Bốn Kinh Của Phật Tổ

Phật Lịch 2542

BỐN KINH CỦA PHẬT TỔ

Thích Huyền Vi

MỤC LỤC

Lời đầu Lược giải Kinh Bát Đại Nhân Giác

Phần đầu Phần hai Phần cuối Giảng giải Kinh Bốn Mươi Hai Chương Giảng giải Kinh Di Giáo I. Phần Tựa II. Phần Chánh Tôn III. Phần Lưu Thông Đức Phật nói Kinh Nghiệp Báo Sai Khác Ý nghĩa rộng lớn của Nghiệp

Phàm lệ

Phụ trang Lời đầu Bốn Kinh của Phật Tổ thuyết ra cho nhân loại nói chung, cho hàng bảy chúng (Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Thức Xoa Ma Na Ni, Sa Di, Sa Di Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di) đệ tử của Phật nói riêng, khai ngộ con đường siêu thoát và thống thiết chỉ bày, phương pháp thật hành. Những ai muốn trở thành bậc đại nhơn, muốn trở thành Đại Bồ Tát, cứu độ chúng sanh, muốn trở thành Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác để độ tận muôn loài hàm linh. Bước đầu không thể không đọc học Bốn Kinh nầy mà thành tựu được.

Kinh Bát Đại Nhơn Giác là tập kinh chỉ tám điều giác ngộ của bậc đại nhơn: nhận rõ thế cuộc là vô thường, nhơn sinh thống khổ, muốn giải tỏa sự vô thường và thống khổ, tâm hồn phải nhận đúng mức cuộc đời, rồi phát tâm xuất gia học đạo, sống đời an nhiên tự tại, tự độ độ tha. Ở trong mỗi niệm, mỗi chánh niệm, dứt tội vô lượng, mau đến giác ngộ, thành Phật, độ hết chúng sanh.

Kinh Bốn Mươi Hai Chương: Mỗi chương

Phật dạy rất là rõ ràng và thật tế, sống đời sống giữ hạnh thanh tịnh, tâm hồn nhẹ nhàng cao thượng… Thân, miệng, ý lúc nào cũng cẩn thận “Ba nghiệp hằng thanh tịnh đồng Phật về phương Tây.” Tổng quát mà nói phải hiểu biết sự sai biệt chứng quả Sa Môn khen ngợi thắng hạnh đầu đà; biết rõ vô tánh của lành dữ; theo ý phải ngăn ác làm lành, vui theo công đức, mình và người đều lợi, so sánh ruộng phước hơn thua không đồng; biết rõ hai mươi (20) việc khó rồi chuyển cố gắng tu hành, không có thiện nào bằng chơn tu thành đạo!

Chỉ rõ sức nhẫn nhục vĩ đại, tâm mỗi người hằng trong, phải giữ đúng để đến chỗ lời nói việc làm siêu việt; Phật chỉ dạy chỉ có tâm thức quán, chỉ cho người dùng bốn đại quán thân; chỉ rõ những người háo danh, sắc dục là bịnh nặng của chúng sanh; người học đạo 5 phải xa lìa các chướng ngại; tâm viên ý mã khó điều phục; chỉ rõ phải xa lìa các dục vọng; người làm đạo phải giữ đủ giới, định, huệ, mạng người vô thường, không thể không biết; dùng Phật nhãn quan sát tất cả sự vật. Tóm lại, kinh nầy đốn giáo, tiệm giáo gồm thâu, biết tâm thông gốc, hiểu pháp vô vi… Kinh Di Giáo: Đức Phật phú chúc lại những lời ân cần, hết sức thống thiết. Gương sáng để lại là đức Phật độ năm vị tỳ kheo, để cho cõi đời có đủ ngôi Tam Bảo:

- Đức Phật là Phật Bảo.

- Bốn chơn đế là Pháp Bảo. - Năm vị tỳ khưu là Tăng Bảo.

Sau cùng độ cho ông Tu Bạt Đà La được thành A La Hớn. Kinh nầy, đức Phật dạy: Người Phật tử phải giữ giới luật làm thầy, đối trị căn dục buông lung, đối trị khổ ăn uống nhiều; đối trị khổ biếng nhác ngủ nghỉ, đối trị chướng ngại tức giận phiền não, đối trị tâm lý cống cao; đối trị chướng ngại phiền não dua nịnh… Về pháp cốt yếu không chung thế gian Phật dạy: công đức không cầu, công đức tri túc; công đức xa lìa, công đức không quên chánh niệm; công đức thiền định; công đức trí huệ, và công đức rốt ráo. Cuối cùng, Phật ân cần dạy: Mỗi người thường phải phát tâm siêng cầu thành Phật quả để trên đền đáp bốn ơn sâu, dưới cứu giúp ba đường khổ.

Kinh Nghiệp Báo Sai Khác: Mặc dù giáo

lý cõi người, cõi trời, nghĩa lý phổ thông, hiểu biết không khó; nhưng Phật pháp quý trọng ở chỗ thật hành mới được lợi ích.

7 Kinh Nghiệp Báo Sai Khác, phần chính yếu quan niệm nhơn sinh hết sức chính xác, mỗi việc trong ngoài đều do sức nghiệp của mỗi người tuyệt đối nên, hư, thành, bại đều do chính mình quyết định, không có sự an bài nào của Phạm Thiên hay Thần Ngã, không ai chi phối ngoài chính mình. Tạo thiện nghiệp có quả báo của thiện nghiệp, mình làm ác nghiệp sẽ có quả báo của ác nghiệp.

Tập Kinh nầy, trước nêu đề mục, sau đó giải nghĩa, văn lý rõ ràng, làm cho người đọc dễ hiểu từ đầu đến cuối, có chú giải các danh từ, pháp số… yếu điểm nào khó hiểu, liền mang giải thích tỉ mỉ, hy vọng người đọc, học tham khảo không khó…

Bốn kinh nầy, chúng tôi giảng dạy cho Tăng, Ni, tại Phật Học Viện Linh-Sơn và ở Tùng Lâm Linh-Sơn – Pháp quốc nhiều 8 khóa học. Có khóa trực tiếp giảng dạy với bản Hán Văn, có khóa chúng tôi dịch ra thành Việt văn để dạy. Thường chúng tôi theo bản văn giải thích của Đại Sư Ngẫu Ích, đời nhà Minh Trung Hoa… Bản văn nầy giảng giải rất rõ ràng nhưng súc tích, nghĩa lý sâu xa. Về phần thêm Phạn ngữ và chú thích từ ngữ, chúng tôi biên soạn để cho người đọc học dễ dàng tìm hiểu và tra cứu tường tận.

Muốn được lợi lạc cho hàng Phật tử Việt đọc học, chúng tôi cho xuất bản. Tập sách nầy được hoàn thành, đến tận tay quý vị phần lớn là do công đức của Tỳ Kheo Thích Trí Hải, Linh Sơn Tự Hạ Uy Di (Mỹ quốc), sau là công tác đánh máy, trang trí của hai Phật tử Tịnh Hảo và Phúc Tâm cùng sự chung góp tịnh tài của chư Phật tử bổn xứ.

9 Xin hồi hướng công đức nầy đến tất cả chư vị ấy được phước huệ trang nghiêm, tùy tâm mãn nguyện.

Vì công việc hoằng pháp và Phật sự quá nhiều, nên khi soạn dịch cũng như xuất bản, không sao tránh khỏi lỗi lầm, xin quý vị cao minh thấy chỗ nào còn khuyết điểm, hoan hỷ cho biết để kỳ sau chúng tôi tái bản được thập phần hoàn hảo. Rất mong!

Thích Huyền-Vi

LƯỢC GIẢI

KINH BÁT ĐẠI NHƠN GIÁC

*** Tổng quát chia làm ba:

1. Giải chung.

2. Giải riêng.

3. Khen phần cuối.

ĐÂY LÀ PHẦN ĐẦU:

Là đệ tử Phật, thường phải ngày đêm, hết lòng tụng niệm, tám điều giác ngộ của bậc

Đại nhơn.

Không luận là Phật tử1 tại gia hay xuất gia, những ai trở về nương tựa với Phật, tức là đệ tử của Phật. Đã là đệ tử Phật, phải nên thường đọc tụng và thật hành tám điều giác ngộ nầy. Nói thường phải ngày đêm là thế nào? Là chỉ rõ công tu không gián đoạn. Nói hết lòng là sao? Là chỉ rõ, tự mình tha thiết chơn thành đọc tụng và thật hành. Nói tụng niệm là thế nào? Tức là đọc tụng suy nghĩ văn nghĩa thuần thục, ghi nhớ không quên. Tám điều giác ngộ của bậc Đại nhơn sẽ giải trong đoạn văn khen phần cuối…

THỨ HAI CHIA RIÊNG TÁM ĐIỀU: GIÁC NGỘ ĐẦU TIÊN, VÔ THƯỜNG VÔ NGÃ Giác ngộ thứ nhứt, thế gian vô thường, cõi nước nguy khốn, bốn đại khổ không, năm ấm2 vô ngã, sanh diệt đổi thay, hư dối không chủ, tâm là nguồn ác, thân hình là rừng tội, quán sát như thế, tạm lìa sự sanh tử.

