Bốn Kinh Của Phật Tổ

người mà không bỏ. Ví như lưỡi dao bén có dính chút mật, không đủ ngon một bữa

ăn, trẻ con liếm đó thì bị tai nạn lưỡi đứt. Đây là chương thứ hai mươi hai. Nói rõ mùi vị tài sắc thì ít nhưng tai hại quá nhiều. Người có trí không thể bắt chước trẻ con kia làm càn.

Đức Phật dạy: Người bị ràng buộc bởi vợ con nhà cửa, các thứ ấy còn hơn lao ngục; lao ngục còn hy vọng có ngày ra khỏi. Vợ con không có niệm xa lìa. Tình ái và sắc dục, đâu nên chạy theo đuổi bắt. Mặc dù có lo miệng cọp, tâm phải giữ cẩn thận. Nhảy vào bùn tự chìm đắm, nên gọi là phàm phu. Thấu đặng cửa nầy là bậc La

Hớn xuất trần.

Đây là chương thứ hai mươi ba. Sâu sắc chỉ rõ người bị chôn vùi bởi vợ con nhà cửa, khuyên mau chóng xa lìa. Cõi Dục dùng82 nam nữ bà con làm vợ con, các thứ cung điện làm nhà cửa; cõi Sắc dùng vị thiền làm vợ con, tứ thiền thiên làm nhà cửa; cõi Vô Sắc dùng si định làm vợ con, cõi trời tứ không làm nhà cửa. Ái kiến luôn thu hút, họa hoạn đồng như miệng cọp. Theo hạng mà luận. Nhị thừa dùng một vị giải thoát làm vợ con, thiên chơn niết bàn làm nhà cửa. Quyền giáo dùng du hý thần thông làm vợ con, ra chơn vào tục làm nhà cửa. Làm sao thấu suốt đặng không có hai môn, mới hoàn thành được quả trung đạo vô sanh.

Đức Phật dạy: Ái dục không có chi hơn sắc. Tham muốn của sắc rất là trọng đại không gì hơn, nhờ có một, nếu khiến hai bên đồng; những người khắp trong thiên hạ, không thể làm đạo, đắc đạo vậy.

83 Đây là chương thứ hai mươi bốn. Sâu sắc chỉ rõ dục là bịnh nặng của chúng sanh. Kinh Phật Đản nói: “Tâm dâm dục không trừ,cõi trần không thể ra.”

Đức Phật dạy: Những người ái dục, cũng như kẻ cầm đuốc đi ngược gió, chắc chắn lo sợ cháy tay.

Đây là chương thứ hai mươi lăm. Dạy rõ ái dục không thể tập gần. Ngược gió mà cầm đuốc, chưa có người nào không cháy tay.

Tập gần ái dục, làm sao khỏi tổn pháp thân thanh tịnh, hại cho tay phương tiện. Thiên thần dâng ba nàng ngọc nữ lên Phật, muốn phá hoại ý Phật. Đức Phật nói: Các đãy da hôi thối, đến đây làm gì.

Đi mau đi! Ta không dùng! Thiên thần càng kính phục, nhơn đó hỏi ý Phật. Phật 84

vì Thiên thần giải nói. Các vị nghe xong

chứng đặng quả Tu Đà Hoàn.

Đây là chương thứ hai mươi sáu. Chỉ rõ đức Phật không bị ma vương nhiễu hại, mà lại còn giáo hóa ma vương. Thiên thần tức là ma vương ba tuần. Khi Phật sắp thành đạo, trước hết Ma vương khởi binh giáp đến triệt hạ, nhưng không hại được Phật, kế đó dâng hiến ba nàng ngọc nữ, cũng không thể nhiễu hại được Phật, chúng mới quy đầu. Đức Phật giáo hóa cho họ chứng được sơ quả Tu Đà Hoàn. Người hay quán sát các nữ nhơn cũng chỉ là đãy da hôi thối thì ý dâm được trừ diệt, mình và người đều lợi. Đức Phật dạy: Luận về người làm đạo, cũng như gỗ lớn ở tại sông, theo dòng nước mà đi, không chạm hai bên bờ, không bị người lôi kéo, không bị quỷ thần ngăn cản, không bị dòng nước xoáy đứng một chỗ, cũng không bị mục hư. Ta bảo vệ cây nầy, sẽ vào trong biển. Những người học đạo, không bị tình dục cuống hoặc, không bị tà ma nhiễu hại, tinh tấn vô vi. Ta bảo đảm người nầy chắc chắn đắc đạo.

Đây là chương thứ hai mươi bảy. Thí dụ rõ người học đạo phải xa lìa các chướng ngại.

Hai bờ là dụ cho tình dục: Kiến tư tình dục và vô minh tình dục. Kiến tư tình dục bị đắm nhiễm con đường sanh tử như gặp bờ bên nầy; vô minh tình dục bị đắm nhiễm cảnh niết bàn như gặp bờ bên kia. Người và quỷ thật là để dụ cho các tà ma. Lưới ái ràng buộc, như bị người lôi kéo, thấy lưới ngăn che, như bị quỷ thần ngăn cản. Dòng nước xoáy đứng một chỗ, chính cùng tinh tấn trái 86 nhau, mục hư chính cùng vô vi trái nhau. Bởi vì không thể trực tâm chánh niệm chơn như, mỗi khi muốn tiến mà trái lại thoái lui, như nước chảy quá mạnh bị xoáy, không thông pháp tánh vô vi thì trước tướng để tu phước huệ, cuối cùng thành hư mục. Thế nên không bị tình dục, sanh tử niết bàn cuống hoặc, không bị ái kiến các tà nhiễu loạn, chánh niệm chơn như để tinh tiến rõ thông pháp tánh vô vi, như vậy việc đắc đạo chắc chắn được bảo đảm.

Đức Phật dạy: Cẩn thận chớ nên tin ý của ông; ý ông không thể tin được. Cẩn thận chớ cùng sắc gặp gỡ, gặp gỡ sắc họa liền sanh. Chứng đặng quả A La Hớn rồi, mới nên tin được ý ông.

Đây là chương thứ hai mươi tám. Sâu sắc dạy bảo ý như con ngựa khó điều phục. Họa sắc phải nên tránh. Chúng sanh từ vô thỉ đến nay, chỉ vì buông lung tình dục chạy theo ý thức, phải chịu luân hồi quá lâu, chưa chứng quả A La Hớn, thường cùng vô minh ái kiến, ngã mạn đồng phát khởi, đâu nên tin ý ông mà không dõng mãnh.

Đức Phật dạy: Cẩn thận chớ nhìn sắc đàn bà, cũng chớ cùng nhau nói chuyện, nếu cùng nói chuyện, chánh tâm suy nghĩ. Ta là vị sa môn, đương ở đời ác trược, phải giống như hoa sen ở dưới bùn lầy, tưởng người già như mẹ, người lớn như chị, kẻ nhỏ như em, trẻ thơ như con, sanh tâm độ thoát, dứt bặt niệm xấu.

Đây là chương thứ hai mươi chín. Trình bày rõ phương thức xa tránh người nữ để dứt ác tạo lành vậy. Trước dùng hoa sen không nhiễm mà tự đợi kỳ, đó là chánh niệm tự lợi;

lại xem như mẹ, như chị, như em, như con mà độ thoát cho họ, đó là tâm từ lợi tha, đã cùng hai lợi tương ưng, niệm ác tự nhiên tiêu diệt.

Đức Phật dạy: Luận về người làm đạo, như mặc cỏ khô, lửa đến phải tránh. Người tu hành thấy ái dục, cần phải xa lánh.

Đây là chương thứ ba mươi. Chỉ bày dạy biểu xa lìa các tình dục, chớ nên để lửa tình dục nó thiêu hại. Sáu căn tình, giống như cỏ khô, sáu trần cảnh dụ như lửa mạnh. Lúc chưa đến tâm cùng cảnh cả hai phải không, cần phải xa lìa để được hạnh thù thắng.

Đức Phật dạy: Có người lo sợ không ngăn chận được dâm dục, muốn tự đoạn âm.

Đức Phật dạy: Nếu đoạn âm kia, không bằng đoạn vọng tâm. Tâm như người chỉ89 huy, người chỉ huy nếu ngưng hoạt động, thì bao nhiêu người tùy tùng đều ngưng hết. Tâm tà không chấm dứt thì đoạn âm không ích gì cả. Đức Phật vì đó mà nói bài kệ:

“Ái dục sanh ở nơi ý ông, Ý ông nghĩ vọng thì nó sanh, Hai vọng tâm, mỗi đều tịch tĩnh, Chẳng phải sắc cũng chẳng phải hành.” Đức Phật nói bài kệ nầy là bài kệ của

Phật Ca Diếp.

Đây là chương thứ ba mươi mốt. Chỉ rõ muốn đoạn ái dục phải đoạn từ vọng tâm.

