Bốn Kinh Của Phật Tổ

phát khởi lửa dữ, không phải là chỗ thích

ứng vậy.

Trong chánh văn có sáu tiết mục: 1. Nếu có người đến chặt tay cắt chân là nói cảnh bị nhẫn, dùng nặng chỉ nhẹ, chặt cắt hãy còn nhẫn được, các cảnh nghịch khác đâu nên ôm lòng giận. 2. Phải tự nhiếp tâm v.v… Chánh chỉ tướng kham nhẫn, không cho giận hờn thì thân, ý thanh tịnh, chớ thốt ra lời nói ác thì khẩu nghiệp được thanh tịnh.

3. Nếu buông lòng giận tức v.v… chỉ có cái lỗi không nhẫn, tự hại đạo tâm, không thể tự lợi. Mất công đức lợi ích, không thể lợi tha. Lòng giận một khi nổi lên, hai cái lợi đều tan, rất rõ là không nên giận tức. 156 4. 5. Nhẫn đó là đức v.v… sâu khen sức thù thắng, để khuyên tu hành. Bởi vì người trì giới chưa chắc hay nhẫn nhục. Kẻ nhẫn nhục quyết có trì giới. Do đó, trong sáu độ, trì giới ở vào hàng thứ hai, nhẫn nhục đứng vào thứ ba, dùng trước không gồm sau, sau chắc chắn có đủ cả trước. Đem tâm ta mà trì giới thì quả báo chỉ ở cõi người, cõi trời, đem vô ngã mà nhẫn nhục, liền thành con đường lớn xuất thế, phạm mà không hiệu nghiệm.

Ví như biển rộng trời trong, tự do chim bay cá lội, nên nói có sức đại nhơn.

Nếu kia không đủ khả năng v.v… lập lại chỉ rõ cái lỗi không nhẫn nhục, để răn nhắc người tu hành. Cam lộ là thuốc không chết, nhơn kia ác khẩu, mắng nhiếc, hoàn thành sức nhẫn của ta, cũng 157 như bước lên núi vàng, thì vàng càng sáng, đá mài gươm tốt, thì gươm càng bén. Do đó, vua Ca Lợi và ông Điều Đạt, đều là chơn thiện tri thức của Phật Thích Ca, nếu mà nơi ác khẩu mắng nhiếc, chẳng xét tưởng làm thành được cam lộ, không thể hoan hỷ nhẫn chịu, lại ngu si, vì chưa nghe đạo, huống chi một niệm lòng giận nổi lên, trăm muôn cửa nghiệp chướng mở tung, phá các pháp lành, đâu được lợi mình, phá hoại tiếng đồn tốt, đâu được lợi người, đời nay không có nhơn hai lợi, đời sau làm gì có quả hai lợi, ai sẽ ưa thấy người như vậy. Do đó muốn giữ pháp lành lợi mình, phải đề phòng lửa giận, muốn giữ công đức lợi người, phải đề phòng giặc giận tức.

158 6. Bạch y thọ dục v.v… Từ cõi người đến cõi trời lục dục, người chưa vào đạo, đều gọi là bạch y. Kia có hai lỗi: Một là thọ dục, dục cùng tướng giận làm tiêu biểu bên trong. Hai là không hành đạo không có pháp lành để chế ngự vọng tâm nên giận còn có thể tha thứ. Có chỗ nói, người thế tục tạo tội là phần bên trong của họ, chẳng hội đủ duyên để chê trách sâu nặng. Người xuất gia hành đạo không ham muốn, như mây trong lành, đâu nên dung chứa, ôm lòng giận tức như khởi ngọn lửa hừng hực ư!

b. Đối trị nghiệp chướng phiền não cống cao:

Tỳ kheo các thầy, phải tự xoa trên đầu đã bỏ đồ trang sức tốt đẹp, mặc áo hoại sắc, tay bưng bình bát, đi khất thực tự sống, tự thấy như vậy; nếu khởi tâm kiêu mạn, phải mau diệt trừ, tăng trưởng lòng kiêu mạn, còn không phải là hàng bạch y thế tục nên làm, huống chi những người xuất gia nhập đạo, vì con đường giải thoát tự hàng phục thân mình mà đi khất thực.

Chánh văn có chia hai tiết mục: Trước tỳ kheo các thầy, chánh lập đối trị. Sau nói tăng trưởng kiêu mạn… so lường không nên. Trong phần đầu có năm câu đối trị. Một, phải tự xoa đầu thì không có mũ nón đội trên đầu. Hai, đã bỏ đồ trang sức tốt đẹp thì không có kiếm mang đeo trong mình. Ba, mặc y hoại sắc, thì không có năm màu để thay đổi. Bốn, bưng bình bát đi khất thực thì không có tôi tớ phục vụ. Năm, đi khất thực tự sống, thì không có 160 kho tàng để chứa của cải, nên dùng trí tuệ thường tự quán sát, dù có khởi tâm kiêu mạn, liền phải mau chóng diệt trừ. Y hoại sắc là ba áo cà sa và tất cả, hạ y, tọa cụ v.v… đều dùng màu xanh, màu đen, màu mộc lan, ba thứ màu làm cho thành hoại sắc. Đồ ứng lượng tức là bình bát: thể, sắt, lượng, ba thứ đều phải đúng theo phép. Thể dùng hai vật là sắt và sành. Màu sắc thì dùng màu đà hay màu xám tro, lượng thì tùy theo bao tử của mỗi vị mà làm lớn hay nhỏ. Sau cùng chánh văn nói bạch y so lường. Bạch y còn không nên kiêu mạn87 , huống chi là người cầu giải thoát ư!

c. Đối trị nghiệp chướng phiền não dua nịnh:

87 Kiêu mạn: Mano: Orgueil: Tự cao ngạo, xấc, khinh khi. Một mối phiền não, một điều thắt buộc con người vào vòng luân hồi khổ não. 161 Tỳ kheo các thầy! Cái tâm dua nịnh, cùng với đạo trái nhau, thế nên cần phải chất trực88 tâm kia, phải biết dua nịnh chỉ là dối trá cho những người mới vào đạo, thì không nên làm. Thế nên các thầy, tâm phải đoan trang nghiêm chánh, dùng chất trực làm gốc. Lời nói chạy theo mê vọng gọi là dua. Suy nghĩ theo cảnh tà vạy gọi là nịnh. Dua thì không thật, nịnh thì không thẳng, chỉ vì tự mình dối trá cuống hoặc người khác.

Quyết không phải người tu hành nên có lời lẽ ấy. Tâm ngay thẳng là đạo tràng. Vì tâm cùng lời nói ngay thẳng, nên hằng không có các tướng ủy mị dua nịnh, không có chánhniệm chơn như sao được gọi là tâm đoan chánh ư!

88 Chất trực tâm: Tâm ngay thẳng thành thật, tức là tâm Phật của mỗi người. Tâm chất trực là tâm chơn chất ngay thẳng. 162 Phần đầu NÓI RÕ PHÁP CỐT YẾU CHUNG THẾ GIAN đã xong.

Phần hai CHỈ RÕ PHÁP CỐT YẾU KHÔNG CHUNG THẾ GIAN, nghĩa là thành tựu công đức đại nhơn xuất thế gian. Văn chia ra thành tám:

1. Công đức không cầu.

2. Công đức biết đủ. 3. Công đức xa lìa.

4. Công đức không mỏi mệt.

5. Công đức không quên chánh niệm.

Tỳ kheo các thầy, phải biết những người tham muốn nhiều, cầu lợi nhiều thì khổ não cũng nhiều. Những người ít ham muốn không cầu, không tham muốn thì không có lo nhiều, ngay thẳng ít ham muốn, còn phải tu tập, huống chi ít ham muốn hay sanh các công đức. Những ai ít ham muốn thì không dua nịnh, tìm theo ý người cũng lại không bị các giác quan dắt dẫn. Người thật hành ít ham muốn, tâm trí thản nhiên, không có chi lo sợ, gặp việc có nhiều sáng kiến, luôn luôn đầy đủ.

Người ít ham muốn thì có niết bàn. Ấy gọi là ít ham muốn.

Chánh văn có năm thứ tướng hiểu biết:

- Một là tướng ngăn sự hiểu biết, nghĩa là nhiều ham muốn là phiền não chướng. Cầu 164 nhiều là nghiệp chướng. Khổ não cũng nhiều là báo chướng.

- Hai là tướng đối trị hiểu biết, nghĩa là không cầu không ham muốn thì không có chi lo lắng.

- Ba là hiểu biết tướng nhơn quả tập khởi, nghĩa là ít ham muốn không lo nhiều, mình nên tu tập, hay sanh các công đức, thành tựu vô lượng pháp thánh thiện. - Bốn là hiểu biết tướng rốt ráo, không các chướng ngại, nghĩa là không tìm ý người là không nghiệp chướng, không bị các căn dắt dẫn là không khổ chướng. Bởi vì con mắt dắt dẫn người chạy theo sắc, cho đến thân căn dắt dẫn ngườI thọ lãnh cảm xúc ,khiến người không được tự tại. Ấy là đại khổ.

165 - Năm là hiểu biết tướng quả thành tựu, nghĩa là tâm thì thản nhiên, nên pháp thân thành tựu; không chỗ lo sợ là bát nhã thành tựu, gặp việc có nhiều sáng kiến, luôn luôn đầy đủ là giải thoát thành tựu. Ba đức đầy đủ, gọi là đại niết bàn. Thế nên biết ít ham muốn là nhơn, niết bàn là quả.

2. Công đức biết đủ Tỳ kheo các thầy, nếu muốn thoát khỏi các khổ não, phải quán sát biết đủ, pháp biết đủ, tức là chỗ giàu vui, yên ổn.

Những người tri túc, dù nằm trên đất cũng được an vui. Người không tri túc, tuy ở trên cõi trời cũng không vừa ý.

Người không biết đủ, tuy giàu mà nghèo;

người biết đủ, tuy nghèo mà giàu. Người không biết đủ, thường bị năm dục (tài, 166 sắc, danh, thực, thùy) lôi cuốn, người biết đủ thấy thế thương xót. Ấy gọi là biết đủ. Phần trước công đức không cầu là xa lìa việc cảnh giới khác; đây công đức biết đủ là xa lìa việc trong mình. Trong chánh văn muốn thoát khổ não là đối trị nhơn quả khổ; giàu vui yên ổn lại là nói nhơn quả thanh tịnh. Kế đó nói trên đất cùng cõi trời đối biện là đứng về hai chỗ thị hiện sai khác. Lại nữa, giàu cùng nghèo đối biện là đứng về hai việc thị hiện sai khác. Lại nữa, ham muốn lôi cuốn cùng thương xót đối biện là đứng về hai pháp không lợi mình, có lợi mình và người thị hiện sai khác. Một mặt thì thường bị năm dục lôi cuốn là không lợi mình. Một mặt khác thì năm dục không lôi kéo là có lợi mình, lại hay thương xót người không biết đủ là có lợi cho kẻ khác vậy.

167 3. Công đức xa lìa Tỳ kheo các thầy! Muốn tìm tịch tĩnh vô vi an lạc, phải xa lìa chỗ ồn ào, riêng ở chỗ thanh vắng. Những người ở nơi tịch tĩnh, Đế Thích cùng chư thiên rất là kính trọng. Thế nên phải bỏ chỗ đông của mình và chỗ đông của người khác ở một mình thanh tĩnh, lo diệt hết các khổ. Nếu người nào ưa ở chỗ đông người thì phải chịu các khổ não. Ví như cây lớn, các loài kên, quạ tụ tập trên đó thì lo có nạn nhánh khô cành gãy. Thế gian ràng buộc chấp trước tràn đầy các sự khổ. Ví như con voi già đi trong sình lầy không thể tự ra. Ấy gọi là xa lìa.

Chánh văn có nhiếp nghĩa ba môn:

- Một là môn xa lìa tự tánh, vì thế ra, nên thị hiện bốn thứ đối trị, nghĩa là tịch tĩnh vô vi,168 an lạc, đối trị chướng ngã tướng chấp trước. Tịnh tĩnh tức là pháp không, ngã không. Vô vi tức là vô tướng không. An lạc, tức là không thủ xả nguyện không. Phải xa lìa chỗ ồn ào, đối trị chướng ngại ngã sở. Năm ấm loạn khởi, không có thứ lớp, gọi là ồn ào vậy. Ở riêng chỗ tịch tĩnh đối trị chướng ngại hai vô tướng kia, tức là ngã và ngã sở,vốn tự vô tướng, nay tu ba pháp chánh định, để rõ lý vô tướng, chướng ngại kia theo đó mà diệt. Đế Thích và chư thiên rất là kính trọng, đối trị chướng ngại vô vi đứng đầu công đức. Chỗ tịch tĩnh là nơi trọng pháp, đối với các pháp lành, rất là thù thắng. - Hai là tu tập môn viễn ly, phương tiện ra, nên mình ở chỗ đông, tức là nói pháp năm ấm tâm và tâm sở. Chỗ đông của người khác, tức là thầy trò đồng học. Ở riêng chỗ 169 tịch tĩnh như pháp mà cư trú là phương tiện huệ thành tựu. Lo diệt gốc khổ, xa lìa nhơn duyên phát khởi là khéo chọn trí tuệ thành tựu.

- Ba là thọ dụng môn các chấp, vì thường ràng buộc, nên ở chỗ đông người, thì chịu các phiền não. Cây lớn là dụ cho thức thứ sáu. Các loài kên quạ là dụ cho các pháp tâm sở. Đây đứng về mình đông mà nói. Cây lớn còn dụ cho thầy tỳ kheo. Các con kên, quạ còn dụ cho đệ tử đồng học v.v… Đây đứng về các người khác mà nói. Từ đây các chấp nhóm họp sinh ra dụ cho sự lo lắng nhánh khô cành gãy. Lại nữa nhơn chấp thành nghiệp, nhơn nghiệp dời lấy quả khổ, nên dụ như voi già đi trong sình lầy, không thể tự ra khỏi. Già là dụ cho quán trí suy vi, tức là hoặc chướng. Thân con voi nặng lớn ví như 170 lòng ràng buộc chấp trước quá sâu dày, tức là nghiệp chướng. Sình lầy là dụ cho chìm trong các khổ não, tức là báo chướng. Một khi không xa lìa, ba chướng thường ràng buộc, vì sao không suy nghĩ sâu xa, tìm cách ra khỏi các nghiệp chướng89?

4. Công đức không mỏi mệt:

Tỳ kheo các thầy! Nếu siêng tinh tấn thì không có việc gì khó cả, thế nên các thầy phải siêng tinh tấn, ví như dòng nước nhỏ chảy mãi thì đá lớn cũng phải mòn. Nếu tâm của hành giả thường biếng nhác bê trễ, giống như người vò cây lấy lửa, chưa nóng mà dứt nghĩ, dù muốn được lửa, lửa khó phát hiện. Ấy gọi là tinh tấn.

89 Nghiệp chướng: Sự ngăn trở của nghiệp. Cái nghiệp tức là chướng ngại, cái nghiệp nó che lấp. Do đời trước đã phạm trọng tội, hoặc có hủy báng chánh pháp, kết thành nghiệp chướng. Nghiệp ấy chưa tiêu trừ, nên đời nầy vướng phải các tai nạn, lận đận lao đao mãi; còn như có quy y thọ giới thì cũng không đắc nhập Phật pháp. 171 Siêng thì không biếng, ròng thì không tạp, tiến thì không thoái. Do đó quả Thánh trong ba thừa, thành tựu không khó; không đồng với ngoại đạo, khổ hạnh vô ích. Kế đem việc dòng nước nhỏ chảy mãi, mòn được tảng đá lớn, dụ cho công tu hằng không thôi dứt. Vò cây lấy lửa thường nghỉ dụ cho lỗi biếng nhác mất chánh niệm. Như trong chánh văn chỉ rõ hơn.

5. Công đức không quên chánh niệm:

Tỳ kheo các thầy! Tìm thiện tri thức, cần khôn khéo hộ trợ, không bao giờ quên chánh niệm, nếu có vị nào không quên chánh niệm thì các giặc phiền não không thể xâm nhập. Thế nên các vị thường phải nghiếp chánh niệm ở trong tâm, nếu ai mất chánh niệm thì mất hết các công đức, nếu sức chánh niệm kiên cường, tuy vào trong giặc ngũ dục, không bị họa hại, ví như người mặc áo giáp, vào trận địa thì không lo sợ. Ấy gọi là không quên mất chánh niệm.

Đây không quên chánh niệm là đứng đầu tất cả hạnh. Nói tất cả hạnh là gì? Lược nói có ba thứ:

Một là hạnh nghe pháp, tức là cầu thiện tri thức. Hai là hạnh trong khéo suy nghĩ, tức là cầu khéo hộ trợ. Ba là hạnh đúng như pháp tu, tức là cầu khôn khéo giúp đỡ. Ba hạnh nầy cũng gọi là ba huệ. Huệ dùng chiếu rõ làm nghĩa. Hạnh dùng tiến thủ làm nghĩa. Chiếu rõ, tiến thủ, đều là không quên chánh niệm. Hạnh không nghe, như úp đồ không thể đựng nước. Hạnh không suy nghĩ, như đồ dùng có lỗ hở, tuy thọ mà lọt mất.

Hạnh không tu, như đồ nhơ tuy không lọt173 mất, nhưng nhơ không thể dùng. Nay có người không quên chánh niệm thì có ba hạnh. Ai có đủ ba hạnh hay phá giặc oán phiền não từ vô thỉ, thế nên thường phải nhiếp chánh niệm trong tâm, tức là người mặc áo giáp kiên cố vào trận địa, thì không bị giặc hại, mà có thể giết giặc dễ dàng.

6. Công đức thiền định Tỳ kheo các thầy! Nếu ai nhiếp tâm thì tâm được định. Vì tâm đã định hay biết rõ pháp tướng sanh diệt trong thế gian.

Thế nên các thầy thường phải tinh tấn tu tập các định. Nếu ai được định thì tâm không tán loạn. Ví như nhà chứa nước, khéo xây đắp bờ đê. Người tu hành cũng thế vì nước trí tuệ, khéo tu thiền định, khiến không lọt mất. Ấy gọi là định.

174 Nhiếp tâm, tức là khéo léo phương tiện, gạn bỏ vọng động tâm hồn, khiến hay thứ lớp chứng vào các thiền định, cho đến sanh ra các thứ chánh định. Tâm đã ở trong định thì cũng như mặt trời treo giữa hư không, sáng chiếu muôn hình tượng, liền hay biết pháp tướng sanh diệt trong thế gian.

Nói tinh cần là sao? Đối trị ba thứ biếng nhác. Một là tinh cần tu tập tiết lượng ăn uống, ngủ nghỉ, điều hòa hơi thở ra vào, đối trị biếng nhác không yên ổn. Hai là tinh cần tu tập hiểu biết các thiền định, có công đức thông huệ, dứt hết nguồn khổ và hay thành tựu việc lớn ít có, đối trị biếng nhác vô vị.

Ba là tinh cần tu tập quán sát khổ sanh già bịnh chết và khổ trong bốn con đường ác, ta chưa có thể xa lìa, đối trị biếng nhác không biết sợ hãi. Tu tập ba thứ đối trị nầy rồi thì 175 tâm không tán loạn, không chỗ đối trị, liền phát được huệ vô lậu, dứt mê lầm chứng quả. Nói thí dụ hợp pháp, trong chánh văn dễ hiểu hơn.