Đây là cửa mới vào đạo, trước hết phải phá trừ ngã chấp3 pháp chấp 4, quán xét cảnh thế gian là vô thường, cõi nước nguy khốn, cũng như bờ cao thành hang hóc, hang sâu thành vực thẳm v.v… thì đối với y báo5, không nên tham lam đắm trước, kế đó dùng bốn đại6 quán sát thân thể, đất, nước, gió, lửa, tàn hại lẫn nhau, nên có khổ bốn trăm bốn bịnh, mỗi mỗi không có thật tánh, rốt ráo đều không, sau dùng bốn ấm quán tâm. Ấy là thọ, tưởng, hành, thức và sắc thân nầy, chung gọi là năm ấm. Ở trong đó thật không có ngã và ngã sở, chỉ là các pháp sanh diệt, trong giây phút, tích tắc biến chuyển đổi dời, không thật nên gọi là giả dối, không thật nên gọi là hư ngụy; thay nhau gá nương, nên gọi là không chủ tể. Trong chánh báo7 cũng không nên tham lam đắm trước. Lại nữa, chánh báo thân tâm nầy không những không thương tiếc, nhiều sự vô ích mà là mê muội trong sáu trần8 vin ảnh làm tâm tướng của mình, thì tâm lại là nguồn các ác nghiệp, rồi mê bốn đại là thân tướng của mình, thì thân hình lại là rừng các tội lỗi. Nếu không trực tiếp đả phá thì hại vô cùng. Người nào để tâm quan sát như thế thì thân và tâm hai chấp dần dần nhẹ. Tức là phương tiện thứ nhứt dần dần xa lìa sự sanh tử luân hồi vậy.

GIÁC NGỘ THỨ HAI THƯỜNG THẬT HÀNH THIỂU DỤC Giác ngộ hiểu biết thứ hai, nhiều sự ham muốn là khổ, sanh tử quá mỏi mệt, từ tham dục phát khởi, ít ham muốn vô vi9 , thân tâm tự tại.

Trên đã đem giác ngộ thứ nhứt hàng phục kiến hoặc10 . Đây giác ngộ thứ hai hàng phục tư hoặc 11. Tư hoặc tuy nhiều, lòng ham muốn đứng đầu, hay thật hành ít ham muốn, thì được giác ngộ vô vi mà chắc chắn tự tại.

GIÁC NGỘ THỨ BA BIẾT ĐỦ VÀ GIỮ ĐẠO Giác ngộ hiểu biết thứ ba, tâm không nhàm đủ, duy đặng cầu nhiều, tăng trưởng tội ác. Bồ Tát không như thế, thường nghĩ biết đủ, an nghèo giữ đạo, chỉ lấy trí tuệ làm sự nghiệp.

Đây đã thật hành thiểu dục, lại thật hành tri túc, chuyên tâm ở nơi huệ nghiệp 12. Người nhiều ham muốn không biết đủ, thường hay ngăn che huệ nghiệp. Nay ở trong ít muốn lại còn biết đủ, thì huệ nghiệp tự nhiên tăng tiến.

GIÁC NGỘ THỨ TƯ THƯỜNG THẬT HÀNH TINH TẤN Giác ngộ hiểu biết thứ tư, biếng nhác trụy lạc, thường thật hành tinh tấn, phá ác phiền não, trừ phục bốn thứ ma, ra khỏi ngục ấm giới.

Luận về ít muốn biết đủ, chính muốn xét sự tinh tiến kia dùng biện tài ra khỏi chỗ thiết yếu; thản như gá nương sự biết đủ, mà lại ngồi ở trong hầm biếng nhác thì trụy lạc không cạn. Thế nên phải thường thật hành tinh tấn, để phá kiến tư phiền não. Con ma phiền não đả phá thì ấm ma, thiên ma, tử ma13 thảy đều trừ phục, rồi mới có thể ra khỏi ngục năm ấm, mười tám giới14 . GIÁC NGỘ THỨ NĂM TRÍ HUỆ NGHE NHIỀU Giác ngộ hiểu biết thứ năm, ngu si sanh tử. Bồ Tát thường nghĩ học rộng nghe nhiều trí huệ thêm lớn, thành tựu biện tài, giáo hóa tất cả, lấy đó trọn vui rộng lớn.

Tuy nói tinh tiến, nếu không học rộng nghe nhiều, thêm lớn trí huệ, thì trở thành lỗi ám chướng; lại nữa, có nghe mà không huệ, như cầm lửa tự đốt; có huệ mà không nghe, như cầm dao tự cắt, nghe và huệ đầy đủ, mới có thể lợi mình, lợi người.

GIÁC NGỘ THỨ SÁU BỐ THÍ BÌNH ĐẲNG Giác ngộ hiểu biết thứ sáu, nghèo cùng có nhiều oán hận, ngang trái kết duyên ác. Bồ Tát bố thí, bình đẳng nghĩ đến kẻ oán người thân, không nghĩ đến ác cũ, không ghét kẻ làm ác.

Tuy có trí huệ, nhưng không phước đức, cũng không thể lợi mình lợi người được, nên phải đủ thật hành ba cách bố thí15. Biết nhiều oán nghèo khổ mà làm sự bố thí, tức là tài thí. Biết sự bình đẳng của kẻ oán người thân mà không nghĩ không ghét, tức là úy thí. Pháp thí đã nói rõ ở trên. Nay đem tài thí và vô úy thí, để viên mãn ba cách thí vậy. GIÁC NGỘ THỨ BẢY XUẤT GIA VÀ HẠNH TỐT Giác ngộ hiểu biết thứ bảy, lỗi lầm lo sợ của năm thứ ham muốn, tuy làm người thế tục, không nhiễm cảnh vui trong thế gian, thường nghĩ ba pháp y16, bình bát17 , pháp bảo, chí nguyện xuất gia, thanh bạch gìn giữ mối đạo, hạnh tốt cao thượng, từ bi với tất cả mọi người.

Mặc dù thật hành trí tuệ phước đức nếu không xa lìa năm thứ ham muốn trong cuộc sống, thì không thể nào nối thạnh ngôi Tam Bảo, trú trì Phật pháp. Phải biết các đức Phật trong ba đời, không có một vị nào không xuất gia mà được thành đạo. Ba pháp y là y An Đà Hội, năm điều; Uất Đa La Tăng, y bảy điều và Tăng Già Lê, y chín điều. Song, thân tuy xuất gia, nhưng không thể giữ gìn đạo hạnh thanh bạch, giới đức cao xa, từ bi đối với tất cả thì trở thành dối trộm hình nghi của Phật, tội càng thêm nhiều, không thể không biết.

GIÁC NGỘ THỨ TÁM TÂM RỘNG LỚN, GIÚP ĐỠ CÙNG

KHẮP Giác ngộ hiểu biết thứ tám, sanh tử hừng thạnh, khổ não vô lượng, phát tâm đại thừa18, khắp giúp chúng sanh; nguyện thay thế chúng sanh, chịu khổ vô lượng, khiến cho chúng sanh, an vui rốt ráo.

Tuy là xuất gia, nhưng không phát tâm đại thừa khắp giúp, thì tâm từ không chu biến; không phát tâm thay thế khổ cho chúng sanh thì tâm bi không tha thiết. Từ bi chu biến tha thiết, mới là chơn Phật tử, nối thạnh gia nghiệp Phật tổ.

THỨ BA LÀ KHEN PHẦN CUỐI Tám việc giác ngộ như thế, chính là chỗ giác ngộ của các đức Phật, Bồ Tát Đại Nhơn, tinh tấn hành đạo, tử bi tu huệ, ngồi trên con thuyền pháp thân, đến bờ niết bàn. Lại trở về con đường sanh tử, độ thoát tất cả chúng sanh. Đem tám việc giác ngộ trên khai đạo cho tất cả, khiến các chúng sanh, giác ngộ khổ sanh tử, bỏ lìa năm dục lạc19, tu tâm theo con đường Thánh. Nếu đệ tử Phật, tụng tám điều giác ngộ nầy, ở trong mỗi niệm, dứt vô lượng tội lỗi, tiến đến con đường giác ngộ, chóng lên bậc Chánh Giác20, hằng dứt sự sanh tử, thường trú trong sự an lạc.

Tám sự giác ngộ như thế trở xuống dưới hai mươi chữ, kết thành danh nghĩ, tinh tấn hành đạo, dưới hai mươi chữ, kết thành công đức tự giác, chiếc thuyền pháp thân, chỉ tánh đức sở ngộ. Bờ niết bàn, chỉ tu đức hiển lộ. Rồi trở lại con đường sanh tử xuống dưới bốn mươi bốn chữ, kết thành công đức giác tha.

Duy có tự giác, mới hay giác tha. Nếu đệ tử Phật trở xuống bốn mươi ba chữ, kết thành công đức tụng niệm, thường tụng văn kia, quyết hay chuyên ròng nghĩ nhớ nghĩa kia, phải dùng tự giác, giác tha nầy, cho nên hay diệt tội mà đoạn khổ sinh tử, đến chỗ giác ngộ mà chứng an vui thường trú vậy.

LƯỢC GIẢI KINH BÁT ĐẠI NHƠN GIÁC

HẾT GIẢNG GIẢI PHẬT NÓI KINH BỐN MƯƠI HAI CHƯƠNG

PHẬT NÓI KINH BỐN MƯƠI HAI CHƯƠNG Đề mục kinh có bảy chữ, chung riêng hiệp cả hai, nhơn pháp đều rõ ràng. Một chữ kinh là tên chung. Tất cả tạng kinh của nguyên thỉ và đại thừa, đồng gọi là kinh. Sáu chữ Phật Nói Bốn Mươi Hai Chương là tên riêng. Các kinh khác, trong tên riêng, đức Phật là vị hay nói kinh, còn bốn mươi hai chương là pháp được đức Phật nói ra.

