Bốn Kinh Của Phật Tổ

Ý NGHĨA RỘNG LỚN

314 Đem tâm tịnh tín: Tâm không nghi ngờ, gọi là tịnh tín. Nhơn Phật nói đạo lý nghiệp báo sai khác nầy, tin sâu không nghi, nên gọi là đặng tâm tịnh tín.

315 Thành Xá Bà Đề: Tức là thành Xá Vệ, dịch là văn vật, hoặc gọi là bảo vật, phần nhiều sản xuất từ thành nầy. 316 Cuộc đời an vui: Tối của vô minh chưa phá, nên gọi là cuộc đời. Nghe nói đạo lý nghiệp báo, không dám tạo các nghiệp ác, khỏi đọa ba đường ác chịu khổ, nên nói cuộc đời an lạc.

317 Nhận lời cầu thỉnh: Yên lặng là ý nói nhận lời cầu thỉnh, tức mặc nhiên hứa khả… 273 CỦA NGHIỆP Ý NGHĨA RỘNG LỚN

CỦA NGHIỆP Nghiệp. Ý nghĩa về nghiệp quá tế nhị, quá sâu sắc, quá vi diệu. Nó chi phối tất cả vận mạng của chúng sanh, đồng thời cũng ảnh hưởng đến sự thanh tịnh và ô uế của thế giới. Tiếng bắc Phạn gọi là Karma; tiếng nam Phạn gọi là Kamma, tiếng Hoa dịch là nghiệp: Hành động tạo tác, rung chuyển. Được hạnh phúc, Phật giáo gọi là phước báo nghiệp của chúng sanh; bị cùng khổ gọi là khổ báo nghiệp của người đời; chuyển sanh người trời gọi là thiện báo nghiệp của chúng sanh; đầu sanh nơi địa ngục, quỷ đói, súc sanh, a tu la gọi là ác báo nghiệp của chúng sanh. Tất cả chúng sanh đều thật hành mười nghiệp lành khiến cảm đến nghiệp tốt thế giới bên ngoài. Chẳng hạn như đất đai mầu mỡ, quả địa cầu bình thản, gió hòa mưa thuận, lúa mạ phong nhiêu, cây trái tươi tốt, lấy lễ nghĩa đối xử với nhau, nhơn đức từ tâm, phước thọ song toàn, sinh hoạt phấn chấn, gian xảo trộm cướp dứt bặt, đao binh giặc giã không còn, ban đêm nhà không cần khóa cửa, đi đường không muốn lượm của rơi, cảnh tượng thanh bình hòa vui khắp xứ.

Đó chính là nhờ thiện nghiệp xây nên. Đó cũng là tịnh nghiệp ở trần gian. Trái lại nếu tất cả chúng sanh đều tạo mười nghiệp ác, chắc chắn cảm đến ác báo thế giới bên ngoài. Chẳng hạn như núi bị sụp đổ, gò nổng không bằng phẳng, đất đai khô cằn, cát 275 sạn khắp đồng nội, năm giống lúa khó sinh trưởng, cỏ cây khô cằn, sâu bọ khắp nơi, hạn hán, không có mưa, mùa màng thất thu huê lợi, ăn mặc gian khổ, đói lạnh tuyệt mạng, gian tham, trộm cắp dối trá, lẫn nhau tàn hại, tai trời họa người, dân chúng thiếu liên kết, tranh giành tàn hại lẫn nhau. Như thế diễn trong đời ác thê thảm, gọi là cõi nước uế ác. Nghiệp, tuy không hình tượng, không thể thấy, cũng không hiển sắc trông coi, nhưng nó chắc chắn ở trước mắt chúng ta, ở hai bên chúng ta, sâu xa hơn nữa, ở trong tâm khảm chúng ta. Đáng tiếc là mắt thịt phàm phu của người đời không thể nhìn thấy nghiệp, nhưng khó trốn tránh bàn tay vô minh của nó, khó mà thoát ly sự chi phối của nghiệp.

Nghiệp, mặc dù không phải là một vật hữu hình cho bạn thấy được; giả như bạn đọc nhiều bộ kinh văn, suy xét rất kỹ lưỡng, phán xét rất tinh tường, đích xác, làm cho bạn nhận thức, thấu hiểu nghiệp lực rõ ràng. Đó chính là chỗ vĩ đại thần thánh của Phập Pháp. Do đó, bạn so sánh với người khác có một tầm nhận thức đặc biệt hơn. Bạn biết được chơn lý của nghiệp. Từ đây về sau, bạn ở trong biển khổ tìm đến thuyền từ, ở trong chỗ tối tăm nhìn thấy một tia yến sáng, ở trong bến mê hy vọng nghiệp lành đưa về bờ giác.

Nghiệp, tuy không có hình tướng, nhưng nó hay chi phối tất cả muôn sự, muôn vật. Giả như bạn có thể tìm hiểu rõ chơn lý của nghiệp, bạn đích thực ở trên tất cả hình tướng, nhận chân toàn diện của nghiệp.

Đương nhiên bạn là hiện thân của sức nghiệp. 277 Nghiệp có thể chia làm ba thứ: Thiện, ác và vô ký.

THIỆN NGHIỆP tức là nghiệp lành từ thân, miệng, ý (cũng gọi là ba nghiệp). Có mười thứ nghiệp lành:

Thân nghiệp có ba: Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm (cùng với vợ hay chồng người khác.)

Miệng có bốn: Không nói dối, không nói lưỡi hai chiều, không nói lời hung ác và không nói lời thêu dệt.

Ý có ba: Không tham lam, không giận tức và không si mê.

ÁC NGHIỆP tức là nghiệp dữ. Đối với mười điều lành ở trên không thể thực hành là tạo mười nghiệp ác.

VÔ KÝ NGHIỆP là loại nghiệp trung dung, không phải thiện cũng không phải ác, quả báo không sa vào hai bên.

Quả báo của thiện, ác nghiệp chia làm ba phẩm: Thượng, trung và hạ.

Tạo thiện nghiệp thượng phẩm cảm quả

báo sanh lên cõi trời; trung phẩm cảm quả báo ở cõi người; hạ phẩm thì cảm quả báo về cõi A Tu La. Tạo ác nghiệp thượng phẩm cảm quả báo vào nơi địa ngục; trung phẩm cảm quả báo sanh vào loài quỷ đói; hạ phẩm sanh làm loài súc sanh.

