Trình Tự Của Cư Sĩ Học Phật

Khuyến Tu Tịnh Độ

Thưa chư quí thính giả,

Thưa chư giáo hữu.

Không còn bao lâu nữa là đến ngày lễ vía Đức Phật A Di Đà mà trong hàng thiện tín, không ai không biết là Đức Giáo Chủ cõi Tây phương, và không ai là không niệm danh hiệu vì lẽ rất dễ hiểu là gần toàn thể Phật tử, từ Bắc chí Nam, đều tu về Pháp môn Tịnh độ.

Để tăng lòng tin tưởng của thập phương thiện tín, chúng tôi xin phép dịch ra Việt văn một vài ý kiến của các bậc tiền bối, để cống hiến những bạn đạo tâm xa gần, về hiệu lực của pháp môn niệm Phật.

Trước hết, chúng tôi xin nhắc rằng phép tu hành theo Phật giáo có nhiều lối, nhưng tất cả đều dẫn đến chỗ đắc thành đạo quả. Những lối ấy hay những phương pháp ấy đại khái chia làm hai loại: quyền và thực, như chúng tôi đã nói sơ qua một vài lần. Thực là lấy sự thực hay lý Đạo mà dạy. Quyền là quyền biến, tạm bợ, bịa đặt, để đưa người học đạo từ cái giả đến cái chơn, thí chẳng khác lấy mảnh lá vàng mà lay trước mắt một đứa trẻ đương khóc, để nó chăm ngó mà quên khóc. Chính đây là chỗ mà trong bài tựa Kinh Vô lượng nghĩa gọi là Huỳnh diệp chỉ hài đề. Nếu chúng ta cho việc l á v à ng l à v ô ngh ĩ a, th ì đú ng thật có đúng, nhưng cái dụng ý của người mẹ hay người chị phải chăng là làm cho trẻ kia dứt khóc? Mà hễ đứa nhỏ đã nín, thì mục đích đã đạt, cần gì phải luận đến cái nghĩa của phương tiện. Nói một cách khác: phương tiện nào cũng tốt hết, miễn mục đích đạt được là điều cốt yếu. Chỗ nên ngại là mục đích phải lợi người và phương tiện đừng gian xảo là được. Chính đây là cái bí quyết thành công rực rỡ của lối quyền nh à Phật. Vậy xin các giáo hữu đừng hỏi chúng tôi, như một giáo hữu ở Cần Thơ, nào là Tây phương Cực lạc ở đâu, nào cảnh ấy có thực hay không, nào là bằng cứ ở kinh sách nào mà định ngày 17 tháng 11 là ngày vía của Đức A Di Đà, v.v... Điều chúng ta nên tìm biết là sự kết quả của lối tu niệm Phật, nhưng xin nói trước rằng cái biết này chỉ có được là khi nào chúng ta thực hành đúng đắn và kiên nhẫn pháp môn vừa nói. Nếu chỉ theo kinh sách mà bàn mà luận, chắc chắn sẽ thất công vô ích.

Bây giờ chúng tôi xin đọc cho các giáo hữu nghe một đoạn bài tựa sách Tịnh độ Từ chu (Thuyền Từ Tịnh độ). Sau khi vạch cái khó của Thiền Tông, tác giả viết:

Chỉ có Pháp môn Tịnh độ này, nếu một lòng tin niệm, như con nhớ mẹ, thời chẳng luận kẻ trí người ngu, nhất định được sinh về Cực lạc.

Xưa đức Phật A Di Đà, phát 48 lời nguyện, tiếp dẫn những ai chỉ niệm ít hơn hết là mười danh hiệu Phật. Phật không vọng ngữ, lời nói của Phật là chân thực bất hư. Không như chúng sinh, mê luyến bụi trần, lấy khổ làm vui, chưa rõ thân là nguồn gốc của khổ và vui là nhân của cái khổ về sau. Bởi thế nên, dù trăm kiếp ngàn lao mới có thân người mà vẫn không tỉnh được rằng ngày ngày đương sống trong lò lửa. Làm ác thì dễ, làm lành thì khó, ngày tháng lững lơ, kiếp sống này là kiếp thứ mấy mà vẫn không bảo đảm được cái quả lai sinh trong thiện thoại? Một khi đã rơi vào chỗ thích ác thì mang lông đội sừng, ví có ngàn Phật xót thương, làm sao cứu vớt bây giờ? Huống chi người sinh sống được bao nhiêu? Chỉ trong khoảng thời gian một giấc mộng! Thế mà tạo nhiều ác nghiệp, gieo giống A tỳ, làm lem mặt Phật. Nói nghĩ đến đây, há chẳng nên tranh đua cố gắng, lẽ đâu cam cùng chúng sinh trầm nịch không biết đến đâu là hạn kỳ?

Bằng nguyện xuất thế gian, thoát ly cảnh khổ, thì không gì bằng kiên tâm trì chí tu theo Tịnh độ, phụng hành lập công gỡ tội, một tâm chẳng loạn, niệm Phật không dừng, thì muôn người tu muôn người đến, đó là lời Phật còn ghi chép lại vậy.

Đại để như trong số Tăng Ni, có những người tuổi nhỏ hay vốn là nghèo túng xuất gia, thời tất cả diệu nghĩa Thượng thừa, khó mà tham cứu và nhận rõ; nếu chỉ ngoài môi tụng đọc thì không thể nào chứng được Bồ đề. Lại có bậc cao tài trí huệ, thích ưa điều kỳ lạ, cho tu theo Tịnh độ là kết quả nhỏ, mê chấp theo lối tu chứng, chuyển Phật thành ma, rốt đời công phu đành thả trôi như hoa rụng giữa dòng, thật là đáng thương đáng xót! Lại nữa, có kẻ quên ăn siêng tụng, mỗi ngày hai buổi, nhưng niệm Phật không chuyên, làm sao tâm được ngộ, thành bị kinh chuyển (tức là nô lệ cho văn tự), không hay thấy Tánh. Đó là khổ chí ẩn tu, nhưng chung cuộc chỉ được phước báo về sau mà thôi.

Phàm tu trì như thế này, kẻ thái quá, người bất cập, đều khó tránh nẻo luân hồi, không bỏ được cảnh ngựa qua cửa sổ.

Trong sáu đường, Thiên Nhơn là bực thượng. Phép tu giải thoát, đạo người khó hơn hết. Trong vạn vật, người là tối linh, cho đến trẻ con, đều có Phật tánh. Nhưng lần lần bị tình cảm bó buộc, tham dục che lấp, vọng tưởng trói trăng, bể khổ nổi chìm, bỏ chơn theo huyễn, tất cả do nhận giặc làm con, lầm dùng Thần thức. Muốn ra khỏi luân hồi, rốt cuộc xa xôi quá đỗi, thật đáng thương thay! Muốn dứt nguồn sinh tử, về đất Hoa sen, nên biết theo Tâm là Phật, siêng lễ Tự tánh Di đà, bền chí Thượng thừa, khổ cầu xuất thế, niệm niệm không dứt, vượt khỏi hầm lửa, đó là Thuyền Từ Tịnh độ vậy.

Phật A Di Đà khởi mở chín phẩm Hoa sen, bỏ vọng còn Chơn, lập ra cái học Tận Tánh Trí mạng. Kẻ ngu trừ mê mà độ cạn, người trí diệt huyễn mà tham thiền, cố sức hành trì, trăm người không sai một. Nhưng tại gia và xuất gia, vốn không sai khác. Thượng phẩm thì vượt lên quả Phật, còn Hạ Phẩm cũng vẫn hơn Thiên cung. Chỉ mong chư thiện tín đồng nhân, thay Phật mở lời, hóa độ chúng sinh, ấy là báo Phật thâm ân, nấc thang Tịnh độ, từ nay leo được.

Ngài Giác Minh Thiền sư có bài kệ:

Lời nói nên ráng bớt

Niệm Phật khá nhiều nhiều

Đập chết cái vọng niệm Cho ng à i b á u Ph á p th â n.

Kế đây là bài luận về Thiền Tông và Tịnh độ của ngài Bạch Tử Thanh Tiên Sư!

Thiền tông và Tịnh độ tông, tên tuy có hai, lý đồng một mối.