Chữ Phật, tiếng Phật gọi đủ là Phật Đà, dịch là Giác Giả. Có ba nghĩa là tự mình giác ngộ, giác ngộ cho người khác, sự giác ngộ được viên mãn. Tự mình giác ngộ không đồng với phàm phu. Giác ngộ cho người khác, không đồng với hàng Thinh Văn, Duyên Giác. Giác ngộ viên mãn không đồng với các vị Bồ Tát. Tức là đức Thích Ca Mâu Ni Như Lai, muôn đức Từ Tôn, giáo chủ thế giới Ta Bà.

Chữ nói là vui theo bản hoài. Đức Phật dùng sự độ chúng sanh làm bản hoài. Cơ duyên chưa đến, yên lặng đợi thời, cơ duyên đã thuần thục, thì Ngài theo bịnh cho thuốc. Bốn mươi hai chương, là nêu danh của số mục. Bởi vì từ trong một đời giáo hóa của đức Phật, Ngài lựa ra những điểm rất thiết yếu, rất rõ ràng, và rất đơn giản, biên tập thành một quyển sách thích hợp căn cơ ở quốc độ nầy. Do đó tuy văn lược nhưng nghĩa rộng, thông suốt bốn giáo: Tạng giáo, Thông giáo, Biệt giáo và Viên giáo.

Đời Hậu Hán, Ngài Ca Diếp Ma Đằng và Ngài Trúc Pháp Lan đồng dịch

Hậu Hớn tức là Đông Hớn, đối với Tiền Hớn mà nói. Hoàng Đế Hiếu Minh, niên hiệu Vĩnh Bình, năm thứ ba, là năm Canh Thân. Hoàng đế nằm chiêm bao thấy người vàng, nơi cổ có yến sáng như mặt trời, bay đến trước đền Vua. Hoàng Đế đem điềm chiêm bao hỏi quần thần. Quan thứ sử Phó Nghị tâu rằng: “Thần nghe bên Tây Vực có vị thần linh, gọi đó là Phật. Điềm chiêm bao của Bệ Hạ, chắc là thấy Phật giáng.” Bác sĩ Vương Tuân cũng tâu rằng: “Xét trong sách nhà Châu cũng có ghi: Phật giáng sanh, triều nhà Châu, Vua Chiêu Vương năm thứ 26 là năm Giáp Dần. Lúc bấy giờ nước ở sông suối đầy tràn, quả đất rung động, hào quang năm sắc chiếu sáng khắp hư không, quan thái sử To Do bói trúng quẻ càng rồng bay trên trời là Đại Thánh Nhơn ở phương Tây xuất hiện. Sau một ngàn năm, giáo pháp lưu bố khắp cõi nầy. Vua ra lịnh khắc bia ghi lại, dựng tại Nam Giao. Sau đến đời Châu Mục, trời đất chấn động, có 12 đường hào quang trắng đỏ, chiếu khắp bầu trời. Quan thái sử Ấp Đa nhìn thấy cho là ảnh tượng nhập diệt của Đại Thánh Nhơn phương Tây. Vua Minh Đế đến năm thứ bảy là năm Giáp Tý, sắc chỉ quan lang trung Thái Am, quan lang Trướng Trần Cảnh, Bác sĩ Vương Tuân 26 v.v… mười tám vị đến phương Tây tìm giáo pháp của Phật. Các sứ giả đến nước Ấn Độ thỉnh ngài Ca Diếp Ma Đằng và Ngài Trúc Pháp Lan, dùng ngựa trắng chở kinh, thỉnh xá lợi Phật và các tượng Phật họa trên tranh mang về. Đến niên hiệu Vĩnh Bình năm thứ 10 là năm Đinh Mão. Đến đất Lạc Dương, Hoàng đế hoan hỷ kiến tạo chùa Bạch Mã, dịch kinh Bốn Mươi Hai Chương.

Đến năm thứ 14, ngày mùng một tháng giêng, Ngã Nhạc đạo sĩ cùng các thiện nam tín nữ v.v… trong tâm họ không vui, dâng tờ biểu lên Vua, xin duyệt lại kinh sách làm thí nghiệm, cho tới ngày rằm, họ tụ lại chùa Bạch Mã, về cửa phía nam, các vị ấy đem các kinh quý báu để trên đàn về phía đông.

Vua dùng kinh tượng, xá lợi để trên điện bảy báu về phía Tây. Thiện tín nhiễu đàn khóc 27 lóc, kính thỉnh Thiên Tôn, hết lòng cầu khẩn, dùng củi chiên đàn thiêu đốt kinh sách, cầu cho kinh sách không bị tổn hại. Lúc trước dùng chú thuật lên trời, vào lửa, đi trên nước, ẩn hình v.v… đều không hiệu nghiệm, nhưng chỉ có xá lợi Phật, có hào quang chiếu sáng năm sắc, chiếu thẳng lên hư không xoay tròn như bảo cái, che khắp đại chúng, chói che vầng mặt trời.

Ngài Ma Đằng dùng thần túc thông, bay lên giữa hư không, đi, đứng, ngồi, nằm, thần hóa tự tại, trời mưa hoa quý báu và tấu các bản nhạc. Lúc bấy giờ trong đại chúng đều hoan hỷ, khen chưa từng có. Đây là lúc Phật Pháp mới vào cõi Chấn Đán21. Xét kỹ thì Ngài Ca Diếp Ma Đằng và Ngài Trúc Pháp Lan đều là người Trung Ấn Độ. Chẳng thấy cả hai danh hiệu được dịch nghĩa ra, mà được gọi là người dịch, ấy là dùng tiếng Hoa phát âm theo tiếng Phạn kia để khiến người phương nầy hiểu rõ vậy. Sau khi đức Thế Tôn thành đạo22, Ngài suy nghĩ ly dục an tịnh, đó là tối thắng, trụ đại thiền định, hàng phục các ma chướng. Ngài đến vườn Lộc Giả23 chuyển bánh xe tứ diệu đế24 độ nhóm Kiều Trần Như v.v… năm người chứng được đạo quả. Lại có tỳ kheo hỏi các điều nghi, cầu Phật giải đáp. Thế Tôn dạy truyền ý chỉ, mỗi mỗi khai ngộ, chắp tay cung kính, thuận theo lời Thế Tôn chỉ dạy.

Tựa chung các kinh đều có sáu thứ chứng tín:

- Một là pháp thể.

- Hai là hay nghe.

- Ba là cơ cảm. - Bốn là giáo chủ. - Năm là xứ sở.

- Sáu là đồng nghe.

Ấy là Tôi nghe như vầy, một thuở nọ, đức Phật ngự tại v.v… Nay theo văn thứ lớp cũng dường chung chỉ hơi khác cách trình bày. Bởi vì giáo pháp của Phật mới truyền đến, và lại thuận theo thể văn tự phương đây, quý ở chỗ giản lược. Song xét kỹ sáu nghĩa đều đủ. Hai chữ Thế Tôn tức là nêu ra vị giáo chủ; bốn chữ sau khi thành đạo, tức 30 là nêu ra cơ cảm. Trong vườn Lộc Giả, tức là nêu ra xứ sở. Kiều Trần Như v.v… và lại có tỳ kheo tức là nêu hay nghe và đồng nghe khác. Bánh xe pháp giáo chỉ, tức là nêu ra pháp thể. Bản văn trên vẫn chia ra bốn tiết. Một câu, sau khi đức Thế Tôn thành đạo là lời nói chung. Kế đến từ Ngài suy nghĩ cho đến hàng phục các ma chướng là truy niệm pháp thành đạo. Ba, từ câu tới trong vườn Lộc Giả đến chứng được đạo quả, ba câu là riêng trình bày lúc đầu chuyển bánh xe chánh pháp. Bốn là từ câu, lại có tỳ kheo cho đến câu thuận theo lời Thế Tôn chỉ dạy là trình bày sự phát khởi của kinh nầy.

Văn đầu nói hai chữ Thế Tôn, tức là đức Thích Ca Mâu Ni Như Lai là trời trong bậc trời là Thánh trong quả Thánh, đối với tất cả sự vật trong thế gian, tất cả chúng sanh trong 31 thế gian, tất cả chánh giác trong thế gian, độc xưng là Tôn.

Thành đạo là thế nào? Nếu luận đức Thế Tôn từ khi thành Phật tới nay, đã trải qua số kiếp vi trần không thể nói. Như trong phẩm THỌ LƯỢNG KINH PHÁP HOA đã nói rõ. Nay vì cõi nầy chúng sanh có duyên với Phật, nên trong thời quá khứ, người sống lâu hai muôn tuổi, thời của Phật Ca Diếp, Ngài còn ở trong ngôi vị bổ xứ, thiên nhãn thanh tịnh quán sát căn cơ giáo hóa, cho đến khi người sống lâu trăm tuổi, có duyên mới thuần thục. Ngài thị hiện giáng trần tại thành Ca tỳ La Vệ, miền Bắc Ấn Độ ngày nay.