Thiện, ác, vô ký. Ba thứ nầy cũng kêu là hữu lậu nghiệp (lậu có nghĩa là lọt, mất, hư), chẳng những nghiệp ác, ở trong ba đường ác chịu khổ, tội nghiệp thọ xong, chuyển đến 279 sanh trong đường thiện, giả như, nghiệp thượng phẩm của bạn tu, thật hành luôn cả tứ thiền, tứ định, sanh ở trên đỉnh của ba cõi, mạng sống lâu không quá tám muôn kiếp, nghiệp báo thiện, nếu hết vẫn bị luân hồi sanh tử, thậm chí từ trên đảnh của ba cõi, thẳng vào ba đường ác. Do đó gọi là nghiệp hữu lậu.

Trái lại là vô lậu nghiệp. Nghiệp nầy bạn hay phát tâm xuất thế, thật hành theo con đường Thánh, đoạn hết hai phiền não (kiến hoặc và tư hoặc), chứng đặng chơn lý nhơn không, vào nơi niết bàn (chốn tịch tĩnh). Ấy chính là vô lậu nghiệp. Không bao giờ sa vào ba cõi, chịu khổ sanh tử. Do đó Phật pháp trước dạy bạn ngăn chận nghiệp ác, đóng cửa khổ ba đường ác. Kế đến là dạy bạn làm nghiệp thiện để bảo trì thân tâm ở 280 cõi người, cõi trời. Sau cùng dạy bạn pháp môn xuất thế. Nếu bạn tỏ ngộ tất cả việc trong thế gian đều là vô thường, khổ, không, vô ngã, nhưng hay phát tâm dõng mãnh, khám phá trần thế, chuyên tu đạo nghiệp. Đạo nghiệp ấy là ba vô lậu học: Giới, định, huệ. Hiệu dụng của nghiệp hay đoạn trừ kiến hoặc, tư hoặc phiền não, hoàn thành Thánh quả vô lậu. Do đó gọi là nghiệp vô lậu.

Nghiệp do yếu tố nào mà cấu thành? Nói chung trong Phật pháp, nghiệp xấu có ra, chính là do phiền não cấu tạo mà thành.

Phiền não hay mê lầm là do hoặc, nghiệp, khổ; ba thứ nầy lẫn nhau thông suốt. Nghiệp xấu có ra, là do vọng tâm mê lầm tạo tác, có tạo tác là có khổ; ba yếu tố nầy không thể phân chia. 281 Khởi hoặc (mê lầm) chắc chắn tạo nghiệp, có nghiệp chắc chắn chịu khổ, khổ bức bách chắc chắn khởi mê lầm, mê lầm khởi ra chắc chắn tạo nghiệp. Như thế tuần hoàn liên hệ, lẫn nhau tiếp nối, kết thành vòng sanh tử luân hồi, rất khó mà phá trừ.

Nó cũng là do vô minh của phàm phu tự nhiên cấu kết với vọng tâm hoạt động chớ không có lực lượng nào bên ngoài xen vào cả. Duy nhứt có giáo pháp của Phật, phá hoại vọng nghiệp trầm kha từ vô thỉ đến nay, trở thành tro bụi, gió thổi bốn hướng về nơi không có.

Sở dĩ quả khổ đưa đến là do nghiệp nhơn đời trước; sự tồn tại của nghiệp do phiền não sanh, phiền não là bệnh thái trên tâm lý. Vì thế ai muốn thoát khổ, trước phải trị vọng tâm, tâm bệnh nếu đã trừ thì nghiệp khổ tiêu tan. Như vậy trước phải biết rõ môn duyên sanh là căn bản sanh tử, sau thấu triệt môn hoàn diệt, được diệu pháp an vui. Trừ ngoài giáo pháp của Phật, ai thông suốt được lý nầy để mà thấu triệt dứt trừ quả khổ. Lý tuy như thế nhưng phải hành trì, khi sự lý viên dung mới hoàn toàn giải thoát.

Hoặc có người hỏi: “Người giàu sang, tài sản trăm muôn, y phục nhung lụa, ăn uống cao lương mỹ vị, chỗ ở phòng xá sang trọng, đi lại thì có sẵn xe cộ, thế thì khổ ở chỗ nào? Nghe nói cõi trời, năm dục lạc thù thắng hơn trăm lần cõi người, ai ở cõi đó quá sung sướng, cớ sao lại nói khổ ư?” Đáp rằng: “Khổ có ba loại: khổ khổ, hoại khổ và hành khổ. Người nhà giàu sang và người trời ở cõi Dục, mặc dù không có khổ 283 khổ, nhưng khó thoát ly hoại khổ và hành khổ.

Thế nào gọi là hoại khổ? Cảnh vui không thường còn, có khi hoại diệt.

Thế nào gọi là hành khổ? Sự việc thế gian là pháp hữu vi, sanh diệt vô thường, dời đổi biến chuyển luôn, theo công lệ của bốn tướng: Thành, trụ, hoại, không, thế nên nói là hành khổ. Chúng sanh trong ba cõi, sáu đường đều không thoát khỏi các khổ nầy, nên nói toàn là khổ vậy.

Đến sáu cõi trời ở Dục giới có năm dục lạc thù thắng. Mười tám cõi trời Sắc giới có tâm thiền lạc thanh tịnh. Bốn cảnh cõi trời Vô Sắc, tâm cảnh của họ rộng lớn bao la, không hệ thuộc với định lạc ở cõi Dục, cõi Sắc, nhưng đều là hữu lậu, phước báo, một khi hết vẫn đọa lạc hạ giới như thường.

Y theo lập trường của Phật pháp, sanh về các cõi trời vẫn không ổn, nhơn vì kia vẫn còn nằm trong phàm lệ luân hồi, không bằng bốn quả Thánh của Tiểu thừa, không còn kiến, tư hoặc nghiệp, an vui tịch tĩnh. Tam Hiền, thập Thánh và Bồ Tát của Đại Thừa, không còn ngu si, phiền não, trí sáng, pháp lạc, cho đến vô thượng Phật Đà. Đại an lạc của thường, lạc, ngã, tịnh, bồ đề niết bàn.