Thiền tông thì vượt một cái đến chỗ trực giác mà không tác dụng; đó là phương thuyết pháp cho bậc thượng căn, nhưng rất khó cho kẻ mới nhập đạo. Người thế không thể làm được. Tịnh độ cốt rành chỗ nhứt tâm, thuận sinh Cực lạc. Kẻ thượng trí hay người lạt lẽo nên hành không đủ, biết chăng Thiền tông tham xét các đề, với Tịnh độ niệm Phật Di Đà, cái ý vị của đôi bên vẫn một? Và kẻ lạt lẽo với Tịnh độ, bất quá là chê pháp môn này thiên về sắc tướng là cùng vậy. Nhưng kẻ học tham thiền há không nhà không cửa sao, và như thế thì đối với lầu các cõi Cực lạc, chỗ nào khác đâu? Cũng không thể không ăn không uống; thế thì đối với dân Cực lạc, nghĩ đến ăn là có ăn, chỗ nào khác đâu?

Tóm lại mà nói thì tâm c ó l à c ó, t â m kh ô ng l à kh ô ng. Bằng chưa lìa được tất cả các tướng mà chỉ biết chê cái trước tướng của Tịnh độ, thì quả là tr ù ng con c ư ời rắn lớn. Bằng thật hay lìa tướng, tức chứng Pháp tướng của Tịnh độ, thế làm sao lại chấp mà không cầu hóa sinh Tịnh độ?

Chứng Pháp tướng của Tịnh độ, tức là nhận được chỗ siêu việt của môn này, y như chỗ siêu việt của môn Thiền vậy.

Rốt hết, đây là bài khuyên niệm Phật của Ngài Vân Thê Đại sư:

Kinh A Di Đà nói: Nếu người niệm Phật, khi mạng đến giờ chót, tất sinh về nước Cực lạc. Kinh Quán Vô lượng thọ lại nói: Người niệm Phật sinh về nước kia, chín phẩm Sen vàng, có phần dành để. Bởi vì pháp môn niệm Phật này, bất luận trai gái, Tăng tục, bất luận sang hèn, hiền ngu, nếu một tâm không loạn, tùy sức tu hành lớn nhỏ mà vãng sinh về một trong chín phẩm. Vậy biết thế gian, không một người nào mà không niệm Phật được. Giàu sang đủ ăn đủ mặc, hay bần khổ vách đất nhà tranh; hương lửa có người hay độc thân trơ trọi; con hiếu thảo, nuôi dưỡng an nhàn hay con ngỗ con nghịch, chỉ lo vợ lo con; không bệnh không hoạn, thân thể cường tráng hay bệnh tật liên miên, thần chết sắp đến; tuổi già đầu bạc, lờ lệch đôi ngươi hay tuổi trẻ đầu xanh, tinh thần sáng suốt; an nhàn tự tại, tâm vô phiền lụy hay việc nhiều khó rảnh, đầu óc rối nùi; là kẻ xuất gia, tiêu diêu vật ngoại hay là người tại gia, biết sống trong lửa; thông minh hơn người, biết rõ Tịnh độ hay đần độn ngu si, không hay một việc; tất cả đều nên niệm Phật. Nếu người giữ giới, giới do Phật chế, chính nên niệm Phật; nếu người xem kinh, kinh do Phật thuyết chính nên niệm Phật; nếu người tham thiền, thiền là tâm Phật, chính nên niệm Phật; nếu người ngộ Đạo, ngộ là Phật chứng, chính nên niệm Phật. Khắp khuyên mọi người, tức tốc niệm Phật. Chín phẩm vãng sinh, Hoa nở thấy Phật, thấy Phật nghe Pháp, chung cuộc thành Phật, sẽ biết tâm ta, xưa nay là Phật.

Về cách niệm Phật, chẳng bó buộc phải ăn mặc trang nghiêm, chỉ quí ở chỗ chân thực tu hành. Tại gia cư sĩ không cần phải mặc áo tràng, buộc thắt lưng mới được, mà có thể mặc áo thường niệm Phật. Cũng không cần gióng chuông đánh mõ, ai ưa vắng lặng có thể tịch nhiên niệm Phật. Cũng không cần phải nhóm năm nhóm ba mới được, người sợ sự đời, có thể đóng cửa niệm Phật. Cũng không cần đến chùa nghe kinh mới được, ai là người biết chữ có thể y lời Phật dạy mà niệm Phật. Ngàn dặm dưng hương, không bằng ngồi nhà niệm Phật. Đốt kho cầu hưởng, không bằng hiện tại làm phước niệm Phật. Khấn hứa cúng vái, không bằng sám hối tội xưa, sửa mình niệm Phật. Tập học ngoại đạo văn thơ, không bằng dốt đặc niệm Phật. Không biết mà nói càng nói bướng về lý Thiền tông, không bằng thực thà trì giới niệm Phật. Cầu khẩn yêu ma linh hiển, không bằng tin đúng Nhân quả niệm Phật. Tóm lại mà nói, sửa tâm cho ngay, diệt trừ mọi ác, như vậy là niệm Phật, ấy gọi người lành. Buộc chặt cái tâm, diệt trừ tán loạn, như vậy là niệm Phật, ấy gọi người hiền. Nhận được Chân tâm, đoạn trừ các hoặc, nh ư vậy là niệm Phật, ấy gọi Thánh nhơn.

Nhân, Thiên lộ thượng, tác phước vi tiên, Sinh, tử hải trung, niệm Phật đệ nhứt.

Nẻo đến Nhân, Thiên, phước duyên trước hết, Trong biển sinh, tử, niệm Phật đứng đầu,

Câu kết luận của Tổ Vân Thê đã quá minh bạch về cái lý chân thực ẩn nấp trong cái giả quyền là pháp môn Tịnh độ. Chúng tôi nghĩ thêm lời nữa là thừa.

Để chấm dứt buổi nói chuyện hôm nay, chúng tôi xin hiến chư giáo hữu thân mến bài kệ sau đây:

Tác phước bất niệm Phật,

Phước tận hoàn trầm luân,

Niệm Phật bất tác phước, Nhân đạo đa khổ tân. Vô phước bất niệm Phật, Địa ngục, quỉ, súc, quần. Niệm Phật kiêm tác phước, Hậu chứng lưỡng túc Tôn.

Nghĩa:

Làm phước không niệm Phật

Phước hết lại nổi chìm

Niệm Phật không làm phước Làm người nhiều đắng cay. Không phước không niệm Phật, Địa ngục, quỉ, súc sinh.

Vừa niệm vừa làm phước

Sau chứng quả Phước Trí.

NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT

(Trích từ tập số 35, Tạp chí Từ Quang, năm 1954.)

Niệm Lực Và Niệm Phật

Đã là con nhà Phật, chắc chắn trong chúng ta không còn ai xa lạ với hai chữ niệm Phật.

Thông thường, hễ nói đến niệm Phật là người ta nghĩ ngay đến câu lục tự Di Đà: Nam M ô A Di Đà Phật. Không phải chúng ta chỉ biết có mình Đức Giáo chủ Tây phương mà chỉ vì tất cả chúng ta đều tu theo môn Tịnh độ, mà cái đặc tánh của môn này là chuyên niệm A Di Đà Phật.

Trái với đệ tử của Thiền tôn là môn đòi hỏi nhiều ở trí huệ, người chuyên tu theo Tịnh độ tôn có thể không cần học nhiều, miễn trong khi niệm Đức A Di Đà phải giữ thế nào cho ý được thanh tịnh và tâm đừng vọng động là thành công được.

Niệm Phật hiệu nghiệm như thế, thiết nghĩ tìm hiểu coi nguyên do ở đâu, tưởng không phải là một việc vô ích.

Vậy xin phép chư đạo hữu lấy phương niệm Phật làm đầu đề buổi nói chuyện hôm nay.

Trước tiên, chúng ta hãy thử định nghĩa chữ niệm, kế đó xét cái sức mạnh của niệm cùng những đặc tánh của nó, rốt hết xem coi những đặc tánh và sức mạnh ấy của pháp môn Tịnh độ đem ra áp dụng như thế nào và kết quả ra sao. Muốn cho dễ nhận chúng tôi xin phép, hễ mỗi khi đề cập đến một đặc tánh của niệm là chỉ ngay cách áp dụng trong Tịnh độ tôn.

Định nghĩa chữ niệm:

Niệm là một danh từ Phật học mà nay, tùy chỗ dùng, ta gọi là tư tưởng (la pensée) hay tưởng nhớ (penser).

Niệm Phật ra tiếng hay niệm thầm mà chỉ có làm cái việc lặp đi lặp lại câu Nam M ô A Di Đà Phật, c ò n t â m tr í lại gởi nơi nào, hoặc đương bị cái mong chờ, sợ sệt, hối tiếc, giận dữ v.v... làm xao động, là một việc làm bề ngoài, không ích lợi gì cả. Vì vậy kinh sách dạy trong khi miệng xướng to hay trí thầm gợi hồng danh Đức giáo chủ Tây phương, tâm cần phải tưởng nhớ đến Ngài luôn, như thấy Ngài trước mắt. Cái bí quyết của sự tu chứng ở chỗ này.

