Kinh Duy Ma Cật Chú Giải

Phẩm Phật Hương Tích

Kinh: Bấy giờ ngài Xá Lợi Phất tâm khởi niệm: “Giờ ăn sắp đến. Các vị Bồ tát đây sẽ ăn nơi đâu?”

Tổ Thập nói: Ngài Xá Lợi Phất riêng khởi niệm ấy, yếu chỉ có ba: Một là cái thân kết nghiệp chưa có thể không có hưởng thực. Hai là mất hẳn cái ý Đại thừa, vui nơi pháp chẳng thâm sâu. Ba là suy mình có đợi chờ, cho là chúng cũng vậy. Lại ở vào hàng trên trước của chúng đệ tử nên vì chúng mà nghĩ đến sự cung cấp.

Sư Sanh nói: Chẳng nhớ đến chúng đệ tử đâu. Vì tự có cái pháp khất thực đó thôi.

Kinh: Ông Duy Ma Cật biết ý đó nên nói rằng: “Phật nói tám pháp giải thoát. Nhân giả thọ hành. Há nên xen cái ý ăn mà nghe pháp ư?

Sư Triệu nói: Phật nói tám pháp giải thoát. Đó mới là miếng ngon mà chẳng ham muốn, món ăn thượng hạng nuôi dưỡng pháp thân. Nhân giả nhân thọ gọi là chẳng cầu nhiều. Nhưng sao lại xen lẫn cái tưởng món ăn vào lòng muốn nghe pháp. Đó đâu phải là nguyên do đưa đến cái lòng tìm cầu?.

Kinh: “Nếu có ý ăn, hãy đợi giây lát, tôi sẽ khiến Ngài được bữa ăn chưa từng có.” Ông Duy Ma Cật liền vào tam muội, dùng sức thần thông hiện bày cho đại chúng thấy rõ cảnh giới phương trên. Qua bốn mươi hai hằng hà sa cõi Phật.

Có cõi tên là Chúng Hương, đức Phật hiệu là Hương Tích nay vẫn hiện tại. Mùi hương ở cõi ấy so với mùi hương của trời, người khắp mười phương cõi Phật thì hơn hết. Cõi ấy không có tên Thanh văn, Bích chi Phật. Chỉ có chúng đại Bồ tát thanh tịnh, được Phật thuyết pháp. Cõi ấy tất cả đều lấy mùi hương làm lầu các. Đi khắp cõi hương ấy, vườn tược đều có mùi thơm. Hơi thơm của món ăn bay khắp mười phương vô lượng thế giới.

Lúc ấy Phật Hương Tích cùng các Bồ tát đang ngồi ăn, có các vị thiên tử đồng hiệu là Hương Nghiêm đều phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác cúng dường Phật và các Bồ tát. Cảnh ấy, đại chúng không ai chẳng thấy rõ tận mắt. Khi ấy ông Duy Ma Cật hỏi các Bồ tát rằng: “Các Nhân giả, vị nào có thể đến thỉnh cơm của Phật kia được?” Do sức oai thần của ngài Văn Thù Sư Lợi cho nên tất cả đều im lặng.

Sư Triệu nói: Ngài Văn Thù sắp hiển cái đức của ông Tịnh Danh cho nên dùng thần lực khiến đại chúng trong hội im lặng vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật nói: “Các Nhân giả, đại chúng đây, không có chi phải thẹn”. Ngài Văn Thù Sư Lợi nói: “Như lời Phật dạy, chớ khinh người chưa học”. Khi ấy ông Duy Ma Cật chẳng dời khỏi chỗ ngồi, ở trước đại chúng đang hội, hóa ra một vị Bồ tát tướng tốt rực rỡ, oai đức thù thắng, hơn hết cả đại chúng; rồi nói với vị hóa Bồ tát đó rằng: “Ông hãy qua thế giới phương trên, khỏi bốn mươi hai hằng hà sa cõi Phật, có cõi tên là Chúng Hương, đức Phật hiệu là

Hương Tích đang cùng các vị Bồ tát ngồi ăn. Ông qua đó y lời tôi thưa rằng: Con Duy Ma Cật xin cúi đầu dưới chân Thế Tôn, cung kính không cùng, thăm hỏi Thế Tôn hằng ngày an lành ít bệnh, ít não. Khí lực yên ổn chăng? Mong được chỗ cơm thừa của Thế Tôn mang về cõi Ta Bà làm Phật sự khiến cho những người ưa pháp nhỏ được mở rộng nơi pháp lớn. Cũng làm cho danh tiếng của Như Lai được nghe khắp cả.”

Khi ấy, vị hóa Bồ tát liền ở trước hội bay lên cõi trên. Đại chúng đều thấy vị đó bay đi đến cõi Chúng Hương, lễ dưới chân Phật kia. Và nghe tiếng thưa rằng: “Duy Ma Cật xin cúi đầu dưới chân Thế Tôn, cung kính không cùng, thăm hỏi Thế Tôn hằng ngày an lành ít bệnh, ít não. Khí lực yên ổn chăng? Mong được chỗ cơm thừa của Thế Tôn mang về cõi Ta Bà làm Phật sự khiến cho những người ưa pháp nhỏ được mở rộng nơi pháp lớn. Cũng làm cho danh tiếng của Như Lai được nghe khắp cả.” Các vị Đại sĩ nước Chúng Hương thấy vị hóa Bồ tát đều ngợi khen chưa từng có và nghĩ rằng: “Bậc thượng nhân này từ đâu đến? Cõi Ta Bà ở đâu? Sao gọi là người ưa pháp nhỏ.” Liền đem việc ấy hỏi Phật.

Sư Triệu nói: Các vị Đại sĩ kia đều đắc thần thông nhưng chẳng có thể thường hiện trước mặt. Lại nữa cõi này thuần một pháp Đại thừa, không có nghe cái tên ưa pháp nhỏ. Cho nên sanh câu hỏi này vậy.