Phương pháp đoạn vọng tâm, xét ái dục từ vọng ý sanh, lại cũng cùng tư tưởng sanh, chỉ phải biết tư tưởng nầy là tự mình sanh? Hay tự người khác sanh? Chung nhau sanh? Hay không có nguyên nhơn sanh? Lại nữa, tư tưởng nầy là ở trong hay ở ngoài hay ở cả hai bên? Là ở từ quá khứ, hiện tại, hay vị lai? Thời gian quán sát như thế, tư tưởng vắng lặng, vì tư tưởng vắng lặng, ý liền tịch tĩnh, vì ý tịch tĩnh, ái dục liền im bặt, vì ái dục im bặt, quán sát tất cả sắc như bóng trong gương, tức là chẳng phải sắc, quán sát tất cả hạnh như bọt nước, mây trôi v.v… tức là chẳng phải hạnh. Từ xưa, các đức Phật triển chuyển truyền trao, chẳng qua chỉ truyền phương pháp phương tiện điều tâm nầy mà thôi.

Đức Phật dạy: Người từ ái dục sanh ra lo nghĩ, từ lo nghĩ sanh ra sợ sệt; nếu xa lìa ái dục, thì đâu có lo gì sợ gì!

91 Đây là chương thứ ba mươi hai. Xét nỗi lo sợ trong đường ái dục mà khuyên người đoạn dục bỏ ái. Chúng sanh từ vô thỉ đến nay, vọng nhận bốn đại là thân tướng của mình, vọng nhận sáu trần duyên bóng dáng là tâm tướng của mình, chấp trước tham luyến không chịu tạm bỏ, liền sanh các thứ lo rầu, các thứ sợ hãi. Chỉ dùng quán thân bốn đại, biết thân không có tự ngã, dùng bốn đại vận dụng quán tâm, biết tâm vô thường, ái dục đã đoạn, sợ sệt tự trừ.

Đức Phật dạy: Luận về người làm đạo tu hành. Ví như một người cùng với muôn người chiến đấu. Mặc áo giáp ra trận, ý hoặc bị khiếp nhược, hoặc nửa đường thối lui, hoặc chiến đấu mà chết, hoặc đắc thắng khải hoàn. Sa Môn học đạo, phải nên kiên trì tâm của mình, tinh tiến dũng 92

mãnh, không sợ cảnh trước mặt, phá diệt

các quân ma, mà chứng được đạo quả. Đây là chương thứ ba mươi ba. Ví dụ nói rõ những người tu hành làm đạo, phải đầy đủ giới định huệ, chuyên ròng tâm học đạo. Ví như một người, từ vô thỉ các mê lầm huân tập mê lầm. Ví như muôn người, thọ trì giới thanh tịnh. Ví như người mặc áo giáp, duy nhất kiên trì tâm kia thì không có ý khiếp sợ. Đây là sức trì giới. Tinh tấn dõng mãnh thì không thối lui giữa đường. Đây là sức định vậy. Không sợ cảnh trước thì chiến đấu cho đến chết. Đây là sức huệ. Hợp lại ba sức nầy, phá diệt các ma từ vô thỉ, mà chứng đạo quả. Đây là đắc thắng khải hoàn.

Sa Môn ba đêm tụng kinh Ca Diếp Phật Di Giáo, tiếng nghe rất buồn thảm, suy hối muốn thoái lui. Đức Phật hỏi vị Sa Môn, khi ông còn ở tại gia, thường làm nghề gì? Sa Môn đáp: Con thích đánh đàn cầm. Đức Phật hỏi: Khi dây đàn dùn thì thế nào? Sa Môn bạch: Nó không kêu. Phật hỏi tiếp: Dây đàn thẳng thì thế nào? Đáp: Khó nghe tiếng tốt. Phật hỏi: Không dùn, không thẳng trung dung thì tiếng nó như thế nào? Sa Môn bạch: Thì tiếng nó rất hay. Đức Phật dạy: Sa Môn học đạo cũng như thế. Tâm nếu điều thích, đạo mới có thể đặng. Đối với đạo nếu làm quá hăng say, hăng say thì thân phải nhọc mệt, thân mà nhọc mệt thì ý liền sanh phiền não. Ý nếu sanh phiền não thì việc tu hành phải thoái lui. Tu hành mà thối lui thì tội chướng chắc chắn gia tăng. Chỉ có thanh tịnh an lạc, đạo tâmmới không thoái thất! 94 Đây là chương thứ ba mươi bốn. Chỉ rõ phương pháp học đạo, phải khéo điều thân điều tâm, chớ cho trì hoãn hay gấp rút, mất hết thăng bằng. Nhà Nho cũng nói: Tiến quá nhanh thì thoái quá dễ. Lại cũng nói: Chớ quên chớ trễ. Bởi vì quả tam thừa muốn đạt, phải hành động như thế.

Đức Phật dạy: Người tu như người giũa sắt, bỏ rĩ thành đồ hữu dụng, đồ được tinh hảo. Những người học đạo, bỏ tâm cấu nhiễm, tu hành được thanh tịnh. Đây là chương thứ ba mươi lăm. Ví dụ chỉ rõ cấu nhiễm không thể không trừ. Khi trừ được cấu nhiễm, liền thành thanh tịnh. Ấy gọi là chỉ cần dứt hết tình phàm, ấy là rõ được Thánh chứ chẳng có tìm hiểu Thánh nào khác, chỉ bỏ pháp mê lầm, để cho pháp sáng suốt hiển lộ. Thành Phật làm Tổ đâu có ở ngoài tâm mà được, chẳng qua tịnh trừ tập khí mà thôi.

Đức Phật dạy: Người xa lìa con đường ác, đặng làm thân người là khó, đã đặng làm người, bỏ nữ thành nam là khó, đã đặng thân nam, sáu giác quan hoàn hảo là khó, sáu giác quan đã đủ, được sanh nơi trung tâm văn hóa là khó, sanh nơi văn hóa, gặp được Phật ra đời là khó, đã đặng gặp đạo, phát khởi lòng chánh tín, phát tâm bồ đề khó hơn, đã phát tâm bồ đề, không thấy tu không thấy chứng mới là khó nhứt.

Đây là chương thứ ba mươi sáu. Triển chuyển chỉ rõ những việc khó được để sâu sắc cảnh tỉnh người, khiến cho không mất duyên lành. Chẳng thông suốt không thấy tu không thấy chứng, thì sao gọi là chơn chánh phát tâm bồ đề, không phát tâm bồ đề chơn chánh, đâu gọi là tâm chánh tín, không phát khởi tâm chánh tín, đâu gọi gặp đạo, gặp Phật đâu có ích gì, đã gặp cũng như không gặp, thì sanh ở giữa nước cũng như biên địa59, mà đã ở biên địa thì sáu căn có đủ cũng như không đủ, đã sáu căn đủ cũng như không đủ, thì dù người nam cũng không phải người nam, đã là người nam không thành người nam, thì thân người nào có khác ở theo con đường ác. Yên tịnh mà suy nghĩ, phải phát tâm bồ đề mới chóng ngộ yếu chỉ không thấy tu không thấy chứng.

Đức Phật dạy: Phật tử xa ta vài nghìn dặm, nhớ nghĩ giới của ta, quyết được đạo quả; ở bên mặt bên trái ta, tuy thường thấy ta, nhưng không thuận giới ta, trọn không đắc đạo. Đây là chương thứ ba mươi bảy. Sâu sắc chỉ rõ tâm gần thì gần, tâm xa thì xa, nhưng không dùng hình tích luận xa hay gần. Lời vàng tiếng ngọc của Phật, trọng giới như thế. Đệ tử đời mạt pháp60, tại sao không suy nghĩ? Trong Luật Tăng Kỳ nói: Nước Ba La Chỉ có hai vị tỳ kheo, cùng làm bạn đến nước Xá Vệ ra mắt đảnh lễ đức Thế Tôn. Đường xa giữa đường khát nước, toàn là sa mạc không có nước uống. Xa xa phía trước có một giếng cạn. Một vị tỳ kheo bụm nước liền uống. Tỳ kheo khác thấy trong nước có vi trùng không dám uống. Vị tỳ kheo uống nước hỏi rằng, sao sư huynh không uống?

Vị kia trả lời: Đức Thế Tôn chế giới luật, không được uống nước có vi trùng. Vị tỳ kheo kia lại khuyên rằng: Sư huynh gắng uống chớ không khéo khát quá thì chết không được yết kiến đức Thế Tôn. Vị trưởng lão đáp: Ta thà mất thân mạng, không hủy phạm giới cấm của Phật, liền để chịu khát đến chết, thần thức sanh lên cung trời Đạo Lợi61, thân trời đầy đủ, đêm đó trước đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, nghe pháp chứng đặng pháp nhãn tịnh. Vị tỳ kheo uống nước, qua ngày hôm sau, mới đến chỗ đức Phật. Phật biết rõ duyên cớ nhưng hỏi: Ông từ đâu đến và đi với ai? Vị tỳ kheo liền thuật lại các việc vừa xảy ra hôm qua. Đức Phật quở: Ông là người si mê, ông không thấy được ‘Phật.’ Nếu muốn nói thấy Phật thì vị tỳ kheo trưởng lão chết kia đã thấy ‘Phật’ rồi. Tỳ kheo mà buông lung biếng nhác, không thu nhiếp các căn, mặc dù cùng ta một chỗ, nhưng xem như xa cách ta ngàn dặm. Kia tuy thấy ta, ta không thấy kia. Nếu có tỳ kheo, ở bên kia bờ biển, tâm không buông lung, tinh tấn tu tập không biếng nhác thúc liễm các giác quan, dù cách xa ta, ta thường thấy kia, tỳ kheo kia luôn luôn thân cận ta.