7. Công đức trí huệ.

Tỳ kheo các thầy! Nếu có trí tuệ thì không tham trước, thường tự xét nét, không cho thoái thất, thế thì ở trong giáo pháp ta khéo được giải thoát. Nếu không như thế đã không phải người làm đạo, lại cũng không phải là bạch y, không biết gọi là hạng người gì. Người thật có trí huệ như là chiếc thuyền kiên cố đưa người qua biển khổ già, bịnh, chết; cũng như là ngọn đèn sáng lớn chiếu phá hắc ám vô minh;

cũng như là vị thầy thuốc giỏi trị lành tất cả chứng bịnh, mà cũng là như chiếc búa bén chặt đứt gốc phiền não. Thế nên các vị phải dùng trí huệ nghe, nghĩ, thật hành mà tự thêm lớn lợi ích. Nếu người có yến sáng trí tuệ, tuy là còn mắt thịt, nhưng được sáng suốt thấy mọi người. Ấy gọi là trí huệ.

Nếu có trí huệ, thì không tham trước, là công đức thật huệ xa lìa các chướng ngại, là chỗ xa lìa chướng ngại nghĩa chơn thật, và là chỗ chướng ngại việc thế gian, đoạn trừ mê lý vô minh, thế nên hai thức thứ sáu và thứ bảy, không còn tham trước kiến phần của thức thứ tám dùng làm ngã, pháp, ấy gọi là xa lìa chỗ chướng ngại nghĩa chơn thật.

Đoạn trừ mê sự vô minh nên sáu thức trước, không cùng cảnh giới sáu trần mà sanh ra tham trước. Ấy gọi là xa lìa chỗ chướng ngại việc thế gian thường tự xét nét không cho thoái thất là tổng quát tăng thêm trí huệ nghe, suy nghĩ thật hành, thế thì ở trong ngã, pháp hay được giải thoát, nghĩa là đạt được ba huệ, chứng đặng trí huệ chơn thật. Thêm lớn ba huệ để chứng thật trí, mới gọi là bậc tu chứng. Chưa từng xuất gia, gọi là bạch y; nay đã xuất gia, lại không có bốn huệ, tiến thoái đều mất, nên nói không biết gọi là hạng người gì.

Kế dùng bốn thí dụ, dụ cho thật trí huệ. Trí thấy khổ đế, như chiếc thuyền kiên cố; Trí đoạn tập đế như ngọn đèn sáng lớn; Trí chứng diệt đế, cũng như vị thầy thuốc giỏi;

Trí thật hành đạo đế, giống như chiếc búa bén. Song thật trí khó chứng, nên phải nhờ huệ nghe, suy nghĩ và thật hành để tự tăng thêm lợi ích. Trong vị danh tự, trí tuệ nghe tăng thêm lợi ích, được vào đình chỉ vọng tâm, tổng và biệt suy nghĩ cùng nhau. Trong 178 vị quán hạnh, trí huệ suy nghĩ tăng thêm lợi ích đặng vào pháp noãn, đảnh, nhẫn và thứ nhứt thế gian. Trong vị tương tợ, trí huệ thật hành tăng thêm lợi ích, đặng thấy lý bốn thánh đế, phát thật huệ vô lậu, chứng bốn đạo quả, vì trong ba huệ, chưa đủ thiên nhãn. Người có huệ giải thoát, cũng không có thiên nhãn, song đều biết rõ ràng bốn thánh đế, không sa vào tà kiến, chắc chắn rõ thấy người vậy. Đứng về nghĩa tạng giáo giải bày như thế, còn đứng về thông giáo thì theo lệ mà rõ biết, thế nên dùng phương tiện chung cả ba thừa.

8. Công đức rốt ráo Tỳ kheo các thầy! Các thứ hý luận, làm cho tâm tán loạn, tuy là người xuất gia, nhưng chưa được giải thoát. Thế nên tỳ kheo phải gấp rút bỏ lìa hý luận tâm tán loạn, nếu các thầy muốn được vui tịch diệt, duy nhứt phải khéo diệt họa hoạn hý luận. Ấy mới gọi là không hý luận.

Từ trên bảy thứ công đức đều là công đức phương tiện trưởng dưỡng. Đây chỉ tự tánh xa lìa, không có pháp đối trị, nên gọi là công đức rốt ráo. Chơn như niết bàn tánh vốn thanh tịnh, nói năng đạo dứt, tâm hành chỗ diệt, vốn không phải cảnh giới sở hành của hý luận. Vì dính với hý luận nên trái với vui tịch diệt. Sơ quả được trí huệ thật, thấy bốn thánh đế, phân biệt phiền não tuy đã dứt hẳn, nhưng ba cõi chín địa, tám mươi mốt (81) phẩm tư hoặc, đều là danh ngôn hý luận từ vô thỉ huân tập mà thành, khiến nhiễu loạn tâm thần, không hợp với tánh chơn thành, thế nên phải gấp bỏ lìa hý luận, mới được vui tịch diệt niết bàn.

Nói khéo diệt là thế nào? Tức là dùng thật

huệ chỗ đặng bốn chơn lý, bỏ lo lường, duyên chơn tánh, thường thường quán sát, tịnh trừ nghiệp thức chủng tử hiện hành, khiến rốt ráo kia không sanh khởi. Đây cũng đứng về nghĩa ba tạng mà giải. Nếu người nào khai thị rõ ràng, thật ở ngoài việc, vẫn là hý luận, tức theo đó mỗi việc hằng chơn, mới không phải hý luận. Lại nữa tức không chẳng đầy đủ, vẫn là hý luận, trung đạo chẳng không, mới không phải hý luận.

Lại xa lìa một bên, đứng chính giữa, vẫn là hý luận, tức một bên, tức chính giữa, mới không phải hý luận. Lại nữa đối với quyền chỉ rõ thật, vẫn mang tánh cách hý luận, khai quyền hiển thật, không thô chẳng tế, mới không phải hý luận. Lại nữa nói quyền nói thật, nói bổn môn, nói tích môn cũng đều hý 181 luận; quán tâm nếu phát khởi, bổn môn tích môn đều dứt, mới không hý luận. Lại nữa, chỉ quý chỗ mặc nhiên, dứt hẳn lời nói ý kiến vẫn thuộc về hý luận, tức là bốn câu đều không thể nói, vì có nhơn duyên, cũng có thể được nói, nói cùng không nói, tánh tự bình đẳng, không giải làm hai chỗ, không giải làm một chỗ, không làm cũng một, cũng hai chỗ giải, không làm chẳng phải một chẳng phải hai chỗ giải, mới không phải hý luận vậy.

Từ trên đến đây là phần chánh tôn.

III. PHẦN LƯU THÔNG

Phần này được chia thành bốn:

1. KHUYẾN TU LƯU THÔNG.

2. CHỨNG QUYẾT LƯU THÔNG.

3. ĐOẠN NGHI LƯU THÔNG. 4. PHÚ CHÚC LƯU THÔNG. Đây nói về phần 1. KHUYẾN TU LƯU THÔNG.

Tỳ kheo các thầy! Đối với các công đức thường phải nhứt tâm, bỏ các sự buông lung, như xa lìa kẻ oán tặc. Đức Đại Bi Thế Tôn! Nói các lợi ích, đều được rốt ráo. Các thầy chỉ phải siêng năng mà hành trì. Hoặc ở trong núi, hoặc ở giữa sông, hoặc ở dưới gốc cây, hoặc ở trong tịnh thất, chánh niệm chỗ thọ pháp chớ quên mất, thường phải tự cố gắng, tinh tiến tu hành, chớ nên luống qua đợi chết, sau phải ăn năn. Ta cũng như vị lương y, biết bịnh nói thuốc, uống cùng không uống, không phải là lỗi của thầy thuốc.

Lại cũng như vị khéo dẫn đường, người dẫn đường khôn khéo chỉ, người nghe

không chịu đi, chẳng phải lỗi của người

chỉ đường vậy.

Các công đức chỉ trong phần Chánh Tôn pháp yếu chung thế gian, ba thứ công đức đối trị và pháp yếu không chung thế gian tám thứ công đức của đại nhơn.

Thường phải nhất tâm là sao? Là y theo

nghĩa tâm thứ nhứt mà tu hành. Bỏ các sự buông lung, như xa lìa kẻ oán tặc là thế nào? Là xa lìa hành nghiệp trái với nhất tâm vậy. Nói các lợi ích đều được rốt ráo là sao?

Nghĩa là lòng đại bi không hạn lượng, đối với Phật pháp không bao giờ quên nhiệm vụ chính yếu. Trong đây, thế nào gọi là tu? Tức là phải siêng năng hành trì. Tu ở chỗ nào?

Tu ở trong núi, giữa sông, dưới gốc cây, trong tịnh thất vắng vẻ. Tu theo pháp nào?

Chánh niệm ở chỗ thọ pháp, chớ để quên mất. Cớ sao tu? Vì muốn giải thoát, không bao giờ bỏ quên chánh niệm. Dùng phương tiện gì để tu? Nghĩa là thường tự cố gắng tinh tiến để tu. Nếu chưa vào chân thật đều gọi là không tử; nếu đặng một ít cho là đủ, sau chắc chắn có sự ăn năn, ăn năn làm sao cho kịp? Đứng về phương diện dứt ác nhổ khổ, dụ như vị lương y . Đứng về phương diện sanh thiện cho vui, ví như vị dẫn đường khéo. Phật không mang ơn chúng sanh, chúng sanh phần nhiều mang ơn Phật. Đó là điều chắc chắn vậy.

2. CHỨNG QUYẾT LƯU THÔNG.

Các thầy! Nếu đối với khổ v.v… bốn chơn lý, nếu ai có nghi ngờ điều chi, mau đặt câu hỏi, chớ có ôm lòng nghi, không cầu giải quyết. Lúc ấy đức Thế Tôn ba lần đề xướng như vậy. Không có ai hỏi, vì sao?

Vì đại chúng không có ai nghi ngờ. Lúc bấy giờ có Tôn Giả A Nâu Lâu Đà quan sát tâm đại chúng, rồi bạch Phật rằng: Thưa Thế Tôn! Mặt trăng có thể nóng, mặt trời có thể lạnh, nhưng đức Phật nói pháp tứ thánh đế, không thể nào đổi khác. Phật nói khổ đế, thật là khổ, không thế nào khiến được an vui. Tập đế thật là nguyên nhơn, lại không có nhơn nào khác. Nếu ai diệt được nhân khổ tức là nhơn diệt, vì nhơn diệt nên quả diệt. Con đường diệt khổ, thật là chơn đạo, lại không con đường nào khác. Bạch Thế Tôn! Các thầy tỳ kheo đây ở trong bốn thánh đế, chắc chắn không có nghi. Giáo pháp một thời đại của Thích Ca Như Lai, nghĩa lý tuy nhiều, bốn thánh đế thu nhiếp hết, vì khổ đế, tập đế, thu nhiếp hết 186 nhơn quả trong thế gian, đạo đế, diệt đế, hai đế thu nhiếp hết nhơn quả xuất thế gian, thế nên đối với pháp tứ đế hoài nghi thì tất cả pháp đều có nghi, nếu ở trong tứ đế không nghi thì tất cả pháp đều không nghi. Do đó đức Phật gần nhập diệt ân cần ba lần đề xướng hỏi: Sâu rõ trừ ngoài bốn đế, lại không có pháp nào khác. Trong chánh văn có nhiếp nghĩa ba môn thị hiện quyết định không nghi.

Từ đầu đến không cầu giải quyết là phương tiện thứ nhứt môn hiển phát, dùng bốn đế nầy cho người tu hành thường phải quán sát và y theo đó mà tu chứng. Từ lúc ấy đức Thế Tôn cho đến trong đại chúng không nghi là cửa thứ hai đầy đủ thành tựu. Ở trong câu ba lần đề xướng như thế, chỉ bày bánh xe pháp đầy đủ thành tựu. Câu không 187 một người nào hỏi, chỉ bày chứng pháp đầy đủ thành tựu. Câu đại chúng không nghi, chỉ bày đoạn công đức đầy đủ thành tựu. Từ A Nâu Lâu Đà đến quyết định không nghi là môn nói riêng phần thứ ba.

A Nậu Lâu Đà, cũng gọi là A Na Luật, cũng kêu là A Nê Lâu Đậu, mà cũng gọi là A Nan Luật Đà, đều là dịch âm từ tiếng Phạn của nước Sở, nước Hạ mà thôi. Trung Hoa dịch là Vô Bần, cũng phiên dịch là Vô Diệt, cũng dịch là Như Ý. Xưa ở đời đói khát, cúng dường Phật Bích Chi một bữa ăn, trong 91 kiếp được qua lại cõi người cõi trời, thường thọ lãnh phước lạc, đến nay chưa dứt, cầu việc gì đều được như ý, cho nên được tên nầy, thiên nhãn đệ nhứt. Thường quán sát tâm chúng sanh, quyết định phân biệt mà nói. 188 Mặt trăng là Thái Âm tinh, nên lạnh. Mặt trời là Thái Dương tinh, cho nên nóng. Song pháp khí thế gian y báo nầy, đều là duy thức chúng ta hiện bày, tức là tướng phần của thức, vốn không thật pháp, nên người có đặng thần thông liền có thể khiến mặt trăng nóng, mặt trời lạnh. Đến như pháp Tứ Thánh Đế của Phật đã nói, chính là tâm tánh chúng sanh, pháp nhĩ đạo lý, lý không đổi khác.

Như khổ đế: Ba cõi, hai mươi lăm cảnh90 dưới từ địa ngục A Tỳ, trên đến cõi trời Phi Phi Tưởng, tuy lên xuống xa khác, song đều

90 Hai mươi lăm cảnh: Ving cing regions d’êtres vivants: Hai mươi cảnh hữu tình. Hữu nghĩa là hữu nhơn hữu quả. Ấy là 25 cảnh giới, nơi ấy ch1ung sanh sanh ra do quả báo của mình. Thảy đều ở trong 3 cõi: Cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc. Kể từ dưới lên trên là: 1. Cảnh địa ngục. 2. Cảnh súc sanh. 3. Cảnh ngạ quỷ. 4. Cảnh A Tu La. 5. Cảnh Phất Bà Đề. 6. Cảnh Cồ Da Ni. 7. Cảnh Uất Đan Việt. 8. Cảnh Diêm Phù Đề. 9. Cảnh Tứ Thiên Vương Xứ. 10. Cảnh Tam Thập Tam Thiên Xứ. 11. Cảnh Diệm Ma Thiên. 12. Cảnh Đâu Suất Thiên. 13. Cảnh Hóa Lạc Thiên. 14. Cảnh Tha Hóa Tự Tại Thiện (Mười bốn cảnh trên thuộc về Dục Giới). 15. Cảnh Sơ Thiền. 16. Cảnh Đại Phạm Vương. 17. Cảnh Nhị Thiền. 18. Cảnh Tam Thiền. 19. Cảnh Tứ Thiền. 20 . Cảnh Vô Tưởng. 21. Cảnh Tịnh Cư A Na Hàm (Bảy cảnh trên thuộc về Sắc Giới)

22. Cảnh Không Xứ. 23. Cảnh Thức Xứ. 24. Cảnh Bất Dụng Xứ. 25. Cảnh Phi Tưởng, Phi Phi Tưởng Xứ. (Cảnh này thuộc về Vô Sắc Giới) 189 bị bốn tướng91 dời đổi, tám khổ92 bức bách đâu có khi nào yên vui.

Như tập đế: kiến hoặc, tư hoặc, lành dữ, lậu nghiệp bất động ba cõi, chính là nguyên nhơn đầu sanh trong ba cõi, đâu có nhơn nào khác.

Như diệt đế: nhơn diệt thì quả khổ theo đó diệt, đâu không tịch tĩnh vô vi an lạc.

Như đạo đế: giới, định, huệ, ba vô lậu học hay đoạn nhơn khổ, quả khổ, đến chỗ không còn khổ, đâu có con đường nào khác.

Bốn chơn lý nầy đều chắc thật, không hư dối, cho nên gọi là đế lý. Đức Phật nói như thật. Các thầy tỳ kheo cũng hiểu như thật, do đó quyết định không nghi.

91 Bốn tướng: Đó là bốn tướng sanh, trụ, dị, diệt; bốn tướng: sanh, già, bịnh, chết; bốn tướng cũng là: thành, trụ, hoại, không. 92 Tám khổ bức bách: Huit douleurs. Tám nỗi khổ của người ở đời: 1. Sanh khổ. 2. Già khổ. 3. Bịnh khổ. 4. Chết khổ. 5. Thương yêu nhau mà bị chia lìa là khổ. 6. Ganh ghét nhau gặp lại nhau là khổ. 7. Cầu việc chi không được là khổ. 8. Năm ấm hừng thịnh là khổ. Tám nỗi khổ ấy nó bức bách con người thường xuyên. 190

3. ĐOẠN NGHI LƯU THÔNG, lại chia ra

làm ba:

a. Chỉ bày nghi khác. b. Vì đoạn nghi kia.

c. Lập lại nói tướng hữu vi, vô thường khuyên tu.

Nay nói phần a/ chỉ bày nghi khác.

Ở trong đại chúng đây, các vị chưa xong nhiệm vụ, thấy Phật diệt độ, nên có lòng thương cảm. Nếu có ai mới vào Phật pháp đã nghe Phật nói liền được độ thoát. Ví như ban đêm thấy điển quang, liền được thấy đạo. Nếu việc làm đã xong, người đã qua biển khổ, chỉ nghĩ như thế nầy: Thế

Tôn sao mà diệt độ mau thế!

Đây vẫn là lời nói phân biệt của A Nâu Lâu Đà. Ở trong đó có ba thứ phân biệt:

Một là những vị chưa xong công việc, chỉ cho các vị chứng quả thứ nhất, thứ nhì và thứ ba, bởi vì tư hoặc chưa đoạn hết, sẽ có sự thương cảm, như Ngài A Nan lo rầu v.v…

Hai là người mới vào Phật pháp, chỉ các vị trong ngoài, nhờ sức quán hạnh sâu sắc nên nay một khi nghe Phật pháp, nhanh chóng thấy chơn lý, như ban đêm thấy điển quang, không thể kéo dài, thấy chơn lý trong mười sáu tâm (16), không ra ngoài một sát na.

Ba là hạng người việc làm đã xong, chỉ bậc A La Hớn, kiến hoặc, tư hoặc đoạn hết, hằng vượt qua biển khổ ba cõi, nên không bị tình ái buồn cảm, chỉ chưa biết Phật thật không diệt độ, nên nói Phật diệt độ sao mà mau chóng thế.

b. Vì đoạn các nghi kia

A Nâu Lâu Đà mặc dù nói lời ấy trong đại chúng, nhưng các vị đều rõ thông nghĩa bốn thánh đế. Thế Tôn muốn cho đại chúng đây, đều đặng kiên cố, dùng tâm đại bi, lại vì đại chúng mà nói. Tỳ kheo các thầy, chớ ôm lòng thương rầu, nếu ta trụ thế một kiếp, rồi cũng phải diệt, hiệp hội mà không chia ly, không bao giờ được, lợi mình lợi người, pháp đều đầy đủ, nếu ta sống mãi, đâu có ích gì! Những ai đã được độ, hoặc trên trời hoặc trong nhơn gian, ta đã độ xong. Còn người chưa độ, đều cũng tạo nhơn duyên đặng độ. Từ nay về sau, các đệ tử của ta triển chuyển tu hành thì pháp thân Như Lai thường trú không bao giờ hoại diệt.