Kinh: Phật dạy rằng: “Phương dưới, qua bốn mươi hai hằng hà sa cõi Phật, có thế giới tên là Ta Bà, đức Phật hiệu là Thích Ca Mâu Ni, nay hiện ở đời ngũ trược ác thế. Vì những chúng sanh ưa pháp nhỏ mà diễn bày lý đạo. Cõi đó có Bồ tát tên là Duy Ma Cật trụ nơi pháp bất khả tư nghị giải thoát nói pháp cho các vị Bồ tát. Cho nên sai vị hóa Bồ tát này đến, xưng dương danh hiệu ta và khen ngợi cõi này để làm cho các vị Bồ tát kia tăng ích công đức.” Các Bồ tát nước Chúng Hương nói rằng: “Vị đó như thế nào mà biến hiện ra vị hóa Bồ tát có đức lực chẳng sợ hãi, thần thông đầy đủ như thế này? Phật nói: “Vị đó thật lớn. Ông thường sai hóa Bồ tát đi khắp mười phương làm Phật sự, lợi ích cho chúng sanh.”

Khi đó Hương Tích Như Lai lấy bát đựng đầy cơm của cõi Chúng Hương trao cho hóa Bồ tát. Bấy giờ chín trăm vạn Bồ tát ở cõi Chúng Hương đều thưa rằng: “Chúng con muốn đến cõi Ta Bà để cúng dường Phật Thích Ca Mâu Ni, ra mắt ông Duy Ma Cật và các hàng Bồ tát.” Phật nói: “Nên đi, nhưng các ông phải thu hương nơi thân lại, chớ để cho chúng sanh cõi kia sanh tâm vướng mắc. Và phải bỏ hình thể cũ đi, chớ để cho những người cầu đạo Bồ tát ở cõi kia phải tự hổ thẹn. Lại nữa các ông đến cõi đó chớ đem lòng khinh chê mà có tưởng làm ngăn ngại, Vì sao? Vì mười phương quốc độ đều như hư không, chư Phật vì muốn hóa độ những người ưa pháp nhỏ, cho nên không hiện ra hết cõi thanh tịnh.”

Lúc ấy hóa Bồ tát đã nhận bát cơm rồi. Cùng với chín trăm vạn Bồ tát đều thừa oai thần của Phật và thần lực của ông Duy Ma Cật, đang ở nơi thế giới kia bỗng nhiên biến mất, trong khoảnh khắc đến nhà ông Duy Ma Cật. Khi ấy ông Duy Ma Cật liền hóa ra chín trăm vạn tòa sư tử trang nghiêm tốt đẹp như trước. Các Bồ tát đều lên ngồi trên ấy. Vị hóa Bồ tát liền mang cái bát đựng đầy cơm thơm dâng lên ông Duy Ma Cật. Mùi thơm của cơm xông khắp thành Tỳ Da Ly và tam thiên đại thiên thế giới. Lúc đó, trong thành Tỳ Da Ly các hạng bà la môn, cư sĩ nghe mùi hương này, thân ý tự nhiên sung sướng ngợi khen chưa từng có. Liền ấy trưởng giả chủ Nguyệt Cái, có theo tám vạn bốn ngàn người đi đến vào nhà ông Duy Ma Cật.

Tổ Thập nói: Nước đó không có vua, chỉ có năm trăm cư sĩ cùng nhau giữ luật nước, đây nói tiếng chủ là do dân chúng đề cử vậy.

Sư Triệu nói: Nước Tỳ Da Ly không có vua chúa, chỉ có năm trăm vị trưởng giả cùng sửa trị việc nước. Ông Nguyệt Cái do công chúng tôn trọng đề ra, cho nên gọi là chủ. Từ đây về sau đều nghe hơi thơm mà tụ tập lại vậy.

Kinh: Thấy trong nhà các Bồ tát rất đông và các tòa sư tử cao rộng trang nghiêm tốt đẹp. Thảy đều vui mừng làm lễ các Bồ tát và đại đệ tử rồi đứng qua một bên. Các vị thần ở đất, thần ở hư không và các vị trời ở cõi dục, cõi sắc nghe mùi thơm này đều đến nhà ông Duy Ma Cật. Khi ấy, ông Duy Ma Cật nói với ông Xá Lợi Phất và các vị Đại Thanh văn rằng: “Các Nhân giả, Có thể dùng cơm vị cam lồ của Như Lai.

Tổ Thập nói: Vì niệm hướng về chỗ đó, cho nên lấy ăn mà dạy vậy. Cũng muốn nhân đó chỉ rõ cái lý của việc ăn. Niết bàn là một pháp cam lồ. Kẻ ăn món này thì nhân đó mà được. Cho nên trong cơm có vị cam lồ vậy.

Kinh: “Do đại bi huân tập.

Tổ Thập nói: Huân có ba nghĩa: Một là quả báo đại bi. Hai là mong nhớ tâm bi. Ba là dùng mắt từ bi mà nhìn.

Kinh: “Chớ dùng ý có hạn lượng mà ăn, thì không tiêu được vậy.”

Tổ Thập nói: Ăn cơm đó, nên phát tâm lớn lao, xây dựng nghiệp lớn; mới thật là báo ân. Báo ân mới tiêu vậy.

Kinh: Có vị Thanh văn khác nghĩ rằng: “Cơm này ít lắm mà đại chúng người nào cũng phải ăn!” Hóa Bồ tát nói: “Chớ lấy đức nhỏ, trí cạn của Thanh văn mà so lường vô lượng phước huệ của Như Lai. Bốn bể có khô cạn, cơm này vô tận. Dẫu cho tất cả mọi người ăn vắt cơm lớn như núi Tu Di; trong trọn một kiếp cũng không hết được. Vì sao? Vì là món ăn dư của đấng đầy đủ công đức, vô tận giới, định, huệ giải thoát, giải thoát tri kiến nên không bao giờ hết được.”

Khi ấy với bát cơm đó tất cả chúng hội đều no, mà cơm dường như không hết. Các Bồ tát, Thanh văn, trời, người ăn đó rồi thân thể nhẹ nhàng vui vẻ. Ví như Bồ tát ở cõi Nhất Thiết Lạc Trang Nghiêm. Lại nữa các lỗ chân lông thoảng ra mùi hương huyền diệu cũng như mùi hương các cây ở cõi nước Chúng Hương. Bấy giờ ông Duy Ma Cật hỏi các vị Bồ tát ở nước Chúng Hương rằng: “Đức Như Lai Hương Tích lấy chi để thuyết pháp?” Các Bồ tát kia nói: “Đức Như Lai ở cõi tôi, không dùng văn tự để nói, chỉ dùng các mùi hương khiến cho các trời, người được vào luật hạnh.