Phụ Hoàng tên là Tịnh Phạn, mẫu hậu tên là Ma gia Đề Vi, ở trong thai mười tháng, từ hông bên hữu sinh ra, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, mắt nhìn bốn hướng, mỗi 32 phương bảy bước du hành tự nói: Trên trời dưới đất chỉ có TA là độc tôn. Sau đó lại thị hiện làm đồng tử, học khắp các nghề, không một nghề nào mà chẳng vượt bực. Đến năm 29 tuổi, đi dạo bốn cửa thành, nhìn thấy các tướng già, bịnh, chết và vị Sa Môn. Sau đó Ngài quyết chí xuất gia, nửa đêm giờ tý vượt thành, dùng dao vàng cạo tóc, bỏ hết y phục thế gian, mặc áo ca sa do vị thọ thần dâng cúng; Ngài đi tìm học khắp nơi. Trước hết Ngài theo đạo sĩ A Lam Ca Lam học tập định “Vô Sở Hữu Xứ25,” không bao lâu chứng đặng. Tuy nhiên Ngài chưa biết rốt ráo, nên bỏ ra đi; sau đó theo Ngài Huất Đầu Lam Phất tập định “Phi Tưởng, Phi Phi Tưởng Xứ26,” cũng không bao lâu chứng đặng nhưng Ngài biết là chưa rốt ráo, lại bỏ ra đi, thấy các ngoại đạo, đua nhau tu khổ hạnh, hy vọng cầu đắc đạo.

Mỗi kỳ là ba năm, trọn không kết quả tốt đẹp, toan muốn độ họ, Ngài bèn đến núi Tuyết, thị hiện tu khổ hạnh sáu năm, mỗi ngày chỉ ăn một ít mè, một ít bắp, còn da bọc lấy xương, cuối cùng không thành đạo được. Ngài mới bỏ tu khổ hạnh, thọ lãnh bát sữa bột của chị em bà Sugata, dần dần sức khỏe trở lại đầy đủ.

Kế đến Ngài đến sông Ni Liên Thiền, tắm gội sạch sẽ, nhận lãnh tấm cỏ kiết tường của vị trời Đế Thích hóa hiện kẻ đồng tử cúng dường cho Ngài. Đến dưới gốc cây Bồ Đề, trải tấm cỏ ngồi kiết già, dùng tâm từ Tam Muội, hàng phục các nội ma, ngoại chướng, đi sâu vào bốn thứ thiền định, quán sát bốn chơn lý nhiệm mầu, đến đêm mùng 7 tháng chạp ta, Ngài thấu triệt ba việc sáng suốt. Đến lúc sao mai vừa ló mọc, Ngài hoát nhiên đại ngộ, đạt được chơn lý vô lậu, thành Phật. Ấy là Phật bảo xuất hiện trong thế gian lần đầu tiên.

Kế đó trong chánh văn nói Ngài suy nghĩ v.v… là khi ngồi dưới gốc cây, Ngài dùng trí vô sư27 và trí tự nhiên28, rõ biết ly dục an tịnh, đó là tối thắng. Thế nên trước bỏ pháp bất thiện, ác độc ở cõi Dục, cùng giác quán vào nơi sơ thiền; kế đó lại xa lìa giác quán, bên trong thanh tịnh nhứt tâm để vào đệ nhị thiền. Sau đó lại xa lìa vọng tâm mừng để chứng diệu lạc để vào đệ tam thiền. Cuối cùng, bỏ cả khổ và vui, bỏ niệm thanh tịnh để thể nhập đệ tứ thiền. Từ trong thiền nầy, chóng phát ba yến sáng, phá lưới ái ma vương, dứt kiến chấp của tâm ngoại đạo. Hoặc câu mới thành đạo là trí căn bản29. Tự chứng bồ đề, khởi suy nghĩ v.v… là hậu đắc trí30. Lại quán bốn chơn lý làm căn bản thuyết pháp, vắng lặng tối thắng, tức là quán diệt đế, trụ đại thiền định, liền quán đạo đế, các ma ngoại đạo, tức là khổ, tập hai đế vậy. Trong chánh văn nói vườn Lộc Giả, cũng gọi vườn Nai, tại thành Ba La Nại, tức là chỗ đầu tiên đức Phật chuyển bánh xe pháp.

Nói bốn chơn lý nhiệm mầu. Khổ, Tập, Diệt, Đạo là bốn thánh đế kỳ diệu.

Khổ là quả thế gian, tức là chỉ ba cõi31, sáu đường32, sắc tâm năm uẩn.

Tập là nhơn thế gian, tức là chỉ kiến hoặc, tư hoặc phiền não và các nghiệp hữu lậu, thiện ác bất động.

Diệt là quả xuất thế, nghĩa là nhơn diệt nên quả diệt, liền được an vui tịch diệt vô vi. Đạo là nhơn xuất thế, lược nói thì có giới, định, huệ; nói rộng thì có ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Ấy là bốn niệm xứ33, bốn chánh cần34 bốn như ý túc35, năm căn36, năm lực37 , bảy giác chi38 và tám chánh đạo39 vậy.

Bốn cái nầy, tại sao gọi là đế? Vì nó chắc thật không hư. Lại còn gọi là bốn thánh đế là sao? Vì chỉ có thánh trí mới chứng biết mà thôi. Đức Phật đã chứng thấy bốn lý chắc thật nầy, chuyển khiến tất cả chúng sanh, đều làm cho chúng hay biết, từ trong hậu đắc trí của Phật lưu xuất ra tiếng pháp, độ vào trong tâm chúng sanh, cho nên gọi là luân. Lại nữa, chữ luân còn có nghĩa triển chuyển. Đem giáo pháp nầy, chuyển phá các kiến hoặc, tư hoặc cho chúng sanh, nên gọi là luân. Nói bốn pháp luân nầy gồm có ba lần chuyển: - Một là thị chuyển. Đây là khổ, tánh bức bách. Đây là tập, tánh chiêu cảm. Đây là diệt, tánh được chứng. Đây là đạo, tánh siêng tu. 38 - Hai là khuyến chuyển. Đây là khổ, các ông nên biết. Đây là tập, các ông nên đoạn. Đây là diệt, các ông nên chứng. Đây là đạo, các ông nên tu. - Ba là chứng chuyển. Đây là khổ, ta đã biết. Đây là tập, ta đã đoạn. Đây là diệt, ta đã chứng. Đây là đạo, ta đã tu. Ấy là pháp bảo xuất hiện trong thế gian lần đầu tiên.

Kiều Trần Như v.v… năm người là ai?

- Một là A Thắp Bà, dịch là Mã Thắng.

- Hai là Bạt Đề, dịch là Tiểu Hiền.

- Ba là Câu Lợi, hoặc gọi là Ma Ha Nam. Ba vị nầy là bà con bên Phụ Hoàng đức

Phật. - Bốn là Kiều Trần Như, dịch là Hỏa Khí.

39 - Năm là Thập Lực Ca Diếp, hoặc gọi là Bà Phu.

Hai vị nầy là bà con bên Mẫu Hoàng đức

Phật.

Lúc đầu Thái tử vượt thành xuất gia, Phụ Vương không yên tâm, sắc lịnh cho năm vị nầy đi tìm Thái Tử. Thái Tử thề quyết không chịu về. Năm vị nầy không dám về nước, liền xin theo hầu cận. Khi Thái Tử tu khổ hạnh. Hai trong năm vị không chịu nổi hạnh khổ, liền tự bỏ đi. Sau khi Thái Tử thọ thực, Ba vị thích tu khổ hạnh cũng tự bỏ đi, vì tưởng Thái Tử thoái chí. Các vị đến trong vườn Nai, mỗi vị tu theo mỗi đạo khác nhau. Khi đức Phật đã thành đạo, quán sát trước phải tìm độ năm người nầy. Ngài đến tìm họ tại vườn Nai. Đầu tiên Ngài chuyển bánh xe pháp, giảng Bốn Chơn Lý. Ông Kiều Trần Như ngộ đạo trước. Sau đức Phật nói pháp, bố thí, giữ giới, sanh lên cõi trời, chê trách các hành động bất tịnh, khen ngợi xuất ly là sự an vui. Ông A Thắp Bà và ông Bạt Đề tỏ ngộ đạo mầu. Thời pháp thứ ba, ông Ca Diếp và ông Câu Lợi cùng ngộ đạo. Đây là Tăng Bảo đầu tiên xuất hiện trong thế gian.

Trong chánh văn đoạn thứ tư, “lại có tỳ kheo v.v…” là thế nào? Đức Phật đã độ cho năm vị tỳ kheo. Kế đó lại độ cho ba anh em ông Ca Diếp Ba, và thanh niên Gia Xá v.v…

năm mươi người ban được một ngàn vị.

Ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên v.v…

hai trăm vị. Từ đó về sau độ vô số chúng sanh, đều trở thành tỳ kheo tánh. Nói đến chữ tỳ kheo, phiên dịch là trừ đói, nghĩa là đầy đủ thọ trì hai trăm năm mươi tịnh giới, được làm ruộng phước trong thế gian, phá 41 trừ sự đói khát trên cái quả trong nhơn của muôn loài chúng sanh. Gồm có ba nghĩa: Một là khất sĩ. Hai là phá ác. Ba là bố ma. Các tỳ kheo đưa ra các nghi vấn, yêu cầu đức Phật giải đáp để quyết định đi trên con đường giải thoát. Chắp tay là tiêu biểu cho sự một lòng nghe pháp, không nghĩ không ngợi gì khác. Trên đây là phần tựa. Dưới đây là phần chánh thuyết.