Bốn thánh đế, ai chứng được bốn lý nầy, đặng thành quả thánh, nên gọi là thánh đế.

193 Lại nữa lý tuy cố nhiên, duy có thánh đế rõ ràng, nên cũng gọi là chơn đế. Lúc bấy giờ trong chúng tuy đều rõ thông, nhưng tâm đại bi của Như Lai chí thiết, khắp vì chúng sinh đời vị lai hằng dứt trừ các nghi lầm, do đó lại vì đại chúng nói.

Trong chánh văn cũng chia làm ba:

Đầu, tứ chớ ôm lòng thương nhiều đến câu có ích gì, tức là nghi đoạn chỗ làm chưa xong, thấy diệt độ sanh lòng thương cảm, đã lợi mình lợi người, pháp đều đầy đủ, liền có thể y theo đó mà tu hành, đến chỗ hiệp hội quyết có chia ly ấy là pháp thế gian phải như thế, vả lại ta sống lâu, đối với các ông không ích gì cả, đâu nên dùng tâm thương cảm làm chi! Hai, từ câu những ai đã được độ đến câu đều cũng tạo nhơn duyên đặng độ, tức là cái194 nghi đoạn điển quang thấy chơn lý, nghĩa là có nghi rằng: Khi Phật trụ thế, nghe nói liền được độ, sau khi Phật diệt độ, thấy đạo không phải dễ, nên nay giải thích rằng: Người đã nên độ, ta đã độ xong, còn ai chưa độ, đều sẽ làm nhơn duyên đắc độ, nhơn duyên nếu đến, chớ lo không thấy đạo.

Ba, từ nay về sau đến câu không bao giờ hoại diệt, tức là nghi đoạn diệt độ sao mà mau chóng, đã có đệ tử triển chuyển tu hành, thì nhơn chia trú trì không hoại diệt, đã là pháp thân thường trú không hoại diệt thì quả phân trú trì cũng không hoại diệt. Nhơn quả đồng thường làm sao mà nói chóng diệt độ, song ở đây vẫn đối với quyền giáo, cho nên chỉ nói năm phần pháp thân93 93 Năm phần pháp thân: Cinq parties du Corps de la Loi: Năm phần hiệp lại thành pháp thân, tức Phật thân. Ấy là năm phần công đức của pháp lý, của Như Lai: 1. Giới pháp thân: Tu trì giới hạnh của đức Như Lai, giữ gìn ba nghiệp: thân, miệng, ý lìa khỏi các sự lỗi lầm, sai lạc. 2. Định pháp thân: Tu phép thiền định của đức Như Lai, đặng trở về chơn tâm thường trú, lìa khỏi các vọng niệm. 3. Huệ pháp thân: Tu phép trí tuệ của đức Như Lai, đặng đến chơn trí viên minh, quán đạt pháp tánh. 4. Giải thoát pháp thân: Tu cho đắc tâm thân của Như Lai, giải thoát ra khỏi sự trói buộc, trìu mến, tức là tánh đức niết bàn. 5. Giải thoát tri kiến pháp thân: Ấy là bực biết rằng mình thật đã giải thoát. Tức là sau khi đắc quả bồ đề, chứng niết bàn tánh tịnh. 195 là thường trú mà thôi. Nếu người vào chơn thật, ứng, hóa cũng thường. Một pháp hội Linh Sơn nghiễm nhiên chưa tan, chẳng phải là dối ta vậy.

c. Lập lại nói tướng hữu vi, vô thường khuyên tu Thế nên phải biết, cảnh đời đều vô thường hiệp hội phải có chia ly, chớ ôm lòng lo rầu, tướng đời là như thế, phải siêng tinh tấn, sớm cầu giải thoát, dùng yến sáng trí tuệ, diệt các si ám, đời thật là nguy hiểm không có chi bền chắc. Ta nay diệt độ, như trừ bịnh xấu. Đây là cái thân nên xả, vật tội ác, giả danh làm thân, chìm nơi biển lớn sanh, già, bịnh, chết.

Người nào có trí phải trừ diệt cho nhanh, như giết kẻ oán tặc mà không hoan hỷ.

196 Chánh văn có hai ý: Từ đầu đến không có chi bền chắc, chính nói rõ quán môn vô thường, để khuyên sự siêng tu. Từ câu ta nay diệt độ về sau là dẫn đã tác chứng. Sắc thân nhiệm mầu của Phật, bình đẳng pháp tánh chơn thật, vô lượng công đức trang nghiêm hiển hiện. Nhưng nói là vật tội ác, dụ cho các bịnh, oán tặc, chỉ đồng với phàm phu, khiến cảnh tỉnh mà thôi.

Phần 3: Đoạn nghi lưu thông xong rồi.

4. PHÚ CHÚC LƯU THÔNG Tỳ kheo các thầy! Thường phải hết lòng siêng cầu đắc đạo. Tất cả thế gian pháp động và bất động đều là tướng bại hoại không an. Các thầy đình chỉ chớ có nói thêm. Thời giờ gần qua, ta sắp diệt độ (diệt phiền não, độ sanh tử). Đây là lời giáo huấn cuối cùng của ta.

Thường phải hết lòng là lời dặn, khiến trụ nơi thật huệ. Siêng cầu đắc đạo là lời dặn cho phương tiện tu tập, vì thật huệ khó đặng, nên khuyên khiến tinh tấn tu hành. Cõi Dục là pháp động, cõi Sắc là pháp bất động, mặc dù có động tịnh khác nhau, đều thuộc về vô thường, vô ngã, không thể không nghĩ phương pháp ra khỏi. Câu chớ có nói thêm là lời khuyên đình chỉ ba nghiệp, thành tựu tịch diệt, không còn ngã chấp, pháp chấp. Câu thời giờ gần đã qua là chỉ sẽ quy diệt, vì nơi an nhàn tịch diệt, không lìa trung đạo, dùng làm rốt ráo. Câu lời giáo huấn cuối cùng là chính chỉ rõ để lời nghiêm huấn. Nơi pháp trú trì rất cao quý, rất thiết yếu. Nhiệm mầu thay! Lời nghiêm huấn cuối cùng với lòng từ bi vô hạn. Là bảy chúng đệ tử Phật94 , 94 Bảy chúng đệ tử Phật: 1. Chúng tỳ kheo. 2. Chúng tỳ kheo ni. Đó là các vị nam nữ thọ cụ túc giới. 3. Chúng Thức Xoa Ma Na, đó là các vị nữ học giới sáu pháp. 4. Chúng Sa Di. 5. Chúng Sa Di Ni, đó là các vị nam, nữ lãnh thọ 10 giới. 6. Chúng Ưu Bà Tắc. 7. Chúng Ưu Bà Di, đó là các vị thọ 5 giới tại gia nam nữ. 198 chúng ta phải khắc vào xương, ghi vào tim óc mà một lòng tu tiến!

Những lời nghiêm dạy chót sau.

Là đệ tử Phật, chóng mau tu trì!

Dịch giải Kinh Di Giáo xong ngày 1-12-

1996 HẾT ĐỨC PHẬT NÓI KINH NGHIỆP BÁO SAI KHÁC

ĐỨC PHẬT NÓI KINH

NGHIỆP BÁO SAI KHÁC Trong bảy chúng đó, năm chúng trên là hàng xuất gia, hai chúng dưới là hàng tại gia. 199 Tôi nghe như vầy 95:

Một thuở nọ96 , đức Phật trụ tại nước Xá Vệ, rừng cây của Thái tử Kỳ Đà, vườn của Cấp

Cô Độc97.

Lúc bấy giờ đức Phật bảo Lực Đề Tà Tử98, là trưởng giả Thủ Ca99 rằng: “Ta sẽ vì các ông nói pháp môn thiện ác nghiệp báo sai khác. Các ông phải lắng nghe và suy nghĩ

95 Tôi nghe như vầy: Bốn chữ nầy, ở đầu mỗi bộ Kinh đều có, chỉ rõ bộ Kinh nầy là từ kim khẩu Phật tuyên nói, con đích thân theo Phật nghe, khiến chúng sanh tín nguyện chớ nghi. Ngày xưa khi đức Phật gần nhập niết bàn, ngài A Nậu Lâu Đà (dịch là Như Ý Vô Tham) bảo tôn giả A Nan thỉnh Phật bốn việc: 1. Sau khi Phật diệt độ, các Tỳ kheo nương theo ai làm thầy? 2. Nương tựa nơi chỗ nào? 3. Tỳ kheo có tánh ác, như thế nào trị phạt? 4. Tất cả đầu mỗi bộ kinh phải để câu gì? Đức Phật dạy: 1. Sau khi ta diệt độ, các vị phải lấy giới luật làm thầy. Giới là đại sư của các vị, nương theo giới mà sống. 2. Y theo bốn suy nghĩ mà trụ, yên ở trong tâm kia. 3. Tỳ kheo có tánh ác, mặc nhiên đối trị, không nên đánh mắng, chỉ mặc tẩn (cho rời chúng yên lặng). 4. Tất cả đầu mỗi bộ Kinh, nên để “Tôi nghe như vầy.”

Thế nên, sau đó Ngài A Nan kiết tập, vẫn y lời Phật dạy. Rộng thuật lý do, đều như trong Kinh đã nói.

96 Một thuở nọ: Tức là đức Phật với ông trưởng giả Thủ Ca, khi nói Kinh Nghiệp Báo Sai Khác này.

97 Rừng cây của Thái tử Kỳ Đà, vườn của Cấp Cô Độc: Hoặc nói là tịnh xá Kỳ Viên, là nơi Phật thuyết pháp. Trong thành Xá Vệ có một vị trưởng giả, tên là Tu Đạt Đa (dịch là Thiện Cấp) thương xót những người cô độc, trẻ con không cha mẹ, gọi là Cô; già không con cháu gọi là Độc), hoan hỉ xả thí, người đời thường gọi là Cấp Cô Độc trưởng giả. Tại nước Ma Kiệt Đà (dịch là Thiện Thắng hay Vô Não hay Vô Hại) ở Trung Ấn Độ, ngài nghe Phật thuyết pháp liền quy y Tam Bảo, rồi thỉnh Phật đến nước Xá Vệ, hóa độ chúng sanh. Vì Phật, ngài kiến lập tịnh xá, nhưng không có địa điểm tốt, thấy vườn cây của Thái tử Kỳ Đà rất tốt đẹp, yên tĩnh, ngài đề nghị với Thái tử muốn mua khu vườn ấy. Thái tử nói giỡn, nếu Đại thần dùng vàng ròng trải đầy trên khu vườn cây ấy, thì tôi bán cho. Trưởng giả nghe thế làm thiệt, dùng xe chở vàng ròng trải lên khắp khu vườn, trừ các cây chưa tính. Thái tử thấy rồi, nói với trưởng giả rằng: “Thôi! Đừng trải nữa.” Trưởng giả đáp: “Lòng tôi chỉ nghĩ làm thế nào sớm được hoàn thành ngôi tịnh xá, thỉnh Phật thuyết pháp, là mãn nguyện.” Thái tử nói: “Nếu thế chỉ bán đất cho ông, không bán cây trên đất.

Tôi đem các cây ấy, cúng dường lên đức Phật.” Do đó nên nói rừng cây của thái tử Kỳ Đà, vườn của Cấp Cô Độc.

98 Lực Đề Tà Tử: Lực Đề Tà, Trung Hoa chưa phiên dịch, đại khái là tên cha của Thủ Ca. Tử là người gốc Thủ Ca.

99 Trưởng giả Thủ Ca: Hai chữ Thủ Ca là tên người chưa phiên dịch, không biết nghĩa kia. Trưởng giả là bậc tôn xưng đầy đủ của cải, giàu mạnh, đạo đức, danh vọng, học vấn, tuổi cao, v.v… 200 cho kỹ.” Khi ấy trưởng giả Thủ Ca xin:

“Vâng! Bạch đức Thế Tôn, chúng con hết sức muốn nghe.” Đức Phật bảo Thủ Ca: “Tất cả chúng sanh100, quan hệ tùy thuộc nơi nghiệp lực101 , đời sống hằng ngày đều tùy thuộc nơi sức nghiệp, rồi tùy nghiệp mình chuyển, do nhân duyên đó, nên có cao thấp rộng hẹp, nghiệp nhơn của mỗi người sai khác không đồng.

100 Chúng sanh: Đây là danh xưng của loài động vật có sinh mạng, phàm là động vật có sinh mạng, thành lập cá thể kia, tương tục sống còn không dứt, không ngoài sự hoạt động của lý trí và tình cảm trên tâm lý, cùng với thân thể trong sinh lý. Tinh thần cùng vật thể, các duyên hòa hợp, thành một cá thể. Phật pháp gọi là chúng sanh. Thân thể của sinh lý, Phật pháp gọi là sắc. Tinh thần của tâm lý, gọi là danh. Chung lại gọi là danh sắc, tức là nghĩa chúng sanh. Hoạt động của tâm lý, không ngoài thọ, tưởng, hành, thức, vì không hình thức có thể thấy, chỉ có danh xưng nên gọi là danh. Tổ chức trên thân thể nhờ có đất, nước, gió,lửa. Bốn chất hòa hợp thành một khối máu thịt, nên gọi là Sắc, gọi chung là Danh Sắc. Nếu chia ra có năm ấm tức là thọ, tưởng, hành, thức. Gồm trong Kinh Luật có danh từ chúng sanh, đều lãnh hội theo nghĩa nầy.

101 Quan hệ tùy thuộc nơi nghiệp: Nghiệp như sợi dây hay dắt dẫn chúng sanh luân hồi trong sáu đường khổ, chịu sự sanh tử. Nghiệp cũng hay trói buộc chúng sanh, chịu sự câu thúc của nghiệp, không được tự do. Vận mạng của tất cả chúng sanh đều do sức nghiệp chi phối, bao quanh, nên nói: Quan hệ tùy thuộc nơi sức nghiệp.

Tùy theo nghiệp mình vận chuyển:Vận mạng của tất cả chúng sanh,nghèo cùng giàu sang ,thông suốt cùng bế tắc ,thông minh cùng ngu ám,quyết không phải do thần linh làm chủ tể nào an bài,cũng không phải ngẫu nhiên mà hình thành.Chính do nhơn trước quả sau của mỗi thứ ,là do nghiệp nhơn tự mình tạo của đờI trước ,tùy nghiệp theo duyên, duyên hợp cảm quả,nên nói tùy nghiệp mình chuyển 201 Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo chết yểu 102. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo sống lâu103 .

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh hay đau ốm.Hoặc có nghiệp gặp quả báo ít bịnh. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo xấu xí104. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo đoan chính105. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo ít oai thế106 .

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh có oai thế lớn107. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo sanh vào chủng tộc 102 Chết yểu: Hoặc nói đoản mạng. Người sinh ra không bao lâu, hoặc khi mới sanh, hoặc lúc tuổi trẻ, khi tuổi lớn rồi bị chết. Đó là do nghiệp sát của đời trước.

103 Sống lâu: Hoặc nói trường thọ, có nhiều người mạng sống lâu đến bảy, tám mươi tuổi, cho đến cả trăm tuổi, đều do đời trước không có nghiệp sát, ái hộ chúng sanh.

104 Xấu xí: Chính là mặt mày quá xấu xí. Khi sanh ra người thấy sanh tâm nhờm gớm khinh chê… 105 Đoan chánh: Thân đoan trang nghiêm chánh, đẹp đẽ thanh tú, người khác thấy rồi sanh tâm hoan hỉ, kính ái.

106 Ít oai thế: Hoặc nói ít oai đức cũng được. Đáng sợ là oai, đáng kính là đức, ít đây có nghĩa là có ít oai.

107 Oai thế lớn: Như người có oai đức, học vấn, địa vị, giàu mạnh, tài trí, tướng mạo khôi ngô, thân thể đường đường. Người thấy là kính là sợ. 202 hạ tiện108. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo sanh vào nơi quí tộc thượng lưu 109. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo đời sống hẩm hiu110 . Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo đời sống dư dả111. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo tâm trí tà kiến 112. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo trí huệ chánh kiến113 .

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo địa ngục

114. Hoặc có nghiệp, hay 108 Chủng tộc hạ tiện: Thời cổ Ấn Độ, có chia thành bốn chủng tộc: 1. Bà la môn, dịch là Tịnh Hạnh. 2. Sát Đế Lợi, hoàng tộc. 3. Phệ Xá, chủng loại buôn bán. 4. Thủ Đà La, chủng tộc nông dân và lao công. Chủng loại hạ tộc tức là công nông…

109 Quí tộc thượng lưu: Tức là hàng hoàng tộc. 110 Đời sống hẩm hiu: Đời sống thiếu thốn về vật chất, tức là hạng người nghèo khổ.

111 Đời sống dư dả: Tức là chỉ cho những người giàu sang. Cơm ăn, áo mặc, nhà ở dư thừa.

112 Tâm trí tà kiến: Tín ngưỡng đạo tà, học các sách vở không chính đáng, tư tưởng quan niệm không chánh. Chắc chắn vào dòng tà kiến.

113 Trí huệ chánh kiến: Như đọc kinh điển cổ thánh, tính phụng Phật dạy, tin chắc nhơn quả, nghiệp báo. Phẩm đức đoan trang nghiêm chánh, tư tưởng thuần khiết, hành vi công chánh.

114 Địa ngục: Tiếng Phạn gọi là Naraka, hoặc gọi là Nê Lê. Ý nói là chỗ không vui, đáng nhàm chán, đầy đủ sự khổ, bức não v.v… Vị trí của nó ở nơi tối tăm, u ám, không có mặt trời, mỗi loại khổ hình, không lường không ngằn. Địa ngục có rất nhiều loại, đều y theo phạm tội nặng nhẹ không đồng. Ai phạm tội mười điều ác thượng phẩm, chết đọa vào địa ngục.

203 khiến chúng sanh mắc quả báo súc sanh115.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo làm quỉ đói116. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo làm a tu la117. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được làm thân người. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo làm trời ở cõi

Dục118. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo làm trời ở cõi Sắc119.

115 Súc sanh: Thế giới nầy, người cùng súc sanh ở chung, gồm cả trên mặt đất, dưới nước, trên không trung đều có, như các loại cầm bay thú chạy, loài thủy tộc v.v… tạo mười điều ác, trung phẩm, chết đọa trong đường súc sanh.

116 Quỉ đói: Một loại trong sáu đường, đồng ở trong nhân gian, vì không có hình thể, mắt thịt không thể trông thấy, chủng loại kia rất nhiều. Trong kinh Chánh Pháp Niệm nói: Liệt kê có 36 thứ, như Thành Hoàng Thổ Địa v.v… cũng liệt vào trong ấy, đói khát kêu cứu; vì không được ăn uống, thường chịu khổ kia, nên được gọi là quỉ đói. Người tạo mười điều ác hạ phẩm, hoặc người tham lam bỏn sẻn thành tánh ấy, chết đọa trong đường quỷ đói.