Xem đó thì cái ý nghĩa chân chính của hai chữ niệm Phật, của việc niệm Phật, là tưởng nhớ đến Phật (penser à Bouddha) hay có những tư tưởng như Phật (pensée Bouddha), chớ không phải đọc suông hồng danh là đủ.

Đặc tánh của tư tưởng:

Tư tưởng có hình và sắc (forme et couleur). Tư tưởng là pháp, là hiện tượng (phénomène) như tất cả hiện tượng khác trong vũ trụ, dầu rằng mắt ta không thấy, tai ta không nghe. Vì là hiện tượng, nên có hình có sắc. Mỗi khi ta tưởng nhớ đến một người nào, có phải ta thấy hình dáng người ấy như đứng trước mắt ta không? Càng tưởng nhớ càng thấy rõ, nào mặt mày tay chơn, nào phục sức, nào màu sắc của da tóc, thậm chí đến tánh tình, ngôn ngữ, cử chỉ, nhứt nhứt ta thấy hết. Có phải cái tư tưởng của ta đã tạo ra người ấy, có hình, có sắc như thật không?

Một người bạn tôi, ngày kia, nảy ra cái ý mua một chiếc ô tô. Bạn tôi đến hãng xem xe và khi ra về, không quên xin một tấm giấy quảng cáo trong ấy có ảnh chiếc xe, các bộ phận quan trọng và lời giải nghĩa những cái tiện lợi, tiến bộ của hiệu xe ấy. Về đến nhà, vừa thay quần áo xong là bạn tôi cắm cổ đọc đi đọc lại mấy giòng chữ và ngắm mãi cái ảnh màu sắc lộng lẫy của chiếc xe.

Đến buổi cơm, mảnh giấy vẫn còn trên tay, rồi đi ngủ cũng ngắm, vào sở cũng ngắm, thét rồi, mở mắt như nhắm mắt, thức như ngủ, bạn tôi không giây phút nào không thấy chiếc xe trước mặt hình ảnh màu sắc nó dường như ghi khắc trong trí óc bạn tôi, không gì làm nhòa được.

Người niệm Phật nên ghi khắc như thế. Mỗi khi miệng xưng hồng danh của một đức Phật nào, tâm phải nhớ đến đức Phật ấy cho đến thấy như Ngài hiện ra trước mắt. Phải hình dung Ngài có một cái thân tốt đẹp hơn làm cho ta phải quí mến. Phải hình dung Ngài có một cái thân tốt đẹp vô ngần, trên thế gian này không có một cái thân nào tốt đẹp hơn làm cho ta phải quí mến. Phải hình dung ngài có trí tuệ tuyệt vời, trên thế gian này không còn cái trí huệ nào cao hơn khiến ta phải bái phục. Phải tưởng thấy Ngài đầy đủ các đức tánh siêu việt, trên thế gian này không còn một ai đạo đức hơn để cho ta phụng thờ và tuân giữ giáo lý. Không hẹn mà nên tư tưởng ta sẽ tập trung vào một chỗ là trạng mạo, trí huệ và đạo đức của Phật, mà tư tưởng được tập trung là tâm hết vọng động, tức là Định. Đây là nơi gặp gỡ của hai môn Tịnh độ và Thiền tôn, và vì thế cho nên nói trong Tịnh có Thiền.

Tư tưởng có sức mạnh: cái đặc tánh thứ hai của tư tưởng là nó có một sức mạnh phi thường, phóng ra xa như lượn sóng nhô, như luồng điện xẹt, châu lưu pháp giới. Sức mạnh ấy có thể tăng được, bằng cách phóng những luồng tư tưởng khác cùng một loại, ví như nhờ đợt sóng sau xô đẩy mà đợt sóng trước tiến mãi không ngừng.

Chắc chư đạo hữu đã nghe thuật một vài trường hợp thần giao cảm cách. Đâ y l à một danh từ triết học chỉ sự liên quan và thông cảm giữa hai người ở xa nhau. Xin lấy một thí dụ.

Một người mẹ ở Hà Nội. Bỗng một hôm, không hiểu tại sao, bà thấy nóng nảy, bức rức trong khi một mối buồn man mác xâm chiếm lòng bà. Hôm sau, bà được tin điện cho hay người con yêu quí nhứt đời của bà đương đau nặng ở Sài Gòn. Bà tức tốc vào thăm, hỏi lại mới hay mấy ngày trước, con bà đã trải qua một cơn bệnh ngặt, tưởng đã phải lìa trần. Tính ra ngày ấy, giờ ấy, chính là lúc lòng bà như bị thiêu, bị đốt. Tâm lý học cho rằng lúc ấy giữa mẹ con có một sự giao tiếp trong tinh thần và dầu cách nhau xa đã cảm thông với nhau (thần giao cảm cách). Đứng về niệm lực, tức là sức mạnh của tư tưởng mà luận ta có thể nói rằng, vì người con đã hết sức tưởng nhớ đến mẹ, nên mới xảy ra trường hợp nói trên. Biết mình thập tử nhứt sinh, sợ chết mà không thấy mẹ, người con gom hết sức tàn tưởng nhớ đến bậc từ mẫu xa xôi, gần như anh thấy mẹ đứng cạnh anh, còn anh thì như cố gọi mẹ, cố nắm tay mẹ, mong mẹ bảo vệ, hộ trì cho khỏi nanh vuốt của tử thần. Mỗi cái tưởng nhớ của anh là một luồng sóng điện anh phóng về hướng của bà mẹ thân yêu. Luồng sóng này vừa phát ra là luồng sóng khác tiếp theo, xô đuổi nhau, xông lướt muôn trùng không gian, chỉ nháy mắt là đến Hà Nội và xâm nhập vào tâm khảm của mẹ, ví như một cái mặt trống bị người cầm dùi đánh mãi, thành phải kích động liên miên.

Phải niệm Phật, tưởng nhớ Phật, như người con kia đã tưởng nhớ mẹ, thì giữa Phật và ta sẽ có một thần giao cảm cách nh ư thế. Chư đạo hữu chắc không quên bài Qu á n t ư ởng m à hai c â u đ ầu là:

Năng lễ sở lễ, tánh không tịch,

Cảm ứng đạo giao nan tư nghì...

Năng lễ là người hành lễ, tức là đệ tử Phật chúng ta. Sở lễ là người chịu sự lễ bái của ta, tức là Phật, Phật và chúng ta đều một tánh như nhau, ấy là tánh kh ô ng v à tịch. V ì một tánh nên giữa đôi bên có một sự cảm ứng, giao tiếp không thể suy gẫm, bàn luận được (inconceivable), vì nó bất đếm không gian, xa xôi cách mấy nó cũng đến được và cũng bất chấp thời gian. Động đầu này là tức khắc đầu kia cảm, như hai máy điện thoại. Sở dĩ động được là nhờ có một luồng điện nối liền hai máy. Nếu luồng điện ấy không bị kích thích, tức là nếu ta không quay, thì nó tuồng như không có, nên kêu là kh ô ng v à nằm êm nên kêu là tịch. Khi ta quay, nhờ sự cơ cấu của máy, những đợt sóng sẽ phát sinh trên luồng điện và xua nhau chạy như những đợt sóng rượt nhau trên mặt nước, muốn dừng, dừng không được.

Cái kích thích làm nổi sóng điện là động lực là nhân. Sóng điện phát sinh và xua nhau chạy từ đầu giây này đến đầu giây kia là quả. Ở người Phật tử, động lực là niệm, là tư tưởng. Mỗi niệm làm phát sinh một đợt sóng trong không gian, niệm niệm đều như thế, thành một luồng sóng, đợt này xua đuổi đợt kia, hướng về Phật mà chạy không ngừng. Hướng về Phật tức là hướng về Từ bi, Trí huệ, Thanh tịnh, Giải thoát. Ngày ngày như thế, làm gì tâm hồn ta không bị cái tốt, cái lành ám ảnh, làm gì ta không hành động theo cái ám ảnh ấy dưới sự hộ vệ của Phật. Vì vậy, phương pháp niệm Phật hoàn toàn nhứt là phải chí thành và tưởng nhớ đến Phật bất luận trong giờ khắc nào đi đứng như nằm ngồi, như ăn ngủ, để cho luồng sóng tư tưởng Phật của ta không bị gián đoạn và sức ám ảnh của uy thần Phật không bao giờ ngưng trệ trong lời nói việc làm của ta.