Đức Phật dạy: Từ biệt cha mẹ xuất gia40 phải biết tâm thông căn bản, hiểu được pháp vô vi, gọi là Sa Môn41, thường thật hành 250 giới, tu tập thanh tịnh, thật hành bốn đạo hạnh chơn chánh, thành bậc A La Hớn. A La Hớn là thế nào? Là hạng người bay đi tự tại, thần thông biến hóa, sống lâu nhiều kiếp, trụ động trời đất. Kế đó là quả A Na Hàm. A Na Hàm là thế nào? Là mạng sống lâu, thần linh ở trên cõi trời thứ mười chín, rồi chứng quả A La Hớn. Kế đến là quả

Tư Đà Hàm.

Tư Đà Hàm là thế nào? Bực nầy còn một lần sanh lên cõi trời, một lần trở lại nhơn gian, liền chứng A La Hớn. Sau cùng là quả Tu Đà Hoàn.

Tu Đà Hoàn là thế nào? Hạng nầy bảy lần chết, bảy lần đầu sanh mới chứng được A La Hớn. Người nào đoạn được ái dục, cũng như kẻ chặt đứt tay chân, chẳng dùng lại được nữa.

43 Đây là chương thứ nhứt. Chỉ rõ sự sai khác của quả chứng Sa Môn, muốn chứng bốn quả Sa Môn, cần phải từ biệt cha mẹ đi xuất gia, biết rõ tâm thông căn bản, hiểu pháp vô vi. Bởi vì cha mẹ không cho thì trong Phật pháp không cho xuất gia. Xuất gia mà không biết tâm thông căn bản, thì dù thân lìa thế tục, không bị ràng buộc hữu vi, nhưng không được gọi là Sa Môn.

Biết tâm là thế nào? Rõ biết ngoài tâm không có pháp nào hết, tức là ngộ được ‘biến kế42’ là không. Thông căn bản là sao? Rõ biết vọng tâm vọng tánh không thật, tức là ngộ được ‘y tha43’ như huyễn.

Hiểu được pháp vô vi là sao? Rõ biết chơn như cùng tất cả pháp chẳng phải một chẳng phải khác, tức là chứng được ‘viên thành thật44’. Tiếng Phạn gọi là Sa Môn (Sramana), Trung Hoa gọi là Cần Tức. Nghĩa là siêng tu giới, định, huệ, dứt hết tham, sân, si. Thường thật hành 250 giới, tức là giới học tăng thượng. Thật hành bốn đạo hạnh chơn chánh, tức là huệ học tăng thượng, nghĩa là quán sát bốn chơn lý mà tu hành làm đạo. Chữ A La Hớn, nói đủ có ba nghĩa: Một là sát tặc, hai là ứng cúng, ba là bất sanh, là quả vô học thứ tư, bực vô sanh đã chứng, dứt hết kiến hoặc, tư hoặc trong ba cõi. Bay đi biến hóa, đây đơn cử một trong sáu phép thần thông. Sống lâu nhiều kiếp, nghĩa là ba thứ ý sanh thân45, rất hay tùy nguyện ở đời rất lâu. Trụ động trời đất là nói chỗ sở trụ của bậc La Hớn. Thiên thần địa kỳ đều được cảm động. Hoặc có thể mỗi khi đi, mỗi khi đứng đều hay chấn động cả trời đất.

A Na Hàm dịch là bất hoàn, tức là quả thứ ba. Trời thứ mười chín (19) là từ Tứ Thiên Vương lên đến cõi trời Vô Phiền là thứ hai mươi (20) thì vượt qua dưới mười chín cõi trời. Kia đã đoạn chín phần tư hoặc ở cõi Dục. Tức là trong cõi trời Ngũ Tịnh Cư, chứng quả A La Hớn, không trở lại cõi Dục nữa.

Tư Đà Hàm dịch là Nhứt Lai, tức là quả thứ hai, đã đoạn sáu phẩm tư hoặc ở cõi Dục, trừ ba phẩm còn lại, nên phải một lần lên cõi trời Dục và một lần trở lại nhơn gian, mới chứng quả A La Hớn.

Tu Đà Hoàn dịch là Dự Lưu, tức là quả đầu, đã đoạn kiến hoặc ba cõi, mới dự vào dòng46 Thánh, không đọa lạc trong ba đường ác. Nhưng chín phẩm tư hoặc ở cõi Dục hoàn toàn còn, nên phải nhuận sinh bảy đời. Ấy là thượng thượng phẩm ở cõi Dục mặc ý cho tham, sân, si, mạn hay nhuận sanh hai đời. Mê hoặc thượng trung phẩm, hay nhuận sanh một đời. Mê hoặc thượng hạ phẩm cũng nhuận sanh một đời. Mê hoặc trung trung phẩm, trung hạ phẩm, đồng nhuận sanh một đời. Mê hoặc hạ thượng phẩm, hạ trung phẩm, hạ hạ phẩm, đồng nhuận sanh một đời. Sau khi bảy lần sanh tử, mới chứng quả A La Hớn. Đây là đứng về tuần tự mà đoạn là thế, nếu gia công tấn hạnh mà đoạn thì lại không nhứt định. Song kiến, tu hoặc trong ba cõi, tuy có nhiều phẩm, nhiều loại đều do ái dục làm căn bản, một khi đoạn hết ái dục liền ra khỏi khổ sanh tử luân hồi. Thế 47 nên thí dụ như hai tay và hai chân một khi bị chặt đứt, quyết định không còn dùng lại được nữa.

Đức Phật dạy: Người xuất gia làm Sa Môn đoạn tham dục, bỏ ân ái, biết nguồn tâm của mình, thông lý sâu của Phật, ngộ pháp vô vi, trong không chỗ đặng, ngoài không chỗ cầu, tâm không hệ đạo, cũng không kết nghiệp, không vọng niệm, không tạo tác, không còn tu, không thấy chứng, không trải qua các địa vị, mà tự tôn sùng. Ấy gọi là đạo.

Đây là chương thứ hai. Nói rõ sự chứng quả Sa Môn, mặc dù có sự sai khác, nhưng lý sở chứng, không có sai khác. Đoạn ái dục thì phàm thánh đồng ở, biết nguồn tâm của mình, ngã chấp vốn không, thông chơn đế46 thâm lý của Phật, ngộ sanh không để rõ pháp chơn như vô vi, đoạn thật báo, không chướng ngại dục ái, biết nguồn tâm của mình đều không chẳng sanh, thông trung đế47 thâm lý của Phật, ngộ đều không để rõ pháp chơn như vô vi. Lại nữa rõ biết ba cõi dục ái tức là không, gọi là dứt tham dục bỏ ân ái, biết nguồn tâm của mình ‘biến kế’ vốn không, đạt được chơn đế thâm lý của Phật, một không tất cả không, không giả, không trung mà chẳng không. Ngộ được như lai tạng, nghĩa như thật không, gọi là pháp vô vi. Rõ biết ba cõi dục ái tức là giả, gọi là dứt tham dục, bỏ ân ái, biết nguồn tâm của mình ‘y tha’ như huyễn, đạt được tục đế thâm lý của Phật, một giả tất cả đều giả, không không, không trung mà không giả, ngộ như lai tạng, nghĩa như thật chẳng không, ấy gọi là pháp vô vi. Rõ biết ba cõi dục ái tức là trung, gọi là dứt tham dục bỏ ân ái, biết nguồn tâm của mình, tròn thành vốn đủ, đạt trung đế thâm lý của Phật, một trung tất cả đều trung, không không, không giả mà chẳng trung, ngộ như lai tạng, lìa tức lìa phi là tức nghĩa phi thức, gọi là pháp vô vi. Đây là pháp vô vi, vốn tự mình sẵn có, không thuộc về mới sanh. Thế nên trong không chỗ đặng, chỉ một chơn tâm, ngoài tâm không có pháp, nên ngoài không chỗ cầu, biết rõ pháp như chiếc bè, thế nên tâm không hệ đạo, đã đoạn chủng tử mê hoặc nên cũng không kết nghiệp, chứng thật trí căn bản vô phân biệt, nên nói là không vọng niệm, chứng quyền trí hậu đắc không nghĩ bàn, nên nói là không tạo tác. Tu xứng theo bản tánh, tu tức là không tu. Nên không tu 50 toàn tánh chứng ngộ, chứng không có chứng nào khác, nên gọi là không thấy chứng. Các địa vị cũng như trượng thước chỉ rõ hư không, nhưng hư không vốn không trượng thước.

Lại nữa cũng như vào trong biển tuy biện nói có sâu cạn, nhưng cạn sâu đều là biển lớn. Thế nên nói rằng không trải qua địa vị mà tự tôn sùng. Ấy gọi là đạo.

Tạng giáo thì nhơn diệt hội chơn, diệt không phải chơn đế, nên chơn đế không trải qua các địa vị. Thông giáo tức sự toàn chơn, nên chơn đế không trải qua các địa vị.

Biệt giáo thì trung đạo theo duyên không thay đổi, nên trung đạo không trải qua các địa vị. 51 Viên giáo thì một sắc một hương đều là trung đạo, nên trung đạo không trải qua các địa vị. Theo một chương trên mới biết tánh không bỏ tu. Theo một chương nầy mới biết tu không ngại tánh. Theo một chương trên mới biết tức mà thường sáu. Theo một chương nầy mới biết sáu mà thường tức. Bốn giáo đều luận, tánh tu, đều luận sáu tức. Ai thông hiểu ý nầy thì ở trong một thời giáo của đức Phật, suy tư quá nửa vậy.