Đức Phật hỏi một vị Sa Môn: Mạng con người ở trong bao lâu? Sa Môn bạch: Mạng người ở trong vài ngày. Phật nói:

Ông chưa biết đạo. Hỏi Sa Môn khác:

Mạng người ở trong bao lâu? Đáp: Ở trong bữa ăn cơm. Đức Phật nói: Ông cũng chưa biết đạo. Lại hỏi vị Sa Môn thứ ba: Mạng người ở trong bao lâu? Vị nầy bạch rằng; Mạng người ở trong thở hít.

Đức Phật khen: Lành thay! Ông là người biết đạo. 100 Đây là chương thứ ba mươi tám. Chỉ rõ mạng người vô thường, không kể không biết. Một thời kỳ sắc cùng tâm luôn gìn giữ không gián đoạn, gọi đó là mạng căn. Chính y theo hạt giống bổn thức giả lập, không có thật pháp, hơi thở ra tuy còn, hơi hít vào khó bảo đảm, huống chi từng sát na, sát na mỗi niệm sanh diệt. Nếu không trầm tư quán sát, làm sao biết rõ. Thuở xưa bên Tây Vức, có một Quốc vương, không tin hiểu Phật pháp hỏi vị Tổ sư rằng: Ta thấy các khổ hạnh của ngoại đạo, còn không thể chiết phục tâm dâm, nhưng nay Sa Môn có bốn việc như ý thì sao đoạn được phiền não ư?

Tổ sư trả lời: Đại vương thử bắt một tử tội trong ngục, hai tay bưng bát dầu đầy, cho tên đao phủ cầm dao bén đi theo sau, nếu một giọt dầu không rơi ra ngoài, sẽ xá tội 101 khỏi bị chết. Nếu rơi một giọt, liền bị chết chém. Đồng thời bốn ngã đường, Vua ra lịnh cho cung phi mỹ nữ, đờn ca xướng hát, khắp mọi nơi ca múa, thử hỏi tử tội nhơn có nghe thấy gì không? Vua ra lịnh làm ngay các việc. Ra lịnh tội nhơn bưng bát dầu đầy, đi khắp bốn nẻo đường, nơi có đờn ca xướng hát, nhảy múa rầm rộ, nhưng một giọt dầu không rơi, nên tử tội kia được ân xá tội chết.

Vua cho lịnh đòi tử tội nhơn vào hỏi: Nhà ngươi đi bốn nẻo đường, có nghe thấy gì không? Tội nhơn tâu: Lúc đó con chỉ sợ một giọt dầu rơi là cổ con đứt, nên chỉ thấy dầu trong tay mà không thấy nghe gì cả. Tổ sư tâu với Vua rằng: Tội nhơn kia chỉ tiếc có một thân nầy thôi, mà đối với sắc, thanh, không dám thấy nghe; huống chi Sa Môn vâng lời Phật dạy: Đời là vô thường, thân là 102 vô ngã, đau đớn suy nghĩ khổ sanh tử vô lượng kiếp số, làm sao mà không lo đoạn phiền não. Các ngoại đạo kia v.v… không biết vô thường, vô ngã, chuyên môn khổ hạnh, chỉ là vô ích. Lúc ấy Đại vương mới tin phục lời Tổ sư giảng. Ôi! Thật rõ mạng con người ở trong thở hít. Đâu có đợi người đồ tể cầm dao theo sâu, tâm mới không buông lung ư?

Đức Phật dạy: Người học đạo giác ngộ.

Những lời Phật đã dạy, cần phải chánh tín thuận ích. Ví như ăn mật giữa và hai bên miệng đều ngọt. Kinh pháp ta cũng như thế.

Đây là chương thứ ba mươi chín. Chỉ rõ kinh pháp của Phật đều nên tin thuận, không nên vọng chia đạo, tiểu, đốn, tiệm, mà sanh tâm khinh trọng. Lời dạy của Phật, không luận quyền, thật, đều phải thực thi, khai quyền hiển thật. Bốn giáo mỗi giáo có bốn môn, mỗi môn có đủ bốn tất đàn62. Nay cố chấp tiểu, hủy báng đạo, chấp đại hủy báng tiểu, chấp sự bỏ lý, chấp lý bỏ sự đều trái với ý Phật. Đức Phật dạy: Sa Môn hành đạo, không nên như con trâu đá. Thân tuy hành đạo, nhưng tâm đạo không hành, tâm đạo nếu hành, đâu có dùng hành đạo. Đây là chương thứ bốn mươi. Nói rõ hành đạo ở nơi tâm, không ở nơi hình thức. Tâm không vào đạo, cứ chuyên nghi thức bên ngoài, cùng với con trâu đá đâu có khác gì!

Đức Phật dạy: Luận về người làm đạo,

cũng như con trâu, chở nặng, đi trong

bùn sâu, mệt nhọc không dám nhìn ngó hai bên, ra khỏi bùn lầy, mới có thể tỉnh dứt. Sa Môn phải quán tình dục63 rất dơ xấu hơn bùn lầy, luôn trực tâm nhớ tới đạo, mới khỏi đau khổ vậy. Đây là chương thứ bốn mươi mốt. Răn dạy người phải trực tâm nhớ đạo, nên nghĩ đến thời kỳ xuất ly tình dục. Đức Phật nói: Ta xem ngôi vị vua chúa cũng như hạt bụi xen qua kẽ hở, xem của báu vàng ngọc cũng như ngói đá, xem y phục lụa gấm cũng như vải xấu, xem đại thiên thế giới như trái ha tử, xem ao nước A Nậu cũng như dầu xoa chân, xem cửa phương tiện như nhóm hóa bửu, xem vô thượng thừa cũng như vàng lụa lúc chiêm bao, xem Phật đạo như hoa trước mắt, xem thiền định như cột tu di, xem niết bàn như giấc ngủ ngày đêm, xem điên đảo chính đính như sáu con rồng múa, xem sự bình đẳng như đất thật như nhất, xem sự hung hóa như cây bốn mùa. Đây là chương thứ bốn mươi hai. Kết thúc chỉ rõ con mắt Phật bình đẳng quán sát tất cả các sự vật để phá pháp chấp của chúng sanh. Nhơn gian một trăm năm bằng một ngày đêm trên cung trời Đao Lợi. Một đại kiếp ở Ta Bà bằng một ngày một đêm ở thế giới Cực Lạc, thì vương hầu vinh quý cùng bụi qua kẽ hở đâu có khác gì? Khí huyết của chư thiên, thuần là bảy thứ quý báu, đất nước Cực Lạc, vàng ròng làm thành, khi Di Lặc thành Phật đạo, đất nầy cũng đều thành lưu ly, huống chi vàng ngọc ngói đá là bốn thứ do cực vi tạo thành, đâu có gì quý trọng. 106 Y phục tuy hàng vải, chẳng qua để che thân hình, nếu để che đồ xấu hổ thì vải xấu đâu có hại gì. Đại thiên thế giới cũng là do tâm. Một trái ha tử cũng là duy tâm; quán tướng vốn là vọng, nên ở trong đó ngang dọc lớn như quán tánh nó vốn là chơn, thay đổi tâm đại thiên, chẳng phải lớn, chẳng phải nhiều: biến đổi tâm ha tử chẳng phải nhỏ chẳng phải ít. Nước ao A Nậu cùng dầu xoa chơn, so sánh theo đây thì biết.

Cửa phương tiện là thế nào? Các đức Phật đã thi thiết các phương tiện ba thừa, năm thừa64 bảy thánh tài65, chín cõi chúng sanh66 .

Chúng sanh bẩm thọ pháp bảo nầy khắc quả không dối. Song ở chư Phật, chẳng qua là thật thi quyền, đâu có pháp thật, cho nên chỉ như nhóm họp bửu hóa mà thôi. Vô thượng thừa, tuy là sự rất thật, song đều là lý tánh, đầy đủ của chúng sanh, ngoài tâm không có pháp. Nên nói viên mãn bồ đề, về “vô sở đắc67.” Như vàng lụa trong chiêm bao, đâu có vật gì là thật đâu.