Chúng ta có con đi học xa. Nếu lúc nào chúng cũng tưởng như có ta bên cạnh, chắc chắn chúng sẽ hết sức cẩn thận trong cử chỉ, ngôn ngữ, hành động, để khỏi làm cho ta buồn lòng. Được như thế, chúng sẽ tránh khỏi nhiều điều sai quấy. Ta tu Tịnh độ cũng phải đến chỗ như thấy đấng cha lành luôn luôn trước mặt, như mãi sống trong bóng Từ quang của Ngài. Bao nhiêu đó đủ giữ ta đứng lại trên miệng hố tội lỗi, vì có đứa con nào ngỗ nghịch cho đến đỗi dám làm điều thường luân bại lý trước mặt của mẹ? Đây cũng là một trong những cái lý của câu bất ly Phật (kh ô ng l ì a Phật).

Tư tưởng chịu luật tương ứng (loi de l'affinité). Ta thường nghe nói đ ồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu. Từ điển Đào Duy Anh giải: những vật cùng một thứ tiếng thì ứng nhau, như một con gà gáy thì cả bầy đều gáy theo; những vật cùng một khí loại thì tìm nhau, như đá từ thạch thì hút sắt, hổ phách thì hút hột cải. Ng ư ời Pháp nói: kết phe với nhau là giống nhau t ư t ư ởng cũng thế. Tư tưởng lành bao giờ cũng hút tư tưởng lành, còn tư tưởng ác thì hút tư tưởng ác. Một khi phóng ra, những đợt sóng tư tưởng của ta có cái sức mạnh đi xa như đã nói, cho nên chẳng những nó bị những đợt sóng chính chúng ta phóng theo sau xô đuổi, mà còn bị những đợt sóng tư tưởng của người khác và đồng loại với nó thúc giục nữa.

Theo cái luật tương ưng này, ta thấy rằng nếu ta có niệm lành, tư tưởng lành, thì những tư tưởng này được những tư tưởng lành của bao nhiêu kẻ thiện tâm khác trong vũ trụ tiếp sức mà lành thêm. Còn tư tưởng lành của bao nhiêu người khác cũng nhờ lại cái sức mạnh không ngờ của tư tưởng lành ta mà thêm mạnh. Luận về tư tưởng ác cũng thế. Hễ ta có những cái tâm niệm ác, chắc chắn cái ác của ta sẽ tăng thêm, vì bị cái tâm niệm ác của người khác thúc đẩy, tăng sức. Tóm tắt, ta có thể nói tư tưởng có một cái năng lực truyền nhiễm lạ lùng, tốt cũng như xấu, lành cũng như dữ, nhứt là xấu và dữ, vì đa số chúng sanh có cái tâm bất thiện. Đã nói niệm là tư tưởng, thì trong khi ta niệm Phật, niệm với tất cả lòng thành, ta phát huy những tư tưởng lành và trong sạch. Chẳng những giúp ta tăng trưởng những tư tưởng lành có từ trước và làm cho cái thiện tâm của ta ngày càng kiên cố, mà còn thúc đẩy bao nhiêu tư tưởng lành của kẻ khác khắp hoàn cầu, khiến cho cái thiện tâm của họ cũng càng ngày càng thêm rộng lớn. Góp phần tư tưởng lành của ta trong hư không như thế, tức là rút bó củi của ta ra trong đống lửa tư tưởng ác độc đương bùng cháy khắp trần gian, và đồng thời đem giọt nước cam lộ của tư tưởng lành chế lên cho hạ ngọn lửa tham dục, sân hận, si mê ấy. Ngoài cái lợi vừa nói, ta còn cái lợi khác là không sợ những tư tưởng ác của kẻ khác ám ảnh. Tôi nghĩ rằng những tư tưởng lành của ta tức là những đám mây lành, màu sắc tốt đẹp (tường vân) thường hay thấy nói trong kinh Phật. Có hình, có sắc như đã nói, tư tưởng lành của ta hiệp với tư tưởng lành của bao nhiêu người khác, kết thành một đám mây lành, màu sắc tốt đẹp và kiên cố như thiết giáp. Mà những đám mây tư tưởng ác và xấu xa, một khi chạm đến là phải dội ngay. Nhờ đó mà những tư tưởng, những niệm ác còn vương vấn trong tâm phàm chúng ta khỏi bị những luồng tư tưởng khác làm tăng trưởng. Có phải đây là một cách trình bày luật tương ứng của tư tưởng, khi kinh Thái thượng nói: hễ tâm ác khởi lên, thiện tuy chưa làm mà hung thần đã đến; hễ tâm thiện khởi lên, thiện tuy chưa làm mà kiết thần đã theo.

Do mấy điều vừa bày giải, ta có thể kết luận về cái đặc tánh thứ tư là bao nhiêu tư tưởng của ta, lành cũng như dữ, đều có ảnh hưởng đến kẻ khác. Người thiện có thể vì ta mà thêm thiện, kẻ ác cũng có thể vì ta mà ác thêm. Bàn về vấn đề này, một nhà đạo đức đã viết: Mỗi chúng ta đều có trách nhiệm đối với nền hạnh phúc của Nhân loại. X é t kỹ, câu nói này không có gì quá đáng. Ta nên thận trọng và nên cố công trì chí niệm Phật. Vô tình mà ta sẽ giúp phần với bao nhiêu bậc thiện tâm đương kêu gọi hòa bình trên hoàn vũ: tư tưởng từ bi của ta sẽ giúp cho những tư tưởng từ bi của những bậc ấy ngày càng thêm mạnh, cho đến khi hiển hiện thành một sự Thật.

Tư tưởng thế nào hành động thế ấy: Tư tưởng bao giờ cũng đi trước lời nói và việc làm. Thật là chí lý khi có người bảo: th â n t â m ta thế nào là tại tư tưởng ta thế ấy (Nous sommes ce que sont nos pens é es, physiquement et moralement). Anh kia mặt đỏ, mắt lộ, miệng la, tay đập, là vì những tư tưởng, những cái niệm sân đã biến sắc mặt và đổi cử chỉ của anh. Trong giây phút ấy, anh hết là người chúng ta thường thấy khi bình nhựt, mà là con quỉ giận hiện hình. Bà kia tay cầm bát cơm, dịu ngọt mời một người ăn xin là tại những tư tưởng từ bi ở lòng bà đã in lên nét mặt đầy vẻ yêu thương và hiện trong lời nói ôn hòa của bà. Trong giây phút ấy, bà cũng hết là người đàn bà của bình nhựt mà là một Bồ tát hiện thân. Câu trong sao ngo à i vậy (hữu ư trung tắc hình ư ngoại) chắc không xa nghĩa này. Và vì vậy nên khi ta gần được những bậc tu hành chân chính, đạo đức cao dày, ta không sao khỏi sinh lòng kính mến trước vẻ mặt hiền từ, những lời nói hòa nhã, hay những nết đi tướng đứng đằm thắm, khoan thai của các vị ấy.

Tư tưởng tuy vô hình, nhưng nếu ta biết nhận những cái hiện tượng của nó, tức khắc ta đ ọc đư ợc tư tưởng của người khác trên những ngôn ngữ, cử chỉ và hành động của họ.

Lại nữa, hễ nghĩ đến việc lành, kiếm việc lành, là gặp việc lành, còn nghĩ dữ, tìm dữ, sẽ gặp dữ. Niệm Phật là tưởng đến việc lành, ắt phải gặp việc lành, chắc chắn như vậy.

Tư tưởng chịu luật Nhân quả: tư tưởng của ta từ tâm phát ra, châu lưu khắp cõi, rồi lại trở về với ta, để rồi lại đi nữa và trở lại nữa, cứ như thế mãi, nếu ta cứ trợ duyên cho nó. Tư tưởng trước là nhân cho cái tư tưởng sau là quả. Quả này sẽ trở lại thành nhân cho một tư tưởng khác đồng một loại, đúng với câu: cứ nhữ sở tác nhân, hoàn nhữ sở tác quả (cái nhân nào người gây ra, sẽ trở lại thành cái quả cho người). Nếu ta không có cái niệm tham này nối với cái niệm tham khác về một vật gì đó thì chắc chắn ta không có những lời nói hay những hành động tham. Mà càng tưởng niệm, cái tham càng tăng và quay quần mãi trong đầu óc, nối liền nhau cho đến khi nó hiện ra trong việc làm của ta mới dứt. Quan trọng hơn nữa, những tư tưởng của ta, một khi vân du trong chốn hư không, sẽ trở lại với ta mạnh hơn lúc mới phát vì bị những tư tưởng đồng loại của kẻ khác làm tăng trưởng.

