, bạn nghĩ như thể bạn phải ở đâu đó mới có tự do. Nếu không còn nữa, bạn sẽ có tự do. Tự do có nghĩa là tự do khỏi bản ngã, chứ không phải tự do của bản ngã. Khi nhà tù biến mất, tù nhân cũng biến theo, bởi vì tù nhân chính là nhà tù! Khoảnh khắc bạn thoát khỏi nhà tù, bản ngã cũng không còn nữa. Chỉ còn bầu trời trong sáng, không gian tinh khiết. Chân không thuần khiết ấy được gọi là niết bàn, giải thoát.

Hãy cố hiểu thay vì cố đạt chủ đích.

“Con đang qui phục để được tự do.”

Thế thì bạn đang dùng qui phục như một phương tiện, và qui phục là mục đích, tự nó là chủ đích. Khi nói qui phục là mục đích, tôi không nói rằng qui phục phải được đạt tới trong tương lai. Tôi đang nói rằng qui phục không phải là phương tiện, tự nó là một mục đích. Không phải là qui phục đem lại tự do, qui phục chính là tự do! Chúng là đồng nghĩa, chúng có cùng một nghĩa. Bạn đang nhìn vào cùng một thứ từ hai góc cạnh khác nhau.

“Cho nên nó không phải là qui phục chút nào.”

Điều ấy không thực, mà cũng chẳng không thực. Điều ấy không phải là qui phục chút nào. Thậm chí đó cũng chẳng phải là không thực.

“Con đang quan sát nó, nhưng vấn đề là: lúc nào con cũng là người đang quan sát. Do đó, mọi nhận thức đạt được qua sự quan sát đó chỉ làm tăng sức mạnh cho bản ngã. Con cảm thấy bị bản ngã mình lừa.”

Cái ‘tôi’ cảm thấy bị lừa bởi bản ngã mà bạn đang nói tới là ai vậy? Không ai khác hơn là chính bản ngã. Bản ngã có khả năng tự phân chia thành nhiều mảnh, nhiều phần, rồi tự bày trò chơi. Bạn vừa là kẻ đi tìm, vừa là kẻ bị truy nã. Giống như con chó cố gắng cắn đuôi mình và cứ nhảy vòng vòng. Bạn quan sát và thấy cái ngớ ngẩn của nó - nhưng bạn thấy được cái ngớ ngẫn, còn chó thì không thấy được. Càng thấy khó cắn được đuôi, nó càng trở nên điên dại, càng nhảy nhiều hơn. Nhảy càng nhanh và mạnh hơn, đuôi cũng nhảy càng nhanh và mạnh hơn như vậy. Nó không thể hiểu điều gì đang xảy ra, mặc dù chụp, bắt là biệt tài của nó. Vậy mà cái đuôi tầm thường này mà nó lại không thể nào bắt được ư? Đây chính là điều đang xảy ra cho bạn. Đấy là cái ‘tôi’ đang cố gắng tìm bắt, và nó vừa là kẻ đi lùng, vừa là kẻ bị lùng bắt. Hãy nhìn ra cái kỳ cục của nó, và qua sự nhận thức đó, bạn được tự do. Chẳng cần phải làm gì cả - tôi nói, không làm gì hết, bởi vì bạn đã là cái bạn muốn trở thành. Các bạn đều là Phật. Các bạn chưa bao giờ là cái gì khác. Nhìn ra điều ấy là đủ rồi.

Và khi bạn nói, “Con đang quan sát,” đó lại là cái ‘tôi’. Quan sát, cái ‘tôi’ sẽ lại sinh ra, bởi vì quan sát là một hành động, vì có nỗ lực trong đó. Bạn đang quan sát -thế thì ai quan sát? Hãy buông lỏng. Trong lúc thư giãn -khi không có gì để quan sát và không có người quan sát, khi bạn không bị phân chia thành cặp đôi - thì sự chứng kiến có một phẩm chất khác. Đấy không phải là quan sát.

Đó chỉ là sự ý thức thụ động. Chẳng có gì hùng hổ trong đó. Quan sát bắt buộc phải hùng hổ: cần phải nỗ lực, bạn trở nên căng thẳng. Nhưng đừng căng thẳng, hãy thảnh thơi, hãy thoải mái. Trong trạng thái tâm thức đó khi bạn Qui Phục Là Hiểu Biết 61 không làm gì hết, chỉ ngồi không thì khi xuân tới, cỏ tự mọc lên.⁷⁴ Đó là toàn bộ quan điểm Phật giáo: rằng bất kỳ cái gì mà bạn làm sẽ tạo ra và củng cố người làm - quan sát cũng vậy, suy nghĩ cũng vậy, qui phục cũng vậy. Bất kỳ cái gì mà bạn làm cũng đều tạo ra cạm bẫy. Phần bạn chẳng cần phải làm gì cả. Hãy tự nhiên... và để mọi thứ xảy ra. Đừng cố gắng điều khiển, đừng cố gắng lôi kéo. Hãy để cho cơn gió thoáng qua, hãy để cho tia nắng rọi tới, hãy để cho dòng sống nhảy múa, và hãy để cho thần chết đến và nhảy múa trong bạn nữa. Đây là ý nghĩa của tôi về sannyas: đấy không phải là việc phải làm, mà là khi bạn từ bỏ tất cả ý tưởng “phải làm”⁷⁵ và bạn thấy cái ngớ ngẩn của nó. Bạn là ai mà phải làm? Bạn chỉ là một gợn sóng trong đại dương này. Hôm nay bạn có mặt, ngày mai bạn sẽ biến mất; đại dương còn mãi. Tại sao phải lo nghĩ quá vậy? Bạn tới, bạn ra đi. Trong khi đó, với cái khoảng nhỏ bé này, bạn phải lo lắng và căng thẳng quá đỗi, và tự chuốc lấy những gánh nặng này trên vai mình, rồi bạn mang những tảng đá đè lên tim mình - chẳng được tích sự gì.