Sư Triệu nói: Đất nước đó không phải trọn không có lời lẽ. Nhưng chỉ dùng hương thơm làm gốc thông hiểu đạo cũng như cõi này nhân lời lẽ mà thông hiểu đạo. Cũng có chỗ nhân thần biến mà được ngộ vậy.

Kinh: “Các vị Bồ tát đều ngồi dưới gốc cây hương, nghe mùi hương mầu nhiệm ấy liền được hết thảy pháp tam muội đức tạng. Được pháp tam muội ấy công đức của Bồ tát đều được đầy đủ.” Các Bồ tát kia hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Hiện nay, đức Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni lấy chi để thuyết pháp?

Ông Duy Ma Cật nói: “Chúng sanh cõi này cang cường khó giáo hóa cho nên Phật nói lời lẽ cang cường để điều phục họ.

Tổ Thập nói: Đức Như Lai thuyết pháp, yếu chỉ đó có ba: Một là lời nói mềm mỏng hiền hòa, hai là lời nói cang cường, ba là lời nói xen lẫn. Làm lành thì quả tốt, là lời mềm mỏng hiền hòa. Làm dữ thì quả khổ, là lời nói cang cường. Khen lành chê dữ là lời nói xen lẫn vậy.

Kinh: “Nói: đó là địa ngục, là súc sanh, là ngạ quỷ, là chỗ tai nạn.

Sư Triệu nói: Bày tỏ Bát nạn.

Kinh: “Là chỗ người ngu sanh, là thân tà hạnh, là quả báo của thân tà hạnh. Là miệng tà hạnh, là quả báo của miệng tà hạnh. Là ý tà hạnh, là quả báo của ý tà hạnh. Là sát sanh, là quả báo của việc sát sanh. Là chẳng cho mà lấy, là quả báo của việc chẳng cho mà lấy. Là tà dâm, là quả báo của việc tà dâm. Là vọng ngữ, là quả báo của việc vọng ngữ. Là hai lưỡi, là quả báo của việc hai lưỡi. Là lời nói ác, là quả báo của lời nói ác. Là lời nói phi nghĩa, là quả báo của lời nói phi nghĩa. Là tham lam ganh ghét, là quả báo của việc tham lam ganh ghét. Là tức giận, buồn phiền, là quả báo của việc tức giận buồn phiền. Là tà kiến, là quả báo của tà kiến. Là keo lận, là quả báo của keo lận. Là phá giới, là quả báo của việc phá giới. Là giận hờn, là quả báo của việc giận hờn. Là lười biếng, là quả báo của lười biếng. Là loạn ý, là quả báo của loạn ý. Là ngu si, là quả báo của ngu si. Là kết giới, là trì giới, là phạm giới. Là nên làm, là không nên làm. Là chướng ngại, là không chướng ngại. Là bị tội, là khỏi tội. Là trong sạch, là nhơ bẩn. Là hữu lậu, là vô lậu. Là tà đạo, là chánh đạo. Là hữu vi, là vô vi. Là thế gian, là Niết bàn. Vì những người khó giáo hóa, tâm như khỉ vượn. Cho nên dùng ngần nấy loại pháp để chế ngự tâm đó, mới có thể điều phục được.

Sư Triệu nói: Vì cái khó giáo hóa đó cho nên mới chỉ bày tội phước như thế.

Kinh: “Ví như voi, ngựa, ngang bướng không điều phục được. Đem các việc đau khổ, phải đến triệt cốt rồi sau mới điều phục được.

Tổ Thập nói: Ngựa có năm giống. Thứ nhất thấy bóng roi tức thì điều phục. Thứ hai bị roi rồi mới phục. Thứ ba dùng dùi nhọn đâm vào da mới chịu phục. Thứ tư đâm vào bắp thịt mới phục. Thứ năm thấu xương mới phục.

Chúng sanh nhanh chậm cũng có năm phẩm. Thứ nhất thấy kẻ khác vô thường, tâm liền ngộ. Thứ hai thấy bạn lành vô thường, tâm liền ngộ. Thứ ba thấy anh em thân thích vô thường, tâm liền ngộ. Thứ tư thấy phụ mẫu vô thường, tâm liền ngộ. Thứ năm thấy thân mình vô thường, chịu lắm khổ não, lại thêm dùng lời đắng, sau mới ngộ.

Kinh: “Chúng sanh cang cường khó giáo hóa như thế, cho nên phải dùng tất cả những lời khổ thiết mới có thể đưa họ vào luật hạnh.” Các Bồ tát kia nghe nói xong, đều khen rằng: “Chưa từng có vậy, đức Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni Phật ẩn dấu các sức tự tại vô lượng đó mà dùng những pháp ưa thích của người nghèo kém để độ thoát chúng sanh.

Tổ Thập nói: Ẩn che tung tích, vùi lấp chỗ sáng. Tự mình đồng với kẻ nghèo, kẻ xin ăn. Tự mình đồng với kẻ nghèo, kẻ xin ăn thì mới cùng nhau thông cảm đón tiếp. Đón tiếp ắt dễ thay đổi, cho nên vì chỗ người nghèo kém tin ưa vậy.

Kinh: “Các Bồ tát đây cũng chịu khổ sở, nhún nhường dùng tâm đại bi vô lượng sanh nơi cõi Phật này.” Ông Duy Ma Cật nói: “Cõi này, Bồ tát đối với chúng sanh tâm đại bi kiên cố đúng như lời các Ngài nói. Một đời làm ích lợi cho chúng sanh ở cõi này còn hơn trăm ngàn kiếp tu hành ở cõi khác.

Tổ Thập nói: Ví như vị lương y, gặp lúc có bệnh dịch, nghề thuốc thịnh hành. Rộng thí thuốc men, lành bệnh rất nhiều, chỗ cung cấp không lường. Bậc Bồ tát Đại sĩ ở trong cõi chẳng sạch cũng y vậy. Người dữ khắp nơi thì cứu độ mới lan rộng.