117 A tu la: Dịch là vô đoan chánh. Ý nói dung mạo xấu xí. Một loại trong sáu đường. Có loài ở trên cõi trời, có loại ở giữa biển, có loại ở trong nhơn gian, trên núi. Tánh của họ rất là kiêu mạn, ưa chiến đấu. Người tạo mười điều ác vi tế, tâm ưa giận tức, kiêu mạn nghi ngờ, phiền não, chết đọa trong loài a tu la.

118 Trời ở cõi Dục: Dục có năm thứ: Sắc, thanh, hương, vị, xúc. Lại cũng có năm thứ nữa, tức là tài, sắc, danh, thực, thùy. Năm dục trước thuộc bên ngoài; năm dục sau thuộc bên trong. Người ở trên cõi trời đều có vật dụng hưởng thụ, nên gọi là trời Dục.

Trời cõi Dục chia ra có 6 tầng. Ở trên đất hai tầng, tức là trời Tứ Thiên Vương. Ở trong núi Tu Di, tức là Tam Thập Tam Thiên, ở trên đảnh núi Tu Di. Bốn tầng trời ở trên không, nương hư không mà ở, thức là Thời Phần Thiên, Tri Túc Thiên, Hóa Lạc Thiên, và Tha Hóa Tự Tại Thiên. Nếu người không lìa ngũ dục, tu theo mười điều thiện thượng phẩm, có thể được ở hai cõi trời trên đất.

Nếu ai gồm tu cả định cõi Dục, hoặc dùng đèn đuốc, ngọc minh châu v.v… bố thí và giữ tịnh giới v.v… thì được ở bốn cõi trời giữa hư không.

119 Trời ở cõi Sắc: Nếu ai lìa bỏ năm thứ dục lạc, tu hạnh thanh tịnh, thiền định được cảm sanh cõi trời nầy. Nếu tu pháp lành ly dục, có giác có quán, lìa tham sanh hỷ lạc thì vào sơ thiền.

Dứt giác quán, trong tâm thanh tịnh một chỗ, không giác không quán, định sanh hỷ lạc, thì vào thiền thứ hai.

Vì lìa hỷ, tâm niệm hành xả, an huệ, thân thọ lạc, các vị hiền thánh, hay nói hay xả, thường nghỉ thọ lạc thì vào đệ tam thiền. 204 Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo làm trời ở cõi Vô Sắc120.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo quyết định121. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo không nhất định. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị khổ báo sanh nơi biên địa 122. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo sanh vào giữa nước123. Hoặc có nghiệp, hay

Đoạn khổ vui rồi, trước diệt lo mừng, không khổ không vui, hành xả niệm thanh tịnh, vào nơi thiền thứ tư.

Cõi Sắc có 18 tầng trời. Sơ thiền được sanh ba cõi trời, tức là Phạm Chúng, Phạm Phụ và Đại Phạm Thiên.

Cõi thiền thứ hai cũng sanh lên ba cõi trời, tức là Thiểu Quang, Vô Lượng Quang và Cực Tịnh Quang. Cõi thiền thứ ba được sanh về Thiểu Tịnh Thiên, Vô Lượng Tịnh Thiên và Biến Tịnh Thiên.

Cõi thiền thứ tư đặng sanh vào cõi Vô Vân Thiên, Phước Sanh Thiên, và Quảng Quả Thiên. Còn có sáu cõi trời là: Vô Tưởng, Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Hiện, Thiện Kiến và Sắc Cứu Cánh; hoặc ngoại đạo cư trú, hoặc hiền Thánh cư trú. Tính chung có 18 cõi trời. 120 Cõi trời Vô Sắc: Nếu có người hay bỏ lìa năm thứ dục lạc, dứt hẳn các vọng sắc tướng, hay vào chỗ bốn định Không. Nếu tiến thêm một bước, do chỗ Phi Tưởng Phi Phi Tưởng vào Diệt Tận, hay trừ phiền não, liền vượt qua ba cõi, thoát ly sanh tử. 121 Quả báo quyết định: Như những người tu Tịnh Độ, đối trước Tam Bảo, đem tâm ân trọng cung kính, phát nguyện vãng sanh cõi nước Cực Lạc phương Tây, trì niệm thánh hiệu Phật A Di Đà, dến chỗ nhứt tâm bất loạn, đến khi mạng chung, quyết định nhờ Phật tiếp dẫn vãng sanh. 122 Quả báo nơi biên địa: Chỗ hẻo lánh xa xôi, nơi kiến thức chưa mở, văn hóa lạc hậu cùng núi đồng vắng, vẫn là nguyên thỉ, sinh hoạt cùng khốn. Chư Phật không bao giờ ra đời ở chỗ nầy, không có chánh pháp. Nếu ai chuyển sanh về chỗ nầy, gọi là quả báo nơi biên địa. 123 Sanh vào giữa nước: Văn hóa cao thượng, đạo đức thuần hậu, nhơn dân tiến phát, biết lễ chuộng nghĩa. Phật thường ra đời ở giữa nước, chánh pháp hưng thịnh. Nếu ai đầu sanh chốn nầy, gọi là sanh vào giữa nước.

205 khiến chúng sanh bị quả báo địa ngục trọn đời124. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo địa ngục nửa đời125.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh bị khổ báo tạm vào liền ra nơi địa ngục126 .

Hoặc có nghiệp, tạo tác mà không huân tập127. Hoặc có nghiệp, huân tập mà không tạo tác128. Hoặc có nghiệp, cũng tạo tác mà cũng huân tập129. Hoặc có nghiệp, không tạo tác mà cũng không huân tập130. Hoặc có 124 Địa ngục trọn đời: Suốt đời ở nơi địa ngục, nửa kiếp, một kiếp cho đến nhiều kiếp. Thọ mạng một kiếp, không lường năm tháng, thường chịu các khổ trọn đời. 125 Địa ngục nửa đời: Nếu tạo nghiệp địa ngục, sau đó sanh lòng hổ thẹn sợ hãi, đến trước chư Phật, Bồ Tát thành tâm sám hối, cầu Phật thương xót. Nhờ tâm sám hối nghiệp ác giảm bớt, khi chết đọa vào địa ngục, không bao lâu được ra khỏi. 126 Tạm vào liền ra: Chính là người tạo ác địa ngục rồi, sanh tâm sợ hãi, sanh tâm hổ thẹn, trước Phật khẩn cầu thương xót chí thành sám hối, cầu Phật xá tội, như Vua A Xà Thế, nhơn giết vua cha, tạo nghiệp địa ngục, nhờ sự sám hối, tuy đọa địa ngục, lập tức ra khỏi.

127 Tạo tác mà không huân tập: Nếu có chúng sanh, tạo các nghiệp ác, nên gọi là tạo tác, sau đó tỉnh ngộ, tâm sanh sợ hãi, sanh tâm hổ thẹn. Sau đó sám hối, từ đây về sau, dứt tâm nối nhau không tái phạm. Nhờ sám hối lỗi, nghiệp liền tiêu trừ, nên nói là không huân tập.

128 Huân tập mà không tạo tác: Có hạng người thông minh giả, sợ tiếng ác bay ra ngoài. Tự mình không dám làm các việc ác, nhưng khiến người khác làm, tạo các nghiệp ác, để xem tự mình không tội, kỳ thiệt không như thế, nhơn vì ác tâm bảo người khác làm. Theo pháp luật còn có tội, huống chi trong Phật Pháp. Thế nên vẫn là có tội. 129 Cũng tạo tác mà cũng huân tập: Có người thường làm việc ác, trở thành tập quán. Đã không tin họa phước, cũng không hổ thẹn sám hối, tập quán trở thành thuần thục, tội, nghiệp chứa nhiều như núi, chắc chắn bị ác quả không nghi. 130 Không tạo tác mà cũng không huân tập: Có người căn lành sâu dày, tin kính Phật pháp, biết có nghiệp báo nhơn quả, gìn giữ giới luật, tự mình đã không làm ác, cũng không bảo người làm ác, nên nói không tạo tác. Cũng không nghiệp ác, nên nói không huân tập. 206 nghiệp, hay khiến chúng sanh bị quả báo đầu vui sau khổ131. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh đầu khổ sau vui132.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh đầu khổ sau cũng khổ133. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo đầu vui sau cũng vui134. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh nghèo mà ưa bố thí135. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh giàu mà tâm bỏn sẻn, tham lam136. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh giàu mà hay bố thí làm 131 Đầu vui sau khổ: Vì bố thí, đặng lạc báo giàu sang. Vì xan tham, bị khốn khổ nghèo cùng. Do đó người ưa bố thí, không phải là ngu muội. Người ham cầu cũng không phải thông trí. Đạo lý u thâm minh luật ấy, không phải người nào cũng biết, phải là hạng tín giải thông sáng. Người trước vui sau khổ, chính là thuở đời quá khứ của họ, trước được người khuyên, xả thí tài vật, sau đó lại ăn năn, sanh tâm sẻn tiếc. Đời nay mới bị quả báo trước vui sau khổ.

132 Đầu khổ sau vui: Có người lúc đầu nghèo khổ, sau đó dần dần giàu sang hưởng thụ khoái lạc. Ấy chính là đời trước của người đó, nghe người khuyên dẫn, bố thí ít tài vật, sau khi xả thí, trong lòng vô cùng hoan hỷ, thế nên đời nay đặng quả báo nầy. 133 Đầu khổ sau cũng khổ: Có người một đời đều bị sinh hoạt khốn khổ gian nan, đó chính là họ ở đời trước đã không có người khuyên dẫn làm việc phước đức bố thí, tự mình cũng không biêt đạo lý cầu phước, nhơn vì đời trước không tu ruộng phước, nên đời nay cùng khổ suốt đời.

134 Đầu vui sau cũng vui: Có người đời trước sớm tin kính ngôi Tam Bảo, gần gũi các thiện trí thức, hiểu biết đạo lý rộng tu phước điền, hoan hỷ bố thí, do đó đời nay trước sau đều gặp sinh hoạt an vui tốt đẹp. 135 Nghèo mà ưa bố thí: Có người ở đời quá khứ, ưa làm việc bố thí, trở thành tập quán, chuyển sanh đời nầy, tuy là nghèo cùng, ưa thích bố thí. Đời trước dù tu ruộng phước nhưng nhơn duyên đời nay hãy còn chưa thuần thục, nên vẫn còn sinh hoạt nghèo cùng.

136 Giàu mà bỏn sẻn tham lam: Nhơn đời quá khứ được người khuyên nhắc, ngẫu nhiên bố thí, đời nay khéo gặp nhơn duyên được phước báo. Vì nhơn quả khứ chưa nuôi thành tập quán bố thí, đời nay tuy giàu mà vẫn bỏn sẻn tham lam. 207 phước137. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh nghèo nàn mà lại bỏn sẻn tham lam138 .

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được thân vui mà tâm không vui139. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh được tâm vui mà thân chẳng vui140.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh thân và tâm đều vui141. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh thân tâm cả hai đều không vui142. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh mạng sống lâu tuy hết nhưng nghiệp

137 Giàu mà hay bố thí: Vì quá khứ ưa bố thí, đời nay được phước báo. Vì đời quá khứ thích bố thí thành tập quán, đời nay vẫn ưa bố thí.

138 Nghèo mà lại bỏn sẻn tham lam: Vì đời quá khứ chưa trồng ruộng phước, nay cảm khổ báo, nhơn đời quá khứ chưa nuôi thành tập quán ưa bố thí, đời nay nghèo mà vẫn bỏn sẻn tham lam.

139 Thân vui mà tâm không vui: Người phàm phu có phước, giàu có của cải đầy đủ, nhu cầu không thiếu, thân hưởng thụ khoái lạc, nhưng còn là phàm phu, trong tâm vẫn có đủ tham, sân, si, phiền não. Do đó thường gặp khổ não trong tâm phát khởi. Cho nên nói tâm không vui.

140 Tâm vui mà thân không vui: Đây là nói hàng La Hán không phước báo. La Hán dịch là Sát Tặc, nhơn giết giặc phiền não, trong tâm yên tĩnh, nên nói tâm cảm an vui. Tuy chứng quả Thánh, còn có thân thể, cần sự ăn mặc, vì không phước báo, không có thí chủ, đời sống thiếu thốn, thường chịu khổ đói lạnh, nên thân không vui.

141 Thân tâm đều vui: Đây là nói hàng La Hán có phước báo, chứng quả Thánh, hưởng vui niết bàn. Vì có phước báo nên có đại thí chủ, ăn mặc không thiếu, nên nói thân tâm đều vui.

142 Thân tâm đều không vui: Đây là nói phàm phu thiếu phước, đã chịu khổ nghèo cùng, đói lạnh, thiếu thốn, thân chịu đau khổ, nhơn sự cùng khổ, thường khởi phiền não. Tác động trong tâm, lo rầu khổ não, nên tâm cũng không vui.

208 không hết143. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh nghiệp kia tuy hết nhưng mạng căn không hết144.

Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh nghiệp và mạng đều hết145. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh nghiệp cùng mạng cả hai đều không hết146, nhưng hay đoạn trừ tất cả phiền não. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh, sanh nơi đường ác, hình dung kỳ diệu, mặt mày sáng sủa, da thể sáng đượm, người thấy vui vẻ147. Hoặc có nghiệp,

143 Thọ mạng hết, nghiệp không hết: Nếu có người tạo ác nghiệp rất nặng, chịu khổ báo nơi địa ngục. Tuy từ địa ngục ra nhưng còn dư báo, hoặc chuyển sanh các địa ngục nhỏ, hoặc sanh trong loài quỷ đói, trong loài súc sanh, nên nói thọ mạng hết mà nghiệp không hết.

144 Nghiệp hết, mạng không hết: Ấy là nói nghiệp đen trắng, trắng đen. Trắng là nói nghiệp lành; đen là nói nghiệp dữ. Hoặc có chúng sanh ở trong nghiệp lành mà tạo tác nghiệp dữ, ở trong nghiệp dữ mà tạo tác việc lành. Suốt cả cuộc đời, chịu nhiều các thứ nghiệp báo, nên nói nghiệp hết mà mạng không hết.

145 Nghiệp và mạng đều hết: Hoặc có chúng sanh, trong đời quá khứ, tạo các nghiệp lành và dữ, mà cảm đến đời nay. Hoặc mang thân trời hay người, hoặc ở trong ba đường ác, một đời chịu xong, nghiệp báo trả hết, mạng cũng kết thúc, nên nói là nghiệp và mạng đều hết.

146 Nghiệp và mạng đều không hết: Đây là nói nghiệp Thánh, cũng như, nếu có chúng sanh đã đoạn kiến hoặc, chứng quả Tu Đà Hoàn, thường sanh trong cõi người, cõi trời, hằng lìa khổ ba đường ác, cho đến, nếu chứng quả A La Hán, hằng liễu thoát sanh tử, chứng vào Niết bàn, nên nói nghiệp cùng mạng đều không hết. 147 Sinh nơi đường ác, hình dung kỳ diệu: Đây là nói chúng sanh, khi làm người, hành sự dâm dục nhiều, sau khi chết, chuyển sanh con đường ác, như loại cầm bay, lông cánh tuyệt đẹp, hình thể kỳ diệu, người thấy ưa thích.

209 hay khiến chúng sanh sinh nơi đường ác, hình dung xấu xí, thân thể thô kịch, người không ưa thấy 148. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh sinh trong đường ác, thân miệng thối nhơ, các giác quan tàn khuyết149. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh tập làm các việc thế gian, hành động mười nghiệp không lành, bị ngoài ác báo150. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh tập làm mười nghiệp lành trong thế gian, đặng ngoài phước báo thù thắng151. Hoặc có nghiệp, hay khiến chúng sanh lễ Phật, cúng dường tháp

148 Sinh nơi đường ác, hình dung xấu xí: Đây là nói chúng sanh nhiều giận tức, người khi nghe hơi thấy sắc, diện mạo dữ tợn, hơi thế hung ác, người khác thấy rồi, rất là sợ hãi. Do đó chuyển sanh vào con đường ác, hình dung xấu xí, da thể khô cứng, như rắn măng xà, cọp, sói v.v…

149 Sanh trong đường ác, thân miệng hôi nhơ: Đây là nói chúng sanh nhiều ngu si, lý trí không rõ biết, khó biện luận phải quấy, lành dữ, tà chánh v.v… Do nhân duyên ấy, phần nhiều tạo nghiệp phi pháp, khi chuyển sanh vào đường ác, thân miệng hôi thối, các giác quan tàn khuyết, như loài thủy tộc v.v…

150 Mười nghiệp không lành, đặng ngoài ác báo: Hư không mười phương, vô lượng thế giới, có cõi nước thanh tịnh, có cõi nước ô uế, tịnh uế, khổ vui. Tuy nhiên không đồng, cơ bản nguyên nhơn đều do tất cả hành vi của chúng sanh. Nên trong Kinh nói: “Tâm tịnh thì cõi nước tịnh.” Chúng ta đồng ở thế giới Ta Bà nầy (dịch là Kham Nhẫn) là cõi ác ô uế, đều do sự chiêu cảm mười nghiệp không lành, cộng nghiệp của chúng sanh.

151 Mười nghiệp lành, được ngoài phước báo: Chờ đợi khi Phật Di Lặc ra đời, vì tất cả chúng sanh thực hành mười nghiệp lành. Nhân dân thời đó, mạng sống lâu tám muôn bốn ngàn tuổi, cõi nước bình than, gió hòa mưa thuận, năm giống lúa được mùa, hòa hài dung thông, không có các tai biến. Từ ô uế biến thanh tịnh đều nhơn tâm chúng sanh từ mười điều ác chuyển thành mười điều thiện vậy. 210 miếu152 , đặng mười thứ công đức phụng cúng tràng phan153, bảo cái154 , đặng mười thứ công đức; phụng cúng chuông, cúng linh155 , đặng mười thứ công đức; phụng cúng y phục156 , đặng mười thứ công đức;

phụng cúng các đồ thờ phượng, đặng mười thứ công đức; phụng cúng dụng cụ pháp bảo, được mười thứ công đức; phụng thí đồ ăn đồ uống157 , được mười thứ công đức;

phụng thí giày dép, được mười thứ công đức; phụng cúng hương hoa, được mười thứ công đức; phụng cúng đèn nến158, được 152 Lễ Phật tháp miếu: Tháp là chỗ phụng cúng xá lợi của chư Phật, Bồ Tát. Chùa miếu là nơi cúng thờ kinh tượng Tam Bảo. Nếu ai hay cung kính lễ bái, dùng mười nghiệp lành nầy hay đặng mười thứ công đức. 153 Tràng phan: Tràng là lá cờ may bằng vải hay lụa. Phan là thân phan treo ở trước Phật hay Bồ Tát. Tràng phan là đồ để trang nghiêm Phật sự, tiêu biểu oai đức, cúng dường ngôi Tam Bảo.

154 Bảo cái: Dùng tàng lọng ngọc báu trang sức nơi Phật, Bồ Tát, hoặc nơi Pháp sư giảng kinh v.v… Chỗ treo trên tòa cao. 155 Chuông linh: Chính là các nơi trong chùa tháp mỗi khi xướng niệm, sử dụng một thứ ở trong pháp khí cúng dường Tam Bảo cũng hay đặng mười thứ công đức.

