Trình Tự Của Cư Sĩ Học Phật

158 TRÌNH TỰ CỦA CƯ SĨ HỌC PHẬT

(Trích từ tập số 43, Tạp chí Từ Quang năm 1955.)

Xin Xăm, Bói Quẻ

Nam Mô A Di Đà Phật

Thưa chư quí thính giả,

Thưa chư giáo hữu,

Chủ trương của Phật giáo thống nhất Việt Nam hiện nay là làm tỏ ngọn đèn Chánh Pháp, và như thế là phải giải bày cho mọi Phật tử hiểu rõ để bỏ dứt những việc làm sái với lời Phật dạy.

Hội Phật Học Nam Việt, một trong sáu Tập đoàn kết thành khối Phật giáo thống nhất, trên giáo lý cũng như trong thực hành, hằng nắm vững cái chủ trương ấy, cực lực hô hào bãi bỏ những cổ lệ trái với Chánh Pháp, như xin xăm, bói quẻ, coi ngày, cúng sao, cúng hạn, đốt giấy tiền vàng bạc, đốt kho đốt đụn, đốt nhà minh khí, đầu phướn, xá hạc, v.v...

Một phần dư luận đã lấy làm lạ cho cử chỉ ấy lúc Hội mới thành lập. Đến nay, nhờ những buổi giảng ở chùa hội quán, nhờ những bài đăng trong Tạp chí Từ Quang, hình như có người đã hiểu tại sao rồi. Lẽ ra chúng tôi không trở lại vấn đề này nữa. Nhưng thấy rằng còn một số hội viên chưa bỏ được những tập quán vừa kể và phần đông các chùa ngoài Hội, chẳng những không theo lẽ chánh mà chấm dứt, lại còn cho việc làm của Phật giáo toàn quốc là một việc làm mới mẻ (để không nói là kỳ quái) nên chúng tôi thấy có bổn phận phải thanh minh lại một lần nữa. Mong các hàng Phật tử tại gia bình tâm suy xét cho cặn kẽ những lời chúng tôi sắp nói đây, hầu từ nay đừng còn phản lại những giáo huấn của đấng Cha lành đã suốt đời hy sinh cho sự Giác ngộ.

Trước hết, chúng tôi xin nói về việc xin xăm bói quẻ.

Sở dĩ chúng tôi gom lại để bàn chung, vì chúng tôi thấy hai việc này có những tính cách giống nhau là:

Tin tưởng ở thần quyền

Tọc mạch tìm hiểu tương lai.

Phật giáo không phải không nhìn nhận rằng trong cõi vô hình, có những chúng sinh mà chúng ta gọi là thần, là quỉ, là ma. Phật kêu chúng sinh vì những thần, ma, quỉ ấy, tuy không xác thịt như người, vẫn sống một đời sống vô thường như người thế gian, và vẫn tham lam ích kỷ, sân hận oán thù, si mê lầm lạc.

Đến những thần ma ấy mà cầu hỏi sự tai họa, kiết tường, là tin ở sự sáng suốt của họ, trong khi họ còn mê muội như lời Phật dạy, thì làm sao tránh khỏi những sai lầm đáng tiếc.

Có người sẽ Hỏi: Nếu xin xăm là một việc sái, sao chùa này hay am nọ có ống xăm, và thiên hạ đến xin, thường nghe nói là rất linh ứng?

Chúng tôi xin thưa: chùa mà có ống xăm thì nơi ấy, tuy nói là thờ Phật, kỳ trung là thờ tà ma ngoại đạo. Không có một quyển kinh Phật nào nói đến việc xin xăm. Không một chùa nào ở Ấn Độ, Tích Lan, Cao Miên, Ai Lao, Miến Điện mà có ống xăm, chỉ trừ ở Trung Hoa và Việt Nam. Tại sao? Phải chăng tại thấy dân gian quen lối xin xăm của tiền nhân lưu lại ở những nơi miếu võ thờ thần, nên những nhà sư bất chính Trung Hoa mới mướn người chuốt xăm để tranh thân chủ và đem về cho mình một mối lợi to? Rồi phải chăng, việc tốt khó theo, việc xấu dễ bắt chước, các nhà sư đồng quan niệm bất chánh của nước ta mới nhập cảng lối làm tiền ấy, bất chấp giới luật nhà Phật?

Xin các giáo hữu nghe rõ: Giới luật chẳng những cấm các vị Tỳ khưu, tức là các vị xuất gia, làm nghề thầy bói, thầy tướng, mà còn cấm luôn nghề làm thuốc nữa, là một nghề kể ra nhân đạo lắm chứ. Phật đã cấm coi bói, xem tướng, mà dung chứa việc xin xăm thì khác nào tướng bói. Thật các ông ẩn dương nương Phật ấy không đếm xỉa gì giới luật, mà cũng khinh thường luôn dư luận.

Đến như việc xin xăm linh nghiệm hay không, chúng tôi xin phép miễn bàn, vì thiết nghĩ, dù có hỏi đâu đáp trúng đó đi nữa, vẫn chưa phải là một vấn đề đáng cho Phật tử chân chính chúng ta để ý.

Các giáo hữu muốn biết tại sao? Chúng tôi xin giải.

Xin xăm chẳng những là tin ở cái tài biết quá khứ vị lai của thần linh mà còn tin ở thuyết số mạng (fatalisme). Thuyết số mạng cho rằng người đời sinh ra là có một số phận được Tạo hóa sắp đặt trước, trong ấy họa phước được ghi đành rành, hễ đúng ngày giờ là hiển hiện, không làm sao tránh khỏi.

Đạo Phật không nhận có số mạng do một quyền lực ngoài chúng ta định trước. Phật quả quyết rằng số mạng của chúng ta, do chúng ta sắp đặt. Chúng ta tự so suy nghĩ và hành động, và mỗi hành động của chúng ta là một hột giống của những trái ngọt hay những trái đắng mà về sau chúng ta phải thọ hưởng, một khi những trái ấy đến thời kỳ phải chín. Phật lại dạy: Muốn biết tiền kiếp, hãy xem đời sống hiện tại; muốn biết kiếp sau, cũng cứ xem đời sống hiện tại. Nếu đời sống của chúng ta hiện nay là nghèo hèn, thiếu thốn, khổ sở, tật bệnh, nên tin rằng đó là kết quả không hay của những đời sống trước chắc chắn cũng không hay, đúng với cái luật thiên nhiên bất di bất dịch là Nhân nào quả ấy. Nếu đời nay được ăn sung mặc sướng, nhà cao cửa rộng, đầy đủ mọi bề, nên biết rằng đó là kết quả tốt đẹp của những đời sống trước chắc chắn cũng tốt đẹp. Đời sống nói ở đây, có thể là những hành tàng ở những kiếp xa xôi nào mà cũng có thể là những việc làm của tháng trước hay ngày hôm qua. Tỉ như, nếu hôm qua không ăn quá độ, thì hôm nay không mắc bệnh không tiêu, hay tháng trước không đánh người trọng thương, thì nay đâu có ra trước vành móng ngựa cho Tòa phán xét. Kết quả của việc rồi đã đành rành như vậy, thì kết quả về sau của việc hiện nay cũng không ti hào nào sai chạy.

Biết như thế mà còn tìm xem ngày mai tháng tới sẽ có những gì, là không tin lời Phật dạy về luật Nhân quả. Mà không tin thì có xứng đáng gọi là đệ tử của Phật không?

Vả lại, tại sao tọc mạch tìm biết vị lai? Vì quá nóng nảy cũng có, mà vì không tin mình cũng có. Nếu mình đã chí tâm hành thiện, ăn ngay ở thẳng, thì e sợ nỗi gì mà nay đi hỏi thăm ông thần này, mai tham vấn ông thánh nọ?