Lánh khổ tìm vui là thiên tánh của tất cả chúng sanh. Cũng như các hạng đã nói ở trên, có khổ trong vui là của phàm phu, có vui vô thường là của chư Thiên, có vui tịch tĩnh là của Tiểu Thừa, có vui pháp trí sáng là của Bồ Tát, có vui vô thượng bồ đề, niết bàn là của chư Phật vậy. Trong các vui nầy, cái nào là thường còn? Cái nào là cứu kính? Để bạn có trí lực mẫn nhuệ, gia tâm biện biệt, 285 lựa chọn. Đức Phật thường dạy bảo chúng sanh chớ liếm chút mật trên lưỡi dao bén, tuy có vị ngọt ở trong giây phút (dụ cho vui ngũ dục) đồng thời cũng có cái lo cắt lưỡi (dụ cho trong vui có khổ)”.

Hoặc có người hỏi: “Nghiệp đã không có hình tướng, không thấy được cũng không hiện sắc để xem, đâu hay biết được là nghiệp có chăng?”

Đáp rằng: Đạo lý nầy rất sâu thẳm, tế nhị, khó biết, không dễ gì giải tỏa và lãnh hội. Ví như có người nghiên cứu một thứ học vấn, hoặc đọc tập văn nghĩa, sau trải năm tháng lâu xa, vẫn hay nhớ nghĩ không quên, sự thật như thế, bạn không thể nói kia là do sức ghi nhớ mà thôi hay cũng không thể nói việc qua cảnh đổi, hóa thành ảo ảnh. Giống cũng như có người, sống nhiều năm đã qua,trong một thành phố hiện tại nhớ nghĩ ,ấn tượng gần như mới. Hoặc người trong quá khứ làm một việc thiện, tốt; mỗi khi nghĩ đến, trong lòng thấy vui vui, tâm thần sảng khoái. Hoặc có người sống trong quá khứ, trái lại làm những việc ác xấu, một khi nghĩ đến tâm còn đau buồn, hổ thẹn bên trong. Những bằng chứng nầy đủ nói lên rõ ràng nghiệp không bao giờ mất. Thế nên trong kinh Phật dạy:

“Nghiệp trải qua trăm kiếp, Cuối cùng không mất hoại;

Khi các duyên gặp lại, Cần phải trả quả kia.”

Hoặc có người hỏi: “Nghiệp nhơn đã làm, quyết bị quả báo, dù trải qua nhiều kiếp 287 cũng không bao giờ hư mất, nếu nói nghiệp có rốt ráo nó chứa ở chỗ nào?”

Đáp: “Vâng, nghiệp chứa ở chỗ nào? Trong kinh Phật dạy: ‘Chứa nhóm gọi là tâm.’ Gom góp rất nhiều gọi là chứa. Họp lại một chỗ gọi là nhóm. Tiếng Phạn gọi là Alayavynãna (A lại da thức), dịch ra Hán văn gọi là Tàng thức. Tàng thức là cái gì? Chính là kho tàng chứa nhóm trong tâm thức. Thể tánh của nghiệp là hay chứa, còn bị chứa chính là hạt giống các nghiệp lành dữ nhiều vô lượng, mặc dù trải qua nhiều kiếp không bao giờ hư mất, cũng chính là nó gìn giữ không cho tan hoại, thẳng đến khi nhơn duyên thuần thục, trả quả báo hạt giống nghiệp mới tiêu hoại.

Thức A Lại Da cũng gọi là thức dị thục. Ví như hiện tại bạn đang làm một việc thiện, việc tốt, không thể nói liền có kết quả tốt, phước báo.

Nói đến phước báo phải chia ra làm ba thời gian: Hiện báo (trả ngay bây giờ); sanh báo (một thời gian sau mới trả); hậu báo (sau nhiều đời, nhiều kiếp mới trả). Phải đợi nhân duyên chính là thời gian khác, địa phương khác, cõi đời khác mới có thể trả quả báo. Do đó mới gọi là thức dị thục. Giống như trồng cấy năm giống lúa, trước phải có hạt giống, ruộng đất, nước, phân, nhân công, thời tiết, nhơn duyên đầy đủ, mới có thể sanh mầm, nhánh lá, nở bông, kết quả. Như thế từ khi trồng cây cho đến lúc kết quả, khoảng giữa cũng phải mất mấy tháng trường; nội nghiệp của mỗi người cũng lại như thế.

Hoặc có một số người hiểu biết nông cạn, thấy người làm lành, làm dữ hiện tại, kết quả trái ngược, đối với nghiệp báo nhơn quả ôm lòng nghi ngờ. Chẳng hạn như thấy người nào đó, gian xảo dối trá, không việc ác gì chẳng làm, chẳng những không bị ác quả báo, mà lại còn gia cảnh người kia giàu có, sự nghiệp phát đạt, tài vật thạnh hành; người ác kia lại được quả báo tốt, rồi lại khuyến khích người khác làm ác!

Ngược lại có hạng người khác, từ thuở nhỏ lương thiện, làm người trung hậu, ưa làm việc lành; thế mà vận mệnh người đó lại quá phũ phàng, gia cảnh nghèo thiếu, sự nghiệp không thuận lợi. Như vậy người làm lành không được nghiệp báo tốt, hai sự tình trên phải giải thích sao đây? Như trên đã thuật hai bằng chứng, làm việc ác lại đặng phước 290 báo, làm việc lành lại bị nghiệp khổ báo; nếu đem lý nhơn quả nghiệp báo ba đời mà phán xét thì không có gì khó hiểu, thấu suốt việc đã qua và việc chưa đến. Xét kỹ luật lệ nhơn quả ba đời, nghiên cứu phán đoán, đại khái không bao giờ ra ngoài phạm trù định luật, thế nên trong KINH NHƠN QUẢ đã ghi:

Muốn biết việc đời trước Xem lãnh thọ đời nầy, Muốn hỏi quả đời sau, Nhìn tạo tác đời nầy.

Bốn câu trên ghi đậm, ghi trùm định luật nhơn quả ba đời. Ví như có người ngu si, thấy trong thùng không có gạo, ngày mai không có gạo nấu cơm, liền cấp tốc đem lúa ra gieo xuống ruộng, hy vọng ngày mai thu hoạch để nấu cơm, làm như thế ngu xuẩn đến cỡ nào? Đâu không bị người đời chê cười. Nhơn quả nghiệp báo, phạm trù định luật của nó, tuyệt đối không thể nào nghi ngờ; chỉ theo thời gian tính của nó hạn chế nhơn duyên; thời gian chưa đến, nhơn duyên chưa hòa hợp thì nghiệp báo không thể nào thực hiện được.