Các thứ trong Phật giáo, là đối với phàm tình, tình chúng sanh không sinh, Phật đạo đâu có. Chỗ khác nói vô vi không khởi diệt, chẳng thật như hoa đốm giữa hư không. Tu di ra biển, gió sóng không thể dời đổi lôi cuốn. Song tu di là pháp không thật, chẳng qua là do bốn quý báu, bốn cực vi hợp thành. Thiền định cũng không pháp thật, chẳng qua là do các tâm, tâm sở, bốn phần hợp lại thành mà thôi. Sanh tử như đêm dài, bị vô minh ràng buộc, nên ngày đêm đều ngủ. Niết bàn như mặt trời treo, trí huệ khai thông, nên ngày đêm đều ngủ. Lưu chuyển trong đường sanh tử, chỉ là sáu giác quan, an lạc niết bàn, cũng do sáu căn, bỏ tánh giác hợp trần lao, gọi đó là điên đảo; nhưng thật không giảm; bỏ trần lao, hợp tánh giác, gọi đó là chính đính, mà thật cũng không tăng, nên chỉ như sáu con rồng múa, chẳng qua là đầu đuôi thay đổi lẫn nhau mà thôi.

Các pháp đã đều bình đẳng, thì tùy theo một pháp vi trần, tức cùng một chơn địa bình đẳng, chẳng phải lìa ngoài tất cả pháp, riêng có một “đại tổng tướng pháp môn68” chỉ là đầu đầu pháp pháp, đầu là đại tổng tướng pháp môn vậy. Y theo một chơn địa mà thi hành hóa đạo, như y theo quả đất mà có cây bốn mùa: Xuân thì sanh, hạ thì tươi, thu thì úa, đông thì rụng. Thay nhau sanh, thay nhau tươi, thay nhau úa, thay nhau rụng, sau rồi lại trước, trước rồi lại sau, khắp trong mười phương, suốt cả ba đời, đều là thần lực tự tại của như lai tạng tánh.

GIẢNG GIẢI KINH PHẬT NÓI BỐN MƯƠI HAI

CHƯƠNG Kinh nầy đốn giáo69, tiệm giáo70 gồm thâu. Ban đầu đề xướng hiểu biết tâm, thông căn bản, hiểu pháp vô vi. Gọi đó là Sa Môn.

Lại nữa nói tâm không ràng buộc đạo lý, cũng không kết nghiệp, không vọng niệm, không tạo tác, không thấy tu, không thấy chứng, không trải qua các địa vị, mà tự sùng tối, gọi đó là đạo. Tôn chỉ kim cang vô trụ, pháp môn bất nhị của Duy Ma Cật, không vượt ngoài ý trên.

Lại còn nói: Cúng dường cơm nghìn ức các đức Phật ba đời, chẳng bằng cúng dường cơm cho một vị, không niệm, không trụ, chẳng tu chẳng chứng. Luận về người không niệm, không trụ, chẳng tu, chẳng chứng. Đó là chỉ “Tự Tánh71 Thiên Chơn Phật”. Các đức Phật ba đời giác ngộ đến đây mà thôi, không có chi thêm nữa được. Trong các sự cúng dường, dùng pháp cúng dường là tối thắng. Pháp cúng dường là gì? Là biết được bản tâm của mình, hiểu rõ các pháp không tịch. Mỗi niệm nhớ Phật ra đời, mỗi niệm nhớ Phật diệt độ. Đó là cúng dường cơm cho một vị không niệm, không trụ, chẳng tu chẳng chứng. Há phải tìm bên ngoài ư? Đây là đốn giáo.

Ngoài ra trong kinh còn đơn cử bốn chơn đạo72, mười hạnh lành73 quở chê nhiễm dục, sách tấn phát tâm tu tịnh nghiệp, cảnh tỉnh đời là vô thường, giác ngộ huyễn hóa. Đây là tiệm giáo.

Luận về dục nhiễm không bỏ, thì hạnh thanh tịnh khó thành, hạnh thanh tịnh mà không thành, thì yến sáng của chơn tâm làm sao mà phát? Thế nên lại phải nhắc thêm tu là phải dứt ái nhiễm bỏ ham muốn để làm trợ duyên hành đạo, giữ chơn, nhưng điểm cốt yếu là phải trở về vô ngã. Liễu ngộ được vô ngã, tâm cấu tự hết, yến sáng của tâm thường hiện tiền.

Như thế đó gọi là pháp vô vi.

Thế nhưng, người trong thế gian thường tham mến hữu vi, không bỏ ái dục, đó là tại sao? Bởi vì không biết mạng người vô thường, thế giới huyễn hóa, được vui trong giây phút, nhưng bị ương lụy trong nhiều kiếp. Lưỡi dao có chút mật; cầm đuốc đi ngược gió, đấy là những lời nhắc cẩn thận.

Nếu ai có chí trượng phu74, kia không lo sợ lắm, nhưng phải tỉnh thức luôn luôn. Trong văn kinh nói: Đức Phật đã dạy: Ví như ăn mật, giữa miệng và hai bên mép đều phải ngọt. Người học đối với ý trên, phải hết lòng tìm hiểu, thì có thể vào được cửa của tất cả năm bộ kinh vậy. Một người hành đạo dung thông, thì kinh văn sống dậy.

Rất mong! GIẢNG GIẢI KINH DI GIÁO GIẢNG GIẢI KINH PHẬT DI GIÁO Giảng giải kinh nầy, phần lớn có chia làm hai. Đầu giảng về đề mục, sau vào chánh văn. Trong phần đầu lại chia làm hai: Một, chánh giải đề mục; hai, lược nói người dịch kinh. Đây là phần một.

1. CHÁNH GIẢI ĐỀ MỤC

KINH PHẬT DI GIÁO

Ba chữ Phật Di Giáo là tên riêng. Một chữ Kinh là tên chung. Chính trong tên riêng 114 Đức Phật là người năng thuyết, Di Giáo là pháp sở thuyết. Nhơn cùng pháp đều nêu ra, năng cùng sở đều giải bày. Chữ Phật nghĩa là giác. Chúng sanh nhiều kiếp sống trong chiêm bao, Phật dứt hết vô minh như từ chiêm bao tỉnh thức, đã tự giác rồi lại hay giác tha, giác ngộ tất cả sự vật đều rốt ráo, nên gọi là Phật. Lại nữa, tâm ở trong chiêm bao, tâm không thể diệt, gọi là bản giác, từ chiêm bao vừa tỉnh, biết rõ chiêm bao vốn không gọi là thỉ giác, đã từ chiêm bao tỉnh, chỉ một tâm thức tỉnh, lại không có hai tâm, gọi là cứu kính giác. Giác tánh nầy, muôn loài hàm linh đều đủ, không trước không sau. Thích Ca Mâu Ni, chẳng qua trước đặng chỗ đồng tánh của chúng ta, do đó thị hiện thành Phật đạo, là đạo sư chúng ta.

Lại nữa vì chúng ta nhiều đời mê lầm không giác ngộ, thế nên ở trong tánh không sanh, không diệt, lại bị sanh diệt. Ví như vầng mặt trăng ở trên trời, nước trong thì bóng mặt trăng hiện, nước đục thì bóng mất. Thế nên, Phật thật thường trú, chưa từng diệt độ, đặc biệt là chúng ta, một hạng phàm phu sống trong đời ác trược, xướng nói rằng nhập diệt, khiến sanh tâm buồn rầu luyến tiếc. Lại nữa đem tâm đại bi vô tận, cứu giúp chúng sanh vô biên, cho nên tuy thị hiện nhập diệt, nhưng lưu lại lời Di Giáo, tiếp dẫn đoàn hậu côn. Chữ Di là để lại, lưu lại, chữ Giáo là giáo huấn, chỉ dạy. Cũng như sách Nho đã nói ‘cố mạng’ cũng như người đời nói ‘lời di chúc,’ y theo đó mà hành, ấy thành pháp tử, không y theo đó làm trở thành người đại 116 nghịch tử, bất hiếu. Chữ Kinh là huấn pháp, huấn thường, đủ như chỗ khác giảng rộng. CŨNG GỌI LÀ KINH PHẬT THÙY NIẾT BÀN LƯỢC THUYẾT GIÁO GIỚI Chữ thùy là lúc gần nhập nhưng chưa nhập. Niết bàn là lìa lỗi dứt quấy, có nghĩa không sanh không diệt. Có bốn thứ niết bàn:

1. Tự tánh thanh tịnh niết bàn. Tức là

mọi sự vật xưa nay tướng thường tịch diệt. Phật cùng chúng sanh bình đẳng không hai, không tăng không giảm. Thế thì không luận ra vào.

2. Hữu dư y niết bàn. Nghĩa là hàng ba thừa (Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát)

đã đoạn kiến hoặc tư hoặc, đoạn hạt giống ràng buộc, nhưng chỗ nương quả ràng buộc, thân tâm còn tồn tại. Đây là đứng về lúc chứng quả vào.

3. Vô dư y niết bàn. Nghĩa là hàng ba thừa thân lạnh trí nguội, lại trở về bản thể không danh không vật. Nay chính đứng về luận nầy gần vào vậy.