Kinh Dịch há không nói: Xuất kỳ ngôn thiện, tắc thiên lý chi ngoại ứng chi, xuất kỳ ngôn bất thiện, tắc thiên lý chi ngoại vi chi. Đản tồn tâm lý chánh, bất dụng vấn tiền trình. Đản tồn y bổn phận, tiền trình bất dụng vấn. Nhược yếu hữu tiền trình, mạc tố một tiền trình. N ó i lời nói lành, ngoài ngàn dặm ắt có người đáp lại, nói lời nói không lành, ngoài ngàn dặm ắt có người trái lại. Hễ giữ lòng ngay thẳng thì chẳng cần hỏi nẻo trước mặt mình sẽ ra thế nào. Hễ làm y bổn phận mình thì không cần hỏi bước tương lai. Nếu thật có nẻo trước mặt ta, thì chớ nên làm mất nẻo ấy.

Câu chót có nghĩa: nếu tin trước mặt ta có một tương lai đã vạch sẵn, chớ nên làm hỏng cái tương lai ấy. Muốn đừng làm hỏng, chỉ có hai phương thế: một là gìn lòng ngay thẳng, hai là làm y bổn phận.

Đạo Phật không dạy gì khác hơn. Gìn lòng ngay thẳng là hành Bát chánh đạo: thấy biết chân chánh, nghĩ nhớ chân chánh, nói lời chân chánh, làm việc chân chánh, chọn nghề chân chánh, v.v... Còn y bổn phận là nh ư Ph á p tu h à nh. M à bổn phận của người Phật tử là thôi ác, làm lành, thì thật rất hạp với hai câu trên của Kinh Dịch là xuất kỳ ngôn thiện...

Tương lai của mình đã thấy rõ là do mình xây đắp mà còn đi hỏi thần linh, chẳng những làm một việc trái với chân lý mà lại còn làm cho chúng ta quên một điều hệ trọng là hiện tại, nguyên nhân của tương lai. Quên hiện tại là sống trong một tương lai không phải của ta, vì ta chưa làm chủ nó được. Do đó chúng ta lơ đãng với những ý tưởng, lời nói và việc làm của hiện tại; rồi vì lơ đãng nên tưởng ác, nói độc, làm quấy mà nào chúng ta có hay, mỗi giây mỗi phút trôi qua kéo theo sau biết bao nhiêu điều bất thiện, bất chính mà tự chúng ta đã gieo rắc trên con đường đời của chúng ta. Như thế mà muốn có một tiến trình tươi đẹp, an vui, thật là mộng tưởng. Vậy điều nên ghi khắc và nên làm ngay là đừng nhớ đến dĩ vãng, vì cái gì đã qua thì không sao sửa đổi được. Nhớ để tiếc rẻ hay để tự trách ngày đêm, không ích gì? Chỉ nên biết những lỗi lầm đã qua, thành tâm sám hối và lập thệ không tái phạm là đủ. Không nhớ đến dĩ vãng, mà cũng đừng tìm hiểu tương lai. Phải sống trong hiện tại, vì chỉ hiện tại là có thật và đáng cho chúng ta để ý. Sống cho đúng đạo lý, chắc chắn sẽ có một tương lai tốt đẹp. Nói cùng mà nghe, nếu vì nghiệp báo tiền căn mà trong tương lai chúng ta phải chịu nỗi đắng cay hay nói theo thế thường, có một cái số mạng không chạy chối được thì thử hỏi biết trước có ích gì? Có phải là chỉ thêm lo, thêm sầu, gây bệnh hoạn cho thân thể không? Vậy tốt hơn nên để thời giờ và sức khỏe ngày ngày hành thiện, đó là cách bảo đảm cho một tương lai tốt đẹp mà không xin xăm, chúng ta cũng quả quyết là phải có.

Xin xăm đã không ích lợi gì, bói quẻ, xem tướng lại càng vô bổ hơn nữa.

Hỏi thần vấn thánh, chưa thỏa, lại đến thầy bói, thầy tướng. Những ông này như thế nào. Hẳn không ai còn lạ: thường là những người cùng đường túng bước, mượn ba tấc lưỡi gạt kẻ nhẹ dạ non lòng. Kẻ tin tưởng nơi tài của các ông, ngoài sự tốn hao vô lối, lắm khi lại chuốc họa mà không hay. Thí dụ người thua cờ bạc mà nghe thầy xủ quẻ bảo tháng tới sẽ có của hoạnh tài, thì dù có hăm đem ra chém người ấy cũng tiếp tục đồng đỏ đồng đen. Như thế có phải là bói quẻ làm cho người mê lầm càng mê lầm hơn không?

Đó là nói sơ, nếu kể ra cho hết những tai hại của thầy bói thầy tướng thì giấy mực đâu cho đủ. Biết bao người chết oan, biết bao người thất chí, hay biết bao người dấn thân vào tử lộ cũng vì ba tấc lưỡi của các bốc sư? Phật tử chúng ta đã phát thệ: Quy y Pháp, bất quy y ngoại đạo tà giáo, mà lại xây lưng với Chánh Pháp, chạy theo những thuyết mơ hồ, thì bảo sao đời ta không đen tối mãi mãi.

Lấy đại khái mà nói, thì xin xăm, bói quẻ làm cho người không còn tin tưởng ở sức riêng sửa đổi đời mình. Không tin ở mình, tức là phó thác đời mình cho sự cứu vớt của một vị thần nào đó, hay là ở sự may mắn của số phận, toàn là những việc không thể có được.

Thật vậy, nếu lời xăm, lời quẻ là đúng, và nếu có thể dùng xăm dùng quẻ để tránh tai lánh họa, hay mua chuộc hạnh phúc, thì trên đời này còn gì bất công hơn? Bất công ở chỗ chỉ có những người có tiền mua lễ vật cúng bái hay trả tiền thầy mới hưởng được những tiện lợi vừa kể, còn bao nhiêu kẻ nghèo khổ, cơm không đủ no, áo không đủ mặc, ắt phải chịu sự không may hay bất ngờ suốt đời.

Khonâ g phaiû the áđauâ . Luatä Nhanâ qua ûratá conâ g bình.

Nếu nhờ xăm bói mà tránh trả quả được, thì thử hỏi luật pháp thế gian có thể nhận được như thế không, huống chi là thiên lý như nhà Nho nói. Thiên lý đây chính là luật vay trả công bình mà nhà Phật gọi là Nhân quả vậy.

Các giáo hữu muốn lánh họa ư? Thì hãy theo lời Phật dạy mà đừng nghĩ ác, nói ác, làm ác. Ác đây, không chỉ có nghĩa là giết người hại vật. Tất cả những gì sai với chân lý, trái với chánh đạo là ác. Nói tổng quát là đừng Tham, đừng Sân, đừng Si. Cứ sống như thế thì dù cho, như chúng tôi đã nói, nghiệp báo tiền khiên có đem sự không hay đến đi nữa, cái quả lẽ ra nặng mười cũng có thể giảm còn đôi ba. Cái đánh mà có chống trả, cái đánh mới đau nhiều. Đã biết không việc nào là không có nguyên nhân, thì trước kia đã dại gây nghiệp xấu, nay nên can đảm nhận sự báo ứng, như thế tội xưa mới hết. Kiếm mưu thần chước quỉ để tránh, tội kia chưa chắc trốn khỏi, mà tội mới lại mang vào.

Các giáo hữu muốn tìm sự lành ư? Thì hãy theo lời Phật mà nghĩ lành, nói lành, làm lành. Lành đây không chỉ có nghĩa là làm việc bố thí tiền của. Gọi lành tất cả ý nghĩ, lời nói, việc làm thuận với chân lý, hợp với chánh đạo. Ai giữ được, tất phải có một tấm lòng trong sạch, trong ấy Tham, Sân, Si bặt bóng. Như thế là tâm Bồ tát, là tâm Phật, sẽ được chư Phật chư Bồ tát gia hộ, vì lẽ đồng thanh tương ứng.

Này đây là lời khuyên của người xưa:

Hành tàng hư thật tự gia tri, Họa phúc nhân do, cách vấn thùy? Thiện ác, đáo đầu, chung hữu báo, Chỉ tranh lai tảo dữ lai trì.

Việc làm hư thực tự mình hay Họa phước do ta, chớ hỏi thầy. Thiện ác chung qui đều báo ứng, Nếu không sớm đến ắt là chầy.