Bạn tự do ngay chính lúc này!

Tôi tuyên bố là bạn đã giác ngộ ngay chính khoảnh khắc này. Nhưng bạn không tin tôi. Bạn nói, “Phải rồi, Osho, nhưng hãy chỉ cho con cách nào để giác ngộ.”

Việc trở thành đó, việc đạt đích đó, lòng ham muốn đó len lỏi vào trong mọi hoạt động của bạn. Khi thì tiền bạc, khi thì Thượng Đế . Có khi là quyền lực, có khi là thiền định - nhưng bất kỳ đối tượng nào, bạn đều vồ lấy nó. Không chụp giựt là cách sống thực, sống đời đầy ý nghĩa, không cạnh tranh, không chiếm hữu.

Hãy để cho mọi việc xảy ra, hãy để cho dòng sống tự diễn tiến thì sẽ có niềm vui, có sự hoan lạc – như vậy sẽ không thất vọng bao giờ, bởi vì ngay từ đầu bạn chẳng trông đợi bất kỳ cái gì. Bất kỳ cái gì tới cũng đều tốt, đều được hoan nghênh. Không có thất bại cũng chẳng có thành công. Cái trò thành, bại đã bị loại bỏ rồi. Mặt trời ban sáng đánh thức bạn dạy, tối thì trăng hát ru cho bạn ngủ. Cảm thấy đói thì bạn ăn, và cứ thế mãi. Đó là điều các thiền sư vẫn ngụ ý khi họ nói: Đói thì ăn, buồn ngủ thì ngủ và chẳng có gì khác phải làm cả. Mà tôi cũng không nói bạn không hoạt động. Tôi không nói bạn đừng đi làm; tôi không nói đừng kiếm cơm; tôi không nói hãy từ bỏ thế gian và ăn bám vào người khác và trở thành kẻ bóc lột. Không, hoàn toàn không phải. Nhưng đừng cho đó là làm. Đúng vậy, khi đói bạn phải ăn, và bạn phải đổ mồ hôi để kiếm cơm -nhưng chỉ có việc làm mà không có người làm. Chính cơn đói đang làm việc; không có người nào khác làm việc đó. Chính cái khát đang đưa bạn tìm tới giếng hay tới con sông. Chính cơn khát di chuyển; không có người khát. Hãy bỏ hết danh từ và đại danh từ trong cuộc sống của bạn mà chỉ giữ lại động từ thôi.

Phật nói, “chân lý là khi bạn nhìn một vũ công thì không có vũ công mà chỉ có điệu vũ.

Qui Phục Là Hiểu Biết 63 tĩnh tại cả - tất cả đều thay đổi và tuôn chảy. Hãy thuận theo dòng, hãy trôi với dòng, và đừng bao giờ là người làm. Thậm chí khi bạn đang làm cũng đừng là người làm. Có việc làm nhưng không có người làm. Một khi nhận thức này ăn rễ vào trong bạn thì chẳng có gì khác nữa. Giác ngộ không phải là một loại mục đích cần phải đạt tới. Nó chính là cuộc sống bình thường này, cuộc sống hiện đang bao quanh bạn này. Nhưng khi bạn không tranh đấu, cuộc sống bình thường này trở thành đẹp tuyệt vời. Thế thì cây cối còn xanh hơn, muôn chim hót líu lo hơn, mọi thứ đang xảy ra xung quanh đều là vô giá... ngay cả gạch, đá cũng là kim cương.

Hãy chấp nhận cuộc sống đơn giản này, bình thường này. Chỉ cần bỏ người làm. Và khi tôi nói bỏ người làm, bạn cũng đừng trở thành người bỏ! Chỉ cần nhìn rõ vào thực tại của nó thì nó biến mất.

Câu hỏi thứ ba: Có gì khác biệt gì giữa Tánh Không Luận của Nagarjuna và giáo lý vô ngôn, bất khả tư nghị của Đức

Phật không?

Không có khác biệt chút nào. Nếu có sự khác biệt thì đấy chỉ là cách phát biểu khác nhau. Long Thọ (Nagarjuna)⁷⁷ là một triết gia vĩ đại, một trong những người kỳ tài nhất thế giới. Chỉ vài người trên thế giới, rất ít người, mới có phẩm chất thâm thúy như Nagarjuna.