Mười việc pháp dược, rộng cứu các bệnh. Giáo hóa rộng rãi, lợi ích thâm sâu. Chỉ một đời mà hơn muôn kiếp vậy.

Kinh: “Vì sao? Vì cõi Ta Bà này có mười pháp thiện mà các Tịnh độ khác không có. Thế nào là mười? 1. Dùng bố thí để nhiếp độ kẻ bần cùng. 2. Dùng giới trong sạch nhiếp độ kẻ phá giới. 3. Dùng nhẫn nhục để nhiếp độ kẻ giận dữ. 4. Dùng tinh tấn để nhiếp độ kẻ lười biếng. 5. Dùng thiền định để nhiếp độ kẻ loạn ý. 6. Dùng trí huệ để nhiếp độ kẻ ngu si.

Tổ Thập nói: Si (mê muội) có hai loại. Một là không biết tất cả các pháp. Hai là đối với các pháp sâu xa của các vị Phật chẳng có thể rõ hiểu.

Kinh: “7. Nói pháp trừ nạn để độ kẻ bị tám nạn. 8. Dùng pháp Đại thừa để độ kẻ ưa pháp Tiểu thừa. 9. Dùng các căn lành để cứu giúp kẻ không có đức. 10. Thường dùng tứ nhiếp để thành tựu chúng sanh.”

Sư Triệu nói: Phàm thiện do ác khởi. Sạch do nhơ mà tăng thêm. Cõi này đủ mười pháp dữ, cho nên mười đức tăng trưởng.

Cõi kia thuần thiện cho nên chỗ trí đức không có. Do đó trăm ngàn kiếp tu chẳng bằng một đời vậy.

Kinh: Các Bồ tát kia hỏi: “Bồ tát phải thành tựu mấy pháp nơi cõi này mới là không có tỳ vết, được sanh về cõi Tịnh Độ?”

Tổ Thập nói: Bồ tát tu hành thâm sâu, không phải chỗ nghi vậy. Đây là vì kẻ tu hành cạn cợt ở cõi chẳng thanh tịnh. E cái tu cạn, công nhỏ chưa thể tự cứu mình. Ví như chút nước sôi đổ vào sông lớn. Cũng như người sức yếu nhảy vào nước cứu kẻ chết đuối, chưa thể giúp nhau được, mà cùng người kia chìm. Cho nên hỏi dùng cái gì làm pháp để được sanh về Tịnh Độ vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật đáp: “Bồ tát thành tựu tám pháp thì nơi cõi này mới là không có tỳ vết, được sanh về cõi Tịnh Độ. Tám pháp ấy là gì? 1. Làm lợi ích cho chúng sanh mà không mong báo đáp. 2. Thay thế cho tất cả chúng sanh chịu mọi điều khổ não. 3. Tất cả công đức làm đều thí hết cho chúng sanh. 4. Tâm bình đẳng đối với chúng sanh, khiêm nhường không ngại, đối với Bồ tát xem như Phật. 5. Những kinh chưa nghe, khi nghe chẳng có chỗ nghi ngờ. 6. Đối với hàng Thanh văn chẳng chống đối. 7. Chẳng ganh ghét với sự được cúng dường của người. Chẳng khoe lợi lộc của mình, ở nơi đó mà điều phục tâm. 8. Thường xét lỗi mình, không nói đến lỗi người.

Tổ Thập nói: Như một ông Tỳ kheo tọa thiền trong rừng. Đến giờ cần ăn, cầm bát khỏi rừng. Giữa đường gặp kẻ cướp dữ, kẻ cướp kéo cung muốn bắn. Thầy Tỳ kheo giận tự trách mình, không sanh ác tâm. Chỉ cái bụng nói với kẻ cướp: Ngươi nên bắn vào chỗ này ta vì nó mà ra khỏi rừng, cho nên gặp phiền não vậy. Đó là tội của cái bụng. Xét mình mà khoan thứ cho vật cũng giống như vậy.

Chẳng nói đến điều sai của người, chẳng như Duy Na (vị trí sự) ngu đần kia muốn được địa vị mà liếm đồ nhơ uế tìm tòi sự sai trái của người.

Xét đến lỗi mình, cho đến sự cầu các công đức, cùng là một việc.

Kinh: “Hằng nhất tâm cầu các công đức.

Sư Triệu nói: Bụi trần dễ tăng, công đức khó đủ. Tự mình chẳng nhất tâm chuyên cầu, thì không lấy gì thành được. Đủ tám pháp này, ắt không có tỳ vết, hết đời sanh về Tịnh Độ vậy.

Kinh: Khi ông Duy Ma Cật, ngài Văn Thù Sư Lợi thuyết pháp này trong đại chúng. Cả trăm ngàn trời, người đều phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, mười ngàn Bồ tát đắc vô sanh pháp nhẫn.

Phẩm Bồ Tát Hạnh

Kinh: Khi ấy, đức Phật thuyết pháp nơi vườn cây Am La. Bỗng nhiên vườn ấy trở nên rộng lớn, trang nghiêm, tất cả chúng hội đều chói sắc vàng.

Sư Triệu nói: Bậc chí nhân không ở một chỗ, hiểu rồi là đồng. Đức Như Lai, đức Tịnh Danh tuy trang phục khác, chỗ ở khác, nhưng mầu nhiệm chứa trong chỗ đó. Do đó, đến đi, gây ra sự biến hóa để cùng hoằng dương cái đạo bất tư nghị vậy.

Nhân chỗ sai đi thăm bệnh để rõ ra chỗ như trên. Giờ sắp đi đến đức Như Lai, để xác nhận cái chủ trương ấy. Cho nên trước hiện ra điềm lành này để khai hóa tâm mọi người.

Kinh: Ngài A Nan bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà có điềm lành ấy ứng hiện. Chỗ này bỗng nhiên rộng rãi trang nghiêm, tất cả chúng hội đều chói sắc vàng.” Phật bảo ngài A Nan: “Đó là Duy Ma Cật, Văn Thù Sư Lợi và đại chúng cung kính vây quanh phát ý muốn đến cho nên điềm lành ấy ứng hiện trước.” Lúc đó ông Duy Ma Cật nói với ngài Văn Thù Sư Lợi: “Chúng ta nên cùng nhau đến ra mắt Phật, cùng với các Bồ tát để đảnh lễ cúng dường.”