Sách Minh Tâm có câu: Tuần thiên lý tắc bất cầu lợi, nhi tự vô bất lợi, tuần nhân dục, tắc cầu lợi vị đắc, nhi hại dĩ tùy chi. Theo lẽ trời, không cầu lợi mà tự nhiên không gặp điều bất lợi, theo lòng tham muốn con người, thì cầu lợi chưa được mà cái hại đã theo một bên.

Vậy chỉ làm lành là đủ, không cần phải xin xăm bói quẻ làm gì.

Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

(Trích từ tập số 31, Tạp chí Từ Quang, năm 1954.)

Coi Ngày Giờ - Cúng Sao Hạn

Nam Mô A Di Đà Phật

Thưa chư quí thính giả,

Thưa chư giáo hữu,

Chúng ta đã xem qua sự vô ý thức của việc xin xăm, bói quẻ, và đã vạch rõ những hậu quả tai hại của lòng tin thần quyền. Hôm nay xin mời các bạn đạo tâm cùng chúng tôi xét đến việc coi ngày coi giờ, cúng sao cúng hạn.

Coi ngày coi giờ. Có người bảo, ngày nào không phải là ngày của Trời Đất, nghĩa là ngày nào cũng như ngày nấy, không có ngày tốt ngày xấu. Thật đúng như thế. Có những ngày mưa ngày nắng, mưa thì u ám thảm đạm, trơn trợt ướt át, nắng thì quang đãng vui tươi, khô ráo sạch sẽ, chỉ có thế thôi, chớ ngày nào là ngày không 12 giờ và ngày nào là ngày không làm được tất cả mọi việc? Lại nữa, thảm đạm hay vui tươi thật ra là tự lòng ta, đúng với câu: ng ư ời buồn cảnh có vui đâu bao giờ chớ nào phải ở ngày hay ở cảnh.

Bây giờ chúng ta thử suy đến tâm lý người coi ngày coi giờ. Thường là mong mỏi hay sợ sệt. Mong như đi buôn đi bán, muốn có lợi to; như dựng cột cất nhà, muốn được ở yên, làm ăn tấn phát v.v... Sợ như sắp đi xa, e điều bất trắc, như cúng quỉ cúng thần, ngại thần quỉ không chứng: như muốn khởi một công việc gì, lo công việc không thành, v.v...

Dù mong, dù sợ, tâm lý của người tin ở việc coi ngày coi giờ vẫn do lòng Tham chi phối. Buôn may bán đắc, phúc lộc đầy nhà, là tham, đã đành, thậm chí đến cái sợ cũng là tham. Vì sao? Vì nếu không tham sống thì đâu có sợ những tai nạn khi đi đường. Vì nếu không tham sống an toàn, thì không sợ thần hờn quỉ giận.

Nếu tin rằng có một cái luật bất di bất dịch trong trời đất là đúng ngày này tháng nọ, hễ làm một việc gì đó là có lợi hay có hại, thì cũng phải nên tin luôn rằng luật ấy rất huyền diệu, là thi ê n c ơ bất khả lậu mới phải. Cái này không: ai có tiền đến cầu Thầy, hay mua được một cuốn lịch Ta lịch Tàu, là thấu được những thiên cơ ấy. Vậy ra những thiên tai ách nạn chỉ dành riêng cho những thằng nghèo hết sao? Đã nói là luật Trời, tại sao lại có chỗ bất công như thế?

Đó là một lẽ. Còn nhiều lẽ khác nữa.

Trên thế giới này, ai thích coi ngày coi giờ? Phải chăng chỉ có người Trung Hoa và người Việt? Nếu cái thuật chọn ngày giờ này là một khoa học thực nghiệm, nói đâu trúng đó, thì từ xưa đến nay, dân tộc chúng ta và ông bạn láng giềng đều thành công trong mọi việc và không bao giờ bị trở ngại khi h à nh thuyền kỵ mã. Sự thật đâu phải thế, như chúng ta biết. Người Âu Mỹ không tin dị đoan, muốn làm là làm, muốn đi là đi lẽ cố nhiên khi thấy không có gì bất lợi do cơ khí báo trước như phong vũ biểu, như khí tượng biểu bất chấp thiên thời, thì nào có thấy họ bị ngày tam n ươ ng g ì đâ u? M à th ô i, n ó i chi gi ô ng d à i, nội cái chuyện cắt áo quần mà lúc nhỏ chúng tôi thấy có người chạy đôn chạy đáo kiếm cho được quyển lịch Tàu để coi ngày, thì không còn gì buồn cười bằng. Hiện nay, những tiệm may hàng trăm hàng ngàn, lập khắp phố phường, cắt may ngày này qua tháng nọ cho tất cả các hạng người, mà nào có thấy coi ngày coi giờ gì đâu. Thế mà chẳng một ai than phiền rằng vì quên coi ngày nên cái áo đã bị cháy hay cái quần bị đánh cắp!

Chúng ta đã thấy cái phi lý của việc coi ngày coi giờ rồi. Bây giờ thử xét coi cổ tục ấy có hại gì không. Chúng tôi nhận thấy có những bất lợi như sau:

1 Phí thời giờ một cách vô lối làm cho đình đốn công việc sinh sống hằng ngày, có hại cho sự sống chung của dân tộc.

2 Phí tiền của một cách oan uổng. Món tiền trả cho Thầy chọn ngày lựa giờ có thể dùng làm một việc phước thiện mà sự lợi ích thiết thực được thấy ngay trước mắt, cũng như sự lợi ích về sau được hoàn toàn đảm bảo bởi luật nghiệp báo;

3 Tăng lòng mê tín, khó gặp Chánh pháp. Chánh pháp không gặp, thì giác ngộ không đến, sống mãi trong Vô minh đen tối, trôi giạt trong giòng sanh tử luân hồi;

4 Kiên cố lòng tham, trưởng dưỡng tánh ích kỷ. Như thế là nuôi Tam độc, xây đắp thành sầu khổ, không biết đời kiếp nào thoát khỏi.

Người học đạo chúng ta nên nghĩ kỹ.

Cúng sao cúng hạn. Đây là một cổ tục khác đã được nhập cảng vào Phật giáo Trung Hoa, rồi Trung Hoa truyền sang Việt Nam. Thấy đó là một mối lợi, phần đông các chùa thi nhau cúng sao cúng hạn cho bổn đạo mình, ai biết thì nhắc nhở, ai không biết thì khuyến khích, bày ra nghi này lễ nọ, rồi bảo có cúng như thế mới tránh được những năm tuổi, hay những năm mắc phải nam La hầu, nữ Kế đô, vong gia tán mạng.

Cúng sao cúng hạn có lợi ích thiết thực không? Điều ấy, chắc không một ai dám quả quyết hết, vì bằng cớ ở đâu mà quả quyết. Chỉ tin những lời truyền khẩu hay những lời khuyên bảo bông lông mà làm, và làm là vì hợp với cái tham sống sợ chết của chúng ta.

Xin tạm gác câu hỏi có ích lợi hay không ích lợi và đặt ra một câu hỏi khác như thế này: các thầy chuyên cúng sao cúng hạn, tự họ, họ có cúng cho họ hay cho cha mẹ, vợ con họ không? Chư quí thính giả có thấy trường hợp nào như thế không, chớ riêng tôi, xin thú thật chưa gặp. Cái họ bảo là hay là lợi mà họ không tự làm cho họ, thì phải nghĩ như thế nào đây? Có phải họ gạt chúng ta, để tiền Thầy bỏ túi?