Cho nên, cách nói của Ngài là rất triết học, logic, tuyệt đối logic. Phật là nhà huyền học, không phải triết gia. Cách nói của Ngài nhiều thi vị hơn là triết lý. Hai phương pháp khác nhau, nhưng Nagarjuna nói y hệt như Phật nói. Cách phát biểu của họ chắc chắn là khác nhau, nhưng điều họ nói cần phải hiểu rõ.

Bharti hỏi, “Có gì khác biệt giữa Tánh Không Luận (shunyavada)...” Shunyavada⁷⁸ có nghĩa là lý thuyết, triết học về chân không. Trong tiếng Anh không có từ nào có thể tương đương, xấp xỉ tương đương với Tánh Không (shunya). Tánh Không nghĩa là trống không; nhưng không phải trống không tiêu cực, mà rất tích cực. Nó có nghĩa là chân không, nhưng không phải không có gì; nó có nghĩa là tính chất không có vật thể (no-thing-ness).

Tánh Không có nghĩa là hư vô, không có bất cứ cái gì.

Nhưng bản thân cái hư vô ấy tròn đầy, hiện diện khắp nơi (chân không diệu hữu), cho nên nó không phải chỉ là hư vô. Cũng tựa như bầu trời thăm thẳm, chỉ là không gian trống rỗng, nhưng nó hiện hữu. Mọi thứ đến trong đó rồi ra đi, nó thì còn lại mãi mãi.⁷⁹ Tánh Không cũng tựa như bầu trời - sự hiện diện thuần khiết. Bạn không thể sờ tới nó được, mặc dầu bạn sống trong nó. Bạn không nhìn thấy nó, nhưng không có nó, bạn cũng chẳng hiện hữu được. Bạn sống trong nó, như cá sống trong đại dương, bạn hiện hữu trong không gian, trong Tánh Không. Shunyavada có nghĩa là mọi thứ nảy sinh ra từ chân không-vật thể (no-thing).

Cách đây vài phút tôi vừa nói cho các bạn về sự khác nhau giữa chân lý và thực tại. Thực tại là thế giới của vật thể, còn chân lý là thế giới của không vật thể - shunya.

Qui Phục Là Hiểu Biết 65

Vạn vật đều sinh ra từ chân không và tan biến trở lại chân không.⁸⁰ Áo Nghĩa Thư có câu chuyện:⁸¹ Svetaketu từ nhà thầy trở về với cha mẹ. Anh ta đã học mọi thứ. Cha của anh là triết gia nổi tiếng Uddalaka, nói với anh ta, “Svetaketu, con hãy ra hái ít trái cây đem vào đây.”

Anh ta ra ngoài hái về một trái. Người cha nói, “Hãy cắt nó ra. Con thấy gì trong đó?” Có nhiều hột trong đó. Rồi người cha lại nói, “Hãy lấy một hột và cắt ra. Con thấy gì trong nó?”

Anh ta nói, “Chẳng có gì hết.”

Người cha nói, “Mọi vật nảy sinh ra từ chân không này. Cái cây lớn này, lớn đến độ cả ngàn xe bò cũng có thể nằm gọn dưới tán lá của nó, đã nảy sinh chỉ từ một hột nhỏ này. Và con đập hột ra mà chẳng thấy gì trong đó cả.

Đây là bí ẩn của cuộc sống – vạn vật đều nảy sinh từ chân không. Rồi ngày nào đó cây ấy biến mất, chẳng biết về đâu; con không thể tìm thấy nó ở bất kỳ đâu.”

Con người cũng vậy: chúng ta nảy sinh từ chân không; chúng ta là chân không, và chúng ta biến mất vào trong chân không. Đây là shunyavada.

Còn giáo lý Bất Khả Thuyết và Bất Khả Tư Nghị (avyakritopadesh) của Phật là gì? Cũng y như vậy. Ngài chưa bao giờ khai triển một cách mạch lạc về mặt triết học như Nagarjuna đã làm. Đó là lý do tại sao Ngài không bao giờ nói về nó. Đó là lý do tại sao Ngài nói là nó không thể bàn cãi được; điều đó không thể nào dùng ngôn ngữ để giải thích nổi. Vì vậy, Ngài đã im lặng.

Bạn có biết bài thuyết Bông Hoa⁸² không? Một hôm Phật cầm một bông sen trên tay và ngồi im lặng, chẳng nói một lời. Mười ngàn tăng chúng có mặt. Họ chờ để nghe Ngài nói. Ngài thì cứ nhìn mãi bông sen. Tất cả im lặng như tờ. Tăng chúng bắt đấu nhốn nháo. Mọi người bắt đầu bồn chồn. Họ tự nhủ, “Ngài đang làm gì vậy? Ngài chưa bao giờ làm như vậy bao giờ.”

Thế rồi Mahakashyapa (Ma Ha Ca Diếp) mỉm cười.