Tổ Thập nói: Ông Tịnh Danh khuyên cùng nhau đến ra mắt đức Phật. Một là thấy thành tâm đó, muốn toại ý đó. Hai là khiến chứng minh cái việc cơm thơm làm cho phát ngộ. Ba là vì lòng còn tiếc cuộc viễn du nên khiến thật trở về. Cho nên muốn cùng nhau đến thỉnh pháp.

Kinh: Ngài Văn Thù Sư Lợi nói: “Hay lắm! Nay chính là lúc nên đi.” Ông Duy Ma Cật liền dùng sức thần thông đem cả đại chúng và các tòa sư tử để lên bàn tay phải đi đến chỗ Phật. Đến nơi ông để xuống mặt đất rồi cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi quanh phía phải bảy vòng, một lòng chấp tay đứng sang một bên. Các Bồ tát kia liền xuống tòa đến cúi đầu lễ dưới chân Phật, cũng đi bảy vòng rồi đứng sang một bên. Các Đại đệ tử,

Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương tất cả cũng đều xuống tòa, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đứng qua một bên.

Bấy giờ, Thế Tôn theo pháp an ủi hỏi thăm các vị Bồ tát rồi liền bảo mỗi vị trở lại chỗ ngồi. Cả chúng đều vâng lời dạy. Khi chúng ngồi xong, Phật bảo ngài Xá Lợi Phất rằng: “Ông có thấy thần lực tự tại của Bồ tát Đại sĩ làm đó chăng? Đáp rằng: “Dạ con đã thấy”. Lại hỏi: “Ý ông ra sao? Đáp rằng: “Bạch Thế Tôn! Con thấy việc làm đó, không thể nghĩ bàn, không thể lấy ý mà tính được. Chẳng phải chỗ đo lường ước độ được.”

Sư Triệu nói: Theo đức Văn Thù đồng vào cái nhà chẳng thể nghĩ bàn. Nhân mượn tòa báu, thấy cái thần lực đó. Kiêm thêm việc ăn cơm thơm, ngồi trên bàn tay mà đi về. Không thể đo lường được cái biến hóa đó. Cho nên không thể hình dung đo lường. Kinh này tỏ bày cái đạo chẳng thể nghĩ bàn, nên mỗi việc trải qua đều bày rõ ra cái dấu tích chẳng thể nghĩ bàn vậy.

Kinh: Lúc ấy, ngài A Nan bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, mùi hương con nghe đây từ xưa chưa từng có. Đó là mùi hương gì? Phật bảo ngài A Nan! “Ấy là mùi thơm nơi lỗ chân lông của các vị Bồ tát kia vậy”. Ngài Xá Lợi Phất nói với ông A Nan rằng: “Lỗ chân lông của chúng tôi cũng phát ra mùi hương”. Ngài A Nan nói: “Mùi hương ấy từ đâu đến?” Ngài Xá Lợi Phất nói: “Đó là do trưởng giả Duy Ma Cật xin cơm thừa của Phật ở cõi nước Chúng Hương đem về. Ai ăn cơm đó nơi nhà ông, thì tất cả lỗ chân lông đều phát ra mùi hương như thế”. Ngài A Nan hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Mùi hương đó được bao lâu?” Ông Duy Ma Cật nói! “Cho đến khi cơm đó tiêu.” Lại hỏi: “Cơm đó bao lâu thì tiêu?” Đáp rằng: “Thế lực của cơm đó đến bảy ngày rồi mới tiêu.

Tổ Thập nói: Cũng có nói rằng: ứng với kẻ đắc đạo. Thời gian hương cơm xông ra, không quá bảy ngày, tất thành thánh đạo. Như dấu hiệu của đạo bảy đời, bảy bước.

Kinh: “Lại nữa ngài A Nan! Những Thanh văn chưa vào chánh vị, ăn cơm ấy thì được vào chánh vị rồi mới tiêu. Đã vào chánh vị, ăn cơm đó thì được tâm giải thoát rồi mới tiêu.

Tổ Thập nói: Mười sáu tâm kiến đế vậy.

Hỏi rằng: Ăn cơm thơm vì sao đắc đạo?

Đáp rằng: Thân thể yên ổn, tâm thanh tịnh, phát ý chưa từng có. Cơm còn được như thế, huống hồ đạo ư? Có cái quả mầu nhiệm ấy, tất có cái nhân mầu nhiệm. Tột lòng tín mộ, thấu hiểu sâu xa nhân quả. Thấu hiểu nhân quả tức hiểu biết duyên khởi. Hễ thấu hiểu duyên khởi ắt thấy thật pháp.

Kinh: “Nếu chưa phát ý Đại thừa, ăn cơm đó thì đến khi phát ý rồi mới tiêu. Đã phát ý rồi, ăn cơm đó thì được vô sanh nhẫn rồi sau mới tiêu. Đã được vô sanh nhẫn, ăn cơm đó, đến khi nhất sanh bổ xứ rồi mới tiêu. Ví như có món thuốc, gọi là vị thượng hạng; kẻ nào uống vào, các độc trong thân đều bị trừ diệt rồi sau mới tiêu. Cơm này cũng như thế, diệt trừ tất cả độc phiền não rồi sau mới tiêu.” Ngài A Nan bạch Phật: “Thật chưa từng có vậy! Bạch Thế Tôn! Như thế món cơm thơm ấy hay làm Phật sự?”

Sư Triệu nói: Cơm vốn làm sung mãn thân thể, trừ được sự ràng buộc, việc chưa từng nghe thấy vậy.

Kinh: Phật nói: “Như vậy, như vậy ông A Nan! Hoặc có cõi Phật lấy hào quang sáng của Phật mà làm Phật sự. Có cõi lấy các Bồ tát mà làm Phật sự. Có cõi lấy người của Phật hóa ra mà làm Phật sự. Có cõi lấy cây bồ đề mà làm Phật sự.