Nhờ cái đặc tánh này mà những tư tưởng Phật, tức là trong sạch, từ bi, giải thoát như đã nói, sẽ trở lại với ta mạnh hơn trước. Gây cho ta có một cái tín tâm ngày càng dày chặt nương đó mà ta được tinh tấn, dũng mãnh. Nếu ngày ngày ta không quên niệm Phật.

Bây giờ tôi xin kết luận.

Niệm Phật, cũng như mọi phương pháp tu tập, có sự và có lý.

Về sự thì dù niệm Phật cách nào niệm lớn hay niệm thầm, vừa niệm vừa dùng tưởng tượng mà hình dung nhục thân hay pháp thân của Phật, phải coi đó như một giới luật cần phải tuân giữ và lấy thuần làm cốt. Niệm một cách mê man, niệm cho đến chỗ quên tất cả mọi việc, nội giới cũng như ngoại giới, niệm cho thành cái máy, như thế là thuần. Mà thuần thì tâm không còn vọng động, tức là tới chỗ nhứt tâm bất loạn, kh ô ng c ò n một tư tưởng dơ bẩn, tức là được trong sạch (thanh tịnh). Tâm thanh tịnh là có định, rồi nhờ định mà có sự sáng suốt, nhận rõ lẽ chân, điều giả, tức là có huệ, huệ đã có, tất phải sinh Từ bi, hỷ xả, giải thoát. Đây là lý.

Chỉ một việc niệm Phật, mới xem coi hình như không có hiệu nghiệm gì, mà thực hành được ba món vô lậu học là giới học, định học và huệ học, thực mầu nhiệm biết bao...

Vậy ta còn đợi gì mà chẳng niệm Phật? Và nếu ta tập niệm Phật theo nghĩa tưởng Phật (Penser Bouddha) thì thực quí báu vô cùng.

Một nhà bác học, sở dĩ được thành bác học là tại trước kia đã niệm bác học, tức là đã tư tưởng bác học, có những tư tưởng bác học (un savant est savant, parce qu'il a pensé savant). Chúng ta muốn làm người trong sạch (penser pur), hãy niệm Phật A Di Đà là đấng giáo chủ của cõi trong sạch tịnh độ và nguyện sinh về cõi ấy.

(Trích từ tập số 5, Tạp chí Từ Quang, năm 1952.)

Cúng Dường

Chúng ta có lệ đọc nói: cúng dường Tam Bảo, chư Phật, thật ra theo tự điển phải đọc: cung dưỡng.

Cung là cấp, cho.

Dưỡng là trưởng dục, nuôi nấng.

Cung dưỡng là cung cấp, phụng dưỡng. Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh lại thêm: Tiếng lễ Phật Thánh cũng gọi là cúng dường.

Vì chữ cung đọc trại ra chữ cú ng, nên khi chú ng ta đ ến chùa mà có mang theo hương hoa, đèn nến, trà quả, v.v... thì thường nói là để cúng Phật, âu là một cách nói tắt của hai chữ cúng dường. Và có lẽ chúng ta cho cúng dường chư Phật hay Tam Bảo chỉ có một cách là dưng những thức ấy mà thôi.

Để giúp phần kiến văn của quí ngài và chư đạo hữu, tôi xin phép trình bày sau đây các lối cúng dường góp nhặt được trong kinh điển và rốt hết bày tỏ một quan niệm riêng của tôi đối với hai chữ ấy mà tôi cảm thấy bao hàm một ý nghĩa sâu xa, thâm thúy.

Phật học Đại từ điển chia có ba thứ cúng dường:

Lợi cúng dường: là dùng hương hoa, các thức ăn, uống, vân vân mà dưng cúng. Chữ lợi ở đây có nghĩa là lợi dưỡng tức là giúp ích về mặt sanh sống.

Kính cúng dường: là khen ngợi, lễ bái, cung kính.

Hành cúng dường: là vâng chịu, nắm giữ và thực hành lời dạy của Phật.

Tam Tạng pháp số cũng chia có ba lối, nhưng cho những tên khác và giải rõ hơn:

Tài cúng dường: là dưng cúng tiền bạc, vật báu của thế gian, và tất cả những gì ngon, đẹp nhứt.

Pháp cúng dường: là y theo lời Phật dạy mà tu sửa mọi hành động của thân tâm mình, cho đến chỗ cư xử như một vị Bồ Tát, lòng bao giờ cũng giác ngộ, sáng suốt.

Quán hành cúng dường: là y theo cái trung đạo mà ngó đời, mà quan sát mọi việc, cho đến mỗi niệm, mỗi tư tưởng cũng phải biết coi nó thuộc về cái tâm thiện hay ác, hiểu thông ba cái chân lý, đừng sơ sót một chỗ nào và nhận rõ cái bình đẳng giữa Phật và chúng sanh, cũng như nhận rõ cái lý phiền não sanh tử, tức là Bồ đề Niết bàn. Trong mỗi tư tưởng mà thấy rõ, nhận rõ như thế, là cúng dường chư Phật, chư Bồ Tát đó.

Mục đích buổi nói chuyện hôm nay không phải để giải mấy chỗ rắc rối vừa nói là ba chân lý (Tam đế), chúng sanh chư Phật bình đẳng và phiền não sanh tử là Bồ đề Niết bàn, nên xin phép quí ngài và chư đạo hữu lược sơ như thế, mong có dịp sẽ nói rõ hơn.

Bây giờ xin trở lại vấn đề căn bản.

Đem hai lối chia chẻ của tác giả Phật học Đại từ điển và Tam Tạng Pháp số ra so sánh ta thấy rằng, trên danh từ tuy có chỗ khác, tựu trung hai bên đều đồng một ý, là:

Dầu nói lợi cúng dường hay tài cúng dường, không ngoài cái ý dùng các phẩm vật của thế gian mà dưng cúng.

Dầu nói kinh cúng dường hay pháp cúng dường không ngoài cái ý thán phục Phật, mà thán phục Phật tức là vì cái giáo pháp thâm diệu của Phật.

Dầu nói Hạnh cúng dường hay quán hành cúng dường, không ngoài cái ý ứng dụng cho được, trong đời sống mình, cái đời sống thanh tịnh, từ bi, giải thoát... của Phật. Mà Phật sở dĩ cao khiết được như thế, là nhờ Phật thấy rõ sự thật, không mê muội như người đời (tục đế), không cố chấp như người vừa mở mắt chào ánh sáng của chân lý tuyệt đối (chân đế), mà lấy cái trung đạo (trung đế) tùy nghi xử sự, chẳng thái quá, chẳng bất cập, gặp trường hợp tương đối thì xử theo tương đối, gặp trường hợp tuyệt đối thì xử theo tuyệt đối, nhưng bao giờ cũng là hiện thân của cái Toàn thiện, Toàn mỹ, Đại từ, Đại bi.

Có sách lại chia có hai thứ cúng dường thôi là Tài và Pháp cúng dường. Về Pháp cúng dường, lời giải như thế này: theo đúng lời Phật dạy mà tu hành, làm lợi ích chúng sanh. Thế thì trong Pháp cúng dường của thuyết này có cả quán hành cúng dường của hai thuyết trước. Vì sao? Vì nghe theo lời Phật dạy là Pháp cúng dường, nhưng nghe mà không làm thì không ích cho mình, không ích cho ai. Đến như nghe rồi làm mà cũng chỉ làm cho mình, thì vẫn còn là ích kỷ cho nên phải xem Phật làm thế nào và theo mà làm thế ấy (quán hành cúng dường) mới lợi ích chúng sanh.

Ngoài mấy lối cúng dường vừa kể, còn thấy một lối nữa cũng chia làm ba cách, gọi là Tam nghiệp cúng dường:

Thân nghiệp cúng dường là đem thân mình chí thành kính lễ chư Phật, Bồ tát.

Khẩu nghiệp cúng dường là dùng miệng thốt ra những lời xưng tụng công đức của chư Phật, Bồ tát.

Ý nghiệp cúng dường là sửa tâm, ý cho đoan chánh để tưởng nhớ đến tướng tốt của chư Phật, Bồ tát.

Những lời giải trên gốc ở Tam Tạng Pháp số.

Riêng tôi, tôi thấy thuyết ba nghiệp cúng dường c ò n c ó những nghĩa rộng hơn.

Quí ngài và chư đạo hữu đều biết những nghiệp ác của thân, miệng và ý.

Thân có ba nghiệp ác là sát sanh, trộm cắp và dâm dục.