Do đó, phải nhìn rốt ráo của nhơn quả nghiệp báo, đem thần thông của bậc La Hán, còn khó thấy rõ. Chỉ có Phật nhãn của Phật Giác Ngộ mới thấy rõ ràng.

Có một lần Phật bảo ngài A Nan: “A Nan!

Có chúng sanh một đời tu tập nghiệp lành, sau khi chết phải đọa trong đường ác.” A Nan nghi hỏi: “Tu tập nghiệp lành phải sanh vào đường lành, cớ sao đọa vào đường ác?” Đức Phật dạy: “Tuy tu nghiệp lành, nhưng nhơn duyên nghiệp lành chưa thuần thục; nhơn duyên việc ác quá khứ, trước đã đến rồi, nên phải trả ác báo.”

Đức Phật lại bảo A Nan: “Có một chúng sanh, suốt đời làm ác, sau khi mạng chung, được sanh trong đường lành.” A Nan hỏi Phật: “Sao lại làm ác mà đặng quả báo lành?” Đức Phật dạy: “Mặc dù làm ác nhiều cách, sau khi mạng chung, ác nghiệp chưa thuần thục, nghiệp lành của thời gian trước đã thuần thục, nên được sanh vào đường lành vậy.”

Trên đã thuật đạo lý nghiệp báo nhơn quả thâm nhập thêm một tầng, nhưng khiến cho người khó hiểu. Ở đây chỉ rõ ràng thêm, trong ruộng tâm tàng thức, hạt giống nghiệp báo thiện ác chứa nhóm trong đó, nhiều không thể nào tính kể. Hơn nữa, đạo lý quả báo của nghiệp, rất là sâu sắc khó nghĩ bàn;

đúng với nghiệp là theo pháp lý không bao giờ theo tình lý.

Người tu nghiệp lành, nhơn về nghiệp ác quá khứ hiện tiền, đều không vì nay tu nghiệp lành mà tránh khỏi ác nghiệp chưa trả trong đời quá khứ. Đồng thời người tạo nghiệp ác, cũng đều không nhơn nghiệp ác đời nay, mà không hưởng nghiệp báo quả lành đời quá khứ. Như thế nghiệp báo tuần hoàn, như bánh xe luân chuyển, không bao giờ thôi dứt, tất cả chúng sanh đều rơi vào trong biển nghiệp mờ mờ, ngóc đầu lên, chúi đầu vào, khó mà tìm chiếc thuyền cứu độ. Do đó đức Phật thường bảo các hàng đệ tử: “…khéo gìn giữ thân căn, chớ chìm vào trong suối dục, khéo giữ giới lành, chớ tạo các nghiệp xấu…” Còn một điểm quan trọng, cũng cần thuyết minh thêm, như trên thuật những người trọn đời tu thiện, khi mạng chung đọa vào đường ác. Chắc là người kia, không được sự hộ trì của Tam Bảo, của Phật Pháp, người trì giới tu thiện đều là những người có tâm thiện phổ thông, do đó lúc gần chết, không thể ngăn chận ác nghiệp thời quá khứ, bảo trụ thân người. Sau đây cử một bằng chứng:

Trên cung trời Đao Lợi, dịch là trời thứ ba mươi ba (33), có một vị Thiên tử, khi mạng gần chết, có năm tướng suy hiển lộ: Một là y phục có nhiều mồ hôi nhơ. Hai là hoa cài trên đầu bị héo. Ba là thân thể hôi hám. Bốn là dưới nách ra mồ hôi. Năm là không thích ngồi trên bổn tòa. Hiện tượng như thế, biết tánh mạng không bao lâu, tâm không hoan lạc, lo rầu buồn khổ đầy dẫy trong tâm. Ông 295 lại dùng thiên nhãn quán sát chính mình, sẽ đầu sanh về cõi nào? Không quán sát thì thôi, nhưng khi quán sát, phát hiện từ đây cho đến sau khi chết, chuyển sanh tại châu Nam Diêm Phù Đề, trong một thân lợn (heo), cuộc sống nhơ nhớp, ăn toàn đồ bất tịnh, như thế tâm sanh thương sợ, kêu la khóc lóc, tiếng rất thảm thê, vọng tâm não nề. Có một vị Thiên tử khác, hỏi qua tình hình và bảo cứ thật mà nói, việc gì xảy ra:

“sau khi tôi chết, chuyển sanh thân lợn, ăn đồ bất tịnh, thân bị sát hại.”

Như thế triển chuyển, cáo tri cho vị Đế Thích (chúa trời), Đế Thích biết rồi, dùng thiên nhãn quán sát, biết chắc ông kia sẽ đầu sanh trong thân lợn, đích thân đến trước ông kia mà bảo rằng: “Ông gần mạng chung chuyển sanh đường ác, chỉ còn một cách, 296 ông nên phát tâm thành kính, quy y Tam Bảo, cầu xin hồng ân chư Phật từ bi cứu độ.”

Vị Thiên tử nghe rồi, chí thành cung kính, quy đầu ngôi Tam Bảo, một lòng niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng; không bao lâu Thiên tử mạng chung. Vị Đế Thích lại quán sát, không thấy đầu sanh trong thân lợn.

Quán sát khắp bốn châu, không thấy Thiên tử sanh vào chỗ nào, nhơn sự kiện nầy quán sát đến nhơn gian, đích thân đến chỗ Phật, đầu mặt đảnh lễ, nói rõ sự việc trên. Đức Phật xem xét kỹ lưỡng, bảo vị Đế Thích: “Vị Thiên tử kia, sau khi mạng chung, nhờ sức từ Tam Bảo, được sanh lên cõi trời Đâu suất.” Tại vì thiên nhãn của nhơn thiên, chỉ hay quán sát hạ giới, không thể quán sát cõi 297 trên. Đức Phật hay quán sát tất cả mười phương pháp giới.

Hoặc có người nói: “Phật giáo, có người cũng xưng là cửa Không; bởi vì Phật giáo nói Không. Như nói : ‘Các Pháp đều Không, sao lại còn nói có nghiệp để làm gì?’ Yếu lý nầy, yêu cầu giải thích.”