Đức Phật dạy: Người cạo bỏ râu tóc là Sa Môn thọ lãnh đạo pháp, bỏ của cải trong đời, xin cầu vừa đủ, giữa ngày một bữa ăn, dưới gốc cây một đêm ngủ, cẩn thận chớ ngủ hai lần. Cái mà khiến cho người ngu, tệ đó là ái cùng dục.

52 Đây là chương thứ ba, khen ngợi thắng hạnh đầu đà48, dùng làm yếu thuật chứng đạo. Văn trên đã nói không tu không chứng sợ người hiểu lầm, chấp tánh bỏ tu. Nên đây đặc biệt bày cái hạnh đập dũ trần lao, dùng làm phương pháp dứt tham dục bỏ ân ái. Ví như tấm gương xưa, tuy đã sẵn đủ yến sáng, song lý phải lau chùi, mới được sáng sạch. Đức Phật dạy: Chúng sanh dùng mười việc làm thiện, cũng dùng mười việc làm ác. Những gì là mười? Thân có ba. Miệng có bốn. Ý có ba.

Thân có ba là: Sát sanh, trộm cướp, dâm dục.

Miệng có bốn là: Nói lưỡi đôi chiều, nói lời hung ác, nói láo xược, nói lời thêu dệt.

Ý có ba là: Ganh ghét, giận tức, si mê. Mười việc như thế không thuận theo con đường thánh. Ấy gọi là mười hành động ác. Những ác ấy nếu ngăn được, gọi là mười hành động lành. Đây là chương thứ tư. Nói rõ thiện ác không có tự tánh, cũng như lật bàn tay. Sanh tử cùng niết bàn, duy có ba nghiệp nầy lại không có vật gì khác. Dứt mạng của kẻ khác, gọi đó là sát sanh. Không cho mà lấy, gọi là trộm cướp. Hai thân hình giao hội, gọi đó là dâm dục. Đấu loạn kia đây, gọi đó là lưỡi đôi chiều. Trù rủa mắng nhiếc, gọi đó là nói lời hung ác. Tâm cùng miệng trái nhau, gọi đó là nói láo xược. Lời trau chuốt vô nghĩa, gọi đó là nói lời thêu dệt. Sẻn tiếc tham dục, không ưa kẻ khác, gọi đó là ganh ghét. Hung bạo tàn nhẫn, ôm lòng kết oán, gọi đó là giận tức. Đối với sự lý, mờ mịt không hiểu rõ, gọi đó là si mê. Thân miệng bảy chi, chỉ là con đường nghiệp. ý địa ba chi, thuộc con đường phiền não; theo mê lầm tạo nghiệp, quyết bị quả khổ, kết dài ràng buộc ba cõi, nên không thuận theo con đường thánh. Các ác ấy nếu dừng, tức gọi là mười điều thiện, ví như phá hết tối tăm, tức là sáng suốt, đập tan băng tuyết liền thành nước vậy. Song ác đã có sự ác, lý ác, nên chuyển ác thành thiện, cũng có sự thiện lý thiện. Chính trong sự thiện.

Hạ phẩm, mười thiện là nhơn tu la. Trung phẩm mười. Thiện là nhơn loài người.

Thượng phẩm mười thiện là nhơn các cõi trời. 55 Còn trong lý thiện, chơn đế thiện là nhơn hai thừa.

Tục đế thiện là nhơn Bồ Tát.

Trung đế thiện là nhơn Phật thừa.

Ba thiện nầy đều gọi là thượng thượng phẩm mười thiện. Người thật hành sự thiện, chưa chắc thông được lý thiện, nhưng người thật hành lý thiện, chắc chắn viên mãn gồm cả sự thiện vậy.

Đức Phật dạy: Người có các lỗi lầm, nhưng không tự ăn năn, chóng dứt tâm kia, tội đến đầy thân, như nước chảy về biển, dần dần thành sâu rộng. Nếu người có lỗi, tự hiểu biết lỗi, đổi ác làm lành, tội tự tiêu diet. Cũng như người bịnh được đổ mô hôi, dần dần thuyên giảm.

56 Đây là chương thứ năm. Theo ý ngăn ác làm lành trên, nhưng khuyên gắng đổi lỗi hành thiện. Có lỗi mà không sám hối thì cũng như nước chảy về biển, ngày càng sâu rộng; biết lỗi sửa đổi thì cũng như người bịnh đổ mồ hôi, bịnh dần thuyên giảm.

Đức Phật dạy: Người ác nghe người làm thiện, cố ý đến nhiễu loạn. Ông tự ngăn dứt, chớ nên giận trách, kia đem đến việc ác rồi tự họ gánh lấy ác đó. Đây là chương thứ sáu. Chỉ rõ thiện hay thắng ác, nhưng ác không thể phá thiện. Văn trên khuyên người ngăn ác hành thiện đổi lỗi qua việc thiện, e có người ngu, sợ người ác kia nhiễu loạn, bèn không dám làm, nên khuyên răn cẩn thận chớ giận trách người ác, vì ác ở nơi người kia đối với ta không quan hệ gì. Cũng như trong gương sáng hiện hình dung xấu, hình dung kia tự xấu, gương đâu có xấu gì? Thảng như mình giận trách, thì ngược lại cái ác kia trở thành ác về ta vậy.

Đức Phật nói: Có người nghe ta giữ đạo, thật hành đại nhơn từ, cố ý đến mắng nhiếc ta. Ta làm thinh không trả lời. Mắng nhiếc xong, ta hỏi: Các ông mang lễ vật đến cho người, nhưng người kia không nhận lãnh, lễ vật đó về ai? Các vị kia trả lời: Trở về người cho. Đức Phật nói: Nay các ông mắng nhiếc tôi, nhưng tôi không nhận lãnh, các ông tự mang họa về thân các ông, cũng như vang ứng theo tiếng, bóng chạy theo hình, cuối cùng không chạy khỏi, cẩn thận chớ làm ác.

Đây là chương thứ bảy tức là chương trên đã minh chứng người kia mang ác đến, tự họ gánh lấy ác ấy. Đây nghe người mắng tâm không phát giận, không nhận lãnh sự mắng kia, dĩ nhiên lời mắng nhiếc trở vào tâm điền các người đó. Hỏi: Phật có lòng đại từ sao không cho người mắng nhiếc khỏi bị tai ương? Đáp: Phật đâu muốn cho người kia bị họa ương, chính vì người kia tự tạo họa ương. Nay khuyên cẩn thận chớ làm ác, tức là trừ nguồn họa kia.

Thật là lòng đại bi.

Đức Phật dạy: Người ác hại người hiền cũng như ngửa mặt lên trời phun nước miếng, nước miếng không đến trời, lại rơi vào mặt người; ngược gió gieo bụi, bụi chưa đến kia, lại tắp vào mình. Không nên hại người hiền, họa chắc chắn về mình. 59 Đây là chương thứ tám. Khuyên nhắc người ác chớ nên hại người hiền và nên giúp đỡ người hiền. Nếu người thật hiền thì không có cách gì gia hại được. Hai thí dụ trên là một bằng chứng hết sức hùng hồn.

Đức Phật dạy: Rộng nghe thích đạo, đạo chắc khó lãnh hội, giữ chí phụng sự đạo, đạo kia rất là vĩ đại. Đây là chương thứ chín. Răn khuyên người tu hành, phải hết lòng nghe, nghe rồi suy nghĩ, suy nghĩ rồi thật hành, không nên họ chỉ quý nơi miệng tai. Rộng nghe là thế nào? Không biết theo văn vào phép quán chỉ lo ghi chép danh ngôn. Thích đạo là sao? Không biết đạo vốn tức tâm, vọng ở ngoài tâm tìm đạo. Giữ chí là sao? Mỗi niệm hướng về tánh giác, không xen tâm danh lợi.

60 Phụng sự đạo là thế nào? Mỗi niệm thể hội nguồn tâm, không hướng ngoại tìm cầu. Đức Phật dạy: Thấy người ra làm đạo, hoan hỷ giúp đó, đặng phước rất lớn. Sa Môn hỏi rằng: Phước đó có hết không? Đức Phật nói: Ví như lửa trong một bó đuốc, vài ngàn trăm người, mỗi người đến mồi ánh đuốc để chia ra ứng dụng, nấu chín đồ ăn, trừ tối v.v… Đuốc nầy như cũ thì phước cũng như thế. Đây là chương thứ mười. Nói rõ công đức, mình và người đều lợi, phước không cùng tận. Thí như có ba cách: - Một là tư sanh thí, nghĩa là dùng của cải giúp người nghèo cùng.

61 - Hai là vô úy thí, nghĩa là trong lúc khó khăn giúp cho kia không lo, không sợ, không khổ.

- Ba là pháp thí, nghĩa là dùng ba học (giới, định, huệ) khiến được bốn lợi ích, chẳng những tự mình làm ba thứ đạo thí, đặng phước rất nhiều, mà là khiến bảo các người khác hành sự bố thí giúp họ, khiến họ hoan hỷ, phước cũng không cùng tận.