Sở dĩ thân được phóng túng phạm những tội lỗi như thế là vì chúng ta nuông chìu nó, chẳng dám làm trái ý muốn của nó, và sợ nó mệt, nó nhọc, nó khổ. Chẳng khác những đứa con cầu con khẩn, muốn gì được nấy, mắng cha đánh mẹ, cha mẹ vẫn cười, thân ta, lẽ ra phải là con ngựa để cho ta cỡi, cho ta điều khiển, trở lại làm chủ ta, nay đòi vật này, mai hỏi món khác, càng được lại càng đòi. Bao giờ con cưng cũng là con hư. Vì thế mới sanh ra cái ác giết giống khác để ngon miệng, đoạt của người để cung cấp cho những thị dục vật chất và làm điều thường luân bại lý để thỏa dục tình.

Nay muốn hành th â n nghiệp cúng dường, ta phải làm trái lại. Bấy lâu con ngựa thân cỡi ta, bây giờ ta phải cỡi nó; bấy lâu nó làm chủ ta, bây giờ ta phải làm chủ nó. Không phải nó dắt dẫn ta, mà nó phải tuân theo ý muốn của ta. Thân sợ mệt, sợ nhọc, ra một tấc đường là đòi xe, cúi xuống một chút là kêu mỏi. Ta bắt nó lễ Phật, quì hương, để cho nó bỏ tánh lười biếng. Hơn người được phần nào về tiền, về danh, là hất hàm ngó người, ưỡn ngực quơ tay. Ta bắt tay chắp lại, đầu cúi, lưng còm để bỏ tánh kiêu. Cứ chế ngự cái thân như thế, thét rồi thân sẽ trở nên con ngựa rất thuần, một cái giựt cương của chủ là nó chìu theo, khỏi dùng roi vọt cưỡng bách như lúc đầu. Thân đã được chế ngự thì bao nhiêu cái đòi hỏi của thân thuộc về ba cái ác chánh là sát sanh, trộm cắp và dâm dục sẽ lần hồi tiêu mòn cho đến khi mất dạng, chẳng khác những đứa trẻ, thấy khóc la mà không ai để ý đến, mỏi lòng phải nín và không đòi hỏi nữa.

Miệng có bốn nghiệp ác là nói dối, nói xấc xược, chưởi rủa và đâm thọc. Nói tóm, miệng có cái tật thốt những điều thất thiệt, những cái gì xấu xa.

Nay muốn hành khẩu nghiệp cúng dường, ta phải bắt cái miệng bỏ thói xưa chê bai, dèm siểm, thô bỉ, và tập những nết tốt ca tụng, phong tặng và cao khiết. Trước ca tụng những công đức của chư Phật, Bồ tát, sau quen miệng, quen nết, sẽ biết ca tụng những công đức của người đời, thay cho những lời đố kỵ thuở trước.

Ý có ba nghiệp ác là tham, giận và si mê. Vì ba cái độc ấy, vọng tưởng dấy lên làm cho tâm ta mất sự đoan chánh. Đoan chánh đã mất thì tội ác nào không làm, sái quấy nào không phạm.

Nay muốn hành ý nghiệp cúng dường, ta phải bắt cái ý bỏ thói nghĩ đến điều tà vạy để cho cái tâm ta trở lại nẻo chân chánh. Tưởng niệm chư Phật, Bồ tát là cách sửa ý hay hơn hết, vì còn ai chân chánh hơn Phật và Bồ tát. Khi đã quen xu hướng, tưởng niệm cái chân chánh, lẽ cố nhiên phải mất thói xu hướng, tưởng niệm cái tà vạy.

Đến đây chắc quí Ngài và chư đạo hữu đã nhận cái nghĩa của hai chữ c ú ng d ư ờng. Ngh ĩ a ấy không như ta lầm tưởng bấy lâu, là chỉ có một việc đem tiền của, phẩm vật đến chùa dưng Phật, vì những thức ấy, nếu có một cái giá trị lợi dưỡng khi Phật còn sanh tiền, nay chỉ là một tượng trưng hay một tiêu biểu mà thôi. Tượng trưng hay tiêu biểu lòng tôn sùng, kính mến đối với bực Đại từ Đại bi.

Nghĩa đúng của hai chữ cúng dường hình như là hy sinh. Xin quí ngài vàch ư đạo hữu đặc biệt lưu ý đến nghĩa này và cùng tôi thử xét coi có phải vậy chăng.

Hy sinh là gì? Là một danh từ để chỉ những súc vật như trâu, bò, dê... mà thuở xưa nhiều dân tộc có cái tục giết chết để tế trời đất. Nhưng không phải những con thú ốm còn da bọc xương, mà phải là những con thịt to béo nhứt trong bầy, để tỏ lòng thành. Có dân tộc khác lại bắt con nít, hoặc con trai, hoặc gái, làm vật hy sinh tế thần. Vì chỗ dám dưng cho vị thần được tôn sùng những cái yêu quí nhứt của mình, việc làm của các dân tộc kia, ngoài là một sự tế lễ, còn trong hàm cái ý là đối với người mình quí trọng, mình không tiếc một điều gì, một vật gì, dầu đó là sở thích nhứt của mình. Do đó mà, nếu dùng như một động từ, hai chữ hy sinh này có nghĩa là: bỏ cả tự do, quyền lợi, sanh mạng mình mà làm một việc gì, hay vì một người nào đó.

Cũng như hai chữ hy sinh, hai chữ c ú ng d ư ờng đư ợc dùng hai lối: danh từ và động từ.

Thí dụ: Tài cúng dường. Đứng về mặt danh từ thì nghĩa là lấy tiền của, châu báu, món ăn, thức mặc làm đồ cúng dường, tức là làm vật hy sinh, làm lễ vật. Còn đứng về mặt động từ thì có nghĩa là vì Phật mà hy sinh, tức là tự ý mình dám xa lìa, không luyến tiếc, những của quý ấy. Đồng tiền là núm ruột mà mình dám cắt ruột dưng cho Phật thì thật đối với tình đời, là một sự hy sinh to tác đó .

Nếu nói cúng dường chỉ có nghĩa là d ư ng lễ vật thì l à m sao giải cái nghĩa của tam nghiệp cúng dường cho được?

Như chúng ta đã thấy, tam nghiệp là những hành vi ác độc, sai quấy của thân, miệng và ý. Lấy những cái xấu, cái dở ấy dưng cúng cho Phật ư? Không, nếu chúng ta hiểu cúng dường là dưng cúng. Phải nếu chúng ta nhận cái nghĩa bóng là vì Phật hy sinh tất cả những cái dở, cái xấu ấy.

Quí ngài và chư đạo hữu sẽ bảo: tưởng hy sinh những cái gì chớ bỏ những cái ấy thì có gì gọi là hy sinh...

Thật sự không phải thế.

Nếu loài người hy sinh được một cách dễ dàng những cái xấu, cái dở ấy thì Phật không có ra đời. Mà không có Phật, thì cũng không có Pháp, không có Tăng. Không. Bỏ được, hy sinh được những thói hư, tật ác của ta là một việc hết sức khó, hết sức đau khổ. Phi những người hoàn toàn tin tưởng, quí trọng Phật, Pháp, Tăng, thì không ai làm được, cũng như phi những dân tộc hoàn toàn tin tưởng, quí trọng những vị thần quái lạ của họ, thì không ai làm được việc bắt con cái mình ném vào lửa hay liệng xuống sông, để làm vật hy sinh tế thần.

Trên lý thuyết, khi luận bàn thế sự hay đề cập đến vấn đề những cái thèm thuồng, ham muốn của người đời, gồm trong chữ tham. Nào tiền tài như phấn thổ, nào Ph ú qu í nh ư thảo thượng sương, nh ư ng c ú ng ch ù a đô i tr ă m, một ngàn, dầu số ấy chỉ là một phần nhỏ nhoi của đống bạc như núi của ta đi nữa, ta vẫn tiếc, nếu cái c ô ng đ ức của ta không được biểu dương bằng những lời cám ơn trịnh trọng giữa công chúng, hay tên ta không được yết trên bảng bằng chữ to tướng và trương lên ở chỗ dễ thấy nhứt. Đó là nói về tài về phú. Đến như quí, cũng thế. Chúng ta xem cái qu í nh ư giọt sương ngọn cỏ ở chỗ nào khi người khác không bẩm ông, bẩm quan với ta là ta tỏ vẻ bất bình, thậm chí đến rầy la, quở mắng? Vì Phật, vì cái giáo Pháp chân lý của Ngài mà c ú ng d ư ờng, m à hy sinh đư ợc cái thói bẩm ông, bẩm quan đó, là một việc không phải dễ làm cho những ai chưa thấy rõ ánh Đạo vàng.