Sư Triệu nói: Đức Phật thành đạo ở dưới gốc cây. Cây đó gọi là bồ đề. Cây này ánh sáng không đâu chẳng chiếu. Mùi thơm không đâu chẳng bay đến. Hình sắc vi diệu tùy chỗ ưa thích mà thấy. Cây phát ra tiếng pháp, tùy theo chỗ lòng ưa mến mà nghe. Đó là cây báo ứng của đức Như Lai vậy. Chúng sanh gặp ấy, tự nhiên ngộ đạo. Cõi này dùng cây làm cội gốc của sự giáo hóa vậy.

Kinh: “Có cõi lấy y phục, đồ ngủ của Phật mà làm Phật sự.

Tổ Thập nói: Xưa có vua ở cõi Diêm Phù Đề được cái đại y của Phật, gặp lúc đời có bệnh dịch. Vua lấy áo Phật treo lên để chỉ bày cho dân chúng. Dân chúng đều cung kính. Bệnh đều khỏi.

Lòng tin, kính có ích lợi thâm sâu, nhân đó mà giải thoát. Đây giống sự đó vậy.

Kinh: “Có cõi dùng cơm ăn mà làm Phật sự. Có cõi dùng vườn, rừng, đền đài mà làm Phật sự.

Sư Triệu nói: Cõi Chúng Hương, tức là việc này. Nghĩa cần nhất về ăn uống là căn lưỡi làm nẻo thông đạo. Vườn tược đền đài lấy căn mắt làm nẻo thông đạo vậy.

Kinh: “Có cõi dùng ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp mà làm Phật sự.

Tổ Thập nói: Hoặc một tướng, hai tướng cho đến nhiều tướng. Tùy theo chỗ ứng hợp thấy, mà hiện tướng.

Cũng nói rằng: Dùng cái hình tượng của Phật, như vua Bình Sa dùng tượng Phật với vua Phất Ca Sa nhân đó mà ngộ. Sau đây nói về Phật thân, là bày hiện toàn thân vậy.

Kinh: “Có cõi lấy thân Phật mà làm Phật sự. Có cõi lấy hư không mà làm Phật sự.

Tổ Thập nói: Trừ dẹp hình sắc, rỗng không vô hình tượng. Khiến cho nhà tâm đó rỗng rang thanh tịnh, ràng buộc tưởng tự diệt. Cũng như đức Văn Thù Sư Lợi diệt mất các sắc tượng để giáo hóa vua A Xà Thế vậy.

Kinh: “Chúng sanh ứng theo duyên đó mà vào luật hạnh.

Có cõi lấy chiêm bao, huyễn hóa, bóng dáng, tiếng vang, hình tượng trong gương, trăng dưới nước, ánh nắng dợn. Các thí dụ như thế mà làm Phật sự. Có cõi lấy âm thanh, ngôn ngữ, văn tự mà làm Phật sự. Hoặc có cõi dùng đất nước Phật thanh tịnh, tịch mịch, không lời lẽ, không nói năng, không chỉ bày, không biết, không gây làm, vô vi mà làm Phật sự.

“Như thế A Nan! Chư Phật oai nghi, tiến dừng, mọi hoạt động không chi chẳng phải là Phật sự. A Nan! Có bốn thứ ma và tám mươi bốn ngàn cửa phiền não, các chúng sanh vì đó mà bị mỏi mệt nhọc nhằn. Chư Phật liền dùng những pháp ấy mà làm Phật sự.

Tổ Thập nói: Gốc rễ phiền não có bốn. Hai vạn một ngàn trần cấu (phiền não) thuộc về một bệnh. Bốn bệnh là tám mươi bốn ngàn. Nói tổng quát là tám mươi bốn ngàn, tướng riêng thì vô lượng. Nay nói tám mươi bốn ngàn ắt gồm cả cái không lường được. Cho nên là môn (cửa) vậy.

Phật sự có ba loại: Một là lấy điều thiện làm Phật sự, dùng quang minh thần lực thuyết pháp như trên. Hai là vô ký (là không lành, không dữ) là hư không vậy. Ba là dùng bất thiện (các điều chẳng lành) là tám mươi bốn ngàn phiền não vậy.

Ví như thầy thuốc hoặc dùng thuốc lành, hoặc dùng thuốc độc trị bệnh cho người. Phật cũng như thế, dùng phiền não, y như Phật dùng thương yêu mà độ ông Nan Đà. Sự giận dữ hóa độ rồng dữ cũng như vậy.

Sư Triệu nói: Chúng sanh đều vì phiền não mà bệnh, nhưng các vị Phật lấy đó làm thuốc. Như dâm nữ lấy dâm dục làm sự lo phiền, bèn cho tột lòng ham muốn đó, sau ngộ đạo. Rồng dữ lấy ghét giận làm lo phiền, bèn cho tăng thêm cái ghét hận đó, sau sẽ giáo hóa. Đó là dùng ham muốn trừ ham muốn. Dùng oán giận diệt oán giận. Dường như vị lương y dùng thuốc độc trừ bệnh độc. Không phương nào không dùng để làm Phật sự vậy.

Kinh: “Đó gọi là vào pháp môn của tất cả chư Phật, bậc Bồ tát vào cửa ấy, như thấy tất cả cõi Phật thanh tịnh tốt đẹp chẳng lấy làm vui, chẳng tham, chẳng kiêu hãnh. Như thấy tất cả cõi Phật chẳng thanh tịnh, chẳng lấy làm buồn, chẳng ngại, chẳng lánh lìa. Chỉ nơi chư Phật mà sanh tâm thanh tịnh, hoan hỷ cung kính cho là chưa từng có vậy. Chư Phật Như Lai công đức bình đẳng, vì giáo hóa chúng sanh cho nên hiện ra các cõi Phật chẳng đồng.

Sư Triệu nói: Phật không có chỗ nhất định, ứng vật mà hiện. Ở nơi sạch thì sạch. Nơi nhơ thì nên nhơ. Tốt xấu tại ở kia. Nơi Phật không có hai, thì sao tự sanh buồn vui trong khoảng kia ư? Vì dự vào cửa này đây, cho nên thấy sạch chẳng tham, bổn phận mình chẳng kiêu. Xem nhơ chẳng ngại, nghịch lòng chẳng lánh. Cho nên hay sanh chân định.