4. Vô trụ niết bàn. Nghĩa là các đức Phật, chư Bồ Tát, vì có đủ trí tuệ, nên không trụ sanh tử, vì có đủ lòng từ bi, nên không trụ niết bàn. Không trụ sanh tử, nên hay không diệt mà thị hiện diệt;

không trụ niết bàn, nên không sanh mà thị hiện sanh. Đức Phật đã chứng vô trụ xứ niết bàn nầy từ lâu, nay vì có duyên độ tận chúng sanh, cho nên thị hiện để vào vô dư niết bàn, thật không đồng cái diệt hằng diệt của nhị thừa.

Lại nữa, niết bàn có ba ý nghĩa: 1. Tánh tịnh niết bàn tức là lý thể pháp thân, thế thì không vào không ra.

2. Viên tịnh niết bàn tức là bát nhã, đoạn mê lầm rốt ráo, minh hợp tánh chơn. Thế thì một khi vào hằng vào.

3. Phương tiện tịnh niết bàn tức là giải

thoát, phương tiện thị hiện, khởi các ứng hóa. Thế thì vài lần ra vài lần vào.

Nếu đem ba nghĩa đối với bốn thứ trên.

Tánh tịnh tức là tự tánh thanh tịnh niết bàn, cũng tức là thể vô trụ niết bàn.

Phương tiện tịnh, tức là dụng vô trụ niết bàn, ngoài ra còn có hữu dư y, vô dư y;

nếu ở trong phần nhị thừa thì nhiếp thuộc viên tịnh, dùng phần ít viên tịnh, chỉ rõ thiên chơn, chưa rõ trung đế, tục đế, chỉ tịnh kiến hoặc, tư hoặc và phần đoạn, chưa tịnh trần sa hoặc, vô minh hoặc và biến119 dịch. Nếu ở trong như lai phần thì nhiếp thuộc phương tiện tịnh. Khi mới thành đạo thị hiện đồng với hữu dư y của nhị thừa. Nay khi diệt độ thị hiện đồng với vô dư y của nhị thừa.

Lược nói là thế nào? Là đối với lúc bình nhựt nói rộng. Đây chỉ là đơn lược. Lại nữa đối với hạng đại căn cơ đã thấy giải trong Kinh Đại Bát Niết Bàn, còn đây chỉ giản lược mà thôi. 2. LƯỢC NÓI NGƯỜI DỊCH KINH Đời Giao Tần, Tam Tạng Pháp sư tên là

Cưu Ma La Thập dịch.

Vua Giao Hưng kiến thiết quốc gia, cũng xưng là Tần, cho nên gọi là Giao Tần. Tam Tạng là sao? Là tạng Kinh, tạng Luật và tạng Luận. Kinh bao trùm nhứt tâm. Luật 120 là quy chế ba nghiệp. Luận là khai huệ biện tài. Dùng ba học nầy tự làm khuôn phép cho mình mà cũng làm khuôn phép cho người, nên gọi là Pháp sư. Cưu Ma La Thập, dịch nghĩa là Đồng Thọ. Tuổi còn trẻ mà có đức lớn. Phiên tiếng Phạn thành tiếng Hoa, gọi đó là dịch.

Vào chánh văn chia làm ba:

I. Nói về phần tựa.

II. Nói về phần chánh tôn.

III. Nói về phần lưu thông.

I. PHẦN TỰA Phật Thích Ca Mâu Ni, đầu tiên chuyển bánh xe pháp độ cho ông A Nhã Kiều Trần Như. Sau chót nói pháp độ cho ông Tu Bạt Đà La, những người có duyên được độ, Ngài đã độ xong; đến121 dưới hai cây Sa La, chuẩn bị vào niết bàn, lúc ấy nửa đêm, vắng lặng không tiếng động, vì các đệ tử, lược nói pháp cốt yếu. Thích Ca dịch là Năng Nhơn, là họ của Phật. Mâu Ni dịch là Tịch Mặc, là tên của Phật. Đứng về họ thì sự tướng có khác, nên trong Luận xưng là biệt tướng. Đứng về tên, thì các đức Phật lý đồng, nên trong Luận xưng là Tổng Tướng. Lại nữa chữ Năng Nhơn thì đủ tâm từ bi, không trụ vô vi. Tướng nầy cùng nhị thừa (Thanh Văn, Duyên Giác) hoàn toàn khác. Tịch Mặc thì đủ tâm đại trí tuệ, không trụ hữu vi. Tướng nầy cùng với nhị thừa lược đồng. Đầy đủ hai tướng tổng và biệt nầy, gọi đó là Phật.

Nghĩa như trước đã giải. Luận xét câu nầy là pháp sư thành tựu công đức rốt ráo.

122 Đức Phật thành đạo rồi, nói pháp bốn mươi chín năm (49) độ người vô lượng vô số, nay nói trước sau để bao trùm thỉ chung. Ở tại vườn Lộc Giả, ba lần chuyển bánh xe pháp bốn đế, độ cho năm anh em ông Kiều Trần Như đầu tiên. Cho đến tên hội niết bàn, ông Tu Bạt Đà La là người được độ sau cùng. Nói câu chuyển pháp luân là sao? Đức Phật đem tứ diệu đế đã tỏ ngộ trong tâm mình, đưa vào tâm của tất cả chúng sanh, gọi đó là chuyển. Pháp này hay trừ phiền não nghiệp khổ ba chướng của chúng sanh, gọi đó là luân. Ngài Trần Như nghe pháp nầy, thấy được lý bốn đế, ra khỏi biển sanh tử, gọi đó là độ. Tiếng Phạn gọi là A Nhã, dịch nghĩa là giải, cũng gọi là vô tri.

123 Giải là thế nào? Rõ ràng thấy lý bốn chơn đế. Vô tri là sao? Căn bản trí75, chứng ngộ chơn lý, không còn năng, sở. Kiều Trần Như dịch là Hỏa Khí là họ của Tôn Giả. Tu Bạt Đà La dịch là Hảo Hiền, hoặc phiên dịch là Thiện Hiền, ông vốn ngoại đạo, ở tại thành Câu Thi Na, sống tới một trăm hai mươi tuổi (120t), nghe Phật gần nhập niết bàn, mới đến chỗ Phật, nghe pháp bát chánh đạo, chứng được sơ quả.

Nhơn đó ngài liền xuất gia, tiếp tục nghe pháp Tứ Diệu Đế thành bực A La Hớn76 . Trong chánh văn có hai câu: Đầu tiên chuyển bánh xe pháp và cuối cùng thuyết pháp. Luận giải đó là khai triển pháp môn, thành tựu công đức rốt ráo. Hai câu: Độ A Nhã Kiều Trần Như và độ Tu Bạt Đà La, luận giải gọi là đệ tử thành tựu công đức rốt ráo. Những người có duyên được độ, Ngài đã độ xong, nói rõ trí Phật soi xét căn cơ, hằng không quên mất, những chúng được lợi ích, số nhiều tính chẳng cùng tận. Luận nói là đại tổng tướng thành tựu công đức rốt ráo vậy.Sa la dịch là kiên cố.Song thọ là thế nào? Cây nầy có bốn phương, mỗi phương có hai nhánh, mỗi một nhánh tươi và mỗi một nhánh khô, nhánh trên hợp nhau, gốc dưới liền nhau, để tiêu biểu cho bốn đức77, phá trừ tám điên đảo78 , hoặc chỉ thấy một cặp, tức là tiêu biểu phá trừ đoạn kiến79, thường kiến80, theo đại cơ, tiểu cơ khác nhau, cho nên thấy khác mà thôi. Nửa đêm tức là tiêu biểu cho lý trung đạo. Đại thừa dùng chẳng phải tươi, chẳng phải khô làm trung đạo. Tiểu thừa dùng lìa đoạn lìa thường làm trung đạo. Vắng lặng là sao? Là tâm hành xứ diệt. Không tiếng động là thế nào? Là nói năng đạo dứt. Luận giải gọi bốn câu nầy là tự tướng nhơn quả, thành tựu công đức rốt ráo. Nói giữa hai cây là nhơn tự tướng. Gần vào niết bàn là tự tướng nhơn cùng quả. Lúc ấy nửa đêm là tự tướng chung. Vắng lặng không tiếng động là tự tướng quả. Các đệ tử là thế nào? Là bậc thượng thủ bà con, nhơn vị sai khác. Pháp cốt yếu là pháp gì?