Lấy những thí dụ vừa kể, mà suy, chúng ta thấy rằng t à i c ú ng d ư ờng l à một phương thế Phật bày ra để tập chúng sanh ta hy sinh l ò ng tham, v ì ngày nào chúng ta dám vì Phật Pháp mà bỏ ra tiền muôn, bạc vạn mà không tiếc, chúng ta đã thắng được cái tham, bỏ được cái tham, đã hy sinh cái tham rồi đó.

Đấng cha lành của ta muốn gì, đòi hỏi gì ở ta? Ngài chỉ muốn chúng ta bỏ mười nghiệp ác. Chẳng khác người mẹ bảo con: cho mẹ con dao, con đ ể dao khỏi cắt tay con, Phật bảo chúng ta: cho cha xin mười nghiệp ác của con. Tuy n ó i l à xin ngh ĩ a thật là bảo ta bỏ. Ta dưng lên Phật là cho, mà vì ta trìu mến quá đỗi những vật ta cho, nên cái cho của ta có giá trị của một hy sinh, của một việc nén lòng rứt bỏ, chẳng khác đứa bé tay đưa dao cho mẹ, mà mắt vẫn ngó theo mến tiếc. Tiếc mà làm, mà hy sinh vì sợ mẹ, vì thương mẹ, vì kính mẹ.

Nói đến ph á p c ú ng d ư ờng hay qu á n h à nh c ú ng d ư ờng c ũ ng thế.

Bấy lâu ta sống theo thói đời mê muội, độc ác, ích kỷ v.v... nay tuân lời Phật dạy, bỏ tất cả, hy sinh tất cả những cái ấy. Phật bảo bỏ cũng như Phật xin, ta bỏ là ta cho, là ta cúng dường Ngài đó. Mà vì cái cho đó khó khăn, thường làm ta đau lòng xót dạ, khổ sở mọi đường, nên nó tương đương với một sự hy sinh cao cả.

Bấy lâu ta theo thầy hư bạn xấu, tập làm những việc không tốt, không hay, trái đạo đức, nghịch luân thường, nay ta thương Phật quí Phật, thương quí luôn những người đại diện cho Ngài là chư Tăng, ta muốn gần Phật, gần chư Tăng để học đòi hạnh đức trang nghiêm, thanh tịnh, giải thoát, từ bi của các Ngài, thì ta phải xa lìa bạn hư thầy xấu. Xa lìa như thế là bỏ, là hy sinh những giao hảo thâm tình thuở này. Phật và chư Tăng xin ta bỏ những thầy bạn ấy, ta bỏ là ta cho, là ta cúng dường các ngài đó. Mà cái cho đó khó khăn, thường làm ta đau lòng xót dạ, khổ sở mọi đường, nên nó tương đương với một hy sinh cao cả.

Cúng dường là hy sinh, vì nghĩa đó.

Để kết luận, chúng ta có thể nói tất cả các lối cúng dường hy sinh cho Phật đã kể, không ngoài việc Bố thí và Trì giới, là hai phép tu hành trong sáu phép Ba la Mật, bố thí ám chỉ lợi cúng dường, tài cúng dường.

Trì giới bao hàm Kinh, Pháp và Quán hành cúng dường.

Vậy thì, dầu có dưng cúng tiền bạc, châu báu muôn xe vào chùa mà chưa làm được hạnh bố thí và giữ giới, tức là chưa cúng dường, chưa hy sinh được một cái ác nào trong mười nghiệp, thì trên chánh lý, ta chưa có thể nói rằng ta đã cúng dường chư Phật.

Cúng dường là hy sinh, tôi xin lập lại.

Cúng dường chư Phật, phải hiểu là hy sinh cho Chân lý, cho Từ bi.

Hy sinh cho Chân lý, cho Từ Bi, phải bỏ tất cả những gì trái với Chân lý và Từ Bi, tức là sai lầm và ích kỷ.

Bỏ được là giải thoát.

Đó mới là cách cúng dường cao quí và chánh đáng nhứt.

Mong toàn thể Phật tử nhận thức lẽ này và cùng nhau chúng ta hy sinh tất cả cho Nh ư lai xuất triền l à Phật, luôn cả cho Nh ư lai tại triền l à ch ú ng sanh.

Trong một dịp khác, tôi sẽ hầu chuyện với quí Ngài và chư đạo hữu về cái lý của câu vừa nói.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

(Trích từ tập số 6, Tạp chí Từ Quang, năm 1952.)

Diệt Dục

Trong đời của mọi người, ít ra cũng một lần, câu hỏi này được nêu ra: Tại sao ta sanh ra trên cõi đời này? Mục đích và chỗ cuối cùng của bao nhiêu hoạt động của ta là gì?

Đó là một câu hỏi hết sức rành rẽ, không một chỗ mơ hồ, lầm lẫn, vậy thì câu trả lời, muốn được đúng đắn, cũng phải hết sức rành rẽ và không một chỗ mơ hồ.

Ai đã đáp lại câu hỏi ấy một cách rõ ràng như vừa nói? Chỉ một người thôi trong lịch sử nhân loại. Người ấy là đức Phật.

Nhưng trước khi trả lời, đức Phật xác định nghĩa của chữ Người. Ngài nói: Ch ú ng ta l à những chúng sanh mong muốn hạnh phúc, sung sướng. V à chỉ vì chúng ta muốn hưởng các điều vui sướng nên chúng ta mới sanh ra trong đời này. Chỉ có thế thôi. Những câu trả lời khác là rườm rà, không đúng với sự thật.

Thật thế, trăm mưu ngàn chước, suy tính lo lường, dùng phương này thế nọ, lúc động khi tĩnh, để mà làm chi, há chẳng phải để xây đắp lâu đài hạnh phúc và chỉ có thế thôi? Hơn nữa, chẳng phải cái hạnh phúc tầm thường, khuyết điểm mà phải là một hạnh phúc hoàn toàn. Và cái hạnh phúc hoàn toàn đó ở chỗ phải thực hiện cho được một tình trạng rất hợp với ý ta, nghĩa là một tình trạng mà trong đó, đời đời kiếp kiếp, lòng ta không còn bị một thèm muốn nào rạo rực. Bao giờ mà chúng ta không nắm được cái hạnh phúc hoàn toàn tuyệt đối ấy, thì chí chúng ta chưa thỏa mãn, lòng chúng ta không yên và chúng ta vẫn còn mong mỏi và cố gắng tranh thủ mãi. Và chỉ khi nào chúng ta đạt đến cái hạnh phúc ấy, mọi thèm muốn mới tiêu tan trong lòng chúng ta và mọi lo ngại không còn làm cho chúng ta bức rức khó chịu. Vậy thì chúng ta là một loài ưa thích sung sướng, đi tìm hạnh phúc, không phải một cái hạnh phúc, trơn, thế nào cũng được, mà phải là một cái hạnh phúc hoàn toàn, tuyệt đối, như đã nói.

Nhưng bao giờ còn một sự đau khổ áp bức chúng ta thì cái hạnh phúc ấy không làm sao thực hiện được. Người đời, dầu có muốn gì được nấy đi nữa, cũng chưa được gọi là sung sướng, nếu còn một điểm lo sợ, như lo sợ một tai họa, một đau khổ sẽ đến. Vì đó, đức Phật đã bổ túc câu định nghĩa nói lúc nãy như thế này: Ch ú ng ta l à những chúng sanh ham muốn hạnh phúc và chán ghét đau khổ.

Phải chăng đau khổ là phần dành chung ở cõi này, chẳng những cho nhân loại mà còn cho tất cả mọi loài? Bởi vậy, mục đích thiển cận của mọi loài là chống trả để giải thoát cái khổ đang áp bức mình hay đang hăm dọa mình. Nhưng khổ là gì chớ?

Khổ là ý muốn bị trở ngại. Vì vậy chúng ta khó chịu, bức rức, đau khổ ngay khi chúng ta muốn mà không được như ý, và cái muốn bất toại ấy đeo đuổi dày vò chúng ta đến mức nào, thì trong lòng chúng ta không yên và chúng ta khốn khổ đến mức ấy.

Phật dạy: Ở đâu mà tâm bất tịnh, ở đó có khổ.

Người đời mấy ai chịu cho cái bất như ý đeo đuổi dày vò mình mãi, cho nên ai cũng cố gắng làm thỏa mãn những ham muốn của mình.

Nhưng làm thế nào để thỏa mãn những ham muốn của mình? Chỉ có một cách là ráng sức lấy về cho được những gì mà lòng ta mong mỏi. Vậy trọn cả đời của mỗi chúng ta là một cuộc tranh đấu không ngừng để chiếm đoạt. Kẻ tìm vật này, người kiếm vật khác, anh này mong hưởng hạnh phúc gia đình, vợ yêu con quí, anh khác chạy theo bạc tiền, ruộng đất. Có kẻ thèm khát danh vọng, có kẻ khác nữa muốn tất cả một lần, nghĩa là vợ yêu con quí cũng muốn, mà danh vọng, tiền bạc cũng không tha.