Ở nhiều nước khác, thậm chí đến Âu Mỹ, khoa chiêm tinh tức là khoa coi sao mà đoán thời cuộc, vận mạng, v.v... được một số người tin theo, nhưng số người này vẫn là ít ỏi. Khoa chiêm tinh của Âu Mỹ cũng như của Trung Hoa bảo rằng tùy ngày sinh tháng đẻ của mỗi người, mà người ấy phải chịu ảnh hưởng của vì sao nào đó trọn cả đời. Rồi vì sự chuyển vận của các hành tinh mà trái đất chúng ta ở đây là một, nên mỗi năm, mỗi tháng, chúng ta còn bị ảnh hưởng của sao này, sao nọ khác nhau, xấu tốt do những định luật có ghi trong các sách chiêm tinh. Về khoa này, nhiều lý lẽ vững chắc đã được nêu ra, nhiều bằng chứng đã được nhắc đến. Do những lý lẽ và bằng chứng này thì khoa chiêm tinh là một môn học có nền tảng khoa học rõ ràng, không có gì là mơ hồ, vô căn cứ. Chúng ta không phải là người xem sao đoán vận, thôi thì chúng ta cũng tin đi, tin là các nhà chiêm tinh nói đúng. Nhưng xin các ngài cho chúng ta biết tại sao cùng là người với nhau mà có kẻ sang người hèn, kẻ giàu người nghèo, v.v...? Các ngài sẽ trả lời: vì người này sanh ngày tháng năm này, được những vì sao này chiếu mạng cho nên mới sang giàu, còn người kia lại bị những vì sao khác chiếu mạng, do chỗ sinh khác ngày khác giờ khác năm, nên mới bần cùng.

Chúng ta có thể nhận câu trả lời này không? Lẽ cố nhiên là không. Trả lời như thế chỉ là dời câu hỏi, từ chỗ này sang chỗ khác và chuyện của chúng ta muốn biết còn nguyên vẹn, chưa được giải quyết một phần nào. Bảo là tại sinh khác ngày, khác giờ nhau nên mới có sự bất đồng giữa người, được, nhưng tại sao lại có sự sai khác như thế? Đó là một việc có sắp đặt trước hay một việc may rủi không chừng? Nếu nói là có sắp đặt trước thì ai sắp đặt? Trời sắp đặt ư? Thần Thánh ư? Mà các ngài dựa vào đâu để sắp đặt chứ? Hay chỉ do ý muốn của các ngài? Nếu chỉ do ý muốn của các ngài, thì tại sao các ngài lại muốn cho anh này nghèo mà ông kia giàu, để mang tiếng là bất công, à bất công như thế thì có khác nào người thế gian, cũng đồng con mà có đứa thương đứa ghét! Hay là bảo tại có người dễ ăn dễ dạy, còn kẻ khác cứng đầu cứng cổ, nên phải ban thưởng cho đứa này mà trừng phạt đứa kia. Cái mới là lạ: vừa sinh ra là có một số mạng được định trước rồi, vậy chớ những người ấy dễ thương hay đáng ghét hồi nào? Ở tiền kiếp ư? Nếu phải như thế và chắc phải như thế mới giải thích được cái vấn đề này, thì chúng ta đã trở về với thuyết Luân hồi của nhà Phật rồi. Đó là một điểm quan trọng nên ghi nhớ.

Còn điểm thứ hai là chuyện đáng thương đáng ghét. Thế nào gọi là đáng thương? Phải chăng là tại cúng bái nhiều, hai tại ăn ngay ở lành? Nếu tại cúng bái thì lòng Trời lòng Thánh có khác nào bụng dạ người thế gian! Chắc không phải thế, mà quả quyết là tại ăn ngay ở lành. Vậy ra, chuyện thưởng phạt kia là do những hành động ở tiền kiếp, hay nói theo con nhà Phật chúng ta, là do những nghiệp của mỗi người. Đến đây chúng ta cũng trở lại với một thuyết khác của Phật giáo là thuyết nghiệp báo. Mà nghiệp báo là một cái luật như chúng ta biết, một cái luật chung cho tất cả muôn loài, vạn vật, xưa cũng thế mà nay và về sau mãi mãi đều như thế, ở xứ này hay bất luận ở xứ nào cũng thế, nghĩa là bất chấp thời gian và không gian. Luật này có cái đặc tính phi phàm là luật cũng đó mà người thi hành luật cũng đó. Nói một cách khác: không có ai thưởng phạt hết. Bất luận là ai, người cũng như vật, phạm đến cái luật ấy là bị phạt ngay, và xử cho đúng là được thưởng ngay, chẳng khác ở đời, hễ chúng ta biếu người bánh sáp là được người đáp lại bánh qui, còn nếu chúng ta đánh kẻ khác là bị kẻ khác đánh lại. Vì cái tính cách vay trả tự nhiên ấy, nên cái luật nghiệp báo này còn được gọi là luật phản động (loi du choc en retour).

Câu nhứt ẩm nhứt trác, giai do tiền định của Nho giáo, theo chúng tôi là một lối trình bày luật nghiệp báo. Nếu có khói tức phải có lửa, thì trong đời không một việc gì chẳng có nguyên nhân. Việc ấy hiển nhiên, không một ai chối cãi được. Một khi nhân đã gieo thì phải có trái, chuyện ấy được định trước như thế, không ly hào sai chạy. Đó là nghĩa câu sách vừa nhắc lại. Một miếng uống, một miếng ăn đều do sự định trước, mới nói thì nghe như tuồng mơ hồ, nhưng suy cho cùng thì thấy mười phần đúng với thuyết nghiệp báo. Thiếu thức ăn miếng uống là hưởng những trái đắng cay. Vậy chớ nguyên nhân ở đâu? Phải chăng ở chỗ, nếu trong đời hiện tại không biếng nhác, ít làm mà nhiều chơi, thì cũng vì cái nghiệp ở tiền kiếp thế nào, nên nay mới cơ cùng đến thế. Còn trái lại, nếu được hưởng cái trái ngọt dư ăn dư để, thì cũng phải hoặc do sức cần cù nhẫn nại của đời này hay những nhân lành gì đã gieo ở tiền kiếp, đâu đó phân minh, nên mới gọi là tiền định.

Xét qua những lý vừa trình bày, thì không có sự may rủi, cũng như không vì có cúng sao cúng hạn rồi tai qua nạn khỏi. Muốn sống yên ổn, muốn làm ăn tấn phát, không gì hay bằng ăn ở theo giới luật nhà Phật, tức là sống một đời sống đạo lý, ngay thẳng, lành sạch.

Không sát sinh hại vật, thì ai lại sát hại mình?

Không trộm cắp, thì ai làm tội làm tình mình cho đến mất tự do hay sinh điều đau khổ cho tự thân và gia đình?

Không tà dâm, kính vợ con người như vợ con mình, là kế hay nhứt để giữ vợ con mình không phạm tội lăng loàn, để cho gia đình đầm ấm hạnh phúc.

Không nói láo, không đâm thọc, không chưởi rủa, thì còn ai khinh mình, ghét mình, thù mình, và được như thế thì còn sợ ai và sợ nỗi gì mà phải cúng sao cúng hạn để tránh lời ăn tiếng nói hay hoạn họa bất ngờ?

Không uống rượu thì chắc chắn không đau ốm hay sinh sự cãi vã, ẩu đả. Thị phi bặt dấu, thân tâm bình tĩnh, đó là hạnh phúc không cầu mà có.

Để kết luận buổi nói chuyện hôm nay, chúng tôi xin nói rõ lại rằng việc coi ngày coi giờ là một việc làm vô ý thức, vừa mất tiền và mất thời giờ quí báu, vừa có khi làm cho chúng ta mất những cơ hội tốt để làm những việc có ích lợi cho mình và cho người. Còn việc cúng sao cúng hạn không sửa đổi gì được đời sống của ta, vì đời sống ấy tự tay ta xây đắp. Tùy chúng ta muốn nó tốt đẹp là tốt đẹp; muốn nó xấu xa là xấu xa, không một ai, dù là người khuất mặt, có quyền can thiệp vào.

Trước khi dứt lời và dành duyên hậu hội cho đêm 14 tới, chúng tôi xin hiến chư quí thính giả và chư giáo hữu thân mến mấy lời dạy sau đây của ngài Đông nhạc Thánh đế, để chỉ rằng chẳng riêng gì Phật giáo mới không tin ở việc bói xăm, cúng bái để cầu phúc tránh họa. Ngài Đông nhạc nói: Thiên địa vô tư, thần minh ám sát, bất vi tế hưởng nhi giáng phúc, bất vi thất lễ nhi giáng họa... Nhứt hào chi thiện, dữ nhơn phương tiện, nhứt hào chi ác khuyến nhơn mạc tác. Y thực tùy duyên, tự nhiên khoái lạc. Toán thậm ma mạng? Vấn thậm ma bốc? Khi nhơn thị họa, nhiêu nhơn thị phước. Thiên võng khôi khôi, báo ứng thậm tốc. Cẩn thính ngô ngôn, thần khâm quỉ phục.