Phật bèn gọi Ma Ha Ca Diếp và trao cho ông ấy bông sen. Rồi Ngài nói với toàn thể tăng chúng rằng, “Điều có thể nói, ta đã nói cho các ông. Còn điều không thể nói được, ta trao cho Ma Ha Ca Diếp.”

Đây là avyakritopadesh, đấy là bất khả tư nghị pháp.

Đây là xuất xứ của Thiền tông, của biệt truyền. Phật đã truyền cho Mahakashyapa cái gì đó, một điều gì hư không - về mặt hữu hình là hư không, không lời, không kinh sách, không lý thuyết. Nhưng cái gì đó đã được truyền.

Cái gì vậy?

Các thiền sư đã từng thiền về điều này suốt hai ngàn năm trăm năm: “Cái gì vậy? Cái gì đã được truyền? Cái gì đích xác đã xảy ra?” Thật ra, Phật đã không có gì để truyền cho Mahakashyapa; Mahakashyapa đột nhiên hiểu ra điều gì đó. Ông ấy đã hiểu được im lặng, ông ấy đã hiểu cái im lặng xuyên thấu. Ông ấy đã hiểu cái khoảnh khắc sáng ngời đó, cái khoảnh khắc không có một gợn sóng của ý tưởng. Trong khoảnh khắc ấy ông ấy trở thành một với Phật. Đó là ý nghĩa của qui phục. Ông ấy không làm điều đó: Phật đang im lặng mà ông ấy cũng im lặng, và hai cái im lặng đó gặp nhau, và hai cái im lặng đó tan biến vào nhau. Và hai cái im lặng đó không thể mãi tách biệt được, bởi vì cái im lặng không có ranh giới, không bị giới hạn, và rộng mở từ mọi phía. Ngày hôm ấy trong hội Qui Phục Là Hiểu Biết 67 chúng mười ngàn người mà chỉ có hai người im lặng - Phật và Mahakashyapa. Những người khác vẫn còn ở vòng ngoài. Mahakashyapa và Phật gặp nhau: đó là lý do ông ấy mỉm cười - bởi vì đó là bài giảng lớn nhất mà Phật đã giảng.

Không nói lấy một lời mà Ngài đã nói tất cả, tất cả những gì có thể nói được - và tất cả những gì không thể nói được nữa. Mahakashyapa hiểu và cả cười. Trong cái cười đó Mahakashyapa biến mất hoàn toàn, thành một vị Phật.

Ngọn lửa từ chiếc đèn của Phật đã nhảy sang Mahakashyapa. Điều đó được gọi là ‘pháp truyền không lập văn tự’⁸³ - bài Thuyết Bông Hoa. Đó là biến cố duy nhất trong lịch sử tâm thức con người. Đó là điều được gọi là avyakritopadesh: lời không nói được, lời không thốt ra - bất khả thuyết, bất khả tư nghị.

Im lặng trở nên rất lớn lao, rất dày đặc, rất hiện thực, đến nỗi như có thể rờ mó được trong khoảnh khắc đó. Phật là chân không, Mahakashyapa cũng hiểu chân không là gì, hoàn toàn trống không là gì.

Không có sự khác biệt giữa Tánh Không Luận của Nagarjuna và giáo lý Bất Tư Nghị của Phật. Nagarjuna là một trong những đại đệ tử của Phật, và là một trong những bộ óc sắc sảo nhất. Chỉ rất ít người – thí dụ Socrates⁸⁴, Shankara⁸⁵ có thể sánh được với Nagarjuna. Ông ấy cực kỳ thông minh. Điều sau cùng mà trí năng có thể làm là tự sát; điều lớn nhất, điểm tối cao nhất có thể xảy ra cho trí năng là vượt qua ngoài nó⁸⁶ - đó là điều Nagarjuna đã làm. Ông ấy đã vượt qua mọi ràng buộc của trí năng, và vượt qua ngoài.

Các nhà thực chứng luận lý⁸⁷ nói rằng chân không chỉ là một sự trừu tượng. Trong nhiều trường hợp khác nhau của những câu phủ định – thí dụ, cái này không ngọt, tôi không khỏe, tôi không ở đó, hắn không thích tôi vân vân và vân vân - thì cái bị phủ định không có bản chất của riêng nó. Đây là điều các nhà thực chứng logic nói. Phật không đồng ý, Nagarjuna không đồng ý. Martin Heidegger ⁸⁸, một trong những tên tuổi lẫy lừng nhất hiện nay, cũng không đồng ý.