Đáp: “Không sai lầm, Phật pháp nói KHÔNG, ý nghĩa sâu một tầng của nó, chính là để phá bịnh chấp trước của chúng sanh, nhơn vì chúng sanh chấp trước hiện tượng giới là thật có, không có trí huệ, nhìn không thấu một phương diện của Không, do đó ở trên cảnh sáu trần, tham lam không bỏ, tạo các nghiệp xấu, chịu khổ sanh tử. Vì thế chư Phật muốn độ chúng sanh, trước dạy khám phá các vật trên cõi đời, tất cả đều Không. Không có vật gì tồn tại lâu dài, hy vọng chúng sanh thấy lý Chơn Không, biết rõ thế gian như huyễn, như hóa, hư vọng không thật, tất cả đều không thật, khởi tâm nhàm lìa, mà phản bỏ cảnh trần, họp với tánh giác, thật hành đạo xuất thế. Do đó trong kinh đức Phật nói: “Các pháp tuy

Không, nghiệp quả không mất.”

Giả sử liễu ngộ được lý Không, tự nhiên không bị các pháp làm mê hoặc, nếu không mê pháp, đâu có gì tạo nghiệp, không có nghiệp, sanh tử tự rõ ràng. Nhơn chúng sanh chấp mê các pháp có thể đặng, mới tạo ra các nghiệp kết quả, cuối cùng đều không thể đặng gì hết, tội nghiệp trên thêm tăng, duyên hết mạng tiêu tan, một mảy may không chỗ đặng, duy bị nghiệp dắt dẫn, theo nghiệp mà lưu chuyển chịu khổ sanh tử luân hồi.

299 Có chỗ nói: “Thế gian muôn việc đều buông bỏ, tất cả có nghiệp là mang theo thân người.” Thân sắc ấy diệt Không, là phàm phu thấy Không; đợi đến thân hoại mạng chung, cảm đến lúc Không, nghiệp đã muộn rồi. Vì cớ sao? Vì tội nghiệp đã thành, theo nghiệp chịu quả báo, há không chậm sao? Lại nữa, phân tách Không, là thấy Không của Tiểu Thừa, nhơn vì tất cả các sắc tướng đều do vi trần tổ hợp lại mà thành. Nếu đem sắc tướng phân tách thành lân hư trần thì sắc tướng đều Không, khởi tâm nhàm chán, hành theo con đường xuất thế.

Kế đó là thể pháp Không, đó là thấy Không của Đại Thừa Bồ Tát, không đợi sắc tướng hoại diệt thành Không, lại không cần phân tách vi trần thành Không, bởi vì tất cả sắc tướng đều là nhân duyên hòa hợp, bốn chất 300 được thành, đương thể tức Không. Nhơn vì chúng sanh ngu si, thấy là thật có, sanh tâm tham ái, tạo nghiệp chịu khổ. Bồ Tát lúc ấy khởi tâm thương xót, khởi lòng cứu độ chúng sanh giải thoát. Không chỉ là một, chỗ thấy mỗi bên khác nhau, đều do sự nhiểu biết. Thế là trí huệ cạn sâu không đồng. Sắc sai biệt thấy Không, có thể nói là thấy quả Không, phân tách Không của thể Không là thấy nhân Không, khi thấy quả Không, các nghiệp đã diệt, theo nghiệp chịu khổ, là phàm phu vậy. Khi nhìn thấy nhơn Không sanh tâm nhàm lìa, mà thật hành đạo nghiệp, vượt qua ba cõi, ấy là bậc Thánh. Vì thế trong kinh Phật nói: “Bồ Tát sợ nhơn, phàm phu sợ quả.” Nếu tỏ ngộ sau khi hiểu

đạo lý “các pháp tuy Không, nghiệp quả

không mất”, tức thời giác ngộ, quy đầu cửa 301 Phật, thật hành các giới lành, cẩn thận chớ tạo nghiệp, đồng thời phải có tuệ nhãn quán sát các sự vật trong thế gian, vô thường, khổ, Không, thực hành con đường xuất ly.

Trước đã luận nói tánh thật có của nghiệp, tánh tồn tại, tánh nương tựa của nghiệp báo, tánh khổ não do sức nghiệp dắt dẫn, tánh sai khác của nghiệp, tánh đẳng cấp của nghiệp. Nghĩa lý nầy, hoàn toàn căn cứ trong các kinh Phật, quan hệ nơi nghiệp duyên thiện ác, đạo lý nhơn quả báo ứng, dung hợp với phương pháp phân tích, bày thuật khái mạo của nghiệp, hy vọng được nhiều sự giúp đỡ cho đọc giả, tiến lên một tầng, hiểu rõ thâm nghĩa của bản Kinh (Nghiệp Báo Sai Khác).

Đã biết khái yếu của nghiệp, phải làm thế nào để cứu trị, làm thế nào để tránh khỏi khổ quả báo thọ nghiệp, làm thế nào để tránh khỏi ba đường ác? Quan trọng là phải hiểu rõ sức nghiệp, chẳng như vậy, nói nghiệp chỉ thành vô dụng, khó làm cho đọc giả tăng phần đảm trách trên tâm linh. Đồng thời cũng chỉ rõ không ra ngoài tinh thần độ thế của Phật pháp. Dưới đây sẽ nói phương pháp tiêu trừ nghiệp chướng.

Đức Phật như một vị thầy thuốc, giáo pháp của Phật như thuốc, chúng sanh như người bịnh hoạn. Thầy thuốc xem mạch trị cho người bịnh, khai ra nhiều phương pháp, người bịnh phải y theo phương pháp mà uống thuốc thì bịnh khổ mới được an lành.

Phật độ chúng sanh cũng giống như vậy. Không giống như nhiều tôn giáo khác, xưng là “Thần ngã vạn năng,” sáng tạo trời đất, sanh ra muôn vật, chúng sanh là con của Thân Ngã sanh ra, chỉ phải tin Thần Ngã, 303 mới cứu rỗi được. Đơn giản như thế. Phật Pháp không như vậy, trên sự thật cũng không như vậy.

Tất cả chúng hữu tình đều có tâm. Phàm ai có tâm là có Phật tánh, (tức là lý tánh). Phàm có Phật tánh đều sẽ thành Phật. Do đó Phật đối với chúng sanh, đều xem như vị Phật sẽ thành (tương lai đều có khả năng thành Phật). Trong kinh Phật dạy: “Tâm, Phật cùng chúng sanh, cả ba không sai khác, bình đẳng nhất như.”