Dịch: Trời Đất không riêng, Thần minh sáng xét, không vì cúng tế mà xuống phúc, không vì thất lễ mà xuống họa... Một mảy lành, nên liệu thế giúp người, một mảy ác, khuyên người chớ phạm. Tùy duyên ăn mặc, tự nhiên vui sướng. Xủ quẻ hỏi vận mạng làm gì? Tìm thầy xin bói để làm gì? Khi người là họa, dung người là phước. Lưới trời lồng lộng, báo ứng rất mau. Ráng nghe lời ta thì thần kính quỉ phục.

(Trích từ tập số 32, Tạp chí Từ Quang, năm 1954.)?

Đốt Vàng Mã

Chúng tôi đã hai phen mạn phép vạch những chỗ phi lý của mấy cổ tục mê tín dị đoan còn lan tràn trong quốc dân đồng bào, như xin xăm, coi quẻ, xem tướng, chọn ngày giờ, cúng sao cúng hạn.

Có nhiều thính giả tán thành việc làm của chúng tôi, mà có người cũng chỉ trích, cho rằng chúng tôi phạm đến quyền tự do tín ngưỡng. Chúng tôi không muốn chữa mình, nhưng xin nói rằng xin xăm, bói quẻ, v.v... không thể coi là một sự tín ngưỡng được. Vả lại, như chúng tôi đã thanh minh, sở dĩ chúng tôi đề cập đến những cổ tục ấy là vì có nhiều chốn gọi là Thiền môn, là cửa Phật, chẳng những dung túng, mà lại còn khuyến khích nữa, làm lầm đường lạc lối những tâm hồn chân chất muốn tìm đường giải thoát. Là một Hội học Phật có mục đích làm tỏ rạng giáo lý của Đức Bổn sư, chúng tôi thấy có bổn phận phải đem sự thật trình bày trước dư luận, hầu để cho mọi người cùng thấy coi Phật giáo có phải là một lối tin tưởng quàng xiên không.

Bổn tâm chúng tôi là như thế, nên hôm nay chúng tôi mạnh dạn tiếp tục công cuộc thôi tà phụ chánh.

Ở Bắc, danh từ v à ng m ã h ì nh nh ư gồm rất nhiều việc mà đại khái là đốt tiền vàng bằng giấy và những đồ vật, như nhà cửa, xe cộ tôi trai tớ gái, toàn cũng đều bằng giấy hết. Trong Nam, ngoài những vật ấy ra, còn nào đầu phướn, ông xá hay xá hạc, giấy quần, giấy áo v.v... Có nhiều nhà giàu dám tốn bạc vạn cho những thứ này, những thứ để đốt ra tro, thì hỏi thử có nên tiếc không.

Chúng tôi tin rằng nên tiếc, vì những lý lẽ sau đây:

Giấy tiền, vàng bạc, giấy áo, giấy quần áo. Chắc quí ngài và chư giáo hữu không lạ với các thứ giấy này, nhưng có khi nào quí ngài và chư giáo hữu tận tay cầm, tận mắt nhìn một tờ giấy tiền hay một tờ vàng bạc không?

Nếu chưa thì chúng tôi xin giới thiệu. Thưa đây là một tờ giấy tiền, làm bằng một thứ giấy xốp xấu nhứt, chỗ dày chỗ mỏng, chỗ rách chỗ còn, trên ấy in hình những đồng tiền kẽm liên tiếp nhau, với một thứ mực đen cũng hết sức xấu. Việc ấn loát thì cẩu thả vì bản in bằng cây, chạm khắc sơ sài, không có gì là mỹ thuật cả. Nếu không có những cái dấu in đồng tiền chi chít và lu lờ kia thì chưa chắc có người chịu tiêu thụ không mất tiền thứ giấy ấy, vì cái lẽ dễ hiểu là không dùng nó vào việc gì được hết. Dùng gói đồ ư? Khổ nó nhỏ quá và giấy thì bở như vải mục, làm thế nào đây? Dùng để viết ư? Cũng không thể được vì nó gai gốc, xấu xí lạ lùng. Nói tóm, thứ giấy ấy lẽ ra chỉ có một số phận là bỏ vào giỏ rác. Thế mà có người tinh ranh, bôi mực lên trên, là có người ít tinh ranh hơn bỏ tiền ra mua với một cái giá rất đắt. Đó là giấy tiền.

Đến thứ giấy vàng bạc, thì cái giá trị chân thật của nó cũng không hơn gì bao nhiêu. Đồng một thứ giấy xấu đó, có khác là những hình đồng tiền được thay bằng hai vết hình chữ nhựt ở hai đầu, một trắng màu bạc, gọi là bạc, một màu vàng, gọi là vàng. Có phải thật vàng lá, bạc lá không? Chắc chắn là không, vì như thế thì giá sẽ đắt lắm, ai có tiền mua nổi.

Tiền thế, bạc thế, vàng thế, mà lại chịu bỏ tiền ra mua đem về đốt cho vong linh dùng, thì thật không làm sao hiểu được.

Dựa vào câu d ươ ng gian, â m phủ đồng nhứt lý, phần đông những người còn theo cái cổ tục đốt giấy tiền vàng bạc tin rằng vong linh của những quyến thuộc, ở chốn âm ty, cần dùng tiền bạc y như người ở thế gian. Vì vậy cần phải gởi tiền gởi bạc xuống cho họ bằng lối hỏa thiêu, để họ có của đút lót cho các quỉ sứ, hay mua sắm vật này thức nọ. Chúng ta thử xét coi lời giải ấy có thể đứng vững không. Đây cũng lấy chuyện thế gian mà suy chuyện âm phủ chứ quí ngài và chúng tôi, cũng như các ông bà đã quả quyết như thế kia, có ai đã xuống chơi với Diêm chúa lần nào mà dám nói là đúng được.

Nếu thật dương gian âm phủ đồng nhứt lý thì dưới ấy phải có chợ búa, kẻ bán người mua, và như thế thì cũng phải có luôn một thứ tiền riêng, hoặc bằng giấy như giấy 100, 50 của chúng ta hiện đương dùng, hoặc bằng bạc, bằng vàng, như thông dụng ở các nước khác. Đã nói là riêng thì lẽ cố nhiên những thứ tiền ấy phải có hình dáng đặc biệt do Chánh phủ ở đấy nhứt định, ai làm giả hiệu, chắc Luật pháp ở đấy cũng có dự định cách trừng phạt. Nếu không thế thì còn gì giá trị của tiền tệ! Quí ngài có đồng ý như thế không? Chắc là đồng ý. Vậy chúng tôi xin mời quí ngài cùng với chúng tôi cố khuyên những ông bà còn quen tánh đốt vàng bạc nên bỏ hẳn việc ấy là hơn, để tránh những rắc rối không hay có thể xảy ra cho các vong linh thân mến. Chúng tôi nói có thể, vì chuyện đốt vàng bạc có hai trường hợp:

Trường hợp thứ nhứt, là một khi bị ngọn lửa thiêu, các giấy tiền vàng bạc ấy thành tro, tản mát tứ phương dưới sức gió, và như thế thì không hại gì cho ai hết, trừ những ông bà đã bỏ tiền ra mua và thất công ngồi đốt.

Trường hợp thứ nhì là, tuy thiêu ra tro như mắt chúng ta thấy rõ ràng, những giấy ấy biến thành tiền bạc có một giá trị đổi chác ở chốn âm ty. Đây là cái nguy cơ mà chúng tôi đã nhắc lúc nãy, nguy ở chỗ vô tình chúng ta làm cho người thân mắc tội dùng bạc giả, vì không phải của Chánh phủ âm ty phát hành. Vả lại, đã là đồ giả mạo thì còn dùng mua bán, đổi chác sao được, mà đốt cả kho?