Heidegger nói có một kinh nghiệm thực sự về chân không. Đấy không phải chỉ là khái niệm do ngôn ngữ tạo ra, mà có một kinh nghiệm thực sự về chân không. Nó gắn liền với hữu thể.⁸⁹

Một thí dụ về kinh nghiệm ấy là sự kinh sợ. Kierkegaard⁹⁰ cũng hỏi, “Chân không tạo ra hiệu quả gì?” và trả lời, “Nó gây ra sự khiếp sợ.”⁹¹ Qui Phục Là Hiểu Biết 69

Chân không là một kinh nghiệm thực sự. Bạn có thể kinh nghiệm nó trong khi thiền, hoặc khi chết. Cái chết và thiền định là hai trường hợp để kinh nghiệm nó. Ngoài ra, đôi khi bạn có thể kinh nghiệm nó cả trong tình yêu nữa. Nếu bạn tan biến vào người yêu trong tình yêu nồng thắm, bạn đã kinh nghiệm chân không. Đó là lý do tại sao người ta sợ tình yêu - họ chỉ đi xa đến mức nào đó, rồi bắt đầu hoảng sợ, thế là họ sợ hãi. Đó là lý do tại sao rất ít người đạt được tột đỉnh khoái lạc - bởi vì tột đỉnh khoái cho bạn nếm mùi kinh nghiệm về chân không.⁹² Bạn biến mất, bạn tan biến vào trong cái gì đó mà không biết rõ là gì. Bạn đi vào trong chân không xác định nổi, avyakrit. Bạn vượt qua ngoài xã hội. Bạn đi vào trong hợp nhất nào đó, nơi mà sự tách biệt mất hẳn ý nghĩa,⁹³ nơi mà bản ngã không tồn tại. Và điều đó thật đáng sợ vì nó giống như cái chết.

Cho nên nó là một kinh nghiệm, hoặc trong tình yêu mà mọi người cố lẩn tránh - rất nhiều người cứ khao khát tình yêu mà lại phá hủy tất cả cơ hội để yêu bởi vì họ sợ chân không – hoặc trong thiền định khi ý nghĩ ngừng hẳn.

Bạn nhìn vào nội tâm mà chẳng thấy gì cả, nhưng có chân không hiện diện; không phải là sự vắng mặt của ý tưởng, mà là sự hiện diện của cái gì đó không biết được, bí ẩn, một cái gì đó rất lớn lao. Hoặc là trong giờ chết, nếu bạn còn tỉnh táo. Phần lớn người ta bất tỉnh khi chết. Vì sợ chân không nên họ chết trong mê man. Nếu bạn chết mà còn tỉnh táo... Và bạn có thể chết một cách tỉnh táo chỉ khi bạn chấp nhận cái chết, và để sửa soạn cho việc ấy ta phải học cả đời. Người ta phải yêu để sẵn sàng chết, và người ta phải thiền để sẵn sàng chết. Chỉ người đã yêu và thiền mới có thể chết tỉnh táo. Và một khi chết một cách tỉnh táo, bạn chẳng cần phải trở lại nữa bởi vì bạn đã học bài học về cuộc sống. Thế thì bạn tan biến trong cái đại thể; đó là niết bàn. Những nhà thực chứng nói rất hợp lý, nhưng có điều họ không hiểu - bởi vì thực tại rộng lớn nhiều hơn logic. Trong kinh nghiệm thông thường chúng ta hiểu họ nói gì: cái ghế này hiện ở đây, nếu đem nó đi, bạn sẽ nói không có ghế ở đó. Điều đó chỉ về sự vắng mặt - cái ghế đã bị dời đi. Đây là những trường hợp thông thường của chân không: ở một thời điểm nào đó đã có một căn nhà và rồi nó đã bị phá đi, nó không còn ở đấy nữa. Đó chỉ là một sự vắng mặt.

Nhưng có những chân không nằm sâu bên trong bản thể của bạn, tại đáy sâu. Tại chính cốt lõi cuộc sống, cái chết hiện hữu. Cái chết là trung tâm của cơn xoáy lốc. Trong tình yêu hay trong thiền định, bạn tới gần trung tâm ấy; trong cái chết của thể xác bạn cũng tới gần nó.

Trong lúc say ngủ, không chiêm bao, bạn đến gần nó.

Chính nó đã ban cho sự sống, chính nó đã nâng cao cuộc sống. Người không ngủ say được sẽ trở nên ốm yếu, bởi vì chỉ trong giấc ngủ say, khi hắn rơi vào trong chiều sâu thẳm nhất của mình, hắn mới lấy lại cuộc sống, năng lượng, sức sống. Buổi sáng hắn lại tươi mát và đầy hứng khởi, thích thú và sống động. Hãy học về chết!⁹⁴ Đó là nghệ thuật lớn lao nhất cần phải học, khả năng quan trọng nhất cần phải có.

Qui Phục Là Hiểu Biết 71

Quan điểm của Heidegger⁹⁵ rất hợp với quan điểm của Phật, và ngôn ngữ của ông ấy rất mới mẻ, đó là lý do tại sao tôi trích dẫn ông ấy. Ông ấy nói: “Mọi sinh linh, bất kỳ sinh linh nào, đều từ chân không mà ra.” Ki Tô Giáo cũng có một tín điều tương tự nhưng ít người biết đến -bởi vì các nhà thần học của giáo hội không dám đi sâu vào điều đó vì rất phức tạp, lại nhiều cạm bẫy. Học thuyết đó là creatio ex nihilo: sự sáng tạo từ hư không⁹⁶ .