Chúng sanh thân mạng không đồng, tâm tánh (tập quán) không đồng, tư tưởng quan niệm không đồng, chỗ tạo nghiệp nhân không đồng; vì thế nên Phật nói trong kinh: “Chúng sanh hình tướng mỗi vị không đồng, hành nghiệp tiếng giọng cũng vô lượng.”

Chơn như (Phật tánh) cũng như hư không, chẳng có sai khác, bình đẳng nhứt như. Nhơn không giữ tự tánh, vọng động phan duyên, buông lung cảnh ngoài, theo duyên lưu chuyển mà trái bỏ giác tánh, hiệp vào vọng trần, quên gốc mà chạy theo ngọn, vọng tạo các nghiệp chướng, mỗi mỗi theo nghiệp mà vin níu, lần lớp cuốn theo trần lao. Vốn đồng nhứt như, đến ngọn thành khác, chia thành các đường, bốn loài sáu nẻo, hình loại muôn ngàn, đều là nghiệp duyên huân tập, hình thành mỗi loại khác nhau, đó là quan niệm cơ bản của Phật học, nương theo đây mà nhận thức, quyết định cơ sở Phật học. Như vậy trong tâm có nhận thức rõ ràng đích xác, khi tìm hiểu vấn đề, mới tránh khỏi tâm tình hoảng hốt bất định, lại cũng không có tình hình thoạt tiến thoạt thoái. 305 Bước đầu học Phật, phải trước tịnh ác nghiệp, thoát ly khổ não ba đường ác, đặng thân ở cõi người cõi trời, sau đó mới học tập chánh pháp, giải tỏa nghiệp mờ tối, tỉnh ngộ bến mê, nhẫn đến dứt các phiền não, chứng vào niết bàn, siêu thoát ba cõi, hằng ra con đường khổ não.

Muốn liên tưởng khỏi đọa khổ trong ba đường ác, việc trước tiên phải tiêu trừ ác nghiệp đời trước, đó là chỗ độc đáo đặc biệt trong Phật Pháp, cao minh hơn các ý kiến. Phật là Thánh trong quả Thánh (vượt hơn Tiểu Thừa tứ Thánh, trên Tam Hiền, thập Thánh của Đại Thừa), trời trong các vị trời (chẳng phải là hai mươi tám cõi trời trong ba cõi, mà chính là trời đệ nhất thắng nghĩa), thường dùng Phật nhãn thấu triệt nguồn gốc của pháp giới, đem trí lực quyền xảo phương 306 tiện, đến chỉ dạy phương pháp cứu giúp chúng sanh thoát ly khổ ách. Tổ sư Huệ Năng nói: “Lúc mê nhờ thầy độ, khi ngộ tự chống chèo.” Rõ ràng hiểu biết đạo lý Phật Pháp, phải chính mình tự phát tâm tu hành. Tiêu trừ ác nghiệp có hai phương pháp:

Một là phải phát tâm hổ thẹn. Hai là phải đem tâm chí thành. Trước chư Phật tỏ bày sám hối.

Như trong kinh đã nói: “Tạo nghiệp địa ngục, tự mình sợ hãi, khởi tâm tăng thượng, sanh tâm hổ thẹn, nhàm ác bỏ lìa, trang trọng sám hối, lại không tạo nữa.” Do đó trong văn sám hối cũng nói: Về trước đã tạo các nghiệp ác, Đều bởi tham, sân, si vô thỉ, 307 Từ thân, miệng, ý mà sanh ra, Tất cả con nay xin sám hối.

Hay ý nghĩa cao hơn còn có bài văn sau đây: Tội từ tâm khởi đem tâm sám, Tâm nếu khi diệt, tội cũng diệt;

Tội hết, tâm diệt thảy đều không, Như thế gọi là chơn sám hối.

Hai bài kệ trên, bài trước là sám hối về sự, năm vóc gieo xuống đất, phát tâm chí thành, trang trọng trình bày, những tội lỗi của mình, phát xuất từ ba nghiệp, cầu xin ngôi Tam Bảo thương xót không chấp, xá miễn những lỗi lầm trước, dần dần trong sáng như băng tuyết.

Còn bốn câu sau thuộc về lý sám hối, cần phải quán tâm, nếu thấy thật tướng, vọng 308 tâm chóng dứt, tội không chỗ đứng, như thế quán tâm lý sám hối, mặc dù nhổ hết trọng tội căn bản, nhưng không dễ gì làm. Phổ thông đều dùng sự sám hối làm chủ yếu, mỗi người phải tự làm việc so sánh.

1. Tâm hổ thẹn: Tâm nầy rất quý giá cải đổi tâm lý mới mẻ, trở thành trạng thái nhiệm mầu. Phàm người phạm tội, phần nhiều là tư tưởng ấu trĩ, quan niệm đạo đức quá cạn cợt, đồng thời cũng không biết đến lợi hại, tội phước hậu quả, nhờ một thời xung động ý chí và đánh thức tâm lý phiền não, thường thường tội nghiệp sau khi tạo tác, hoặc nhận tự trách trên lương tri và xã hội cùng bạn bè phê bình và chê trách, lúc ấy tâm hổ thẹn tự nhiên phát sanh. Chữ hổ là hổ thẹn với mình (lương tâm), sợ bị 309 2. lòng mình cắn rứt. Chữ thẹn là hổ thẹn với người (ngoại nhơn), sự chê trách của xã hội bên ngoài, người ngoài chê bai phỉ nhổ; lúc ấy tâm lý sợ hãi, khích động phát ra tâm tình thay đổi việc lỗi lầm đã qua, mở phát tâm niệm tự giác, phản tỉnh lỗi lầm về trước, đau trách lương tâm, ăn năn hối hận đổi lỗi, dứt tâm tương tục, tôn trọng làm dân mới, tấm lòng phấn chấn, chí đồng thánh hiền. Nhờ đó tâm tình đổi mới, yến sáng giác ngộ tự hiện.

Ấy là điều kiện đầu tiên, tiêu diệt được tội nghiệp. Cổ đức nói: “Người có tâm hổ thẹn không dám làm ác.”