Vì muốn cho rõ trắng đen nên phải luận sơ vài điều, chớ làm gì có cái cảnh âm ty như óc chúng ta tưởng tượng, dựa theo chuyện đời trước mắt chúng ta. Quả như lời Phật dạy, chỉ do vọng tưởng sai lầm nên chúng ta mới có những quan niệm sai lạc như thế. Làm hạnh bố thí, giúp người cô quả, để lần hồi trừ diệt lòng tham, chúng ta lại không làm. Bỏ tiền chục tiền trăm ra đốt, chúng ta vui làm, vui làm vì hợp với lòng tham, không tham cho mình thì tham cho vong linh người quyến thuộc, mong cho họ được ăn ngon mặc đẹp như lúc còn sanh tiền. Biết rõ tâm lý tham của người đời những kẻ tinh ranh kia mới bày ra lối in giấy tiền vàng bạc để bán trôi thứ giấy xốp xấu, cho không ai thèm, của họ.

Đốt giấy tiền vàng bạc vô lý như chúng ta đã thấy thì việc đốt giấy áo giấy quần cũng không ra lẽ. Đây là một mánh lới con buôn khác để bán đắt giấy màu thôi! Chết là bỏ xác thịt thì những vong linh kia còn cần gì sự ăn mặc. Chúng ta cứ mãn suy luận theo việc đời, thành ra bị người phỉnh gạt mà không hay. Mà dù việc âm ty có giống việc đời đi nữa, thì khi gởi hàng vải đến cho thân nhơn, ít ra chúng ta cũng phải nghĩ đến việc gởi luôn các phụ tùng như kéo thước, kim chỉ mới có thể cắt may được chứ! Nhưng trên thực tế nào có thấy ai đốt những thức ấy đâu, và như thế thì làm sao những xấp giấy đốt kia thành quần thành áo được?

Bàn đến việc đốt các thứ khác, như nhà cửa, xe cộ, tôi trai tớ gái bằng giấy, cái vô lý càng rõ ràng bao nhiêu thì tánh tham lam, ích kỷ của người đời càng rõ rệt bấy nhiêu. Nhứt là tánh tham danh, muốn cho làng xã thấy cái giàu của mình, muốn cho mọi người trông vào phải cho mình là người đại hiếu. Vì đó mà có người dám xuất ra bạc vạn mướn thợ bong cho được trọn một cái nhà lầu, y như cái nhà của người chết, trong ấy bàn ghế, giường tủ đều y như sự thật, thậm chí trong cái nhà xe, phải có chiếc xe hoa kỳ với bác tài xế đội casquette trắng. Vẽ vời hơn nữa thì thêm thằng hề đồng châm thuốc với con sen trên tay có bát nước trà.

Oan uổng thay đồng tiền bỏ sông bỏ biển như thế ấy? Một phần nhỏ nhoi của đống bạc kếch xù kia có thể nuôi sống hằng tháng toàn một gia đình hay cứu tử một người bệnh ngặt. Không làm được việc ích lợi này mà lại thích làm việc vô lối kia, chỉ vì lòng tham danh, ích kỷ như đã nói. Phật tử chúng ta có nên suy nghĩ kỹ về điều này để dứt hẳn những cổ tục nguy hại kia không? Và cổ động cho bao nhiêu người xung quanh ta cùng bỏ, và nhứt là đừng nghe lời chỉ bảo vụ lợi của những ai mượn màu đạo đức mê hoặc lòng người.

Bây giờ xin nói đến đầu phướn, ông xá.

Thú thật, chúng tôi không rõ do đâu mà xuất hiện những đầu phướn thường thấy ở những đám làm tuần trong chốn thôn quê. Kể ra thì vì tình hình hiện tại, nên ít người nghĩ đến việc mướn làm đầu phướn như mấy năm trước chiến tranh, nhưng cổ tục ấy chưa phải là được bỏ hẳn.

Chúng tôi xin phép tả sơ hình dáng một đầu phướn để cho những vị nào chưa được hân hạnh trông thấy, có một quan niệm đơn giản về vật ấy. Có nhiều hạng đầu phướn, tùy giá rẻ đắt, nhưng tất cả đều như một cái cỗ lầu bát giác, sườn bằng tre, ngoài bao giấy màu, cắt lộng nhiều kiểu rất là công phu. Trên nóc thường có chưng một cái hình ba mặt, bằng đất vổ khuôn, sơn trắng. Quanh hông thì thường bong hình Bát Tiên, phía dưới, có những tụi dài, bỏ lòng thòng, xem như những lá phướn hay tràng phan. Trên mặt những tràng phan ấy, có khi viết câu: Nam mô Tây phương Cực lạc thế giới Tiếp dẫn Đạo sư A Di Đà Phật.

Tương truyền đốt những đầu phướn ấy thì vong linh sẽ nắm những tràng phan mà về cảnh Tây phương Cực lạc. Thế là một lối khinh khí cầu tạo ra để cho vong linh bay về cõi Tịnh độ. Có điều khác là khinh khí cầu của thế gian có một cái giỏ để làm chỗ ngồi cho người đi theo, còn cái khinh khí cầu của thợ mã thì bắt vong linh phải đeo theo những cái tua giấy mỏng manh. Đây cũng là lấy chuyện thế gian mà ức đoán chuyện cõi vô hình và chuyện ấy có lý hay không, có đúng với Chánh Pháp hay không, chúng tôi thiết nghĩ quí ngài và chư giáo hữu đã phán đoán rồi, không nên bàn thêm nữa. Có điều này mà ai cũng quả quyết được, là tang chủ phải mất rất nhiều tiền mới có được một cái đầu phướn, có để rồi châm lửa đốt, thành tro thành bụi.

Việc đốt ông xá càng lạ lùng hơn nữa. Thường là hai ông, đầu bằng đất, mình lép xẹp, đội mão như học trò lễ, mặc áo rộng, mang hia, hai tay chấp lại và cong ra mé trước, trong dáng điệu của người sắp xá, và cỡi bạch hạc. Sau khi đọc sớ trình lên Phật xin cho vong linh siêu thoát, ông Thầy xếp lá sớ lại, bỏ vào phong bì có biên địa chỉ đành rành, rồi để nằm gác ngang tay cung vòng nguyệt của ông xá. Đoạn ông Thầy mới lấy ba cây hương, miệng đọc những câu gì chả ai hiểu, với một giọng giống hệt những anh kép hát Quảng đông trên sân khấu, tay quơ mấy cây hương trước đôi mắt và trước miệng ông xá, gọi là khai nhãn, khai khẩu, chắc là sợ không làm như thế thì ông không thấy đường mà lái con hạc của ông, và nhứt là khi về đến cõi Phật, có miệng mà nói không ra lời. Xong, lại rót rượu tống hành ông rồi cũng đưa vào đèn mà đốt, luôn cả hạc ông và tờ sớ.

Bảo dâng sớ lên Phật, thì Phật ở đâu không có, và vì Phật biến nhứt thiết xứ thì chuyện gì xảy ra ở đâu mà Phật không hay biết, cần gì phải làm sớ mà tâu mà dâng chẳng khác chuyện thế gian? Rõ là bày điều, để lấy tiền của tang chủ.

Ông xá, con hạc, bằng đất bằng giấy, để nguyên như thế còn không bay được thay, huống chi đem ra đốt thành tro bụi. Lại nữa, ông ấy bay đi đâu mới được chứ? Bay về Tây phương ư? Bay về cảnh Niết bàn ư? Tây phương ở đâu, Niết bàn ở đâu? Nếu cứ dựa theo kinh sách, thấy chữ đâu cắt nghĩa đó, rồi cho những cảnh ấy là những cảnh hữu hình có thật như cảnh này thì không còn điều gì làm buồn Phật hơn.