Biết Phật bình đẳng, nhưng dấu tích ứng hợp chẳng đồng. Kẻ nhòm trộm đây chẳng phải bậc tín tâm bình đẳng vậy. Tự họ chẳng vào cửa Phật sự ấy, ai là người có thể chẳng lấy nhơ sạch làm tâm?

Kinh: “A Nan! Ông thấy cõi nước của chư Phật nhiều khác như thế nhưng hư không chẳng như vậy. Y vậy thấy sắc thân của chư Phật rất nhiều khác nhưng cái trí huệ vô ngại đó không nhiều khác như thế. A Nan! sắc thân của chư Phật, oai tướng, chủng tánh, giới định, trí huệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, lực vô sở úy, các pháp bất cộng, đại từ đại bi, hành động oai nghi, cho đến thọ mệnh, thuyết pháp giáo hóa thành tựu chúng sanh, thanh tịnh cõi Phật, đủ các pháp Phật, tất cả đều bình đẳng cho nên gọi là Tam miệu tam Phật đà.

Tổ Thập nói: Tam miệu tam bồ đề, Tần dịch là chánh biến tri. Đây nói Tam miệu tam Phật đà là chánh biến giác vậy. Thấy pháp không sai cho nên gọi là chánh, trí không đâu chẳng khắp cho nên gọi là biến. Ra khỏi cái chiêm bao sanh tử cho nên gọi là giác vậy.

Kinh: “Gọi là Đa đà a dà độ.

Sư Triệu nói: Tần dịch là Như Lai cũng là như khứ (là y vậy đi). Như pháp mà tới, như pháp mà đi, xưa nay chẳng thay đổi. Ngàn bậc Thánh đều theo vết đó, cho nên gọi là Như Lai, cũng gọi là như khứ.

Tổ Thập nói: Đa đà a dà độ, Tần dịch là Như Lai cũng gọi là như khứ. Y như pháp biết, y như pháp nói cho nên có tên vậy.

Chư Phật lấy đạo yên ổn mà lại, Phật đây cũng như thế lại.

Phật kia yên ổn mà đi, Phật đây cũng như thế đi.

Kinh: “Gọi là Phật đà.

Tổ Thập nói: Phật đà, Tần dịch là giác. Phàm đắc đạo thì gọi

là giác. Giác có hai loại: Một là giác nơi Tứ đế. Hai là giác nơi tất cả các pháp. Giác mà chẳng cùng tột thì không phải là chân giác. Cho nên không gọi là giác vậy. Như Phật hỏi ngài Xá Lợi Phất ba phen chẳng trả lời được. Thiên nữ hỏi im lặng không nói được. Thế là chưa khỏi giấc ngủ mê vậy. Nói tiếng biến, nói tiếng như, nói tiếng giác. Ba tên này là liếng xưng hô về cái tột lý tánh. Nhân đó biết rõ các vị Phật đồng đẳng với nhau, khác với bậc nhị thừa vậy.

Kinh: “A Nan! Nếu ta nói rộng nghĩa ba câu ấy, dầu suốt đời ông cũng không thọ hết được. Giả thử chúng sanh đầy dẫy trong cõi tam thiên đại thiên này đều như A Nan: Đa văn bậc nhất được niệm tổng trì; những người đó dầu trọn kiếp thọ cũng không thể thọ được. Như thế A Nan! Chư Phật vô thượng chánh đẳng chánh giác không có hạn lượng; trí huệ, biện tài không thể nghĩ bàn được.”

Ngài A Nan bạch Phật rằng: “Con từ nay về sau không dám tự cho mình là đa văn nữa.” Phật bảo ngài A Nan: “Chớ khởi ý thối lui. Vì sao? Ta nói ông đa văn hơn hết trong hàng Thanh văn chớ không phải đối với hàng Bồ tát. Thôi đi,

A Nan! Dẫu người có trí cũng chẳng thể so sánh với các hàng Bồ tát được. Tất cả biển sâu còn có thể đo lường được, chớ pháp thiền định, trí huệ, tổng trì, biện tài, tất cả công đức của Bồ tát không thể đo lường được. A Nan! Các ông hãy để qua một bên chỗ hành của các vị Bồ tát. Ông Duy Ma Cật đây hiện bày sức thần thông trong một lúc mà tất cả hàng Thanh văn, Bích chi Phật trải trăm nghìn kiếp tận lực biến hóa đều không thể làm được.”

Bấy giờ các Bồ tát ở cõi nước Chúng Hương đến đó, chấp tay bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Chúng con khi mới thấy cõi này, nảy ra cái tưởng cho là thấp kém. Giờ tự hối trách xả bỏ ý nghĩ ấy. Vì sao? Phương tiện của chư Phật không thể nghĩ bàn được. Vì độ chúng sanh cho nên tùy theo chỗ ứng hợp mà hiện ra cõi Phật khác nhau. Bạch Thế Tôn! Xin ban cho chút ít pháp để chúng con trở về cõi kia được nhớ nghĩ đến Như Lai.”

Tổ Thập nói: Cõi kia cũng chẳng chỉ dùng mùi hương làm Phật sự. Cho nên thỉnh lời giáo pháp. Cũng sắp muốn khắp mười phương giáo hóa cõi chẳng thanh tịnh nên thỉnh học nhiều pháp vậy. Cũng vì lẽ xa chơi đất lạ chẳng lẽ trở về không. Lại nữa vì lẽ các vị Bồ tát kia chắc là hỏi học cái yếu lý cao thượng, cho nên chịu nghe cái khác lạ vậy. Cũng muốn khiến cho hàng Bồ tát kia biết ơn cho nên thỉnh dạy.

Rằng sao là khiến biết ơn? Các vị Bồ tát nơi cõi thanh tịnh kia chỉ ăn cơm thơm mà tự vào luật hạnh. Thường vui ắt quên cái vui đó, quên cái vui đó ắt quên chỗ căn do. Chỗ căn do ấy là Phật. Nhưng nếu quên đó, thật chẳng biết ơn vậy.