Tội nghiệp đầy trời: Cấm không trụ

một chữ hối, phương pháp sám hối, chẳng những dạy diệt nghiệp hiện tại, đồng thời cũng hay tiêu diệt tội đời 310 trước, mức độ tiêu diệt, chỉ ở nơi trang trọng và khinh xuất của tâm thành. Do đó, nên trong kinh nói: “Đem tâm tăng thượng, trang trọng sám hối.”

Chữ sám là tiêu trừ tội lỗi trước. Chữ hối là quý ở chỗ không làm lại lỗi trước. Như vậy tội trước đã diệt, không làm lại lỗi sau. Trước sau chỉ là trong sạch thanh tịnh tâm hồn. Như vậy mới hay đóng ngăn cửa ba đường ác. Quan trọng trong sự sám hối, đức Phật dạy, có nghi thức pháp sự, trước khi sám hối, phải phát tâm thành kính, không thể chỉ làm cho có lệ, phải đem tâm cung kính chí thành, kính dâng hương hoa quả phẩm, cúng dường ngôi Tam Bảo. Người sám trước hết phải tắm gội, mặc y phục sạch sẽ, hoặc y cũ thanh tịnh, ở trước điện Phật phát lồ các tội nghiệp, chí tâm 311 trình bày, đau lòng sám hối, cầu điển quang Phật xá miễn. Như thể thức long trọng, chắc chắn tiêu trừ tội nghiệp về trước.

Trên đã thuật hai biện pháp sám hối, như pháp mà làm, còn thuộc về cách thức để dùng, chỉ từ nay về sau, làm thế nào bảo trì không phạm tội nghiệp mới. Đây thuộc về việc khó. Đương sự cần phải hằng gìn giữ, trước sau như một. Ngạn ngữ có câu: “Biết mà cố ý phạm, tội gia tăng gấp hai.” Phật pháp cũng như thế. Không biết tạo tội còn cho Sám hối, biết mà lại phạm, rừng tội khó dung. Do đó ban đầu học Phật pháp, dùng lòng tin sâu vào, nếu trưởng thành ở trong Phật Pháp, dùng giới an trụ. Thế nên người học Phật, trước phải đem tâm sám hối, tôn trọng làm người mới, còn các lỗi 312 nho nhỏ, cũng cần phải sám hối, tiêu diệt cho hết nghiệp chướng. Liền sau đó là luôn trau dồi giới, định, huệ, ba vô lậu học. Trước ngăn ba đường ác, kế đến vượt lên cõi người cõi trời, chót sau hoàn thành con đường giải thoát, thông đến lãnh vực hiền thánh; nhơn sinh được một vĩ nghiệp Hiền Thánh, từ đây thành tựu. Ấy là mục đích tu học Phật pháp. Ấy là Phật pháp cứu thế độ nhơn. Kinh Niết Bàn nói: “Tất cả chúng sanh gồm có hai hạng:

Một là hạng có trí huệ.

Hai là hạng ngu si.

Nếu hay tu tập thân giới tâm huệ, ấy gọi là người có trí.

Nếu không thể tu thân giới tâm huệ được, ấy gọi là ngu si.

Như thế nào gọi là không tu thân? Nếu không thu nhiếp năm tình cùng các căn, gọi là không tu thân vậy. Không thể thọ trì bảy thứ tịnh giới, (thân ba, miệng bốn) gọi là không tu giới, không điều phục tâm (không tu thiền định), gọi là không tu tâm. Không thật hành hạnh Phật, gọi là không tu huệ.

Tuy nhiên, siêng tu sám trừ nghiệp đời trước, nếu không tu thân giới tâm huệ, tội nghiệp mới không thể ngăn cản, đã hiểu biết mà cố ý phạm, vẫn khó khỏi khổ trong ba đường ác, nên gọi là ngu si. Hiện nay một số đệ tử Phật, phần đông phạm phải bịnh nầy, mặc dù đối với ngôi Tam Bảo thành kính, cũng tin tưởng có hiệu năng tiêu tai khỏi nghiệp, mỗi thời gian thường tham gia pháp hội tiêu tai, nhưng đối với 314 tâm tu tập thân giới tâm huệ, luôn luôn phát triển đúng mức, trái lại đối với chính mình hiện tại và tương lai bị ảm đạm không có yến sáng, chẳng phải chỗ làm của hàng trí giả.

PHÀM LỆ

Kinh Nghiệp Báo Sai Khác nầy, tuy là giáo lý cõi người cõi trời, nghĩa lý thiển cận, không khó hiểu biết, chỉ là Phật pháp quý trọng ở chỗ thực hành, có thực hành mới được thực lợi ích. Ấy là kiến giải và thật hành đều tôn trọng, mới hay thông suốt đến bờ giác ngộ. Có thể là một số Phật giáo đồ đều phạm lỗi nầy: Có sự tìm hiểu nhưng không trọng thật hành. Hiện tại khó khỏi cuồng vọng, tương lai quyết định bị khổ sanh trong đường ác. Có người tuy có thực hành, nhưng không tìm hiểu, mặc dù khỏi đọa vào đường súc sanh, tương lai có thể sa vào vực khổ, cả hai đều không phải kẻ khéo học. Cầu tìm hiểu, không sợ sâu xa, thỏa thích, thực hành quý ở nơi thiển cận. Bởi vì, ngày thường sinh hoạt, lời nói hành động, cử chỉ đều là biểu hiện đạo lý, nếu bỏ hạnh thiển cận nầy thì mối đạo không ở đây, riêng có phép nhiệm mầu, ai có thể tin chắc. Kinh nầy chính là chỉ bày, sinh hoạt hằng ngày, ngôn ngữ hạnh kiểm, cử chỉ, mỗi mỗi trong con đường tạo nghiệp, nó biểu hiệu hình tướng của đạo.

II

Nếu hay đọc hiểu KINH NGHIỆP BÁO SAI KHÁC nầy, phần chính yếu quan niệm nhân sinh hết sức chính xác, mỗi việc trong ngoài đều do sức nghiệp của chính mình, tuyệt đối nên hư, thành, bại, đều do chính mỗi người, quyết định không có sự an bài nào của Phạm Thiên hay Thần Ngã, không ai chi phối ngoài chính mình. Do đó, hay khiến các tầng lớp người quyết chọn con đường chính xác, nhận thức tối hậu của quyết định tánh; đối với con đường trước của chính mình, không có tâm tình mơ hồ và tâm lý kiêu hãnh; đồng thời hay phát tâm phấn chấn, tự cường dứt hết các duyên ác, gìn giữ chọn con đường lành, lập đại chí nguyện, tiến đến con đường Thánh Hiền, triệt để cải biến tư tưởng làm người. Trên con đường nhơn sanh thênh thang tiến bước lên quả Thánh, dùng tín niệm hân hoan, tinh thần dõng mãnh, hướng lên bờ giác ngộ mà tiến.