Nói như thế, xin quí ngài đừng tưởng rằng chúng tôi không tin kinh sách. Thưa không, chúng tôi tin lắm, nhưng tin một cách khác. Thí dụ như Tịnh độ đối với chúng tôi là có mà cũng là không. Có là có với những tâm hồn trong sạch, không còn tham sân si, và chính tâm hồn như thế gọi là Tịnh độ. Chúng tôi tin có Cực lạc, với cái nghĩa là Vui tột bực. Ai được cái vui ấy? Chỉ những người có tấm lòng trong sạch, tức là hoàn toàn giải thoát những hệ lụy của thế tình. Người mà được như thế, lẽ cố nhiên trong lòng hân hoan luôn luôn, cái vui thích của họ như nước mọi, cứ xoi xói phún lên, không bao giờ bị những sạn đất thất tình lục dục ngăn cản. Có là như thế. Còn không, là đối với những ai lầm tưởng rằng đó là một cảnh, một cõi ở một chốn xa xăm nào đó. Dù có trải đôi ba mươi kiếp đi tìm, chắc chắn rằng những người ấy không bao giờ thỏa chí, nên phải nói là không.

Để kết luận buổi nói chuyện hôm nay, chúng tôi xin phép nói ngay rằng việc đốt giấy tiền vàng bạc, đầu phướn, ông xá, là một cổ tục đáng bỏ vì không tượng trưng được điều gì của giáo lý nhà Phật. Đeo đuổi theo những việc làm sai Chánh Pháp ấy có rất nhiều hại:

1 Tự mình làm diệt mất lòng tin ở giáo pháp của Phật, và như thế là sống mãi trong vô minh đen tối, nguồn gốc của đau khổ và luân hồi, ngược với mục đích giác ngộ, giải thoát của đạo Phật;

2 Hủy hoại tiền của mà lẽ ra mỗi chúng ta nên đem dùng vào những công cuộc từ thiện xã hội có ích lợi thiết thực cho những người thiếu cơm, thiếu áo hay thiếu thuốc thiếu nhà;

3 Tăng trưởng lòng tham lam ích kỷ, gây nghiệp chẳng lành, chịu nhiều khổ báo.

Muốn tỏ lòng hiếu đạo ư? Thì thiếu chi phương. Lúc cha mẹ còn tại tiền, phải hết lòng thờ kính và cung phụng. Khi cha mẹ lâm chung, việc cất đám nên tùy duyên gia thế mà lo vừa đủ và đúng với Chánh Pháp, nghĩa là vụ ở chỗ hộ niệm cho vong linh hồi tâm sám hối, hơn là ở chỗ làm ma chay rần rộ, vứt tiền qua cửa sổ một cách vô lối. Nếu có dư ra, thì nên nhân cơ hội ấy mà xuất tiền bố thí và hồi hướng cho vong linh. Kết quả kể ra chưa chắc là đúng với sở nguyện của mình, nghĩa là vong linh được thọ quả của những thiện nghiệp ấy, nhưng ít ra kẻ sống cũng làm được một việc có ích lợi thiết thực, như đã nói, và gieo hột giống lành làm gương cho đời.

Chúng tôi rất mong rằng những lời thành thực của chúng tôi sẽ có nhiều tiếng dội trong từng các lớp đồng bào, nhứt là trong giới Phật tử.

NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT

(Trích từ tập số 33, Tạp chí Từ Quang, năm 1954)

Ý Nghĩa Niệm Hương

Phật tử chúng ta, mỗi khi lễ Phật tụng kinh, ai là người không đọc bài:

Giới hương, định hương, giữ huệ hương,

Giải thoát, giải thoát tri kiến hương,

Quang minh vân đài biến pháp giới,

Cúng dường thập phương Tam Bảo tiền.

Ý nghĩa của bài ấy như thế nào, nghĩ nên giải thích và bàn cho rõ để giúp sự tu học của chúng ta. Theo nghĩa đen thì chúng ta có thể dịch như sau:

(Con xin đem) hương giơiù, hương định, hương hue, ä

Hương giải thoát và hương giải thoát tri kiến, (Nguyện) năm thứ hương này kết thành một đài mây sáng suốt lan rộng khắp thế giới,

Để cúng dường mười phương Phật, Pháp, Tăng Tam bảo.

Cứ như bài nguyện này, thì mỗi khi lễ Phật, chúng ta phải dâng cúng năm cây hương mới đúng, nhưng trên thực tế, chúng ta chỉ đốt có ba cây thôi. Ba thế cho năm, vậy ra cái ý nghĩa ngụ trong năm thứ hương vừa kể không có tính cách vật chất thiết thực, mà có một tính cách trừu tượng, bóng bảy. Nói một cách khác, hương đây không thật chỉ các thứ hương đốt, hương xông, mà là hương lòng, sự thanh tịnh của lòng ta vậy. Sao gọi là thanh tịnh? Trong kinh Pháp Bảo Đàn đức Lục Tổ có giải như sau:

Giới hương tức tự tâm trung, vô phi vô ác, vô tật đố, vô tham sân, vô kiếp hại. Hương giới là trong lòng mình không tưởng điều quấy, không toan việc ác, không ghen ghét, không tham giận, không ý cướp đoạt hại người.

Định hương tức quán chư thiện ác cảnh tướng, tự tâm bất loạn. Định hương là xem thấy những việc lành dữ mà lòng mình chẳng loạn động.

Huệ hương tự tâm vô ngại, thường dĩ trí huệ quán chiếu tự tánh, bất tạo chư ác, tuy tu chúng thiện, tâm bất chấp trước, kính thượng niệm hạ, căn tuất cố bần. Huệ hương là lòng không che lấp, thường lấy trí huệ soi thấy tự tánh, không làm điều ác, tu tập việc lành, lòng không nắm giữ, kính trên tưởng dưới, xót thương những kẻ côi cút nghèo nàn.

Giải thoát hương tức tự tâm vô sở phan duyên, bất tư thiện, bất tư ác, tự tại vô ngại. Hương giải thoát là tâm mình không còn là bìm sắn leo cành, chẳng nghĩ đến lành mà cũng không nghĩ đến ác, tùy ý nói làm, không gì ngăn trở.

Giải thoát tri kiến hương, tự tâm ký vô sở phan duyên thiện ác, bất khả trầm không thủ tịch, tức tu quảng học đa văn, thức tự bổn tâm, đạt chư Phật lý, hòa quang tiếp vật, vô ngã vô nhân, trực chí bồ đề, chân tánh bất dịch. Hương giải thoát tri kiến là tự tâm không còn đeo níu theo thiện ác, nhưng không nên chìm đắm trong cảnh trống không, để lòng vắng lặng, mà phải học rộng nghe nhiều, nhận biết cái chân tâm sẵn có nơi mình, rõ thông lý Phật, chung sống với mọi vật và lấy nhu hòa mà xử sự, không chia ta chia người, đi ngay tới chỗ giác ngộ, là chỗ Chân tánh không dời đổi.

Những lời Tổ dạy thật là rành mạch, nhưng cũng chỉ rành mạch cho những ai từng quen giáo lý Đại thừa, còn ngoài ra chắc còn có nhiều bạn phải phân vân với một vài đoạn, thí dụ như chỗ bảo giữ lòng đừng xao động trước cảnh thiện ác, hay đừng nghĩ đến thiện ác và cũng đừng bám níu vào đó, dầu có làm được điều lành, đừng lấy đó làm thích.

Để tránh những ngộ nhận, chúng tôi xin phép lấy chỗ biết nông cạn của mình mà bàn thêm cho sáng nghĩa. Tuần tự, chúng tôi sẽ giải mỗi thứ hương theo lời dạy của Lục Tổ:

Về giới hương, lời Tổ dạy có nghĩa là phải giữ lòng mình không tưởng điều quấy, không toan việc dữ, không ghen ghét, không tham giận, không ý cướp đoạt hại người. Giữ được là giới hạnh hoàn toàn. Giới hạnh thì tại gia có năm điều răn cấm mà ai cũng biết là chớ sát sanh, tà dâm, trộm cắp, nói dối và uống rượu. Giữ được năm điều này, thì ba độc tham, sân, si bị diệt trừ, thị phi bặt dấu. Tâm như thế là tâm thanh tịnh. Vậy người hành hương trước bàn Phật, phải giữ lòng được thanh tịnh, đừng để khi hướng về Phật mà lòng còn nghĩ đến việc sái quấy.