156 Phụng cúng y phục: Là Phật, Bồ Tát và Tăng chúng, đồ y phục được cúng dường cũng đặng mười thứ công đức.

157 Phụng cúng đồ ăn uống: Dùng các đồ uống, đồ dùng và thực phẩm, cúng Phật và chúng tăng, cũng đặng mười thứ công đức. 158 Phụng cúng đèn nến: Ở trước Phật, Bồ Tát suốt năm thắp đèn dầu sáng, cũng đặng mười thứ công đức. 211 mười thứ công đức; cung kính chắp tay159 , đặng mười thứ công đức. Đây là lược nói pháp môn các nghiệp sai biệt.

Phật bảo trưởng giả Thủ Ca: “Có mười thứ nghiệp, hay khiến cho chúng sanh bị quả báo đoản mạng. Những gì là mười?

Một là tự mình làm việc sát sanh.

Hai là khuyên người khác làm sự sát sanh.

Ba là khen ngợi phương pháp sát sanh.

Bốn la thấy người khác giết tùy hỷ.

Năm là đối với chỗ người oán ghét, muốn khiến cho họ tan diệt. Sáu là thấy họ, oán diệt rồi, tâm sanh hoan hỷ.

Bảy là phá hoại thai tạng của người khác. 159 Cung kính chắp tay: Thấy các chùa tháp và hình tượng Phật, Bồ Tát, rồi đem tâm chí thành cung kính, hai tay chắp lại bái xá lễ lạy. 212 Tám là dạy người hủy hoại.

Chín là kiến lập chùa viện để giết hại chúng sanh.

Mười là tự làm việc chiến đấu, hoặc khiến người làm, lẫn nhau tàn hại.

Do mười nghiệp trên, bị quả báo đoản mạng. Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh, đặng quả báo sống lâu. Những gì là mười? Một là tự mình không việc sát sanh. Hai là khuyên người khác không nên sát sanh.

Ba là khen ngợi sự không giết hại chúng sanh.

Bốn là thấy người khác không sát sanh, tâm sanh hoan hỷ.

Năm là thấy bị người giết, phương tiện cứu khỏi.

Sáu là thấy người sợ chết, bố thí pháp vô úy. Bảy là thấy các hoạn khổ, khởi tâm từ bi cứu giúp.

Tám là thấy các nạn cấp bách, khởi tâm đại bi cứu độ. Chín là đem các đồ ăn uống, bố thí cho chúng sanh.

Mười là tâm lúc nào cũng thương nghĩ đến chúng sanh.

Làm mười nghiệp đó, đặng phước báo sống lâu.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh, mắc nhiều quả báo bịnh hoạn. Những gì là mười? 214 Một là ưa thích đánh giết chúng sanh. Hai là khuyên người khác đánh giết. Ba là khen ngợi phương pháp đánh giết. Bốn là thấy người đánh giết sanh tâm hoan hỷ.

Năm là não loạn160 cha mẹ, khiến tâm cha mẹ lo buồn.

Sáu là não loạn Thánh hiền.

Bảy là thấy kẻ oán161 bịnh khổ, tâm rất hoan hỷ. Tám là thấy người oán bịnh lành, tâm sanh không vui.

Chín là khi kẻ oán bịnh, không cho thuốc trị.

160 Não loạn cha mẹ: Ở trước cha mẹ hay bậc hiền Thánh, cử chỉ thô tháo vọng động, lời thô tiếng ác, hoặc thiếu lễ độ, khiến cha mẹ, … khởi tâm phiền não.

161 Kẻ oán: Người cùng chính mình có sự thù hận lẫn nhau. 215 Mười là đồ ăn trước chưa tiêu hóa, lại ăn tiếp nữa162 .

Do mười nghiệp ấy, quả báo bị nhiều bịnh khổ.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh, quả báo ít bịnh. Những gì là mười?

Một là không thích đánh giết tất cả chúng sanh. Hai là khuyên người khác không nên đánh giết.

giết.

hoan hỷ.

Ba là khen ngợi phương pháp không đánh

Bốn là thấy người không đánh giết sanh tâm

162 Đồ ăn trước chưa tiêu hóa lại ăn tiếp nữa: Chính là trong đêm hôm trước, những vật thực đã ăn, còn chưa tiêu hóa, sáng nay lại ăn tiếp, dễ dàng sanh bệnh. “Bệnh tùng khẩu nhập.” 216 Năm là cung cấp nuôi dưỡng cha mẹ mình và các bịnh nhơn.

Sáu là thấy các vị hiền Thánh có bịnh hoạn, phải thăm viếng, săn sóc, cung cấp, nuôi dưỡng các thứ.

Bảy là kẻ oán bịnh lành, tâm sanh hoan hỷ. Tám là thấy các người bịnh khổ, giúp thuốc hay, cùng khuyên người khác giúp cho.

Chín là đối với chúng sanh bị bịnh khổ liền khởi tâm từ mẫn.

Mười là đối với các sự ăn uống, hay tự tiết lượng.

Do mười nghiệp tốt ấy, đặng quả báo ít bịnh.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo xấu xí. Những gì là mười? 217 Một là ưa hành động giận tức163.

Hai là ôm lòng hiềm hận164. Ba là cuống hoặc người khác165.

Bốn là não loạn chúng sanh.

Năm là đối với cha mẹ không có tâm kính ái.

Sáu là đối với bậc hiền Thánh không sanh tâm cung kính.

Bảy là xâm lấn tư sanh của hiền Thánh và các ruộng nghiệp166.

Tám là đối với chỗ tháp miếu của Phật, dứt hẳn ánh sáng của đèn167 .

163 Hành động giận tức: Người mà tâm giận tức quá nặng, gặp những việc tâm không thuận, ưa khởi lên lòng giận tức, cần phải tu phép quán từ bi thì lòng giận tức tiêu diệt. 164 Ôm lòng hiềm hận: Những người lòng giận quá nặng, người khác gặp mặt không nhận thấy được, thường ôm lòng hiềm hận, trải qua thời gian lâu không quên, phải tu phép quán từ bi.

165 Cuống hoặc: Cuống là dối trá, hoặc là mê loạn. Dùng phương pháp nầy não hại chúng sanh, đều là nghiệp xấu. 166 Xâm lấn tư sanh của Hiền Thánh: Những người tu hành chứng quả, đều gọi là Hiền Thánh. Nếu xâm phạm hoặc cướp đoạn trên tư sanh của các ngài, chẳng hạn như phẩm vật và y thực. 218 Chín là thấy người xấu xí chê bai khinh tiện168 .

Mười là làm các hạnh ác.

Do mười nghiệp ấy, phải mắc phải quả báo xấu xí.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo đoan trang, nghiêm chánh. Những gì là mười?

Một là không giận tức.

Hai là hay bố thí áo mặc. Ba là ái kính cha mẹ và bậc tôn trưởng.

Bốn là tôn trọng đạo đức hiền Thánh.

Năm là hằng thường sơn thếp, quét dọn tịnh xá, tháp Phật169.

167 Dứt hẳn yến sáng của đèn: Ví như có người dâng hiến đèn dầu cúng Phật, nhưng không thành thật sử dụng đèn dầu kia. Tư dụng ăn xài…

168 Thấy người xấu xí, chê bai khinh tiện: Thấy người xấu xí, khởi tâm nhờm gớm khinh tiện, cùng gia tâm dùng lời nói ác cười chê v.v… 219 Sáu là quét dọn sạch sẽ nơi điện vũ. Bảy là sửa sang tu bổ thánh địa tăng già lam (chùa)170 .

Tám là dọn quét, sái tịnh tháp Phật.

Chín là thấy kẻ quê mùa, không sanh tâm khinh tiện, khởi lòng cung kính.

Mười là thấy ngoài đoan trang nghiêm chánh, hiểu ngộ nhơn đời trước, biết cảm động có phước đức.

Do mười nghiệp ấy, nên được phước báo thân đoan trang nghiêm chánh.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo oai thế nhỏ. Những gì là mười?

169 Hằng thường sơn thếp, quét dọn tịnh xá tháp Phật: Như chùa tháp Phật và tịnh xá, lâu năm không tu bổ. Ai mà phát tâm rộng lớn, ra tiền ra sức, sửa sang bồi đắp, làm lại như mới.

170 Sửa sang tu bổ tăng già lam: Tăng gọi là hòa hợp, bốn người trở lên gọi là hòa hợp Tăng. Già lam dịch là viên lâm. Nói đủ là “chúng Tăng viên lâm.” Nếu phát tâm xuất tiền, ra sức, sửa sang vườn rừng, chỗ chúng Tăng ở, đất đai cao thấp không bằng, làm lại cho bằng thẳng. 220 Một là đối với chúng sanh khởi tâm ganh ghét171 .

Hai là thấy kẻ khác được lợi, sanh tâm không ưa.

Ba là thấy kẻ khác mất lợi, tâm sanh hoan hỷ. Bốn là thấy người khác đặng có danh dự, khởi tâm xấu ghét. Năm là nếu thấy kẻ khác mất danh dự, tâm rất hân hoan172.

Sáu là thoái tâm bồ đề173, chê bai hình tượng

Phật. Bảy là ở chỗ cha mẹ mình và hiền Thánh, không có tâm cung phụng.

171 Khởi tâm ganh ghét: Đối với những ai hơn mình, ôm lòng ganh ghét hoặc đố kỵ.

172 Tâm rất hân hoan: Lòng quá vui mừng. Ý nói mọi việc hằng ngày tâm lúc nào cũng hoan hỷ trong ánh đạo từ bi.

173 Thoái tâm bồ đề: Bồ đề dịch là giác đạo. Chính là lui mất tâm tu giác ngộ đạo Đại Thừa. 221 Tám là chỉ khuyên người tu tập, tạo nghiệp oai thế nhỏ.

Chín là ngăn chận tu hành của kẻ khác, tạo nghiệp có oai thế nhỏ.

Mười là thấy ai có oai đức kém, tâm sanh khinh tiện. Do mười nghiệp ấy, đặng quả báo oai thế nhỏ. Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo oai thế lớn. Những gì là mười?

Một là đối với chúng sanh tâm không ganh ghét.

Hai là thấy người khác được lợi lạc, tâm sanh hoan hỷ.

Ba là thấy kẻ khác mất lợi, khởi tâm thương xót.

Bốn là thấy người khác đặng danh dự cao, tâm sanh vui vẻ. Năm là thấy ai mất danh dự, ôm lòng lo buồn.

Sáu là phát tâm bồ đề, tạo hình tượng Phật, phụng cúng tràng phan, bảo cái.

Bảy là ở chỗ cha mẹ mình và hiền Thánh, cung kính phụng nghinh. Tám là khuyên người xả bỏ nghiệp oai thế nhỏ. Chín là khuyên người tu hành cái nghiệp oai đức lớn.

Mười là thấy kẻ không oai đức, không sanh tâm khinh tiện.

Do mười nghiệp ấy, đặng quả báo oai thế vĩ đại.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh bị quả báo sanh vào chủng tộc hạ tiện. Những gì là mười?

Một là không biết kính cha.

Hai là không biết kính mẹ. Ba là không biết kính vị Sa Môn174 .

Bốn là không biết kính Bà La Môn175 .

Năm là đối với các thầy bạn, tôn trưởng tâm không kính ngưỡng.

Sáu là đối với các bậc sư trưởng, không phụng nghinh cúng dường.

174 Sa Môn: Dịch là Cần Tức. Chính là siêng tu giác đạo, ý nói dứt hết phiền não. Từ xưa bên Ấn Độ, không luận là ngoại đạo hay Phật giáo, phàm người xuất gia đều gọi là Sa Môn.

175 Bà La Môn: dịch là Tịnh Hạnh, một trong bốn giai cấp của thời cổ Ấn Độ. Bà La Môn là dòng quý tộc. 224 Bảy là thấy các bậc tôn trưởng, không nghinh đón thỉnh ngồi.

Tám là đối với cha mẹ, không tuân theo lời dạy khuyên. Chín là đối với bậc hiền thánh cũng không thọ lãnh lời dạy.

Mười là khinh khi miệt thị kẻ hạ tộc.

Do mười nghiệp ấy, nên bị quả báo sanh vào chủng tộc hạ tiện.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo sanh vào hàng quý tộc thượng lưu. Những gì là mười? Một là khéo biết kính cha.

Hai là khéo biết kính mẹ.

Ba là khéo biết kính Sa Môn.

Bốn là khéo biết kính Bà La Môn.

Năm là kính hộ bậc tôn trưởng.

Sáu là phụng nghinh sư trưởng.

Bảy là thấy các bậc tôn trưởng ,tiếp rước mời ngồi. Tám là đối với cha mẹ, kính thọ lời dạy khuyên.

Chín là đối với bậc hiền Thánh, tôn kính thọ lãnh lời dạy.

Mười là không khinh khi kẻ hạ tộc.

Do mười nghiệp ấy, nên được phước báo sanh vào hàng quý tộc thượng lưu.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo đời sống hẩm hiu. Những gì là mười?

Một là tự mình làm sự trộm cắp. Hai là khuyên người khác trộm cắp.

Ba là khen ngợi sự trộm cắp.

Bốn là thấy người trộm cắp hoan hỷ. Năm là ở chỗ cha mẹ giảm lần sanh nghiệp176 . Sáu là ở chỗ hiền Thánh, xâm lấn tài sản. Bảy là thấy người khác lợi ích tâm không hoan hỷ.

Tám là làm lưu nạn cho người khác, ngăn chận lợi lộc đến cho người khác.

Chín là thấy người khác làm việc bố thí, tâm không tùy hỷ.

Mười là thấy người đời đói khát, tâm không thương xót, lại sanh tâm hoan hỷ.

176 Giảm lần sanh nghiệp: Giảm là giảm thiểu; lần là dần dần; sanh là sinh hoạt trong các nhu cầu cần thiết; nghiệp là ba nghiệp: thân,miệng và ý của chính mỗi người. Thân luôn đoan trang nghiêm chánh. Miệng thường thỉnh an mọi việc. Ý thường tưởng nhớ sự an vui khỏe mạnh của mẹ cha v.v… 227 Do mười nghiệp ấy, nên bị quả báo đời sống hẩm hiu.

Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo đời sống dư dả. Những gì là mười?

Một là tự họ xa lìa sự trộm cắp.

Hai là khuyên người không nên trộm cắp. Ba là khen ngợi những ai không trộm cắp.

Bốn là thấy người không trộm cắp tâm sanh hoan hỷ.

Năm là chỗ cha mẹ, sanh nghiệp cung phụng.

Sáu là đối với các bậc hiền Thánh tôn trưởng, cúng dường các đồ cần dùng.

Bảy là thấy người khác được lợi lộc, tâm sanh vui mừng.

Tám là thấy người cầu lợi, dùng phương tiện trợ giúp.

Chín là thấy người ưa bố thí, tâm sanh hoan lạc.

Mười là nếu khi thấy người đời đói khát, tâm sanh thương xót.

Do mười nghiệp ấy, nên được quả báo đời sống dư dả. Lại có mười nghiệp, hay khiến cho chúng sanh bị quả báo tâm trí tà kiến. Những gì là mười?

Một là không thể thưa hỏi177 tâm lớn trí tuệ của Sa Môn và Ba La Môn.

Hai là nói rõ pháp ác178 . 177 Thưa hỏi: Chính là ý tứ thương lượng, hỏi han, thưa thỉnh…

178 Nói rõ pháp ác: Rõ là công khai, công khai các việc xã hội. Pháp ác là học thuyết tà ác, mê loạn xã hội, mê hoặc lòng người, đổi vào học thuyết tư tưởng tà mê. 229 Ba là không thể tu tập chánh pháp179 .

Bốn là khen ngợi pháp không đúng mà cho là pháp đúng.

Năm là bỏn sẻn pháp không nói ra.

Sáu là gần gũi trí tà180 .

Bảy là xa lìa trí chánh181 .

Tám là khen ngợi thực hành pháp tà kiến182 Chín là xả bỏ chánh kiến183 .

. Mười là nếu thấy người ác ngu si, khinh tiện chê bai.

179 Chánh pháp: Chính là đối với đạo lý các pháp; thật tướng, tương ưng, hòa hình chơn lý hướng thượng, và pháp tắc hy vọng thành Hiền, thành Thánh.

180 Trí tà: Chính là người có tư tưởng tà ác, như là dùng các văn tự chỉ cách trộm cắp, tà dâm, hoặc đem tư tưởng xấu và công cụ của tà giáo ngoại đạo v.v…

181 Trí chánh: Chính là những người có đạo đức chánh thống, có tư tưởng học vấn, như các hàng đệ tử chân chánh của Phật và thiện tri thức v.v…

182 Tà kiến: Đại khái chia ra năm thứ: 1. Tát ca gia kiến, dịch là thân kiến, chấp chặc thân năm ấm là ta, sanh ra nhiều mê lầm. 2. Biên kiến là chấp đoạn, chấp thường. 3. Tà kiến là tà ngộ lầm giải không nhơn quả. 4. Kiến thủ là chẳng phải quả, chấp là quả, như cho vô tuởng là loại chứng niết bàn. 5. Giới cấm thủ là chẳng phải nhơn chấp là nhơn, như giữ giới trâu, giới chó v.v… Các hạng cầu sanh lên các cõi trời.

183 Chánh kiến: Không có năm thứ tà kiến là chánh kiến. 230 Vì mười nghiệp ấy, mắc quả báo tâm trí tà kiến.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo trí tuệ chánh kiến. Những gì là mười?

Một là hay thưa hỏi trí tuệ thông minh184 của các Sa Môn và Bà La Môn.

Hai là nói rõ pháp lành.

Ba là nghe rồi nghe trì, hoằng hộ chánh pháp185.

Bốn là nghe nói chánh pháp, khen lời lành thay.

Năm là ưa nói pháp yếu 186 chơn chánh. Sáu là gần gũi người chánh trí huệ.

184 Trí huệ thông minh: Trí sáng thông thái, ý nói có minh lợi, có trí, trí óc hoàn toàn sáng suốt.

185 Nghe trì, hoằng hộ chánh pháp: Lắng nghe chánh pháp, ghi nhớ không quên, gọi là nghe trì, đồng thời lại phải cho người khác nghe, nên gọi là hoằng. Hoặc khi chánh pháp bị hủy báng và phá hoại… phải hết lòng bảo hộ. 186 Pháp yếu: Chính là chỗ trọng yếu trong Phật pháp… 231 Bảy là gìn giữ nhiếp hóa hộ trì chánh pháp187.

Tám là tinh tấn cần mẫn tu tập đa văn188.

Chín là lìa người ác tà kiến.

Mười là thấy người si ác, không sanh tâm khinh tiện.

Do mười nghiệp ấy, đặng phước báo trí tuệ chánh kiến.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo địa ngục. Những gì là mười?

Một là thân nghiệp hành động ác nặng189.

Hai là khẩu nghiệp nói lời ác nặng nề190.

187 Gìn giữ nhiếp hóa, hộ trì chánh pháp: Đối với ba tạng kinh điển, là đệ tử Phật, có tâm gìn giữ, đừng cho thất lạc, không cho hoại; phụng trì và phát dương. Trách nhiệm phải gìn giữ và hộ trì.

188 Đa văn: Đối với ba tạng, mười hai bộ kinh là giáo pháp năm thừa, phải có lòng nghiên cứu, đọc, học cho sâu rộng.

189 Thân hành ác nghiệp nặng: Thân tạo ba thứ ác nghiệp: sát sanh, trộm cắp, tà dâm. Hành lạc không nhàm chán, không biết hổ thẹn, cũng không sám hối.