Dùng lối ấy để thỏa mãn mong muốn của mình, thật là một việc không thể được, vì ở đời ai tài nào thực hiện được tất cả những cái muốn của mình. Mà dầu cho thực hiện được đi nữa, chưa chắc cái khổ vì đó mà tiêu mất. Vạn vật trong đời là vô thường, trước sau chầy kíp gì cũng xa lìa chúng ta, hoặc tự nó xa chúng ta, hoặc tự chúng ta xa nó. Thế thì cái khổ vì lẽ vô thường là một luật chung trong trời đất, hễ có sống là có khổ, dầu ở cảnh giới này hay cảnh giới khác. Vũ trụ là vật chất, mà vật chất thì biến đổi luôn luôn.

Vạn vật đã vô thường mà chúng ta muốn cho vợ con ở mãi với ta, tiền của đừng đổi chủ, danh cao vọng trọng miên trường với năm tháng, là một ảo vọng. Suy xét như thế thấy rằng trong khắp vũ trụ, không một chúng sanh nào đạt được đến chỗ diệt khổ bằng lối làm thỏa mãn tất cả những mong muốn của mình. Nói một cách khác cho dễ hiểu, dầu muốn gì được nấy đi nữa, cái sung sướng ấy cũng không đánh đổi được cái khổ là phần dành sẵn cho mọi chúng sanh trong vũ trụ đau khổ này. Vậy thì điều nên ghi nhớ là: ai đi tìm hạnh phúc trên con đường làm thỏa mãn vật dục, người ấy đã lầm nẻo rồi vậy. Nhưng đừng hiểu lầm rằng chân hạnh phúc không thể tìm được. Nằm trên giường, chúng ta day trở để mà chi, há không phải để tìm hoặc một chỗ êm thắm, hoặc một lối nằm dễ chịu. Ngoài đời cũng thế, chúng ta day trở, chạy ngược chạy xuôi cũng chỉ để tìm, để tạo cho mình một tình trạng sanh sống dễ chịu, êm thắm. Mà muôn loài, muôn vật cũng đều như thế, và như thế thì tất cả mọi loài đều hướng về sung sướng, về hạnh phúc.

Nước trên nguồn chảy xuống, gặp đá cản đường mà dòng nước không muốn dừng bước. Phải làm thế nào bây giờ? Nước xoay hướng, đi ngay không được thì nước đi quanh, rốt cuộc, nước chiến thắng trở ngại và nước rong ruổi dặm trường. Chúng ta nên làm như thế. Chúng ta đã đi tìm hạnh phúc và quyết tìm cho được hạnh phúc, chúng ta đã dẫm chơn trên con đường thỏa dục, chúng ta bất thành công. Sao chúng ta không bắt chước nước nguồn kia mà đổi hướng? Biết như thế là con đường dẫn đến chân hạnh phúc miên viễn đã rộng mở trước mắt chúng ta rồi vậy.

Con đường này là con đường phải trải qua giai đoạn lìa khổ, giải thoát sự đau khổ. Chỗ nào mà chúng ta còn cảm thấy khổ hay cái khổ còn có phương khởi dậy, thì chỗ ấy không thể tìm ra nguồn hạnh phúc hoàn toàn. Vậy muốn đạt đến cái hạnh phúc ấy, phải ra khỏi cảnh khổ. Làm thế nào?

Đã nói có khổ là khi nào những mong muốn của chúng ta không được thỏa mãn, vậy muốn diệt khổ trừ khổ, không phương pháp nào hay và đúng lý bằng sự diệt lòng ham muốn mà đạo Phật gọi là diệt dục. Chỉ có phương ấy thôi: nguồn dục đã cạn, thì nước đau khổ đâu còn chảy nữa.

Tới đây chúng ta có thể kết luận rằng: con đường dẫn đến hạnh phúc đầy đủ là con đường diệt dục, và con người càng giải thoát sự tham muốn bao nhiêu thì càng bớt đau khổ bao nhiêu và cũng càng gần nguồn hạnh phúc chân thật bấy nhiêu.

Sự thật là như thế, vì vậy kim cổ Thánh Hiền đều hướng về nẻo ấy mà suy gẫm và hành động. Từ xưa đến nay, thời đại nào, dầu Đông, dầu Tây, các bậc tu hành chân chánh đều đem hết sức bình sanh thực hiện có một chữ xả, là bỏ. Bỏ tất cả những ham muốn ngông cuồng của người thế gian, để tự mình giải thoát mình khỏi những xiềng xích của thế sự tham cầu. Thấp hơn là những người hiền lành ngay thẳng. Đối với bậc này, một nền luân lý chân chánh phải là một nền luân lý căn bản trên chỗ khắc kỷ, nghĩa là mỗi người phải tự chế ngự, tự làm chủ lấy mình, và như thế phải chăng là tự mình phải đè nén cho được những bồng bột và tham dục trong lòng mình?

Về thời cổ Hy Lạp, nhiều nhà hiền triết đã hiểu lẽ đó và đã sống theo lẽ đó. Aristote đã nói: Ng ư ời khôn hướng về chỗ diệt dục, chớ không hướng về dục lạc. Socrate, một trong những đại triết nhân của Hy Lạp, là người chủ trương một đời sống vô dục, đã nêu cao một ngọn đuốc còn chói rọi sau mấy mươi thế kỷ. Trong một bài luận rạch ròi, ngài đã chỉ rằng kẻ nào còn để cho vật dục chi phối, kẻ ấy không sao có chánh kiến được, nghĩa là xem xét và đánh giá việc đời một cách đúng đắn được. Socrate nói: Th ư ờng một cái vui nhỏ mà gần sẽ kết quả bằng một cái khổ lớn mà xa. Trái lại và cũng chắc chắn như thế, một hạnh phúc to lớn trong tương lai phải mua với cái giá của một khó chịu nhỏ mọn trong hiện tại. Nhưng hỡi ôi! Người đời chỉ thấy cái gần và cái gần bao giờ cũng lớn, và cái xa, dầu có lớn đi nữa, cũng bị thấy nhỏ, vì vậy mà người đời vồ bắt cái vui gần để rồi sau chịu cái khổ to, và tránh cái khổ nhỏ của hiện tại, để rồi sau không được hưởng cái hạnh phúc to.

Mọi thú vui ở đời đều là trò hát thuật, đều là cảnh giả trên màn bạc của những rạp chiếu bóng, thích thật, thú thật, nhưng một khi đèn cháy, những cái thích thú ấy còn đâu! Chúng ta vui khi trong tay chúng ta nắm được vật chúng ta muốn, nhưng những vật ấy có khác nào cảnh trên màn bạc, chúng có phải thật như chúng ta thấy đâu và chúng có ở miên viễn với chúng ta đâu. Cảnh trên màn bạc tiêu tan khi đèn sáng, thì cảnh đời, dầu huy hoàng, dầu vui vẻ cho thế mấy đi nữa, cũng có lúc đèn sáng của nó. Cố luyến tiếc thì bất quá như chàng thanh niên mê xi nê kia, chỉ còn một cách là hồi tưởng lại, như một giấc mơ, những gì đã làm mình thỏa thích trong mấy chục phút đồng hồ. Lại nữa những vật mê luyến của lòng ta nào phải tốt đẹp như chúng ta tưởng, hay như chúng ta thấy. Một khi lòng đã thèm thuồng thì đôi mắt tưởng chừng như trong sáng của chúng ta đã bị đục rồi, vì vậy mà chúng ta thấy sai sự thật.

Tất cả những vui sướng ở đời đều là những của tạm mượn trong một thời gian dài ngắn không chừng. Còn hưởng được là còn vui, hết hưởng là khổ. Vậy thì cái khổ đi liền theo cái sướng, cái vui, như bánh xe đi theo dấu chơn bò, đúng như lời Phật dạy.

Để kết luận, chúng ta thấy rằng người đời ai cũng mong và có quyền mong được sống một đời sống hạnh phúc chân thật và hoàn toàn. Muốn đạt đến mục đích ấy, không nên theo con đường của thế tình là chạy theo dục vọng, mà phải theo con đường trái ngược là con đường diệt dục. Chỉ không còn khao khát một vật gì, lòng ta mới yên tịnh và cái yên tịnh ấy mới thật là hạnh phúc, một hạnh phúc không ai cướp được, không gì tiêu hủy được.

(Trích từ tập số 66, Tạp chí Từ Quang, 1956.)?