III

317 Trên đến cõi trời, dưới đến ba đường khổ, đều là phàm loại, bốn quả Tiểu Thừa, ba Hiền, mười Thánh Đại Thừa, đều là Thánh Hiền, đều dùng người làm bản vị hoàn thành. Người là căn bản của mười pháp giới; chư Phật, Bồ Tát hóa độ chúng sanh cũng dùng nhơn đạo chúng sanh làm cơ bản đối tượng. Nhơn vì trời người, đắm say nơi ngũ dục và trong thiền duyệt, không có tâm lãnh thọ đạo. Chúng sanh trong ba đường, khổ lớn đến thân, tự xem không rảnh, khó lãnh thọ sự giáo hóa. Hơn nữa, chúng sanh trong ba đường ngu si, không biết lý thâm sâu, pháp nhiệm mầu, khó mà lãnh hội, nên khó giáo hóa. Chỉ có nhơn đạo, khổ vui lẫn lộn, thọ lãnh lời dạy duyên sâu, sức trí cũng mạnh, hay ngộ pháp sâu xa, do đó người sống có duyên 318 tốt, nên ta phải quý tiếc, không thể cho mất cơ duyên.

IV

Tập kinh nầy, trước nêu đề mục, sau đó giải nghĩa, văn lý rõ ràng, làm cho độc giả, dễ hiểu từ trước đến sau, xem qua là hiểu liền. Mỗi một đề mục đều nêu 1,2,3, v.v… chữ số, thêm phần chặt chẽ.

V

Chú giải tập kinh nầy, xét chỗ văn nghĩa khó thông, hoặc là chỗ trong kinh có chữ Phạn, đem ra giải thích. Phàm có chỗ chú giải, đều đánh dấu con số để ghi. Phàm thấy có con số 1,2,3, v.v… đều có giải thích, hy vọng độc giả tham khảo tường tận.

PHỤ TRƯƠNG

Kinh Hoa Nghiêm, trong phẩm Ly Cấu Địa thứ hai, ngài Kim Cang Tạng Bồ Tát nói: “Có mười con đường bất thiện, mỗi mỗi nghiệp bất thiện, đều hay đọa vào ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, còn có hai nghiệp báo dư tàn.” Nay liệt kê đầy đủ như dưới đây: Mười con đường bất thiện, về bực thượng là nhơn địa ngục, bậc trung là nhơn súc sanh, bậc hạ là nhơn quỷ đói.

1. Những tội sát sanh, hay khiến chúng sanh, đọa nơi địa ngục, súc sanh, quỷ đói. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Chết yểu.

• Nhiều đau ốm.

2. Những tội trộm cắp, cũng khiến chúng sanh đọa trong ba đường xấu. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo: • Nghèo cùng.

• Của chung, không được tự tại.

3. Những tội tà dâm, cũng khiến chúng sanh, đọa trong ba đường dữ. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Vợ không trinh lương.

• Không được tùy ý quyến thuộc.

4. Những tội vọng ngữ, cũng khiến chúng sanh, đọa ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Bị nhiều phỉ báng.

• Bị mê hoặc bởi kẻ khác.

321 5. 6. 7. Những tội lưỡng thiệt, cũng khiến chúng sanh, đọa trong ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo: • Quyến thuộc trái lìa.

• Thân tộc ác tệ.

Những tội ác khẩu, cũng khiến chúng sanh, đọa trong ba đường dữ. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Thường nghe tiếng ác. • Nói nhiều sự kiện tụng.

Những tội thêu dệt lời nói, cũng khiến chúng sanh, đọa ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Nói không ai nghe theo.

• Nói không rõ ràng. 322 8. Những tội tham dục, cũng khiến chúng sanh, đọa trong ba đường dữ. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo: • Tâm không biết đủ.

• Nhiều ham muốn không nhàm chán.

9. Những tội tức giận, cũng khiến chúng sanh đọa trong ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Thường bị người khác tìm hay dở.

• Hằng bị sự não hại của kẻ khác.

10. Những tội tà kiến, cũng khiến chúng sanh, đọa trong ba đường ác. Nếu sanh trong loài người, bị hai thứ quả báo:

• Sanh trong nhà tà kiến.

• Tâm họ dua nịnh.

323 Phật tử! Mười con đường nghiệp bất thiện, hay sanh cõi này, vô lượng vô biên, chúng sanh chịu khổ!

HẾT

Cùng một tác giả

324 22. Comprendre Le Bouddhisme en une heur – 1996 – France 23. Kinh Vô Lượng Thọ & Pháp Môn Niệm Phật – 1996 – France 24. 25. Giảng Giải Kinh Viên Giác – 1997 – France Giảng Giải Bốn Kinh Của Phật Tổ (Bát Đại Nhân Giác/Bốn Mươi Hai Chương/Di Giáo & Nghiệp Báo Sai Khác) – 1998 – France 26. Thơ, Con Đường Thành Phật – 1988

Kinh Sách sẽ xuất bản

- Kinh Tăng Nhất A Hàm - Đức Phật Nói Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập - Kinh Sám Tụng Niệm (hoàn toàn bằng Việt nôm)

Hoa thơm hoa đến ở nơi nào, Mùi thơm bay tỏa vẫn ngạt ngào, Nếu làm thiện ác, hai đường nghiệp, Theo dõi cùng nhau tránh được sao?

Các loài chim nương ở cây rừng, 326 Sáng đi chiều lại nối tưng bừng, Tình cảnh chúng sanh cũng như thế, Vương vấn thời sau lụy không ngừng! Kinh Chánh Pháp Niệm Xứ

Trở về mục lục http://www.quangduc.com/tacgia/thichhuyenvi.html http://www.quangduc.com/ipad/index.html http://www.quangduc.com/kinhdien-2/index.html

Đánh máy: Nhuận Giai. Proofread: Giác Viên Trình bày: Tịnh Tuê Cập nhật: 1-1-2012 327