79 Đoạn kiến: Ý kiến cho là dứt tuyệt. Ý kiến của kẻ chấp không, chấp vô thường. Ý kiến của kẻ cho rằng thân tâm con người ta, qua một đời nầy thì dứt hết, chẳng có chi là tội, phước, luân hồi, trái với 80 Thường kiến: Ý kiến cho rằng thân tâm là thường trú chẳng diệt. Cả hai ý kiến ấy, đều là biên kiến; Một bên cho rằng chết rồi mất hẳn. Một bên cho rằng chết rồi còn mãi mãi. 126 Tức là pháp vị sai khác của thế gian và xuất thế gian. Luận giải những câu nầy để phân biệt tổng tướng thành tựu công đức rốt ráo. Luận về gần nhập niết bàn thì không có cơ hội gặp lại nữa, đã đến giữa đêm là thời gian không nhiều, nên phải lược nói những điều cốt yếu. Lời tối hậu cảnh tỉnh sách tấn, chơn thật không thừa một chữ một ý. Phật tử phải khắc trong xương ghi vào lòng…

II. PHẦN CHÁNH TÔN

Phần nầy chia làm hai phần:

A. B. Chỉ rõ pháp cốt yếu chung của thế gian.

Chỉ rõ pháp cốt yếu riêng của thế gian. 127

Trong phần A chỉ rõ pháp cốt yếu chung

của thế gian lại chia ra làm ba phần. 1. Pháp cốt yếu đối trị tà nghiệp. 2. Pháp cốt yếu đối trị dừng khổ.

3. Pháp cốt yếu đối trị diệt phiền não. Phần 1) Pháp cốt yếu đối trị tà nghiệp lại chia ra làm bốn:

a. Nói rõ giới căn bản thanh tịnh.

b. Chỉ rõ phương tiện xa lìa giới thanh tịnh.

c. d. Nói rõ giới hay sanh các công đức.

Khuyên thật hành giới có nhiều lợi ích.

Giờ đây nói về phần thứ nhứt:

a. Chỉ rõ giới căn bản thanh tịnh. 128 Tỳ kheo các ông! Sau khi ta diệt độ, các ông phải tôn trọng giới luật, có giới luật cũng như tối gặp sáng, như người nghèo đặng của báu, phải biết giới luật là đại sư của các ông, giống như ta còn ở đời, không khác gì cả.

Tỳ kheo, Trung Hoa dịch là trừ đói, tức xưng ruộng phước vậy. Lại có đủ ba nghĩa. Một là bố ma, hai là khất sĩ và ba là phá ác. Song lời dạy của Phật, giáo huấn chung tất cả bốn chúng đệ tử, mà trong kinh mỗi chỗ, riêng nói tỳ kheo, cũng có ba nghĩa: Một chỉ xa lìa tướng vậy; hai là chỉ con đường phương tiện của đại thừa, cùng chung với nhị thừa;

ba là vị đứng đầu trong bốn chúng. Nói vị đứng đầu tức là bao trùm bốn chúng, cũng đều đồng hạnh xa lìa vậy.

Nói sau khi diệt độ là sao? Tức là thị

hiện nghĩa để lời dạy. Ba la đề mộc xoa, Trung Hoa dịch là bảo giải thoát, cũng phiên dịch là biệt biệt giải thoát, cũng nói rằng xứ xứ giải thoát. Đây tức là pháp diệt không cùng tận, y theo pháp thân nầy, vượt qua hai thứ chướng ngại, đặng độ ám chướng phiền não, nên nói như tối gặp sáng, đặng độ không, không chướng ngại căn lành, nên nói như người nghèo đặng của báu. Khi Phật còn tại thế, tôn Phật làm thầy. Phật diệt độ về sau dùng giới làm thầy. Không thể trì giới, thì đồng một nhà như cách muôn dặm; nếu hay trì giới thì trăm đời nào khác gì đồng thời. Miệng vàng lời thành thật như thế, vì sao bỏ đây tìm cầu gì khác! 130 b. Chỉ rõ phương tiện xa lìa giới thanh tịnh Người giữ giới thanh tịnh, không được buôn bán đổi chác, an để ruộng nhà nuôi dưỡng nhơn dân, tôi tớ súc sanh, tất cả các thứ trồng tỉa và các của báu, đều phải xa lìa như tránh hầm lửa.

Không được đốn chặt cây cỏ, khẩn đất đào vườn, hòa hợp thuốc thang, xem tướng tốt xấu, ngửa xem tinh tú, xét bước nên hay hư, trải số tính kể, đều không nên làm. Tiết độ thân khi ăn uống, thanh tịnh tự sống; không được tham dự các việc đời, thông đi sứ mạng, chú thuật thuốc tiên, kết bạn với các nhà hảo quý, thân cận với kẻ điệp mạn81 đều không nên làm, phải 81 Điệp mạn: Người ăn chơi, chưng diện hào nhoáng bên ngoài, khêu gợi. 131 chính mình đoan trang, chánh niệm cầu độ, không được bao chứa vít rạn, đưa ra các việc lạ đời để mê lầm dân chúng, đối với bốn thứ cúng dường, biết lượng biết đủ, tạm đủ các đồ dùng, không nên dồn chứa. Trong đây có hai đoạn văn chính. Từ đầu đến khẩn thổ đào vườn là hộ giới khiến không đồng tăng thêm lỗi của phàm phu.

Từ câu chiếm tướng cho đến câu không nên dồn chứa là hộ giới khiến không đồng ngoại đạo tổn trí. Trong phần đầu gồm có mười một (11) việc:

1. Không được đi buôn là tăng thêm lỗi phương tiện cầu lợi.

3. Không được đổi chác, sợ tăng thêm lỗi giao dịch cầu lợi; nếu y theo giá đời, không cầu lợi tâm, không phạm pháp thức buôn bán, như trong đại luật có nói rộng.

4. Không được an để ruộng vườn, là nơi làm tăng thêm lỗi, chỗ nơi rộng rãi cầu nhiều sự an ổn.

5. Không được chứa nuôi nhơn dân, sợ tăng thêm lỗi bà con. Đây chỉ ngoài bà con, người không đồng ý. 6. Không được nuôi tôi tớ, sợ thêm lỗi khó sanh tâm ty hạ. Khi hướng về các người nầy dễ sanh tâm ngã mạn.

7. Không được nuôi súc sanh, sợ thêm lỗi dưỡng sanh cầu lợi.

133 8. Không được trồng tỉa, sợ tăng thêm lỗi là nhiều công việc.

9. Không được chứa các của báu, sợ tăng thêm lỗi dồn chứa.

10. Đều phải xa lìa như tránh hầm lửa, sợ tăng thêm lỗi bất giác.

11. Không được đốn chặt cỏ cây, khẩn đất đào vườn, ấy là không thuận oai nghi và thêm lỗi tổn hại chúng sanh.

Mười một thứ nầy là các việc tăng thêm lỗi lầm. Tu hạnh Bồ Tát phải mau xa lìa, không nên gần gũi. Hoặc có chỗ nào vì đại chúng khai cho, đủ như trong đại luật đã nói, cần phải tinh tường xét lại.

Trong chánh văn thứ hai, trước ngăn chung năm việc, sau chỉ rõ ba chỗ về giới luật.

Trước năm việc là gì? Một là không được hòa hợp thuốc thang; hai là xem tướng tốt xấu; ba là ngửa xem tinh tú; bốn là xét bước nên hay hư; năm là trải số tính kể. Các việc trên đều thuộc về tà tâm cầu lợi; không thông được nhân duyên chánh pháp nên bị ngăn cấm.

Kế đó là thân ở nơi giới luật có năm câu: Một là thân tiết độ, đối trị người khác cầu buông lung chướng ngại; hai là khi ăn uống đối trị nội chướng, giúp không nhàm đủ; ba là thanh tịnh tự sống đối trị chướng ngại cộng tướng tìm cầu; bốn là không được tham dự việc đời là tánh mình ngăn chận việc đời; năm là không được đi sứ mạng, là tôn trọng tánh mình, không làm các việc khinh tiện. Tiếp đó là miệng ở nơi giới luật, có hai thứ tà ngữ không nên tạo tác: Một là nương theo lời nói tà pháp, nghĩa là lời nói tà thuật, não hại chúng sanh và y theo tà nghiệp, tạo tác những lời bất chánh, biện luận trong thế gian, tức là chú thuật thuốc tiên vậy. Hai là y theo lời nói của người tà, nghĩa là cùng tộc họ đồng nói không chân chính, dùng những lời thô bỉ, và thân cận họ hàng, nói lời ngã mạn, tức là kết bạn với người hào quý, gần gũi với kẻ điệp mạn.

Sau cùng ý ở nơi giới luật có sáu câu: Một là phải tự tâm đoan chánh, đối trị chướng thấy nhiều lỗi kẻ khác, không phạm tâm tự tịnh. Hai là chánh niệm cầu độ, đối trị chướng tà tư duy, hay tự độ kẻ thấp thỏi. Ba là không nên bao chứa vít rạn, không làm nhơ tịnh giới, không thọ trì tâm nhơ. Bốn là không được bày việc lạ đời, mê hoặc đại chúng, xa lìa các việc vô duyên, nêu rõ 136 thắng hạnh của mình, khiến người khác không hiểu chơn chánh. Năm là đối với bốn cách cúng dàng biết lượng, biết đủ, đối trị chướng ngại với sự thọ dụng trong các đồ dùng không hạn cuộc, không hàm đủ, nếu vào phần chánh định thì biết lượng, nếu vào phần đạo thì biết đủ. Bốn đồ cúng dường là gì? Thức ăn uống, y phục, ngoạ cụ, thuốc thang. Sáu (đường) đặng đồ cúng dường không nên dồn chứa, xa lìa ham muốn, tâm chứa đựng các dụng cụ. Từ trên phương tiện xa lìa lỗi của phàm phu và ngoại đạo, thì khiến giới thân được thanh tịnh để tiếp nối pháp thân thanh tịnh của Như Lai.

c. Nói rõ giới hay sanh các công đức. Đây lược nói tướng trì giới. Giới là cội gốc chánh thuận giải thoát, nên gọi là ba la đề mộc xoa (giới pháp). Nhờ y theo giới nầy

được sanh các thiền định và diệt khổ sanh

trí tuệ.