Nghĩa của định hương là trước những việc lành dữ, tâm phải không loạn động. Trước điều thiện ác, trong tâm ta thường có việc chọn lựa, lấy bỏ. Nếu là việc làm của người khác thì lòng ta hoặc sanh chê hay sanh khen. Người thiện gặp việc thiện thì khen, người ác gặp việc thiện chưa chắc là khen, có khi còn tìm điều chỉ trích. Trước việc ác, người thiện lẽ cố nhiên bất bình, mà người ác lại thích. Khen chê, bất bình hay ưa thích đều là động cả. Nếu là việc của ta thì cũng thế. Ta làm được điều thiện là lòng sanh tự kiêu, muốn cho mọi người cùng biết, đến khi làm ác, thì bày lời che đậy. Thế cũng là động cả. Nhưng đừng hiểu Tổ dạy chúng ta muốn làm gì là làm, chẳng kể thiện ác. Hiểu như thế là phản lại lời Tổ dạy.

Thâm ý của Tổ là, đối với người, đừng bình phẩm việc làm của họ, vì mình không có quyền là một và hai nữa, những lời bình phẩm ấy không ích lợi gì cho mình, mà có khi có hại nữa. Còn riêng đối với mình thì nếu đã giữ giới thì còn ác đâu mà động. Không còn tưởng ác, nói ác, làm ác thì không bị cái thiện là cái tương đối làm cho lòng ta phải ăn năn bức rức tức là động. Sở dĩ tâm được định như vậy là nhờ sáng suốt thấy rõ sự thật, tức là nhờ có Huệ như sẽ đề cập đến.

Hương huệ có nghĩa là lòng không che lấp, soi thấy tự tánh, không làm điều ác, tuy tập việc lành, lòng không nắm giữ, kính trên tưởng dưới, xót thương côi cút nghèo nàn.

Giữa hai người trí và ngu, không làm ác có hai nguyên nhân khác nhau. Ngu không làm ác là vì sợ hình phạt, tội lỗi không ở cõi này cũng ở một thế gian khác. Trí không làm ác là vì biết trái đạo lý, nên tự mình ngăn cấm mình, không đợi luật pháp xen vào. Còn về mặt làm lành hai bên quan niệm cũng khác nhau. Ngu mong được một sự đền đáp ở thế gian hay trên thiên đường, trí không mong gì hết, không chấp trước, chỉ vì biết phải đạo nên làm. Nhờ vậy mà người trí kính trên nhường dưới, xót thương người côi cút nghèo nàn, không như người ngu, phú quí sanh kiêu, đắc thế sanh ác.

Tuy chia có ba là giới, định và huệ, nhưng ba cái ấy thật dính chùm với nhau. Muốn giữ giới mà không sáng suốt, không biết cái lẽ chân chánh phải tự cấm sát sanh, tà dâm, vọng ngữ, v.v... thì cái giữ giới ấy không bền chắc. Lại nữa, không trí huệ, không giữ giới, thì tâm tham giận vẫn còn, muốn có định không làm sao được. Mà không định thì làm gì lóng lòng xem xét muôn sự muôn vật; không lóng lòng được thì không thấy rõ, thường để tình dục che lấp thiện tâm; không thấy rõ là không có huệ vậy. Giới, định, huệ, giữ được, có được, giải thoát hiện tiền như Tổ sẽ chỉ ở đoạn thứ tư.

Hương giải thoát là ý nói, tâm không còn như bìm sắn leo cành, thì chẳng còn nghĩ đến thiện ác, tùy ý nói làm gọi là tự tại, không còn gì ngăn trở.

Người đã có giới, định, huệ là người thân còn ở thế, làm đủ mọi việc như bao nhiêu người khác, nhưng lòng đã thoát phàm nên gọi là giải thoát. Phàm phu sống trong tương đối, nên còn chia có thiện có ác, còn thấy có thiện có ác, còn nói còn làm thiện ác. Người giới định huệ, tâm thuần một màu thanh tịnh, gặp việc là làm, không để cho tính toán lợi hại ngăn cản. Tuy không suy nghĩ tính toán, nhưng việc việc đều chân chánh, đều lành sạch. Đã quen như thế thì đâu còn cân phân thiện ác. Lòng lúc ấy như mây trên trời, mặc tình đi đông đi tây, không gì trói buộc, nên gọi là giải thoát, không như dòng nước bị đất trở ngăn. Đất đây là thất tình lục dục, mà nước kia là dòng nước thiếu giới định huệ vậy.

Nhưng giải thoát như thế cũng chưa đủ, phải tiến lên một mức cao hơn là giải thoát tri kiến.

Tri là biết, kiến là thấy. Tri kiến là sự thấy biết hay hiểu biết của mình. Cái tri kiến do cái tâm thức con người chia chẻ ra có ác có thiện, có tốt có xấu, có cao có hạ, có người có ta, khiến nên có lựa chọn, chê khen, tranh giành xâu xé. Nó khác với cái thấy biết tuyệt vời của Phật, tuyệt vời vì không phải dựa trên sự thấy nghe tầm thường của thế gian hay sự suy luận của người đời. Vì vậy tri kiến của Phật không phù phiếm bề ngoài mà đi sâu tận gốc, thâm nhập đến bề trong, nhờ đó Phật biết vạn vật đều do một bản thể duy nhứt mà ra, tuy thiên hình vạn trạng sai khác, tựu trung là một. Đó là nghĩa của câu Nhứt tức nhứt thế, nhứt thế tức nhứt m à Lục Tổ đã nói ở một chỗ khác trong kinh Pháp Bảo Đàn.

Không chia chẻ thiện ác, là thấy biết đúng với chân tánh có một, thanh tịnh như lòng trẻ thơ chưa biết việc đời, một tiếng cười, một lời nói, một việc làm của nó đều hiền lành dễ yêu, không tham, không gian, không nịnh, không kiêu.

Nhưng không phải biết thế để rồi ngồi ỳ một chỗ không làm gì, không nghĩ gì. Người được cái tri kiến giải thoát rồi phải hoạt động rất nhiều, làm hết bổn phận mình trong xã hội, nhưng lòng bao giờ cũng giải thoát, không còn bị cái hiểu biết sai sót của thế tình chi phối. Luôn luôn học hỏi để làm vững chắc cái tri kiến giải thoát ấy, ngày ngày quay mắt ngó lại trong lòng, để mình tự biết lấy mình tức là bổn tâm, biết được bổn tâm thì đầy đủ trí huệ, sẽ hiểu được giáo lý của Phật. Rồi hiểu luôn rằng đời là đời, có thiện có ác vì đời là cảnh tương đối, ai không hiểu được mặc ai, không vì đó mà bực tức hay thối chí, một lòng hòa thuận với mọi người, mặc áo nhẫn nhục xông pha vào lửa tham sân si của đời mà giúp đỡ, coi mọi người như anh em, hết nhân, hết ngã. Tới đây là đắc Bồ đề, nghĩa là đạt đến chỗ sáng suốt, sống hợp với chân tánh trước sau như một, mà không sống theo phàm tánh, nay dời mai đổi.

Đấy, chư giáo hữu vừa thấy, lối tụng niệm của Đại thừa nó thâm sâu và ích lợi vô cùng. Nội việc dâng hương, nếu khi miệng xướng bài đã nhắc lại mà trí ta hiểu được, thấu đạt được lời chư Tổ, thì không còn sự nhắc nhở, khích lệ nào hiệu quả bằng.

Trước chúng ta giữ tâm thanh tịnh, trí huệ sáng suốt trong mười lăm ba mươi phút khi hành lễ, sau quen lần, cái thanh tịnh sáng suốt ấy sẽ thấm nhuần thâm tâm ta ngày này qua ngày nọ, chừng ấy chúng ta tự nhiên mà làm, tự nhiên mà nói, tự nhiên mà nghĩ, nhưng không việc nào là không chân chánh, từ thiện.

(Trích từ tập số 65, Tạp chí Từ Quang, năm 1956.)