Từ chữ Sa Môn về sau là giải các nghi vấn. Sợ có người ngu, chánh khi làm hạnh bố thí, thấy người khác tùy hỉ, sợ người khác chia công đức của mình, nên dùng lửa trong cây đuốc để chỉ rõ. Bởi vì chẳng những không giảm bớt ở nơi mình, mà phước báo còn triển chuyển thù thắng hơn. Thuở xưa có hai người hái hoa, một người tự mình cúng Phật. Một người kia đưa qua cho kẻ khác cúng Phật. Đem việc nầy hỏi đức Di Lặc. Đức Di Lặc dạy: Người tự cúng sẽ thành quả Phật Bích Chi. Người đưa cho người khác cúng sẽ thành Vô Thượng Bồ Đề. Vì sao? Bởi vì vui một mình không bằng cho nhiều người vui, cho ít không bằng cho nhiều. Đạo thế và xuất thế đều nói như vậy cả. Nấu chín đồ ăn là dụ cho thành quả Thánh. Trừ tối là dụ cho phá hết ba chướng:

phiền não chướng49, nghiệp chướng50 và báo chướng51 .

Đức Phật dạy: Bố thí cơm cho một trăm người ác, không bằng bố thí cơm cho một người thiện; bố thí cơm cho ngàn người thiện, không bằng bố thí cơm cho một người giữ năm giới. Bố thí cơm cho muôn người giữ năm giới, không bằng cúng cơm cho một vị Tu Đà Hoàn; cúng cơm cho một trăm muôn vị Tu Đà Hoàn, không bằng cúng cơm cho một vị Tu Đà Hàm; cúng cơm cho ngàn muôn vị Tu Đà Hàm, không bằng cúng cơm cho một vị A Na Hàm; cúng cơm cho một ức vị A Na Hàm, không bằng cúng cơm cho một vị A La Hớn; cúng cơm mười ức vị A La Hớn, không bằng cúng cơm cho một vị Phật Bích Chi. Cúng cơm cho trăm ức Phật Bích Chi, không bằng cúng cơm một trong các đức Phật ba đời; cúng cơm đến ngàn ức đức Phật ba đời, không bằng cúng cơm cho một vị không niệm, không trụ, không tu, không chứng.

Đây là chương thứ mười một. So sánh ruộng phước hơn kém không đồng, khiến cho mọi 64 người biết chỗ quy hướng. Một người thiện hơn trăm người ác, chỉ rõ để biết. Một người giữ năm giới hơn ngàn người thiện, vì người thiện trong thế gian đã vâng làm mười điều lành, chỉ thuộc phương pháp y dược xưa, không dùng ba tự quy làm thể, không thành bến đò xuất thế. Nếu ai hay thọ ba pháp tự quy, phụng trì năm giới là đệ tử của Phật; liền biết pháp môn tứ đế, tứ niệm xứ52 ở trong một đời, kham chứng ba quả, nên được ngàn lần hơn người thường.

Một vị Tu Đà Hoàn hơn muôn người giữ năm giới, vì Tu Đà Hoàn đã dứt kiến hoặc đã dự vào dòng Thánh, nên đặng xa hơn trong ngoài phàm phu vậy.

Một vị Tu Đà Hàm thắng hơn trăm muôn vị Tu Đà Hoàn. Vì Tu Đà Hàm đã đoạn sáu phẩm tư hoặc ở cõi Dục, phiền não dần dần hết, chính vậy khiến cho trăm muôn trụ quả Tu Đà Hoàn, khi chưa tu hành thắng tấn, trọn không thể biết hai cảnh giới quả53 , huống chi là hay đến. Một vị A Na Hàm thắng hơn ngàn muôn Tư Đà Hàm, vì A Na Hàm đã đoạn chín phẩm tư hoặc ở cõi Dục đều hết, chính khiến ngàn muôn Tư Đà Hàm, trọn không hay biết cảnh giới ba quả, huống là hay đến ư?

Một vị A La Hớn thắng hơn một ức A Na Hàm là thế nào? Muôn muôn gọi là ức, A La Hớn dứt hết kiến hoặc tư hoặc, vượt ra ba cõi, không trụ hạng người ba quả, hay biết hay đến.

Phật Bích Chi có hai hạng: Một là ra đời có Phật, thọ giáo 12 nhân duyên, ngộ đạo huân tập, gọi là Duyên Giác. Hai là ra đời không gặp Phật, quán mọi vật như huyễn hóa, tự ngộ pháp vô sanh, đoạn kiết dần dần, gọi là Độc Giác, vì A La Hớn chỉ đoạn chánh sử. Phật Bích Chi, dứt hết dư tập, nên nói một Phật Bích Chi hay thắng hơn mười ức A La

Hớn.

Các Phật trong ba đời. Đứng về tạng giáo mỗi quả Phật mà nói, ba vô số kiếp, tu hành lục54 độ chánh tập thảy đều đoạn hết, lợi ích vô lượng chúng sanh, thế nên một Phật hay thắng hơn trăm ức Phật Bích Chi.

Vô niệm, vô trụ, vô tu, vô chứng là thế nào?

Là chỉ bậc viên giác sơ trụ trở lên, cũng có thể gồm nhiếp biệt giáo sơ địa, thông giáo sơ địa. Bởi vì thông giáo thể sắc vào không, biết tất cả pháp không tánh, nên niệm tức là không niệm, trụ tức là không trụ, tu tức là không tu, chứng tức là không chứng, đến khi thành Phật, hay ở cõi trời Sắc Cứu Kính thị hiện thân lớn rất cao, thống lãnh ba ngàn thế giới, riêng về hoan hỷ địa, tròn trụ phát tâm, đều đã chia chứng pháp thân, đều hay thị hiện trăm cõi làm Phật, tám tướng thành đạo55, do đó cúng dường một người nầy, thắng hơn ngàn ức các đức Phật ba đời.

Lại nữa tám lần trước, đều là đứng về ruộng.

Lần thứ chín nầy, tức là đứng về tâm. Bởi vì chưa thông tất cả các sự vật, niệm vốn không niệm, trụ vốn không trụ, tu vốn không tu, chứng vốn không chứng, nên đối với trong pháp bình đẳng, chia hơn chia thua.

Nếu rõ thông diệu lý không niệm, không trụ, không tu, không chứng, thì dưới từ người ác trên đến các đức Phật đều là hạng không niệm, không trụ, không tu, không chứng. Do đó người dâng cơm lên Phật, Phật cho con chó đói, công đức không khác. Ngài Duy Ma dùng một phần phẩm vật cúng đức Nan Thắng Như Lai, một phần cho người xin ăn rất thấp, nhưng phước cũng ngang nhau; nếu không biết phước hơn thua sai khác, thì không rõ chỗ cao quý tu đức; nếu không thông chúng sanh cùng Phật vốn tự bình đẳng thì không dùng nguồn vực ngộ tánh đức. Ấy là thường đồng thường khác, thường khác thường đồng, pháp nhỉ của thế giới cũng như pháp môn vi diệu.

Đức Phật dạy: Người đời có hai mươi việc khó (20): Nghèo cùng bố thí khó, giàu sang học đạo khó, bỏ mạng quyết chết 69 khó, được xem kinh Phật khó, sanh đời gặp Phật khó, nhẫn sắc nhẫn dục khó, thấy tốt không cầu khó, bị nhục không giận khó, có thế lực không dùng khó, gặp việc vô tâm khó, học rộng nghiên cứu kỹ khó, trừ diệt tánh ngã mạn khó, tâm thật hành bình đẳng khó, không nói phải quấy khó, gặp thiện tri thức khó, thấy tánh học đạo khó, theo hóa độ người khó, thấy cảnh tâm không động khó, khéo giải phương tiện khó.

Đây là chương thứ mươi hai. Lược nói hai mươi việc khó để mà khuyên nhắc. Thuận lòng thì dễ, nghịch lòng thì khó, song hay phát sâu tấm lòng thì tuy khó mà dễ, kia hoặc chỉ chạy theo dòng đời thì tuy dễ cũng khó. Luận ra nghèo cùng mà làm việc bố thí là khó, nên tuy bố thí ít được phước rất 70 nhiều, không thể không gắng sức. Song, hiện thấy có người nghèo mà hay bố thí, ngược lại người giàu lại không chịu bố thí, thì bỏn sẻn làm sao tránh khỏi. Giàu sang học đạo, so với sự bố thí thì biết. Người thì ai cũng tôn trọng thân mạng, thiệt hay bỏ mạng, làm sao có thể làm được. Song chưa nghe ai giữ mạng sợ chết, quả hay trường sanh bất tử, thì cũng là việc tham tiếc! Kinh Phật khó xem, nay may mắn xem được kinh Phật, nhưng không chịu nghiên cứu kỹ càng thì cùng với người không xem đâu có khác gì. Phật ra đời khó gặp, nay may mắn gặp được đạo Phật mà không kịp thời tiến tu, thì cùng với sự không gặp đâu có khác gì. Sắc dục tuy thường tình có tốt đẹp, nhưng xét thật kỹ vui ít khổ nhiều, hoặc xét kia như huyễn như bóng, thì đâu có khó gì chết ngự, 71 nếu khi thấy sắc đẹp, biết rõ chưa chắc ham cầu thì lòng tham tự dứt. Nếu khi bị nhục chỉ dùng lòng tha thứ, lý trừ diệt thì lòng giận tự bình. Xem sự giàu sang cũng như giọt sương trên đầu ngọn cỏ, thì làm sao khí thế đến người, xem sự việc đồng như giấc chiêm bao, đâu cần nhọc tâm khổ trí. Học rộng mà không nghiên cứu, cũng như người vào trong biển mà không có kim chỉ nam, làm sao thông suốt. Ỷ học mà sanh tâm ngạo mạn cũng như mang nước mặn rưới vào ruộng đất, chỉ có hại cho lúa mạ.