Nếu hỏi nhà vật lý hiện đại thì ông ta sẽ đồng ý với Phật: càng đi sâu vào vật chất thì mọi vật bắt đầu biến mất. Một khi nguyên tử bị đập vỡ - vật thể hoàn toàn biến mất. Và khi đập vỡ âm điện tử, dương điện tử và trung hòa tử thì nào là muons, nào là neưtrino, nào là quarks -chúng không còn là vật thể nữa, chúng là chân không vật thể. Rất khó để hiểu.⁹⁷ Nhưng vật lý, nhất là vật lý hiện đại, đã tới rất gần với siêu hình học - bởi vì càng ngày nó càng tới gần với thực tại hơn. Nó đang tiến qua vật chất, và đi tới chân không. Vật chất không tồn tại nữa trong vật lý hiện đại. Vật chất chỉ là một ảo giác: nó chỉ có thực với giác quan, nhưng thực tế thì không. Tính chắc nịch của nó, yếu tính của nó, chỉ là ảo giác; chẳng có gì là thực cả, tất cả chỉ là sự biến đổi không ngừng của năng lượng. Vật chất không là gì ngoài năng lượng.⁹⁸ Và khi bạn đi sâu hơn vào trong năng lượng thì năng lượng cũng không phải là vật, nó là không-vật.

Cái chết là điểm mà tại đó tri thức đổ bể, và chúng ta hướng về bản thể. Đó là kinh nghiệm của Phật giáo qua nhiều thời đại. Phật thường phái các đệ tử đi quan sát người chết, đến xem xác đang cháy trên dàn hỏa thiêu:

“Hãy thiền ở đó, hãy thiền về chân không của cuộc sống.”

Cái chết là điểm mà tại đó trí năng bế tắc, và khi trí năng ngừng hoạt động, tâm trí cũng chịu thua luôn. Và khi tâm trí chịu thua, có nhiều triển vọng để chân lý thấm vào bạn. Nhưng mấy ai biết. Khi có ai chết, bạn không biết phải làm gì, bạn rất bối rối. Khi có người chết, đấy là lúc thuận lợi nhất để thiền.

Tôi trường nghĩ rằng mỗi thành phố đều cần một trung tâm chết. Khi có người hấp hối và cái chết của người đó gần kề, người đó nên được chuyển vào trung tâm chết. Đó là một đền thờ nhỏ để những người biết thiền ngồi quanh người đó, giúp người đó chết, và nên tham gia vào bản thể của người đó khi ông ta sắp tan biến vào chân không.

Khi có người biến mất trong chân không, một năng lượng lớn được thoát ra. Năng lượng bao quanh người ấy, đang được giải thoát. Nếu ở trong không gian tịch mịch gần người đó, bạn có thể nương theo năng lượng của người ấy mà tiếp tục cuộc hành trình lớn. Không có loại ma túy nào có thể đưa bạn tới chỗ đó được.⁹⁹ Người ấy đang trả lại Qui Phục Là Hiểu Biết 73 cái năng lượng cho trời đất; nếu có thể hấp thụ năng lượng đó, bạn sẽ có thể nếm được kinh nghiệm chết cùng với người đó. Và bạn sẽ thấy điều tối thượng - từ ngọn nguồn đến cùng đích, từ khởi đầu đến chung cuộc.

“Con người là sinh linh mà qua đó chân không xuất hiện,” Jean-Paul Sartre¹⁰⁰ nói. Tâm thức không phải là vật này hay vật kia, nó không phải là bất kỳ vật nào cả; nhưng có chắc nó là nó không? “Không,” Sartre nói, “nhất định là không phải vậy. Tâm thức chưa bao giờ tự đồng nhất với chính mình. Vì vậy, khi tôi suy tư về chính mình, cái chủ thể được suy tư không phải là cái chủ thể đang suy tư.¹⁰¹

Khi cố gắng phát biểu tôi là gì đó, tôi thất bại. Bởi vì trong khi tôi đang nói, cái mà tôi đang nói về đã trôi vào quá khứ, và cái tôi là gì ấy đã thành quá khứ. Tôi chỉ là quá khứ và tương lai của mình, nhưng tôi lại không hiện hữu trong hiện tại. Tôi đã là người này trong quá khứ, và tôi sẽ là người khác trong tương lai. Nhưng trong hiện tại, chỉ có chân không.” Nếu ai đó hỏi bạn, “Bạn là ai?” bạn sẽ trả lời thế nào?

Có thể bạn trả lời bằng những cái bạn đã là - nghĩa là không còn nữa. Hoặc có thể bạn trả lời bằng những điều bạn sẽ là – nghĩa là chưa đến. Nhưng bạn là ai ngay trong khoảnh khắc này?¹⁰² Không là ai cả, chỉ là chân không.

Chân không này là chính cốt lõi, là tâm điểm - tâm điểm của bản thể bạn.