Giới thể duy nhứt, ấy gọi là vô tác. Giới tướng rất nhiều. Ấy là năm thiên82, bảy tụ 83.

Nay đem việc hằng dùng, rất là dễ phạm mà nói, nên gọi là nói lược. Chánh giới hay độ thân, miệng, ý qua khỏi bờ ác, thành tựu ba nghiệp giải thoát. Thế nên người tu hành, nếu muốn chánh thuận giải thoát, phải dùng giới nầy làm gốc, nhờ giới sanh định, nhờ định phát huệ, định huệ đều từ giới mà sanh.

d. Khuyên thật hành giới có nhiều lợi ích. Vì thế cho nên, tỳ kheo phải trì tịnh giới, chớ để kém khuyết; nếu người hay trì tịnh giới, thì hay có pháp lành. Nếu không 82 Năm thiên: Theo trong luật có: 1. Ba la di. 2. Tăng già bà thi sa. 3. Ni tát kỳ ba dật đề. 4. Ba la đề đề xá ni. 5. Đột kiết la, gọi là năm thiên. 83 Bảy tụ: Trong Luật nói: Năm thiên thêm hai pháp nữa: Bảy diệt tránh và hai bất định, gọi là bảy tụ. 138 tịnh giới, các công đức lành đều không thể sanh.

Thế nên phải biết, giới là số một, là trụ xứ công đức yên ổn.

Trong đây gồm có năm điều khuyên:

1. Phải trì tịnh giới là khuyên không mất tự thể.

2. Chớ cho kém khuyết là khuyên không nên bỏ phương tiện.

Phần đầu pháp yếu đối trị tà nghiệp xong rồi.

2. Pháp cốt yếu đối trị dừng khổ. Phần nầy lại chia làm ba:

a. Đối trị khổ căn dục buông lung.

b. Đối trị khổ ăn nhiều.

c. Đối trị khổ biếng nhác ngủ nghỉ. Trong phần a) đối trị khổ căn dục buông lung lại chia làm hai: 1. Đối trị khổ về căn buông lung 2. Đối trị khổ về dục buông lung. 1. Phần đối trị khổ căn buông lung: Tỳ kheo các thầy! Đã hay giữ giới phải chế ngự năm căn, chớ cho buông lung chạy vào năm dục. Ví như những người chăn trâu, cầm gậy trông chừng chúng,140 không cho buông lung phạm đến lúa mạ của người. Nếu năm căn buông lung, chẳng những bị năm dục lôi cuốn, mà là hại không bờ bến, không thể chế ngự, cũng như con ngựa dữ, không cầm cương chế ngự, nó sẽ đưa người sa nơi hầm hố. Như bị cướp giặc, khổ chỉ một đời; họa hại của năm căn, tai ương đến nhiều kiếp, bị hại rất nặng, không thể không cẩn thận. Thế nên người trí chế ngự mà không chạy theo, giữ chúng như ngừa giặc, không cho buông lung, giả sử cho chúng buông lung, không bao lâu sẽ bị tàn diệt.

Đã hay giữ giới, chỉ hai thứ căn bản và phương tiện trước mà nói. Sau đó chính nói rõ pháp cốt yếu hộ căn. Gồm có ba thí dụ:

Đầu tiên phải chế ngự năm căn là dụ chăn 141 trâu, trước nói pháp, sau nói dụ. Năm căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Năm dục là sắc, thinh, hương, vị, xúc. Trâu là dụ cho năm căn. Người chăn là dụ thầy tỳ kheo. Cầm gậy là dụ cho nghĩ đến giới. Lúa mạ là dụ cho các công đức lành, tức là các pháp giới định… Kế đó, nếu buông lung năm căn là dụ cho con ngựa dữ, cũng trước nói về pháp, sau nói dụ. Con ngựa dữ cũng dụ cho năm căn. Cầm cương chế ngự cũng dụ cho nghĩ đến giới. Hầm hố dụ cho ba đường ác. Bởi vì buông lung năm căn, chẳng những gây chướng ngại việc lành, lại chắc chắn sa vào đường ác. Thế nên nói: Chỉ có ngũ dục là sai trái khiến phải trôi dạt linh đinh không bờ mé. Sau cùng nói như bị cướp giặc là dụ cho giặc cướp, trước nói dụ, sau nói pháp. Hại 142 đến nhiều đời, họa kia còn lớn hơn cướp giặc. Thảng như không chế mà cũng không tùy, há được gọi là người trí ư? Lại, giả như buông lung, không bao lâu tàn hoại, cũng như chút mật dính trên lưỡi dao bén, không đủ một bữa ăn, đứa con nít liếm đó, lo nạn bị cắt lưỡi mà thôi.

2. Đối trị khổ dục buông lung:

Năm căn nói trên do tâm làm chủ. Thế nên các người phải cố gắng chế ngự vọng tâm. Đáng sợ nơi tâm hơn là rắn độc, thú dữ, oán giặc, lửa dữ vượt khỏi, chưa đủ làm thí dụ. Ví như có người, tay bưng bát mật, động chuyển vội vàng, chỉ nhìn nơi mật, không thấy hầm sâu. Thí như con voi cuồng không móc sắt; con vượn, con khỉ nắm được nhánh cây, nhảy nhót, nhào lộn khó mà cấm ngăn, phải gấp rút giải tỏa, chớ cho chúng buông lung. Vọng tâm nầy thả lỏng, mất việc lành của người. Ngăn vọng tâm vào một chỗ, không việc gì chẳng làm xong. Thế nên thầy tỳ kheo, phải siêng tinh tấn, chiết phục vọng tâm các thầy.

Năm căn là sắc pháp, ngoan độn vô tri, y theo vọng tâm mà chuyển, cho nên đều dùng tâm làm chủ. Do đó muốn chế năm căn, không gì bằng chế vọng tâm. Nói cố gắng chế tâm là thế nào? Phải biết tâm nầy có ba thứ tướng chánh định, có ba thứ chướng ngại pháp: Một là chướng tâm tánh sai khác, hay chướng chánh định không hai niệm. Hai là chướng khinh động không điều hòa, hay chướng chánh định điều nhu không động.

Ba là chướng ngại mất các công đức, hay chướng chánh định khởi nhiều công đức. 144 Trong chánh văn: Đáng sợ nơi tâm v.v… Trước nói rõ chướng ngại tâm tánh sai biệt; tham phần phiền não hút nút căn lành, quá hơn rắn độc; sân phần phiền não nuốt hại căn lành, quá hơn thú dữ, si phần phiền não, tổn diệt căn lành, quá hơn oán tặc; đẳng phần phiền não, thiêu đốt căn lành, quá hơn lửa dữ tràn lan, cho nên nói chưa đủ làm thí dụ vậy.

Kế đó, thí như có người, chỉ rõ chướng khinh động không điều hòa. Bát mật thí dụ năm căn thọ lạc năm trần. Động chuyển khinh tháo dụ cho chuyển thức theo dõi các căn, mỗi niệm không nhất định, chỉ xem nơi bát mật, dụ sáu thức chỉ duyên sáu trần hiện đời; không thấy hầm sâu, dụ cho không biết chướng ngại vị lai.

145 Chướng ngại có hai thứ: Một là chỗ sanh không ngại. Hai là chướng ngại khi thật hành tất cả hạnh, khốn khổ không thể thành tựu. Voi cuồng không móc sắt, dụ cho tâm không chánh định kềm chế. Con vượn, con khỉ nắm được nhánh cây, dụ cho tâm duyên sáu trần cảnh sanh nhiễm ô, nên phải gấp rút giải tỏa, khiến vào chánh định điều nhu không động. Kế đó vọng tâm nầy thả lỏng, mất việc lành của người, chỉ rõ chướng ngại mất các công đức. Câu ngăn vọng tâm vào một chỗ chỉ tướng chánh định không có hai vọng niệm. Câu không việc gì chẳng làm xong, chỉ tướng chánh định khởi nhiều công đức. Câu tinh tấn, chiết phục vọng tâm các thầy… chỉ tướng chánh định điều nhu không động.

b. Đối trị khổ ăn nhiều 146 Tỳ kheo các thầy, thọ lãnh các đồ ăn uống, giống như uống thuốc, đối với đồ ăn ngon, dở, chớ sanh lòng tăng giảm, chỉ nhằm trừ đói khát nơi cơ thể. Cũng như ong hút mật trong hoa, chỉ lấy mùi vị của nó, không tổn sắc hương. Tỳ kheo cũng như thế, thọ lãnh đồ cúng dường của người để trừ đói não, không nên cầu nhiều, phá hoại tâm lành của người. Ví như người có trí, so lường sức trâu, kham chở nhiều hay ít, không nên quá phần, hết sức của chúng.