190 Khẩu hành ác nghiệp nặng: Miệng tạo nói dối, nói lưỡi đôi chiều, nói lời hung ác, nói thêu dệt. Bốn thứ ác nghiệp về miệng, ưa nói không nhàm chán, không biết hổ thẹn, cũng không sám hối. 232 Ba là ý nghiệp suy nghĩ ác hại191.

Bốn là khởi tâm đoạn kiến192.

Năm là sanh tâm thường kiến193.

Sáu là khởi chấp không nguyên nhân194

Bảy là khởi chấp không tạo tác195.

Tám là khởi chấp không tri kiến196.

Chín là khởi chấp biên kiến197.

Mười là không biết trả ơn198.

. 191 Ý suy nghĩ ác hại: Ý phát ba thứ ác nghiệp là tham lam, giận tức và si mê. Ưa phát ra không mỏi chán, không biết hổ thẹn, mà cũng không sám hối. 192 Đoạn kiến: Người chết như đèn tắt, đâu có sanh tử luân hồi, nhơn quả nghiệp báo chẳng qua khuyên người làm lành, dạy người học các điều tốt thôi. Có người quan niệm như thế, xưng là đoạn kiến.

193 Thường kiến: Người chết rồi vẫn chuyển sanh làm người, súc sanh chết chuyển sanh làm súc sanh, đâu có nghiệp báo dữ lành, đạo lý luân hồi trong sáu đường. Người có tư tưởng như thế, xưng là thường kiến. 194 Chấp không nguyên nhân: Đời nầy kết quả chịu khổ và hưởng phước, hoàn toàn do tự nhiên hoặc là do sự an bày của Thượng Đế, gặp gỡ của chính mình, đều không nguyên nhơn là từ quá khứ làm lành làm ác. Người có tư tưởng như thế, gọi là chấp không nguyên nhân.

195 Chấp không tạo tác: Không tạo tác tức là phủ nhận luật nhân quả tự mình làm tự mình chịu. Do kiến giải nầy, đại để vọng vi, tạo các nghiệp ác. Kết quả lại từ mình lãnh đủ. 196 Chấp không tri kiến: Phàm chỗ hiểu biết của chính mình, không thể hiểu biết, đều không cùng tin là có, như bốn quả của Tiểu Thừa, quả Phật Bích Chi. Tam Hiền, thập Thánh, quả Bồ Tát cho đến quả Phật vô thượng. Đó là cảnh vực của Thánh Hiền, chẳng phải chỗ đến của phàm phu, đều nhận là không có, nên nói chấp không tri kiến.

197 Chấp biên kiến: Chấp chúng sanh là có đầu có cuối, chấp thế gian là thường, là vô thường, cũng phi thường, cũng phi vô thường, ngã và thế gian, bốn câu là có biên, không biên v.v… Kêu là biên kiến. 233 Do mười nghiệp trên, mắc quả báo địa ngục.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo súc sanh. Những gì là mười?

Một là thân nghiệp hành động ác vừa vừa199 . Hai là khẩu nghiệp nói lời ác trung bình.

Ba là ý nghiệp suy nghĩ việc ác tầm thường.

Bốn là từ tham phiền não, khởi lên các nghiệp xấu. Năm là từ giận phiền não, khởi lên các việc200 ác201 . Sáu là từ si phiền não, khởi lên các việc xấu 202.

198 Không biết trả ơn: Như cha mẹ, sư trưởng, nước nhà và người khác đối với ta có chỗ ơn huệ, đều không biết báo đáp v.v… Đó là bốn ơn.

199 Thân nghiệp hành động ác vừa vừa: Vừa vừa trong vừa vừa là trung phẩm. Cũng như giết súc sanh, không dám giết người, trộm cắp tài vật người khác, không dám làm quá mạnh. Người nữ đối với nam có ý ân ái, lén lút qua lại, không dám cưỡng gian phụ nữ người khác. Như thế đều là ác nghiệp trung phẩm. So với ác nghiệp trong miệng và ý, cũng giải như thế. 200 Từ tham phiền não,khởi các nghiệp xấu: So sánh cũng như sẻn, lẫn, tiếc v.v… đều do trong tham mà sanh ra, nhơn đó mà tạo ra các nghiệp ác. 201 Từ giận phiền não, khởi các nghiệp xấu: So sánh cũng như hờn, phẫn uất, giận, ganh ghét v.v… đều do trong giận tức sanh ra, nhơn đó mà tạo ra các nghiệp xấu. 234 Bảy là chê bai mắng nhiếc chúng sanh203.

Tám là não hại chúng sanh204.

Chín là bố thí vật bất tịnh205 . Mười là làm hạnh tà dâm206.

Do mười nghiệp này, mắc phải quả báo làm loài súc sanh.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo làm loài quỉ đói. Những gì là mười?

Một là thân nghiệp hành động ác nhẹ207.

Hai là khẩu nghiệp nói lời ác nhẹ.

202 Từ si phiền não, khởi các nghiệp xấu: So sánh cũng như ngu mê, vô minh, không rõ sự lý. Đối với lành dữ, phải quấy, tà chánh, phân biệt không rõ ràng, đều do trong si mê mà sanh ra, nhơn đó mà tạo ra các nghiệp xấu.

203 Chê bai mắng nhiếc chúng sanh: Dùng lời ác, tiếng xấu, nhục mạ chửi rủa các chúng sanh.

204 Não hại chúng sanh: Ngược đãi chúng sanh, khiến các chúng sanh khởi nhiều khổ não.

205 Thí vật bất tịnh: Đem các vật không tinh khiết, không trong sạch, các thực phẩm thừa thãi, cúng phụng Tam Bảo, cha mẹ, thầy tổ, đều là không phước đức, trái lại còn bị lỗi lầm. 206 Làm hạnh tà dâm: Không phải là vợ cưới hỏi của mình, mà làm sự dâm dục, đều gọi là tà dâm cả.

207 Thân hành động ác nghiệp nhẹ: Nhẹ là nhẹ nhỏ, là hạ ác phẩm. Sánh như không loạn giết, như gặp thời kỳ cúng tế thần linh, đãi khách hay làm tiệc cho thân hữu, mà giết loài súc sanh, hoặc có ý hay không ý,làm sự giết hại, đều là ác hạ phẩm. Khẩu nghiệp và ý nghiệp cũng giải thích như thế. 235 Ba là ý nghiệp suy nghĩ việc ác nhẹ.

Bốn là khởi lòng tham lam nhiều 208.

Năm là khởi ý ác tham lam209.

Sáu là khởi tâm ganh ghét.

Bảy là có tâm tà kiến.

Tám là có tâm bỏn sẻn, ái trước trong cuộc sống, liền khiến mạng chung210.

Chín là bệnh khốn, nhơn đói mà chết211 . Mười là não bức khô khát mà chết212.

Do mười nghiệp nầy, mắc quả báo làm loài quỉ đói. 208 Khởi lòng tham lam nhiều: Những tham lam vô lý, những ham muốn quá phần, đều gọi là tham lam nhiều. 209 Khởi ác ý tham lam: Nhơn bị tài vật, hoặc vô lý, hoặc quá phần, cùng người tranh chấp, nhơn đó mà phát sanh khẩu thiệt đả phá, đấu tranh đều gọi là ý ác tham lam.

210 Bỏn sẻn ái trước trong cuộc sống, liền bị mạng chung: Bỏn sẻn thành tánh, ái vật như mạng sống, nhơn chấp trước nầy, tưởng niệm không quên, sau khi mạng chung dễ vào trong đường quỷ đói.

211 Bịnh khốn nhơn đói mà chết: Bệnh khổ ở thân, trong bịnh tuy cảm thấy đói khát, nhưng không thể ăn nuốt, nhơn đây mà chết, cũng gieo nhơn chánh quỷ đói mà chết, rồi vào con đường kia.

212 Não bức khô khát mà chết: Nhơn mùa hạ nắng nóng khô cháy, tiết trời khô tháo, nóng não bức thân, cũng không nước uống, nhơn đây mà chết, hoặc đốt cao quá độ mà chết. 236 Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo a tu la. Những gì là mười?

Một là thân nghiệp hành động ác nho nhỏ213 . Hai là khẩu nghiệp nói lời ác vi tế.

Ba là ý nghiệp suy nghĩ tạo ác vi tế.

Bốn là giữ tâm kiêu mạn

214.

Năm là hành vi ngã mạn215.

Sáu là luôn luôn tăng thượng mạn216

Bảy là đại ngã mạn217 .

Tám là hành động tà mạng218.

.

213 Thân nghiệp hành động ác nhỏ: Nhỏ là nhỏ nhít, khó cảm giác, khó xét thấy. Con đường a tu la có thiện hạ phẩm làm nhơn kia. Hai nghiệp khẩu và ý cũng lại như vậy.

214 Kiêu mạn: Ỷ mình có việc hưng thịnh mà tâm cao ngạo gọi là kiêu. Ỷ mình mà lấn lướt kẻ khác gọi là mạn. Đều là chạy theo phiền não.

215 Ngã mạn: Chấp trước có ngã và có ngã sở mà khiến tâm cao cử.

216 Tăng thượng mạn: Như người tu hành chưa chứng được Thánh đạo, mà cứ nói là chính mình đã chứng được Thánh đạo.

217 Đại ngã mạn: Do ngã mạn trong phiền não, đã khởi tâm tự tôn tự đại.

218 Tà mạng: Là xong việc ác, nương ác cao cử, như chảy vào người ác, dối ép lương thiện. 237 Chín là mạn quá mạn219 .

Mười là xa các căn lành, hướng về con đường a tu la.

Do mười nghiệp, nên bị quả báo thành a tu la.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo làm người. Những gì là mười? Một là không sát sanh.

Hai là không trộm cắp.

Ba là không tà dâm.

Bốn là không nói dối220 .

Năm là không nói lời thêu dệt221 .

Sáu là không nói lưỡi hai chiều.222 219 Mạn quá mạn: Người khác hơn mình rất xa, mà nói chính mình là hơn ai hết.

220 Không nói dối: Lời nói thật tại, đáng lã, nói lời không dối trá.

221 Không nói thêu dệt: Không nói những lời không ý nghĩa. Không trau chuốt lời nói. 238 Bảy là không nói lời hung ác223 .

Tám là không tham lam.

Chín là không giận tức.

Mười là không tà kiến, đối với mười nghiệp lành, khiếm khuyết không hoàn toàn. Do mười nghiệp ấy, nên được quả báo sanh trong loài người.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo sanh lên cõi trời Lục Dục. Ấy là đầy đủ đức nhiệm mầu thù thắng, tu hành tăng tiến mười điều thiện.

Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh được quả báo sanh về cõi trời Sắc. Ấy là

222 Không nói lưỡi hai chiều: Không đến bên nầy nói xấu bên kia; đến bên kia nói xấu bên nầy. Không nói kia đây lật lọng phải trái.

223 Không nói lời hung ác: Không ác ý hại người, không nói lời ác mắng người. 239 chuyên tâm tu hành mười nghiệp thiện hữu lậu 224, cùng định tương ưng225.

Lại có bốn nghiệp, hay khiến chúng sanh được phước báo sanh về cõi trời Vô Sắc.

Một là vượt qua tất cả sắc tưởng, dứt tưởng hữu đối226 v.v… vào nơi định Không Xứ.

Hai là vượt qua tất cả định Không Xứ227 , vào định Nhứt Thiết Thức Xứ.

Ba là vượt qua định Nhứt Thiết Xứ228, vào định Vô Sở Hữu Xứ.

224 Mười nghiệp thiện hữu lậu: Là mười điều thiện thượng phẩm, vì chưa diệt được phiền não kiết sử, nên vẫn là mười điều thiện hữu lậu.

225 Cùng định tương ưng: Là bốn thứ thiền định, trước đã giải, không trái nhau gọi là tương ưng.

226 Vượt qua tất cả sắc tưởng, dứt tưởng hữu đối: Diệt ba thứ sắc, có thể thấy sắc hữu đối, không thể thấy sắc hữu đối, không thể thấy sắc vô đối. Trong kinh nói: Qua tất cả sắc tưởng, diệt sắc hữu đối, không nghĩ các thứ tưởng, vào chỗ hư không vô biên. Trong Ma Ha Điển nói: Qua tất cả sắc tướng, phá có thể thấy sắc hữu đối, dứt tưởng hữu đối, phá không thể sắc hữu đối, không nghĩ các thứ tướng, dứt không thể thấy sắc vô đối. Ấy là do cõi Sắc, phải đến cõi Vô Sắc, phải phá ba sắc, tức có thể thấy hữu đối, không thể thấy hữu đối, không thể thấy vô đối.

227 Qua tất cả định không xứ: Ấy là do không xứ đến thức Xứ. Có hai phương pháp: 1. Quở chê không xứ, khen ngợi thức xứ. 2. Quán phá không xứ, hệ duyên suy nghĩ thức xứ.

228 Vượt qua định nhứt thiết thức xứ: Đây là do thức xứ đến chỗ vô sở hữu xứ. Cũng có hai phương pháp: 1. Chê trách quá hoạn thức xứ. 2. Quán hạnh tu tập, bỏ lìa thức xứ, ràng buộc tâm vào vô sở hữu xứ. 240 Bốn là vượt qua định Vô Sở Hữu Xứ229, vào định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

Nhờ bốn định nghiệp nầy, đặng phước báo sanh lên cõi trời Vô Sắc.

Lại có nghiệp, hay khiến cho chúng sanh đặng quả báo quyết định: Nếu có người nào đối với Phật, Pháp, Tăng và chỗ người trì giới230, dùng tâm tăng thượng231, trang trọng bố thí, đem thiện nghiệp nầy, phát nguyện hồi hướng232, liền được vãng sanh. Ấy gọi là nghiệp báo quyết định. Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh đặng quả báo bất định: Không phải là tâm tạo tác

229 Vượt qua định vô sở hữu xứ: Đây là do vô sở hữu xứ đến phi tưởng phi phi tưởng xứ. Cũng có hai cách. 1. Quở trách, sâu biết lỗi lầm trong không tưởng là vô sở hữu xứ định như si mê, như say rượu, như ngũ, như tối, vô minh che lấp, không giác ngộ; không chỗ ưa vui. 2. Quán hạnh, về sau biết lỗi lầm, liền phải bỏ lìa thì vào được định phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ vậy. 230 Chỗ người trì giới: Chính là ở trước vị Tỳ kheo xuất gia giữ giới thanh tịnh.

231 Tâm tăng thượng: Chính là tâm kiền thành cung kính phi thường.

232 Phát nguyện hồi hướng: Đem công đức bố thí để làm tư lương, đem tâm nguyện vọng sở phát, nguyện sanh về cõi Tịnh, nguyện sanh về cõi Trời, hồi hướng tư lương công đức nầy, hướng về cõi Tịnh, hoặc cõi trời kia để làm nơi quy hướng tối hậu. 241 tăng thượng dõng mãnh233, lại không tu tập234, cũng không phát nguyện hồi hướng thọ sanh. Ấy gọi là nghiệp báo bất định. Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh mắc quả báo sanh nơi biên địa: Nếu có chúng sanh đối với Phật, Pháp, Tăng, người thọ trì tịnh giới và chỗ đại chúng ở, tâm dõng mãnh bố thí, đem căn lành nầy, nguyện sanh về nơi biên địa. Do ý nguyện nầy, liền sanh nơi chốn biên địa, thọ quả báo tịnh và bất tịnh235.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh đặng quả báo sanh giữa nước: Nếu khi tác nghiệp, đối với Phật, Pháp, Tăng, ở bên người thanh tịnh trì giới phạm hạnh và chỗ đại chúng, 233 Không phải là tâm tạo tác tăng thượng dõng mãnh: Nhơn vì có người lòng tin chưa mạnh, còn có lòng nghi, do đó chưa phát khởi đến tâm trân trọng, rồi nửa tin nửa nghi đi làm việc nầy việc nọ. 234 Lại không tu tập: Chính là không tu tập công đức bố thí, miệng nói không, không phát nguyện, không chỗ biểu hiện, khó thu hiệu nghiệm chơn thật.

235 Thọ quả báo tịnh và bất tịnh: Chốn biên địa sinh hoạt khó khăn, văn hóa chưa triển khai, ăn mặc thiếu thốn nên gọi là bất tịnh. Vì phát nguyện muốn sanh đến chốn biên địa, hóa độ chúng sanh là tâm đại Bồ Tát, nên nói là tịnh. 242 vượt hơn trang trọng, tăng thượng bố thí, lại đem căn lành nầy, quyết định phát nguyện, cầu sanh giữa đất nước, lại được gặp Phật và nghe chánh pháp, thọ lãnh pháp thượng diệu, quả báo thanh tịnh.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh đọa nơi địa ngục, đến hết tuổi thọ: Nếu có chúng sanh, tạo nghiệp địa ngục rồi, không hổ thẹn236, không nhàm lìa, tâm không sợ hãi, lại sanh lòng hoan hỷ, không bao giờ sám hối237, mà lại tạo nghiệp mãi, chồng thêm ác nghiệp, như ông Đề Bà Đạt Đa238 v.v… do

236 Không hổ không thẹn: Hổ là hổ với trời, còn thẹn là thẹn với người, sợ hãi trời người hiểu biết tội lỗi, cho nên không dám làm ác. Không tâm hổ thẹn, chính là không có tâm lành nầy, làm ác không sợ. Hổ là mình không làm ác, thẹn là không dám dạy người khác làm, vì không hổ thẹn, nên tự mình làm và bảo người khác làm, hay khắp đến tất cả. Hổ là tự trong tâm mình hổ thẹn, thẹn là hay thố lộ với người, như thế là hay tự mình ngăn ác, cũng hay cảm động người khác. Trong tâm sanh lòng hổ thẹn gọi là hổ, đối ngoại sanh lòng hổ thẹn gọi là thẹn. y theo phương pháp tự mình, sùng trọng hiền thiện là hổ, y theo sức chê bai của thế gian, khinh khi bạo ác là thẹn, vì không tâm hổ thẹn, đã không sợ những người hiền thiện quở trách, lại không sợ sự chê trách thóa mạ của người. Như thế trên thân ác nghiệp, quyết chịu ác quả vị lai chắc chắn. 237 Không sám hối: Chữ Sám là trình bày các lỗi, phát ra các lầm lẫn, không dám che dấu giữ kín. Chữ Hối là dứt tâm nối tiếp, ăn năn bỏ lìa tâm hay tạo tội bị làm, họp lại bỏ hết. Tội nghiệp quá lớn, nếu ở trước Tam Bảo thành tâm sám hối, tội nặng trở thành nhẹ, tội nhẹ được dứt hết, thoát khỏi được khổ báo. Vì không biết sám hối, nghiệp trước chưa giải tỏa, lại tạo nghiệp mới, thế nên trọn đời phải chịu khổ lớn.

238 Đề Bà Đạt Đa: Tên người. Dịch là Thiên Nhiệt, là con của Vua Hộc Phạn, bào huynh của A Nan, em con nhà chú của đức Phật, xuất gia học đạo. Thầy có ba mươi tướng tốt, hay tụng sáu muôn pháp tạng, vì lợi dưỡng, tạo ba nghịch tội, không biết sám hối, sanh đọa trong địa ngục, chịu khổ vô lượng. 243 nghiệp như thế, đọa đến hết tuổi thọ nơi địa ngục.