Thần chết không phải là chiếc rìu đốn ngã cây cuộc sống, nó là hoa trái trổ ra từ cây ấy. Cái chết chính là chất liệu tạo nên con người bạn. Chân không là chính bản thể của bạn. Chân không này có thể đạt tới hoặc bằng tình yêu, hoặc bằng thiền định, mỗi lần nếm một ít kinh nghiệm. Đây là điều Nagarjuna muốn nói về Tánh Không. Đây là điều Phật đã truyền cho Mahakashyapa trong bài giảng Bông Hoa. Đây là điều Mahakashyapa đã hiểu khi ông ấy cười to. Ông ấy thấy chân không, và sự thuần khiết của nó, sự hồn nhiên của nó, sự hồn nhiên nguyên thủy của nó, sự sáng ngời của nó, sự bất tử của nó - bởi vì chân không không thể chết được. Mọi thứ đều chết; chân không thì bất tử, vĩnh cửu.

Nếu đồng nhất với bất kỳ cái gì, bạn sẽ phải đau khổ vì cái chết. Nhưng nếu biết rằng bạn là cái chết, sao bạn phải đau khổ vì cái chết? Vậy thì chẳng có gì có thể phá hủy được bạn; không có gì có thể hủy diệt nổi chân không.

Ngụ ngôn của Phật giáo kể rằng Diêm vương hỏi con ma mới tới là khi sống nó có gặp ba sứ giả của thiên đường không. Và nó trả lời, “Không, tâu Diêm vương, con không gặp.” Ngài lại hỏi nó có gặp một ông già còng lưng vì tuổi tác, hay một người nghèo đói, ốm yếu lại không bè bạn, hay một người chết không? Phật tử gọi ba sứ giả này là ‘ba thiên sứ’: Lão, Bệnh, Tử - ba thiên sứ.

Qui Phục Là Hiểu Biết 75

Heidegger và Soren Kierkegaard đều nói rằng chân không tạo ra sự khiếp sợ.¹⁰⁵

Đấy mới chỉ là một phần sự thật. Bởi vì hai ông chỉ là triết gia nên đối với họ chân không tạo ra khiếp sợ. Nếu hỏi Phật, hỏi Mahakashyapa, hỏi Nagarjuna, và nếu hỏi tôi, cái chết được nhìn với chỉ một phần sẽ tạo ra sự khiếp sợ. Phải nhìn một cách tuyệt đối, toàn triệt thì nó giải phóng bạn khỏi mọi khiếp sợ, mọi thống khổ, mọi lo âu,¹⁰⁶ nó giải thoát bạn khỏi luân hồi... Bởi vì nếu chỉ nhìn một phần thôi, nó tạo ra nỗi sợ rằng bạn sẽ chết, rằng bạn sẽ trở thành hư không, rằng chẳng mấy chốc bạn sẽ biến mất. Và tự nhiên bản cảm thấy bồn chồn, run rẩy, bật gốc. Nếu nhìn vào cái chết một cách toàn triệt, bạn biết bạn là cái chết, bạn từ nó mà ra. Cho nên chẳng có gì sắp mất mát cả, chẳng có gì còn lại cả. Chỉ còn lại chân không.

Phật giáo không phải là một tôn giáo yếm thế như nhiều người nghĩ.¹⁰⁷

Phật giáo là cách thức loại bỏ cả lạc quan lẫn bi quan, gạt bỏ hẳn nhị nguyên đối đãi. Hãy bắt đầu thiền về cái chết. Và khi nào bạn cảm thấy cái chết gần kề, hãy đón chào nó qua cánh cửa tình yêu, qua cánh cửa thiền, qua cánh cửa của người đang chết. Và nếu ngày nào đó bạn sắp chết - và ngày ấy đang tới qua từng ngày một - hãy đón nhận nó trong niềm vui sướng, an lạc. Và nếu bạn có thể đón nhận cái chết trong niềm vui sướng và ân sủng, bạn sẽ đạt tới đỉnh cao nhất, bởi vì cái chết là đỉnh cao của cuộc sống. Giấu kín trong cái chết là tột đỉnh khoái lạc, bởi vì ẩn giấu trong đó là tự do lớn nhất. Cái chết đang tình tự với Thượng Đế, hay Thượng Đế đang tình tự với bạn. Cái chết là tột đỉnh khoái lạc, toàn bộ và rộng lớn như vũ trụ. Cho nên hãy vứt bỏ tất cả những ý tưởng bạn đang có về cái chết. Hiểu sai như vậy nguy hiểm lắm. Chúng làm cho bạn thù nghịch với kinh nghiệm lớn lao nhất mà bạn cần phải có. Nếu chết trong mê man, bạn sẽ phải sinh ra nữa. Trừ phi bạn học được cách chết, bạn sẽ còn tiếp tục phải sinh ra hoài hoài. Đây là bánh xe luân hồi, samsara, thế gian. Một khi bạn nếm được tột đỉnh khoái lạc, bạn không cần phải sinh ra nữa.

Bạn sẽ biến mất vì bạn sẽ mãi mãi nằm trong tột đỉnh khoái lạc ấy. Bạn không còn ý tưởng nào về bạn nữa. Bạn không hiện hữu như một thực thể, không còn bị giam hãm, không bị đồng hóa với bất kỳ cái gì. Bạn trở thành đại thể, không phải bộ phận.

Đây là Tánh Không Luận của Nagarjuna, và đây cũng là thông điệp Bất Khả Thuyết, Bất Khả Tư Nghị của Đức

Phật. Cả hai giống nhau y hệt.