Ăn nhiều làm chướng ngại chánh định, nên đem năm phép quán đối trị: Một, phải như uống thuốc là quán đối trị thọ dụng. Hai, chớ sanh lòng tăng giảm là quán ngon dở bình đẳng. Ba, chi độ thân để trừ đói khát là quán đối trị cứu cánh. Bốn, như ong hút nhị 147 hoa v.v… trước dụ sau nói pháp là quán tự tha không tổn giảm. Năm, thí như người trí đo lường sức trâu v.v… là quán biết lượng biết thời.

Thuốc để trị lành bịnh, ăn để trị hết đói, nếu để hết đói thì thôi, cần gì phải cho ngon để bị lòng tham tăng trưởng, đối với đồ ăn dở liền sanh lòng giận buồn khổ. Ong dụ cho thầy tỳ kheo, hoa dụ đồ cúng dường, mùi vị dụ mượn con đường nầy tu hành làm đạo trừ phiền não, sắc hương dụ cho tâm lành của mình và người, tham ăn cầu nhiều, đã tổn chánh định của mình cũng tổn tâm lành của người đàn việt. Trâu hay chở nặng, song sự chở quá phần, sức kia tiêu mòn, dụ cho thầy tỳ kheo tuy làm ruộng phước cho người đời, song tham thọ đồ cúng quá nhiều thì đạo kia tự thảm bại. 148 c. Đối trị khổ biếng nhác ngủ nghỉ Tỳ kheo các thầy, ngày thì chuyên tâm tu tập pháp lành, chớ để mất thời giờ. Đầu hôm gà gáy, cũng chớ bỏ, nửa đêm tụng kinh để tự tiêu nghiệp, chớ dùng nhơn duyên ngủ nghỉ, khiến một đời luống qua không được gì cả; phải nghĩ lửa vô thường đốt các vật thế gian, sớm cầu tự độ, chớ ngủ nghỉ nhiều, các giặc phiền não, thường rình giết người, độc hơn oán gia, đâu nên ngủ nghỉ nhiều, không tự thức tỉnh, phiền não rắn độc, ngủ trong tâm các thầy.

Ví như rắn đen ngủ trong nhà các thầy, thường dùng móc trì giới, sớm hàng phục nó, con rắn ngủ đã ra, mình mới tự an ngủ, nó chưa ra mà ngủ là người không biết hổ thẹn, lòng mang pháp hổ thẹn, đối với các đồ trang nghiêm, nó là số một. Hổ thẹn như móc sắt, hay chế ngự việc phi pháp cho người, thế nên thường phải hổ thẹn; không được tạm thế, nếu xa lìa tâm hổ thẹn thì mất hết các công đức lành. Những người có thẹn thì có pháp lành, nếu người không thẹn cùng các loài cầm thú đâu có khác gì! Vọng tâm biếng nhác, nên gọi là giải đãi, thân thể nặng nề, nên nói là ngủ nghĩ. Hai trạng thái nầy chung thành một sự khổ, chướng ngại cho định huệ, khiến không sanh khởi. Song ngủ nghỉ nầy, từ ba việc phát khởi: Một là từ sự ăn uống phát khởi. Hai là từ thời tiết phát khởi. Ba là từ vọng tâm phát khởi. Trong kinh nói siêng tu pháp lành, không khi nào cho quên mất là đối trị từ ăn uống phát khởi ngủ nghỉ. Đầu hôm gà gáy cũng chớ bỏ bê v.v… là đối trị theo thời gian phát khởi ngủ nghỉ. Phải nghĩ lửa vô thường về sau đều đối trị từ vọng tâm phát khởi ngủ nghỉ. Lại có hai ý: Ban đầu từ phải nghĩ cơn vô thường cho đến không tự thức tỉnh là quán sát đối trị. Hai là từ phiền não rắn độc cho đến không tướng gì khác là đối trị tịnh giới. Đầu tiên quán sát trong đối trị vô thường có hai: Một là thời kỳ sanh diệt là thô. Hai là mỗi niệm sanh diệt là tế.

Thế gian cũng có hai: Một là y báo ba cõi là khí thế gian. Hai là chánh báo sáu đường là chúng sanh thế gian, y chánh đều về chỗ hoại diệt, không thể nào đình lưu, nên nói như lửa đốt. Vả lại ái, kiến, hai thứ phiền 151 não, đứng về ba cõi chín địa84 thì kiến có tám mươi tám (88) sử, ái có tám mươi mốt (81) phẩm, đều đủ làm thương hại pháp thân, lu mờ huệ mạng, nên xem hơn là oán gia. Quán sát như thế tỉnh ngộ, gọi là đối trị quán sát. Kế đó trong phần đối trị tịnh giới, nghĩa là phiền não mặc dù khi không hiện hành, cũng chưa từng không mien phục trong tâm tạng thức của ông, nhưng phiền não nầy độc hại đáng sợ, cũng như con rắn đen, không khởi thì thôi, nó khởi thì chắc chắn giết pháp thân huệ mạng của người, mình không có móc trì giới thì đâu hay diệt trừ.

Nói móc trì giới là gì? Giới pháp hay ngăn ngừa thân, miệng, định cùng giới, hay chiết phục tâm mê lầm; đạo cùng giới, hay đoạn 84 Chín địa: Phần chú giải ở Kinh Bốn Mươi Hai Chương, số 46 đã giải chín cõi chúng sanh tức là chín địa. 152 vọng tâm mê lầm, đủ ba giới nầy, hằng diệt hạt giống phiền não trong ruộng vọng tâm tám thức85, gọi đó là con rắn ngủ đã ra, từ đây chỗ làm đã xong, không thọ thân hậu hữu 86, gọi đó là mới có thể an ngủ. Thế nên A La Hớn đoạn vọng tâm ngủ rồi, không đoạn ăn uống khởi thời tiết, khởi ngủ nghỉ, vì ngủ nghỉ kia không bị che lấp.

Nay nếu hạt giống phiền não chưa đoạn mà bèn ăn ngủ thì không biết tôn trọng tánh linh của mình. Gọi đó là không hổ thẹn. Không biết sửa đổi lỗi ác của mình, gọi đó là không hổ thẹn. Lại nữa không hy vọng làm Hiền Thánh, gọi là không hổ, không thẹn với kẻ thấp hơn mình, gọi là không thẹn. Hổ thẹn hai thiện tâm sở, phát khởi chắc chắn đồng 85 Tám thức: Tám thức là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, mạt na thức và a lại gia thức.

86 Thân hậu hữu: Cái thân về sau. Cái quả báo vị lai, cái tâm thân về sau. Gọi là thân hậu hữu. Là cái thân sau khi chết lại đầu sanh ra vậy. Tức là đời sau của một người. 153 thời với người, do đó khác hơn các loài cầm thú, chính ở nơi đây, phải cố gắng tối đa. Phần pháp yếu đối trị ngăn khổ đã xong. 3. Pháp yếu đối trị diệt phiền não.

Phần nầy lại chia làm ba: a. Đối trị chướng phiền não giận tức.

b. Đối trị chướng phiền não cống cao. c. Đối trị chướng phiền não dua nịnh.

Nay nói phần a) Đối trị chướng phiền não giận tức.

Tỳ kheo các thầy, nếu có người đến chặt tay cắt chân, phải tự nhiếp tâm, chớ cho sự giận tức nổi lên, cũng phải giữ gìn cái miệng, chớ thốt ra lời nói ác. Nếu buông lung tâm giận tức thì tự hại đạo, mất công đức lợi ích, nhẫn nhục là đức trì giới khổ 154 hạnh không bì kịp. Người hay thật hành hạnh nhẫn nhục, mới đáng gọi là sức đại nhơn. Nếu kia không thể hoan hỷ nhịn chịu các độc mắng ác, như người uống nước cam lộ thì không gọi là người trí tuệ vào đạo. Lý do vì sao? Vì cái hại giận tức, phá hết các pháp lành, hoại diệt tiếng đồn tốt, đời nay đời sau, người không ưa thấy, phải biết lòng giận, mạnh hơn lửa dữ, thường phải đề phòng, chớ cho sức giận xâm vào; giặc cướp công đức, không gì giận hơn là giận tức. Những kẻ bạch y còn thọ ham muốn, không có pháp gì tự kềm chế, giận tức còn có thể dung thứ. Những vị xuất gia hành đạo không ham muốn, mà ôm lòng giận tức, thì không thể được. Ví như giữa đám mây trong, hừng hực 155