Lại có nghiệp, khiến chúng sanh đọa nơi địa ngục đến nửa tuổi thọ239, chưa hết mạng sống lâu. Nếu có chúng sanh tạo nghiệp địa ngục, chứa nhóm thành thục, sau sanh tâm sợ hãi240, hổ thẹn nhàm lìa, sám hối xả bỏ, không có tâm tăng thượng. Do tạo nghiệp ấy, đọa nơi địa ngục, sau biết ăn năn, chịu khổ nửa chừng, không hết tuổi thọ kia.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh đọa nơi địa ngục, tạm vào liền ra: Nếu có chúng sanh, tạo nghiệp địa ngục, tạo rồi lo sợ, khởi tâm tăng thượng 241, sanh lòng hổ thẹn, giải tỏa nghiệp xấu, hết lòng sám hối, không tạo 239 Đến nửa tuổi thọ: Đọa vào địa ngục, nên chịu một kiếp, hoặc khổ trong nhiều kiếp, đến nửa cuộc đời, khiến phải mạng chung.

240 Sau sanh tâm sợ hãi: Sợ là sợ sệt, hãi là hãi hùng lo âu. Trước tạo ác nghiệp, về sau khởi tưởng, trong lòng sanh khởi tâm lý sợ sệt lo âu, khởi tâm hổ thẹn, trước Phật sám hối, từ đây xa lìa các tội lỗi.

241 Khởi tâm tăng thượng: Chính là hiểu biết tạo các ác nghiệp, tương lai quyết định chịu khổ lớn. Đem tâm chí thành, trước Phật sám hối, dứt tâm nối tiếp, lại không tạo nữa, nhơn vì tâm chí thành trân trọng, hay tiêu ác nghiệp, gọi là tâm tăng thượng. 244 nghiệp đó nữa. Như Vua A Xà Thế242 , về tội giết cha, tạm vào địa ngục, liền được giải thoát. Lúc ấy đức Thế Tôn liền nói bài kệ: “Nếu người tạo tội nặng, Làm rồi, sau tự trách, Sám hối không tái phạm, Hay nhổ nghiệp căn bản.” Lại có nghiệp, tạo tác mà không huân tập: Nếu có chúng sanh, thân, miệng, ý, v.v…

tạo các nghiệp ác, tạo rồi sợ hãi, hổ thẹn xa lìa vứt bỏ, sau tự hối trách243 lại không tạo nữa. Ấy gọi là tạo tác mà không huân tập.

242 Vua A Xà Thế: Dịch là Vị Sanh Oán. Khi Phật còn tại thế là Quốc vương nước Ma Kiệt Đà. Cha tên là Tần Bà Sa La, mẹ ngài tên là Vi Đề Hy. Khi bà mẹ mang thai, thầy tướng đoán rằng: Hài nhi nầy quyết định hại lại ông cha nên khởi danh Vị Sanh Oán. Chính là trước khi chưa sanh, đã có ý kết oán. Sau khi Thái tử A Xà Thế lên ngôi, liên kết với bạn ác là Đề Bà Đạt Đa, hạ ngục Vua cha, sau đó cấm cố mẫu hậu. Vua cha bị đói mà chết. Ông làm vua, thôn tính các nước nhỏ, oán chấn bốn lân bang. Nhơn tội hại cha, toàn thân sanh ghẻ dữ, tâm rất sợ hãi não nề, sanh lòng hổ thẹn, đích thân đến chỗ Phật, cần cầu sám hối, ghẻ ác bình phục. Sau khi Phật nhập niết bàn, năm trăm vì A La Hán, kết tập kinh Phật, vua A Xà Thế nhiệt tâm hộ pháp, chấn hưng hoằng hóa Phật Pháp, ra sức hộ trì rất là vĩ đại.

243 Sau tự hối trách: Tự mình sâu thêm tự trách tâm mình tối tăm, sanh lòng ăn năn hối cải. 245 Lại có nghiệp, huân tập mà không tạo tác: Nếu có chúng sanh, tự mình không tạo tác nhgiệp, đem tâm ác, tâm xấu 244, khuyên người làm việc ác việc xấu.

Ấy gọi lại huân tập mà không tạo tác.

Lại có nghiệp, cũng tạo tác mà cũng huân tập: Nếu có chúng sanh, tạo các nghiệp ác rồi, tâm không cải hối, mà cứ tạo mãi, còn khuyên người khác làm.

Ấy gọi là cũng tạo tác mà cũng huân tập.

Lại có nghiệp, không tạo tác, không huân tập: Nếu có chúng sanh, tự mình không tạo nghiệp, không khuyên người tạo nghiệp, không ghi nhận nghiệp245 , v.v…

244 Tâm ác tâm xấu: Một việc thiện ác, đều trước do một niệm của tâm, vì nguyên nhơn đó, cẩn thận của nhà Nho, thiền quán của cửa Phật đều là công phu trị tâm. Nếu hay tu đến tâm không khởi niệm ác, hoặc nếu khởi lập tức điều phục, dứt sự vô hình. Ấy là người chơn dụng công. Nếu khởi tâm ác, không luận tự mình thân miệng làm ác, hoặc là dạy người khác làm ác, ác nghiệp mà đã thành hình, đều chịu quả khổ chắc chắn.

245 Không ghi nhận nghiệp: Không ghi nhận tức là vô ký. Chính là đối với công việc của người làm, đều là dùng thái độ công bình hợp lý. Tuy nhiên nói không đề cao việc tốt, chỉ một việc phê phán mà thôi, không dám nói hoại diệt. Tình hình như thế, tức là không phải thiện, không phải ác, cho nên gọi là vô ký nghiệp. 246 Ấy gọi là không tạo tác mà cũng không huân tập.

Lại có nghiệp, ban đầu vui, về sau khổ: Nếu có chúng sanh, được người khuyến khích, hoan hỷ làm việc bố thí, lòng bố thí không kiên trì246, sau lại ăn năn thoái chí.

Do nhơn duyên đó, sống ở cõi đời, trước tuy giàu vui, sau lại nghèo khổ. Ấy gọi là trước vui sau khổ.

Lại có nghiệp, ban đầu khổ, về sau vui: Nếu có chúng sanh, vì người khuyên dạy, miễn cưỡng làm chút ít bố thí, nhưng thí rồi rất hoan hỷ, tâm không hối tiếc. Do nhân duyên ấy, sống trong cõi đời, lúc ban đầu nghèo khổ, sau lại giàu vui. Thế nên gọi là ban đầu khổ, về sau vui.

246 Bố thí không kiên trì, sau lại ăn năn: Nhơn người khuyên, gắng gượng xả thí của cải, vì lòng bố thí không kiên trì, tâm cứ nghĩ tài vật, do đó sau lại ăn năn. 247 Lại có nghiệp, lúc đầu khổ về sau cũng khổ: Nếu có chúng sanh lìa khỏi thiện tri thức, không người khuyên dạy, cho đến không bao giờ làm chút huệ thí. Do nhân duyên ấy, sống trong cõi đời, lúc đầu nghèo khổ, về sau cũng bị nghèo khổ.

Lại có nghiệp, ban đầu vui, về sau cũng vui: Nếu có chúng sanh, gần gũi thiện tri thức, khuyên nhắc làm việc bố thí, liền sanh tâm hoan hỷ, kiên trì thực hành bố thí247 .

Vì nhơn duyên ấy, sanh ở nhơn gian, lúc đầu giàu vui, về sau cũng vẫn giàu vui. Lại cũng có nghiệp, nghèo mà ưa bố thí:

Nếu có chúng sanh, trước từng làm việc bố thí248, không gặp ruộng phước, lưu chuyển trong đường sanh tử, ở trong nhơn đạo, vì 247 Kiên trì thực hành nghiệp bố thí: Bố thí độ trong sáu độ muôn hạnh, nếu gặp nhơn duyên hoặc nhiều hoặc ít mà thí cho. 248 Trước từng bố thí không gặp ruộng phước: Trong thời quá khứ, hành nghiệp bố thí, nên nói trước từng làm việc bố thí, chỉ đời nầy nhơn duyên chưa thành thục, chưa gặp đến phước báo nên nói không gặp ruộng phước. 248 không gặp ruộng phước, quả báo kém khuyết, khi thì được, khi thì mất, do huân tập việc bố thí, mặc dù ở trong cảnh nghèo cùng, nhưng vẫn làm hạnh bố thí.

Lại có nghiệp, giàu mà vẫn xan tham: Nếu có chúng sanh, chưa từng bố thí, gặp thiện tri thức, tạm làm một lần bố thí, gặp được ruộng phước tốt, do ruộng phước tốt ấy, cuộc sống đầy đủ, trước không huân tập, tuy giàu mà vẫn xan tham249 .

Lại có nghiệp, giàu mà hay bố thí: Nếu có chúng sanh, gặp thiện tri thức, nhiều năm tu nghiệp bố thí250, chiếm ruộng phước tốt.

Do nhơn duyên ấy, giàu sang nhiều của, mà làm hạnh bố thí mãi mãi. 249 Trước không huân tập, tuy giàu mà vẫn xan tham: Nhơn đời quá khứ, vì chưa từng tu tập bố thí, đời nay tuy giàu có, nhưng tâm vẫn xan tham, không chịu xả thí. 250 Gặp thiện tri thức, nhiều năm tu nghiệp bố thí: Ở đời quá khứ, rõ biết một vị là người có đạo đức từ thiện, biết rõ đạo lý, làm việc bố thí có phước báo, nhơn đây thường xả thí tài vật. 249 Lại có nghiệp, nghèo mà lại xan tham: Nếu có chúng sanh, xa lìa thiện tri thức, không người khuyên dạy, cũng không thể làm việc bố thí.

Do nhơn duyên ấy, sanh ở chỗ nghèo cùng mà lại vẫn xan tham.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, đặng thân vui mà tâm không vui, như hàng phàm phu có phước.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, đặng tâm vui mà thân không vui, như bậc La Hớn không phước báo. Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, đặng thân tâm đều vui, như các vị La Hớn có nhiều phước báo.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, bị thân tâm đều không vui, như hàng phàm phu không có phước báo.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, mạng hết mà nghiệp không hết: Nếu có chúng sanh từ địa ngục chết, lại sanh vào địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh, cho đến trời, người, a tu la v.v… cũng lại như thế. Ấy gọi là mạng hết mà nghiệp không hết.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, nghiệp hết mà mạng không hết: Nếu có chúng sanh vui hết thọ khổ, khổ hết thọ vui v.v… Ấy gọi là nghiệp hết mà mạng không hết.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, nghiệp và mạng đều hết: Nếu có chúng sanh, từ địa ngục diệt, sanh trong loài súc sanh, và quỉ đói cho đến trời, người, a tu la v.v… Ấy gọi là nghiệp và mạng đều hết. Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, nghiệp và mạng đều không hết: Nếu có chúng sanh, hết các phiền não. Ấy gọi là Tu Đà Hoàn251, Tư Đà Hàm252, A Na Hàm253, A La Hớn254 v.v…ấy gọi là nghiệp và mạng đều không hết.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh, mặc dù sanh trong đường ác, hình dung thù

251 Tu Đà Hoàn: Dịch là Dự Lưu, tức là dự vào dòng Thánh đạo, tức là sơ quả trong bốn quả của Thinh Văn thừa, đoạn kiến hoặc tám mươi tám sử, quả vị đã chứng. Tám mươi tám (88) sử là gì? Phiền não chia ra làm tham lam, giận ức, si mê, ngã mạn, nghi ngờ, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ. Mười thứ kiết sử nầy, chính là chỗ mê: Lý phân biệt của khổ, tập, diệt, đạo, bốn chơn lý. Thông nơi cõi Dục có 32, cõi Sắc có 28, và cõi Vô Sắc, có 28. Họp chung là 88 kiến hoặc. Chữ sử là thế nào? Chính là tự mình không thể làm chủ, hoàn toàn chịu sự sai khiến của phiền não. Nếu nghe được chánh pháp ngộ hiểu lý không, chóng dứt kiến hoặc vào dòng Thánh đạo vậy.

252 Tư Đà Hàm: Dịch là Nhứt Lai. Tư hoặc chia làm ba cõi chín địa, phải tu hành làm đạo mới đoạn. Tính cõi Dục là một địa. Cõi Sắc bốn địa. Mỗi địa chia có chín phẩm. Người chứng quả Tu Đà Hàm đã đoạn sáu phẩm trước trong chín phẩm cõi Dục, còn phải đến nhơn gian một lần nữa, đoạn ba phẩm khác,nên gọi là Nhất Lai.

253 A Na Hàm: Dịch là Bất Lai. Người nầy đã đoạn hết chín phẩm tư hoặc ở cõi Dục, hằng lìa cõi Dục, còn phải ở trong cõi Sắc,

Vô Sắc thọ dự sanh tử…

254 A La Hớn: Dịch là vô Sanh, đã đoạn hết tư hoặc ba cõi, hằng dứt sanh tử luân hồi trong ba cõi. Cũng gọi là Sát Tặc, giết hết giặc phiền não. Cũng nói là Ứng Cúng, La Hán là ruộng phước cõi người, cõi trời, kham thọ đồ cúng duờng của trời, người vậy. 252 diệu 255, mặt mày đoan nghiêm256, da thể sáng nhuận257, người thấy hoan hỷ. Nếu có chúng sanh, nhơn tham dục phiền não258, khởi nghiệp phá giới259 .

Do nhơn duyên ấy, tuy sanh trong đường ác, thân thể sạch sẽ, sắc mặt đoan trang, da thể sáng sạch, người thấy cảm mến.

Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh sanh trong đường ác, hình dung xấu xí, da thể thô kịch260, người thấy không vui: Nếu có chúng

255 Hình dung thù diệu: Hình là thân hình, dung là diện mạo. Thù là thù thắng, diệu là mỹ diệu phần nhiều thuộc về các loài chim rất đẹp đẽ.

256 Đoan nghiêm: Đoan là đoan chánh. Nghiêm là nghiêm lệ. Lý ý nói được đoan trang nghiêm chánh mỹ lệ vậy. 257 Da thể sáng nhuận: Da thể hình tướng phi thường sáng đẹp, trắng tươi, mịn màng, giống như lông lông cánh các loài chim, tươi sáng đáng yêu.

258 Nhơn tham dục phiền não: Dục, chính là dâm dục, giống như lửa dục đốt tâm, dễ phạm tà dâm. 259 Khởi nghiệp phá giới: Làm cho người nên giữ đức tánh bổn phận bên trong, như là năm giới: Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, trong cửa Phật. Nhà Nho thì nói là năm thường: Nhơn, lễ, nghĩa, trí, tín. Nếu phạm tức là khởi nghiệp phá giới.

260 Da thể thô kịch: Thô là xấu, kịch là không sáng mịnh. Ý nói không nhuần nhuyễn như các loài cọp, beo, hùm, sói, rắn, mãng xà… 253 sanh từ giận phiền não261, khởi nghiệp phá giới.

Do nhơn duyên ấy, sanh trong đường ác, hình dung thô xấu 262, da thể đen đủi, người không ưa thấy. Lại có nghiệp, hay khiến chúng sanh sanh nơi đường ác, thân miệng hôi hám, các giác quan tàn khuyết: Nếu có chúng sanh, từ si mê phiền não263, khởi nghiệp phá giới.

Do nhơn duyên ấy, sanh trong đường ác, thân miệng hôi hám, các căn tàn khuyết264 . Lại có mười nghiệp, hay khiến chúng sanh, đặng ngoài ác báo. Những gì là mười? Nếu

261 Từ giận phiền não: Giận là phiền não căn bản, là hung ác, ý nói là độc ác. Ai lòng giận quá mạnh, ưa giết hại chúng sanh, kết thành các việc oán thù đấu tranh, sau khi chết chuyển vào trong các loài cọp, beo, hùm, sói, rắn, rết…

262 Hình tướng thô xấu: Khi lòng giận khởi lên, mặt mày đổi sắc, thái độ hung hăng, khác hẳn thường khó coi. Nghiệp nhơn như thế thì quả báo cũng như thế.

263 Từ si mê phiền não: Si là phiền não căn bản, ngu muội, vô tri, không rõ sự lý.

264 Thân miệng hôi hám, các căn tàn khuyết: Trong ba đường ác, đều có chúng sanh như thế, nhứt là loài thủy tộc, thân thể thô xấu tanh hôi. Các giác quan không hoàn toàn, đều có si nghiệp đầy đủ. 254 có chúng sanh đối với mười nghiệp bất thiện, nhiều thời gian tu tập, cảm các vật bên ngoài, đều không được đầy đủ265 .

Một là vì nghiệp sát sanh, nên các quả báo bên ngoài, quả đất khô cằn, cỏ cây không còn sức sống.

Hai là vì nghiệp trộm cắp, nên cảm thông bên ngoài, sương gió bất thường, khiến các loài bò, bay, máy, cựa v.v… khiến đời đói khát. Ba là vì nghiệp tà dâm, nên cảm gió mưa dữ dội, và các trần ai.

Bốn là vì nghiệp nói dối, nên cảm sanh vật bên ngoài, thảy đều hôi hám.

265 Đối với mười nghiệp bất thiện, nhiều thời gian tu tập, cảm các vật bên ngoài, đều không được đầy đủ: Chúng sanh là chánh báo, thế giới là y báo, y tùy chánh chuyển. Do đó, chúng sanh đều tạo ác nghiệp, nhơn cộng nghiệp chiêu cảm, gây khiến thế giới tất cả vật dụng thiếu thốn không đủ. Đơn cử vì chúng sanh tạo nghiệp ác, gây cảm thế giới, mỗi chủng loại có hiện tượng bất lương, do đó chúng sanh đều ở trong gian nan khốn khổ, bôn ba lao ký, muôn pháp đều do tâm, tâm ở trong, pháp ở ngoài, lành dữ của tâm hay chuyển biến tịnh uế của ngoại cảnh. 255 Năm là vì nghiệp nói lưỡi đôi chiều, nên cảm đất đai bên ngoài, cao thấp không bằng, núi cao, gò trũng, hầm hố chông gai.

Sáu là vì nghiệp ác khẩu, nên cảm sanh bên ngoài, nhiều ngói đá cát sạn, các vật thô nhọn, không thể tiếp xúc gần gũi. Bảy là vì nghiệp nói lời thêu dệt, nên cảm sanh quả báo bên ngoài, khiến cảm sanh quả báo bên ngoài, khiến cỏ cây vườn rừng, nhánh héo lá rụng. Tám là vì nghiệp quá tham lam, nên cảm sanh quả báo bên ngoài, khiến các ruộng lúa, lúa mạ hư hao.

Chín là vì nghiệp giận tức, nên cảm sanh nghiệp bên ngoài, khiến các cây cối khô cằn hư hại. 256 Mười là vì nghiệp tà kiến, nên cảm sanh quả báo bên ngoài, ngô, đậu không tốt, thu hoạch ít ỏi.

Do mười nghiệp như thế, nên bị ác báo bên ngoài.

Lại có mười nghiệp, được thắng báo bên ngoài: Nếu có chúng sanh, thật hành mười nghiệp lành, cùng trên trái nhau266, phải biết liền được mười thắng báo bên ngoài.