Câu hỏi cuối cùng:

Osho kính yêu, Con sợ theo làm đệ tử của Thầy, mặc dầu con bị hấp dẫn ghê lắm. Con sợ bởi vì chồng con.

Con nghĩ anh ấy sẽ có thể không hiểu điều đó.

Chị không kính trọng chồng mình tí nào. Chị nghĩ là anh ấy ngu đần phải không? Tại sao anh ấy lại không thể nào hiểu được điều đó? Nếu anh ấy yêu chị thì anh ấy sẽ hiểu. Tình yêu là sự thông cảm. Nếu anh ấy không yêu Qui Phục Là Hiểu Biết 77 chị, dù chị có làm đệ tử của tôi hay không, anh ấy cũng sẽ không hiểu chị.

Điều thứ hai: nếu anh ấy không hiểu phát tâm nguyện của chị, đấy là khó khăn của anh ấy. Chị có cuộc sống của chị. Chớ bao giờ thỏa hiệp, nếu không, chị sẽ bị lỡ nhiều cơ hội lắm đấy. Đừng bao giờ thỏa hiệp! Nếu chị cảm thấy thích trở thành sannyasin thì hãy trở thành sannyasin. Hãy mạo hiểm. Nếu anh ấy yêu chị, sẽ không có vấn đề gì, anh ấy sẽ hiểu - bởi vì tình yêu đem lại tự do. Nếu anh ấy không yêu chị, sẽ có khó khăn cho anh ấy, bởi vì anh ấy sẽ cảm thấy chị đang thoát ra khỏi sự sở hữu của anh ấy, chị muốn độc lập, chị muốn trở thành con người như ý chị muốn. Nhưng chấp nhận những đòi hỏi như thế khác gì tự tử. Đó là vấn đề của anh ấy. Chị phải sống đời của chị, anh ấy phải sống đời của anh ấy. Ta không nên cố gắng áp đặt điều gì lên người khác. Nhưng theo ý của tôi, chắc chị cũng đang đòi hỏi anh ấy đủ điều. Đó là lý do tại sao chị sợ. Nếu chị không ép buộc anh ấy điều gì, chị có thể độc lập. Nhưng đây là sự thỏa thuận giữa đôi bên: mọi người là nô lệ lẫn nhau. Và bất kỳ khi nào chị bắt ai làm nô lệ cho chị, hãy nhớ, rằng chị đang làm cho người đó thành chủ của chị nữa.¹⁰⁸ Đấy là thỏa thuận đôi bên. Chị chắc cũng làm khó chồng mình; chắc chị cũng cố gắng áp đặt mọi thứ lên anh ấy; có lẽ chị muốn làm cho anh ấy thành què quặt. Nay chị muốn được độc lập, và trong thâm tâm chị sợ rằng nếu chị được độc lập, anh ấy sẽ đòi hỏi sự độc lập của anh ấy. Thế thì anh ấy muốn làm gì thì làm, và điều đó chị không thể chấp nhận được. Đó là cái sợ thật sự. Mà nếu chị không làm điều mà chị thích, không làm được điều chị muốn làm, điều chị muốn trở thành, chị sẽ không bao giờ tha thứ cho anh ấy. Rồi chị sẽ trả thù, sẽ giận dữ, sẽ nổi điên lên - bởi vì chị thường xuyên nghĩ chị muốn trở thành một sannyasin, mà chỉ vì người này... Và chị sẽ cảm thấy bị nhốt cũi, bị cầm tù. Không ai thích bị cầm tù cả. Người ta căm ghét con người đã gây ra sự tù đày của mình, và người ta cố gắng trả thù bằng nhiều cách tinh vi. Điều đó sẽ phá vỡ hôn nhân của chị.

Đừng bao giờ tạo ra một tình huống mà chị không thể nào tha thứ được cho người khác. Chỉ hai người độc lập mới có thể tha thứ được cho nhau. Nô lệ không hề biết tha thứ là gì. Mà ai biết được? Điều đó có thể giúp cho anh ấy ít nhiều không chừng.

Hôm nọ tôi đã đọc một chuyện:

Hai nhà thám hiểm gặp nhau trong đồng lầy Amazon.¹⁰⁹ Cuộc đàm thoại diễn ra như sau:

Nhà thám hiểm thứ nhất nói, “Tôi đến đây bởi vì cái máu thích lang thang. Văn minh làm tôi ngộp thở. Tôi thích nhìn nhiên nhiên trong cảnh tự nhiên của nó. Tôi thích đặt chân lên những nơi chưa có người đặt chân tới. Còn anh thì sao? Sao lại lần mò tới đây?”

Nhà thám hiểm thứ hai: “Vợ tôi đã trở thành sannyasin của Osho, và cô ấy buổi sáng thì tập Dynamic Meditation, buổi tối thì tập Kundalini ¹¹⁰

- đó là lý do tại sao!”

Nếu vậy thì tốt! Nếu chồng chị trốn vào Amazon và trở thành một nhà thám hiểm, nó sẽ cho anh ta một cơ hội tốt để làm gì đó.

3