Đức Phật thường nói có bốn hạng không nên khinh thường: Một là lửa tuy nhỏ không nên khinh thường. Hai là rồng tuy nhỏ không nên khinh thường. Ba là con vua tuy nhỏ không nên khinh thường. Bốn là sa môn tuy nhỏ không nên khinh thường.

72 Nay có ai khinh người chưa học, chưa biết kia không nên khinh khi vậy. Tâm bình đẳng thì cúng dường đức Nan Thắng Như Lai cùng bố thí cho người hạ tiện xin ăn, phước đức không khác. Dứt phải quấy thì tất cả sự vật đều là Phật pháp. Phải quấy tình ý chưa quên, quyết không thể quấy chơn thiện tri thức trong pháp giới, không thấy thật tánh một tâm niệm hiện tiền, quyết không thể học đạo vô thượng, không học được đạo xứng tánh quyền thật, không thể tùy thuận hóa độ nhơn sanh, chưa thông phương tiện tùy hóa độ nhơn, đâu hay xem cảnh mười pháp giới nhưng nhứt tâm không động; nếu không thể ở trong mỗi pháp giới đủ thấy tất cả sự lý pháp giới, làm gì khéo giải đồng thể phương tiện. Thế nên biết 20 việc nầy. Các điểm sau khó hơn các điểm trước.

73 Sa Môn hỏi Phật: Nhờ nhơn duyên nào biết mạng đời trước? Lãnh hội được chí đạo? Đức Phật dạy: Tịnh tâm giữ chí có thể thông tận lý đạo. Ví như lau gương, bụi đi ánh sáng còn, dứt ham muốn, không cầu sẽ biết đặng mạng đời trước. Đây là chương thứ mười ba. Ý hỏi nặng về mạng đời trước, ý đáp nặng về hiểu rõ lý đạo. Bởi vì người biết mạng đời trước chưa chắc lãnh hội chí đạo, nhưng người lãnh hội chí đạo quyết định biết mạng đời trước.

Sa Môn hỏi Phật: Thế nào là thiện? Thế nào là rất vĩ đại? Đức Phật trả lời: Hành đạo giữ tâm chơn chánh là thiện. Chí cùng đạo hợp nhứt là rất vĩ đại.

Đây là chương thứ mười bốn. Chỉ rõ thiện không có thiện nào hơn chơn tu; vĩ đại không có vĩ đại nào hơn thật chứng. Hành74 đạo giữ tâm chơn chánh thì muôn việc lành đồng tụ hội. Chí cùng đạo hợp nhứt thì thể pháp giới viên dung.

Sa Môn hỏi Phật: thế nào là nhiều sức mạnh? Thế nào là rất sáng? Đức Phật trả lời: Nhẫn nhục có nhiều sức mạnh, vì không nhớ ác lại thêm an kiện. Người nhẫn không có ác quyết được mọi người tôn trọng, diệt hết tâm dơ, trong sạch không vết nhơ. Ấy gọi là rất sáng. Từ khi chưa có trời đất, cho đến ngày nay, mười phương đã có, không có sự gì chẳng thấy, không có việc gì chẳng biết, không có điều gì chẳng nghe, đặng tất cả trí, có thể gọi đó là sáng nhứt.

Đây là chương thứ mười lăm. Chỉ rõ sức nhẫn nhục rất là vĩ đại, diệt nhơ, sáng xa. Nhẫn có ba thứ: Một là nhẫn nại oán hại, cũng gọi là sanh nhẫn. Hai là nhẫn yên chịu khổ, cũng gọi là pháp nhẫn. Ba là quán xét chắc chắn pháp nhẫn, cũng gọi là đệ nhứt nghĩa nhẫn. Nay từ nhẫn nại oán hại mà vào đệ nhứt nghĩa nhẫn.

Đức Phật dạy: Người ôm lòng ái dục khó thấy được đạo. Ví như lóng nước, cứ lấy tay khuấy lên, các người đến, không thấy bóng trong nước. Người bị ái dục giao kết, trược trong tâm phát khởi, nên không thấy đạo. Sa Môn các ông phải bỏ ái dục, hết cái nhơ ái dục, mới thấy được đạo.

Đây là chương thứ mười sáu. Nói rõ tâm nước chúng ta vốn lóng lặng, tức là chí đạo, chỉ vì ái dục khuấy động, nên không thể ở trong một niệm, hiện bày ảnh tượng mười pháp giới; bỏ hết kiến hoặc, tư hoặc ái dục ba cõi thì chơn đế đạo có thể thấy. Bỏ thiên chơn ái dục, hết trần sa cấu nhiễm thì tục đế đạo có thể thấy. Bỏ quả báo ái dục, dứt hết cấu nhiễm vô minh thì trung đế đạo có thể thấy vậy. Đức Phật dạy: Luận về người thấy đạo. Ví như cầm đuốc vào trong nhà tối, tối kia liền diệt, nhưng ánh sáng hãy còn. Học đạo thấy chơn lý liền dứt tối tăm, nhưng ánh sáng thường còn. Đây là chương thứ mười bảy. Sâu sắc chỉ rõ vô minh không có tự tánh, nên khi thấy đạo tức thời vô minh hằng diệt. Cũng chỉ rõ vô minh chưa diệt thì không được gọi chơn kiến đạo. Biết phải diệt vô minh, không sanh tâm thoái chuyển; biết thường minh chơn kiến đạo, cũng có thể dẹp tăng thượng mạn.

77 Đức Phật dạy: Đạo ta niệm không niệm niệm, hành không hành hành, ngôn không ngôn ngôn, tu không tu tu, người nào lãnh hội thì gần, ai mê thì cách xa. Nói năng đạo dứt, chẳng bị vật câu thúc, sai trong hào ly, mất đó giây phút.

Đây là chương thứ mười tám, chỉ rõ niệm, hành, nói, tu, đều vượt qua có không hai bên, nhưng không thể dùng có không tình ý nương cậy. Nghĩ tức là không nghĩ, cho nên thường nghĩ cái nghĩ không nghĩ nầy, đâu phải dùng không nghĩ làm chẳng nghĩ ư?

Hành v.v… ba câu so với đây thì đủ biết, lãnh hội được thì gặp việc toàn chơn. Người mê thì chuyển đến càng xa, tướng nói năng tức là tướng giải thoát, nên nói: nói năng đạo dứt. Tất cả vật tức là tánh chơn như, nên nói chẳng bị vật câu thúc, vừa tính có không, lại 78 bị cách biệt, nên nói sai trong hào ly, mới vừa suy nghĩ, liền thành trệ ngại, nên nói mất đó giây phút.

Đức Phật dạy: Quán trời đất, nghĩ phi thường, quán thế giới, nghĩ phi thường, quán linh giác, tức bồ đề. Hiểu biết như thế, đắc đạo rất nhanh.

Đây là chương thứ mười chín. Chỉ rõ duy có tâm thức quán, dẹp hư còn thật, trời che đất chở, lòng phàm chấp thành thật có thường trú. Nay quán xét trời thì lạnh nóng thay phiên, đất thì hầm hố dời đổi, đã như thế sanh diệt phi thường. Đâu phải là ngoài tâm có thật pháp. Kế đó quán trong một thân, dời là dời đổi, cõi là phương vị. Đời vốn mỗi niệm không dừng, cõi cũng luôn đổi không định, ở trong đó đâu có thật ngã thật pháp. Thế thì dẹp bản hư ‘biến kế’. Tiếp đó quán một niệm hiện tiền tánh linh giác, tức là lìa hai chấp ngã, pháp, bèn thành bốn trí bồ đề56. Thế thì còn nương thật tánh ‘viên thành.’ Dẹp hư thì không chê tăng ích, còn thật thì không chê tổn giảm, chẳng phải có, chẳng phải không, chóng hợp với trung đạo vậy.

Đức Phật dạy: Phải nghĩ bốn đại trong thân, mỗi mỗi có danh từ, đều là không có ngã, ngã đã đều không, kia chỉ như huyễn mà thôi.

Đây là chương thứ hai mươi. Khai thị người dùng bốn đại57 quán thân mà vào pháp môn như huyễn. Trong thân chất cứng là đất, chất lỏng là nước, chất ấm là lửa, chất động là gió. Tìm ta rõ không thể được. Năng thành cùng sở thành, thể đều như huyễn, năng quán sở quán, cũng lại như huyễn. Ở trong một huyễn thí dụ, lại có thể thông suốt lý không, giả, trung, nên biết quán thân bốn đại, thật sự bao trùm bốn giáo58 .

Đức Phật dạy: Người chạy theo tình dục, để cầu thanh danh, thanh danh có tỏ bày, thân đã già rồi; ham thường danh trong đời nhưng không học đạo, uổng công nhọc hình. Ví như đốt hương, tuy người nghe thơm, thơm đó nó hết, lửa nguy hại thân, lại còn hậu hoạn.

Đây là chương thứ hai mươi mốt. Chỉ rõ những người háo danh, không những vô ích mà còn tổn hại sâu sắc vậy.

Đức Phật dạy: Tài sắc đối với người,