Nếu có chúng sanh, cung kính lễ lạy, các đức Phật và tháp miếu, được mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là được sắc đẹp tiếng tốt267 .

Hai là khi nói ra lời gì, mọi người tin phục268.

266 Thật hành mười nghiệp lành, cùng trên trái nhau: Nếu tất cả chúng sanh đều thật hành mười nghiệp lành, chiêu cảm thế giới, mười thứ thắng báo bên ngoài, cùng với mười nghiệp bất thiện ở trước, chiêu cảm mười thứ ác báo bên ngoài, phản ảnh trái nhau.

267 Được sắc đẹp tiếng tốt: Da thể hồng hào sáng đẹp, tiếng giọng hòa nhã ngọt ngào. 257 Ba là có đủ bản lãnh ở trong đại chúng không sợ269.

Bốn là trời người trong thế gian đều ái mộ.

Năm là đầy đủ oai thế.

Sáu là oai thế với chúng sanh đều đến gần gũi.

Bảy là thường được thân cận với chư Phật,

Bồ tát.

Tám là đủ phước báo vĩ đại.

Chín là sau khi chết sanh về cõi trời270.

Mười là chóng chứng quả niết bàn271 . Đó là lễ bái các đức Phật và tháp miếu, được mười thứ công đức.

268 Nói ra lời gì mọi người tin phục: Miệng nói ra tiếng nào, ai nấy đều tin phục vì đời trước nói lời thành thật.

269 Ở trong chúng không sợ: Trường hợp ở trước đại chúng, hoặc ở trên tòa cao diễn giảng, hoặc lãnh chúng nghị sự, tâm như Thái Sơn, không có khiếp sợ. 270 Chết sanh về cõi trời: Sau khi thọ mười thứ công đức thắng báo nầy, nhờ đó mạng chung, được sanh về cõi trời.

271 Chóng chứng niết bàn: Ở nơi chùa tháp Phật, thành tâm lễ bái, hết lòng cung kính, chính đó là nhơn duyên thù thắng, cũng gọi là chánh nhơn xuất thế, nên có hy vọng chóng chứng bồ đề. Niết bàn dịch có nhiều nghĩa: Tịch tĩnh, an ổn, an lạc. 258 Nếu có chúng sanh, phụng cúng tràng phan bảo cái, được mười thứ công đức. Những gì là mười? Một là sống ở đời giống tàng lọng, che giúp chúng sanh.

Hai là thân tâm yên ổn, lìa các sự nóng bức. Ba là tất cả được người thế gian kính trọng, không dám khinh mạn.

Bốn là có oai đức lớn.

Năm là thường được gần gũi các đức Phật, Bồ Tát, và làm bà con với những người có oai đức lớn.

Sáu là thường làm Chuyển Luân Thánh

Vương272.

272 Thường làm Chuyển Luân Thánh Vương: Chuyển Luân Thánh Vương cai trị bốn châu thiên hạ, thân đủ 32 tướng tốt. Khi lên ngôi cảm trời giáng phi thuyền, cỡi phi thuyền kia, bay đi giữa hư không, oai phục bốn phương. Luận Câu Xá, quyển 12 nói: “Từ châu Nam Diêm Phù Đề nầy, người sống lâu vô lượng tuổi, cho đến tám muôn tuổi, có Chuyển Luân Vương ra đời. Khi giảm đến tám muôn tuổi, loài hữu tình giàu vui thọ lượng tổn giảm, các ác dần dần hừng thạnh, không phải khí cụ đại nhơn, nên không có Luân Vương. Vua nầy do luân triền cảm ứng hướng đạo, oai phục tất cả. gọi là Chuyển Luân Thánh Vương.” 259 Bảy là khuyên nhắc hằng làm thượng thủ, tu tập nghiệp lành.

Tám là đầy đủ đại phước báo.

Chín là sau khi chết sanh lên cõi trời.

Mười là mau chứng quả niết bàn. Ấy gọi là phụng cúng tràng phan bảo cái, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, phụng thí đồ pháp bảo, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là ở đời cũng như tràng phan bảo cái273 , quốc vương đại thần, bạn lành tri thức, cung kính cúng dường.

Hai là giàu sang tự tại, đầy đủ của báu vĩ đại.

273 Ở đời cũng như tràng phan bảo cái: Đây là người sanh trong cõi đời: Đạo đức, tài học, giàu mạnh, siêu quần bạt chúng, cũng như tràng phan quý báu đứng giữa hư không, người đều hướng vọng, nên thọ ơn Quốc vương, đại thần, v.v… cung kính cúng dường vậy.

Ba là danh thơm lưu bố, khắp đến mười phương.

Bốn là hình mạo đoan trang nghiêm chánh, mạng sống lâu bền vững.

Năm là thường sanh ở chỗ nào, làm việc bố thí kiên cố.

Sáu là có tiếng đồn tốt khắp nơi. Bảy là có uy đức vĩ đại.

Tám là sanh vào hàng thượng tộc.

Chín là thân hoại mệnh chung, sanh lên cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn. Ấy gọi là phụng thí đồ pháp bảo, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, phụng cúng chuông, linh, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là đặng tiếng Phạm thiên274 . Hai là có tiếng tốt đồn xa.

Ba là tự biết mạng đời trước275 . Bốn là nói ra lời gì, người đều kính ái.

Năm là thường có bảo cái, để tự trang nghiêm cho mình. Sáu là có chuỗi anh lạc tốt đẹp, để trang sức nơi mình. Bảy là diện mạo đoan trang nghiêm chánh, người thấy ai cũng hoan hỷ.

Tám là đầy đủ phước báo rộng lớn.

274 Đặng tiếng Phạm âm: Đủ có năm thứ thanh tịnh, gọi là tiếng Phạm âm: 1. Tiếng kia chánh trực. 2. Hòa nhã. 3. Thanh triệt. 4. Sâu dầy. 5. Nghe xa giáp khắp.

275 Tự biết mạng đời trước: Chính mình hay biết nhiều đời quá khứ về trước, sanh đây chết kia, là nhơn gian, trên trời, là giàu sang, nghèo hèn, đều hay biết rõ ràng. Ấy gọi là biết mạng đời trước. 262 Chín là sau khi mệnh chung, sanh lên cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn. Ấy gọi là phụng cúng chuông, linh, được mười thứ công đức. Nếu có chúng sanh, phụng thí y phục, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là mặt mày đoan trang nghiêm chánh.

Hai là da thân trắng mịn.

Ba là bụi nhơ không dính vào thân. Bốn là đời sống tiện nghi đầy đủ, ăn mặc toàn đồ thượng diệu.

Năm là các đồ ngọa cụ tốt đẹp, che trùm thân thể.

Sáu là đầy đủ sự hổ thẹn.

Bảy là người thấy ai cũng ái kính.

Tám là đầy đủ của cải quý báu.

Chín là sau khi mệnh chung, thần thức sanh lên cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn. Ấy gọi là phụng thí y phục, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, phụng thí các đồ đạc, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười? Một là ở đời như các đồ đạc hữu dụng276 .

Hai là đặng pháp lành bến giác277 .

Ba là lìa các khát ái278 .

Bốn là nếu khát muốn có nước, suối trong vọt ra279.

276 Ở đời như các đồ: Như người đại tài ứng dụng, hay vì nhơn dân mưu cầu hạnh phúc, hay vì quốc gia cầu giàu mạnh. 277 Đặng pháp lành bến giác: Pháp lành căn nguyên kia, như một suối nước lớn, dùng đó không bao giờ hết, dùng pháp lành giáo hóa thế gian, ích lợi chúng hữu tình, cũng như bến nước, hay làm thấm nhuần lúa mạ, cây cối v.v…

278 Lìa các khát ái: Phàm là gặp đến sự tình, tự mình hoan hỷ, đều hay như nguyện đã cầu, không nên như nước khát ái, nhưng khó đến đặng. 264 Năm là chết không bao giờ sanh vào loài quỷ đói280 .

Sáu là đặng các đồ thượng diệu ở cõi đời. Bảy là xa lìa bạn ác.

Tám là đầy đủ phước báo vĩ đại.

Chín là sau khi mệnh chung, sanh về cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn.

Ấy gọi là phụng thí đồ đạc, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, phụng thí đồ ăn uống, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là mạng căn vững bền281 .

279 Như khát muốn có nước, suối trong vọt ra: Nếu chạy đến đồng ruộng khô khan, chỗ không có nước, miệng khát, nghĩ đến nước, tự nhiên trong lòng đất vọt ra suối nước.

280 Chết không sanh trong loài quỷ đói: Do nhờ phụng thí các đồ tư sanh, được nhiều công đức. Từ đây hằng không chuyển sanh trong loài quỷ đói.

281 Đặng mạng: Thọ mạng lâu dài, cuối cùng không chết yểu. 265 Hai là đặng thần sắc tươi nhuận282.

Ba là đặng sức lực sung mãn283.

Bốn là được yên ổn và biện tài vô ngại284.

Năm là đặng chỗ không lo sợ285 . Sáu là có các sự biếng nhác, được đại chúng kính ngưỡng.

Bảy là vật thực thọ dụng không bao giờ thiếu thốn.

Tám là đầy đủ đại phước báo.

Chín là khi mệnh chung sanh về cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn.

Ấy gọi là phụng thí đồ ăn uống, được mười thứ công đức. 282 Đặng sắc: Khí sắc đầy đủ, hồng hào tươi nhuận…, sáng sạch thân tâm. 283 Đặng sức: Sức có thể mạnh mẽ, hằng lìa sự yếu đuối…

284 Được yên ổn, biện tài vô ngại: Ở trong đại hội đến giảng, lời nói đủ biện tài, thao thao không dứt, làm cho mọi người thân tâm an lạc, không một chút lo sợ.

285 Đặng chỗ không sợ sệt: Trí nhơn mạnh mẽ, làm đại chúng kính trọng, nên nói là không sợ sệt. 266 Nếu có chúng sanh, phụng thí các giày dép, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

Một là đầy đủ đồ thượng diệu. Hai là dưới chân luôn luôn được an bình287286 . Ba là chân tay mềm mại288.

Bốn là bước xa nhẹ nhàng khỏe khoắn289.

Năm là thân không mệt mỏi290.

Sáu là chỗ đi đến không bị gai gốc, sạn đá, không bị tổn hại đôi chân.

Bảy là đặng sức thần thông291.

Tám là đủ các tiện nghi cung cấp, cần dùng292.

286 Đầy đủ đồ thượng diệu: Chính là tự mình phải đủ có các con tuấn mã và chiếc xe rất lớn. 287 Dưới chân an bình: Mặt bàn chân bằng thẳng, không có lỗ hủng…

288 Chân tay mềm mại: Chính là chân và tay mềm mại như nhung lụa…

289 Bước xa nhẹ nhàng, khỏe khoắn: Đi theo đường xá, bước chân nhẹ nhàng, nhanh chóng, thân không mỏi mệt.

290 Thân không mỏi mệt: Thân thể khinh an, mạnh khỏe, theo tình hình không suy nhược, không uể oải, ốm đau.

291 Đặng sức thần thông: Tương lai có khả năng chứng đặng thần túc thông.

267 Chín là khi mệnh chung, sanh về cõi trời. Mười là mau chóng chứng quả niết bàn. Ấy gọi là phụng thí giày dép, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, phụng cúng hương hoa, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười? Một là đời sống tươi đẹp như hoa293 . Hai là thân không hôi hám294 .

Ba là phước thơm giới hương, bay khắp các phương sở295.

Bốn là tùy chỗ nào sanh ra, lỗ mũi không băng hoại296.

292 Đủ các tiện nghi cung cấp: Trong nhà người giúp việc rất nhiều, dùng việc gì đều có người việc chu đáo, ân cần hầu hạ phục vụ.

293 Đời sống tươi đẹp như hoa: Làm người ở đời, thân tâm thanh tịnh, cũng như hoa sen, không nhiễm bùn nhơ.

294 Thân không hôi hám: Thân không có mùi hôi, ô uế khó chịu, từ thân lưu xuất ra.

295 Phước thơm giới hương, khắp các phương sở: Phước đức cùng giới đức, hơi thơm từ hai đức sanh ra, hay xông tỏa mười phương chúng sanh, thân tâm an ổn.

296 Tùy chỗ sanh ra, lỗ mũi không băng hoại: Đời đời kiếp kiếp lỗ mũi không thể tổn hại, có nghĩa là luôn luôn tỷ căn được thanh tịnh. 268 Năm là sống cuộc sống vượt hơn thế gian, được đại chúng quy ngưỡng297 .

Sáu là thân thường thanh tịnh thơm tho298 . Bảy là thường ưa chánh pháp, thọ trì đọc tụng299 . Tám là đầy đủ phước báo rộng lớn.

Chín là khi mệnh chung, sanh lên cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn.

Ấy gọi là cúng hương hoa, được mười thứ công đức. Nếu có chúng sanh, phụng cúng đèn nến, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười?

297 Vượt hơn thế gian, được đại chúng quy ngưỡng: Phụng cúng hương hoa, thu hoạch nhiều công đức, từ ấy về sau, tài học và trí tuệ của họ và phẩm đức phước báo, đều hay vượt hơn người đời, được đại chúng quy ngưỡng kính trọng.

298 Thân thường thanh tịnh thơm tho: Thân sạch như ngọc, trần cấu không nhiễm, thân lưu xuất mùi thơm, phưởng phất đến mọi người, người đời rất ưa thân cận.

299 Thường ưa chánh pháp, thọ trì đọc tụng: Trong tâm tự nhiên sanh ra ưa vui Phật pháp, thường vui đọc tụng không bao giờ quên thọ trì thực hành. 269 Một là đời sống chiếu soi, như yến sáng của đèn300.

Hai là tùy theo chỗ nào sanh, nhục nhãn không hư hại301.

Ba là khi ở trong loài người, chứng được thiên nhãn302.

Bốn là đối với các pháp thiện ác, rõ biết thông suốt.

Năm là tùy theo chỗ diệt trừ các tối tăm303 . Sáu là đặng trí huệ sáng suốt.

Bảy là lưu chuyển trong thế gian thường không vào những chỗ hắc ám304.

300 Đời sống chiếu soi như yến sáng đèn: Nhờ công đức phụng cúng đèn sáng, trong tâm phát ra chánh trí, đối với các việc lành dữ, chánh tà, phải quấy v.v… của thế gian, đều hay rõ biết, cũng như đèn sáng, chiếu soi sự vật một cách rõ ràng. 301 Tùy chỗ sanh ra, nhục nhãn không hư hoại: Do nhờ công đức mang đèn cúng Phật, đời đời kiếp kiếp, nhục nhãn không bị sanh mờ tối, cũng không bị ngoại vật làm tổn thương.

302 Loài người, chứng đặng thiên nhãn: Một trong thứ mắt: Thiên nhãn có hai thứ: 1. Từ phước báo mà được. 2. Từ tu trì mà được. Đây là nhờ công đức cúng đèn, ở trong loài người hay được thiên nhãn. Đây là do phước báo mà được. Thiên nhãn thấy được chúng sanh trong ba cõi, sáu đường, hoặc xa, hoặc gần, hoặc thô, hoặc tế, các sắc tướng thảy đều soi thấy.

303 Tùy theo chỗ diệt trừ các tối tăm: Nhờ công đức cúng đèn, tùy theo chỗ sanh ra, không bị tối tăm não hại, đều hay tiêu diệt các tối tăm. Tối tăm là trái lại với sáng suốt. Như chánh trị hắc ám, xã hội dân chúng phải lầm than. 270 Tám là đầy đủ phước báo to lớn.

Chín là khi mệnh chung, được sanh lên cõi trời.

Mười là mau chóng chứng quả niết bàn. Ấy gọi là cúng đèn nến, được mười thứ công đức.

Nếu có chúng sanh, cung kính chắp tay, đặng mười thứ công đức. Những gì là mười? Một là đặng phước báo thù thắng305 .

Hai là sanh vào bậc thượng tộc306 . Ba là đặng sắc tướng xinh đẹp thù thắng307 .

Bốn là đặng tiếng giọng thù thắng308 . 304 Lưu chuyển trong thế gian không vào những chỗ hắc ám: Nhờ công lao cúng đèn, trong cảnh sanh tử luân hồi, không đầu sanh trong gia đình hắc ám, hoặc không ở quốc độ tối, không có yến sáng mặt trời, hoặc không ở trong xã hội tối tăm… 305 Đặng phước báo thù thắng: Phước báo không phải phổ thông bình thường, ấy là thù thắng. Ở một nước có một không hai, người người hiểu biết.

306 Sanh vào thượng tộc: Sanh vào nhà hoàng tộc, quý tộc…

307 Đặng sắc tướng xinh đẹp thù thắng: Sắc tướng xinh đẹp thù thắng, mọi người hoan hỷ khen ngợi.

308 Đặng tiếng giọng thù thắng: Tiếng giọng hòa nhã, người nghe không nhàm chán. 271 Năm là đặng lợi ích thù thắng.

Sáu là đặng biện tài thù thắng309.

Bảy là đặng lòng chánh tín thù thắng310 . Tám là đặng giới đức thù thắng tuyệt diệu. Chín là đặng đa văn thù thắng312311.

Mười là đặng trí huệ nhiệm mầu thù thắng313.

Ấy là cung kính chắp tay, được mười thứ công đức.

309 Đặng biện tài thù thắng: Biện là luận nghị, nhờ biện tài vô ngại, lời lẽ thanh cao ít có người làm được. 310 Lòng chánh tín thù thắng: Tín là một trong 11 thứ thiện căn, tin diệu lý chánh pháp, không phải là tin cạn cợt mê tín. 311 Đặng giới đức thù thắng tuyệt diệu: Giới là trừ ác hành thiện, chẳng những thân miệng bảy chi tội, chẳng phạm nơi giới, chính là ý căn, cũng chẳng phải phi loạn tưởng, nên nói giới đức thù thắng tuyệt diệu.

312 Đặng đa văn thù thắng: Phàm nghe đọc tụng diệu lý các pháp, đều hay thọ trì không quên, học rộng ba tạng, mười hai bộ kinh đều thường trì niệm. Như tôn giả A Nan hay trì pháp tạng của chư Phật.

313 Đặng trí huệ nhiệm mầu thù thắng: Không phải là trí thế tục, trí tuệ biện thông trong đời, mà là trí tuệ trong Phật pháp, tất cả trí đã đặng. Soi chơn là đạo chủng trí, soi tục là tất cả chủng trí. Soi cả chơn lẫn tục, xưng là trí tuệ nhiệm mầu. 272 Lúc bấy giờ đức Thế Tôn giảng nói pháp nầy rồi, trưởng giả Thủ Ca, đến chỗ đức Như Lai, đem tâm tịnh tín314 .

Lúc ấy Thủ Ca đầu mặt lạy dưới chân đức Phật, bạch như thế nầy: “Con nay thành tâm thỉnh Phật, đến thành Xá Đề Bà315 , đến chỗ phụ thân con là trưởng giả Lực Đề, xin cho thân phụ con cùng tất cả chúng sanh, nghe pháp cho cuộc đời an vui giải nghiệp316.” Khi ấy đức Thế Tôn vì lợi ích chung, nên nhận lời cầu thỉnh317 .

Lúc đó trưởng giả Thủ Ca, nghe Phật hứa khả, tâm rất hoan hỷ, đảnh lễ rồi lui ra.