Như nghe cái chẳng có hai cửa khổ mà sau được, mới ngộ chỗ tự nhiên được ấy, nhân cái mầu nhiệm mà công sâu vậy.

Kinh: Phật bảo các Bồ tát rằng: “Có pháp môn “tận vô tận giải thoát” các ông nên học.

Tổ Thập nói: Tận có hai loại: Một là vô vi tận, hai là hữu vi

tận. Hữu vi tận thì cái vô thường thay đổi diệt tận. Vô vi tận thì trí huệ đoạn khiến diệt tận vậy.

Nay đây nói pháp môn tận đó là cái vô thường của hữu vi dứt hết.

Kinh: “Sao gọi là tận? Đó là pháp hữu vi. Sao gọi là vô tận? Đó là pháp vô vi. Như Bồ tát thời chẳng tận hữu vi, chẳng trụ vô vi.

Sư Triệu nói: Hữu vi tuy là giả dối, nhưng xả bỏ thì nghiệp lớn chẳng thành. Vô vi tuy thật nhưng trụ vào chỗ đó thì huệ tâm chẳng sáng suốt. Do đó Bồ tát chẳng tận (chẳng hết) hữu vi, cho nên đức không gì chẳng tựu, chẳng trụ vô vi cho nên đạo không đâu chẳng bao khắp. Hay ra vào đường sanh tử gặp vật liền chở chuyên.

Nơi sạch thì sạch, chẳng lấy làm vui sướng. Nơi nhơ thì nhơ, chẳng lấy làm lo. Ứng theo người mà động. Nơi ta là vô vi. Đó là cái đạo bình đẳng chẳng thể nghĩ bàn của chư Phật. Cái đạo chẳng thể nghĩ bàn ấy ắt ra khỏi cái pháp tận, bất tận vậy.

Các vị Bồ tát kia nghe Phật sự bình đẳng chẳng thể nghĩ bàn do đó thỉnh pháp. Cho nên Phật khai dạy hai pháp này.

Chỉ bày cái đạo chẳng thể nghĩ bàn không ngăn ngại vậy. Nói không ngăn ngại là nơi hai việc chẳng ngăn ngại vậy. Cái chẳng tận hữu vi là chẳng ngại phàm phu vậy. Cái chẳng trụ vô vi là không ngại nhị thừa vậy.

Kinh: “Sao gọi là chẳng tận hữu vi? Nghĩa là chẳng lìa đại

từ, chẳng bỏ đại bi.

Sư Triệu nói: Từ bi là nền móng của việc bước vào đời, là cội gốc của cây đức cho nên nói về hữu vi đó.

Kinh: “Sâu phát tâm nhất thiết trí mà chẳng hề quên.

Sư Triệu nói: Phát tâm chẳng quên đó là trung tâm của mọi hạnh.

Kinh: “Giáo hóa chúng sanh trọn chẳng chán mỏi. Nơi tứ nhiếp pháp thường ghi nhớ thuận hành. Hộ trì chánh pháp chẳng tiếc thân mạng. Trồng các căn lành không mỏi mệt nhàm chán.

Sư Triệu nói: Lấy từ bi làm gốc rễ. Phát tâm làm tâm. Sau đó thuận theo Tứ nhiếp pháp giáo hóa chúng sanh, che chở chánh pháp, trồng căn lành dùng những đức này làm tươi tốt khắp cây cành. Cây đạo ngày thêm tươi nhuận là chẳng tận hữu vi vậy. Các hạnh nguyện nối sau là đám lá cành. Giữ cho ngày càng tươi nhuận, ngày càng sum sê để thành nghĩa chẳng tận.

Phế bỏ từ bi, chẳng vun trồng cây đạo thì các đức tổn hao tự ẩn núp nơi Niết bàn thì gọi là tận hữu vi pháp vậy.

Tổ Thập nói: Gọi là kiên cố thiện tâm, bám sâu chẳng thể lay động được, gọi là rễ (căn) vậy. Như có một người, đến chỗ ngài Xá Lợi Phất xin xuất gia. Ngài Xá Lợi Phất xem qua căn mạng trước, tám ngàn đại kiếp chẳng trồng căn lành, liền bỏ đi mà chẳng độ.

Qua đến chỗ năm trăm vị đệ tử của Phật cũng chẳng ai nhận. Người đó đến dưới cửa vườn Kỳ Thọ, tủi khóc buồn thảm, đức Phật từ ngoài trở về, thấy vậy liền hỏi. Người đó bèn đem hết chuyện ra kể lại. Đức Phật liền quở ngài Xá Lợi Phất! Ngươi trí huệ chẳng sâu xa, không thấy căn người, khinh rẻ sai. Đức Phật liền nhận người đó, khen rằng: Thiện lai, Tỳ kheo! Râu tóc người đó tự rơi xuống, mình mặc áo pháp, liền thành vị sa môn. Phật vì đó thuyết pháp, người đó tức đắc quả A la hán.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi Phật: Người này đã trồng thiện căn Niết bàn khi nào?

Phật nói: Xưa qua vô số kiếp đời trước, có đức Phật tên là Nhân Nhĩ. Bấy giờ có một người vào rừng kiếm củi. Cọp từ trong rừng đi ra, muốn ăn người ấy. Người ấy trèo lên cây, cọp ở dưới cây. Người ấy cực kỳ khủng khiếp. Khi ấy Phật ở trên không bay qua, người đó thấy liền kêu to: "Nam mô Phật". Tâm nảy ra sự tin ưa, cực chán sanh tử. Thệ nguyện khắc sâu trong lòng: Nguyện lìa các khổ này. Nhân cái thiện căn này mà nay được giải thoát.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi đức Phật xong ăn năn tội lỗi, gieo người xuống đất, tự mình than thở xót xa.

Đức Phật tỏ lời: Ví như trong đá có vàng, người ngu chẳng biết, vất đi không giữ. Nhưng người thợ vàng thấy đó biết trong có vàng, bèn dùng dụng cụ lấy ra. Chúng sanh không rõ trong đá, nhưng có người trí huệ thạo phân kim. Người trí huệ chẳng sâu xa bỏ đi mà chẳng độ. Như Lai sâu thấy gốc rễ dùng phương tiện thiền định trí huệ lấy ra đó vậy.

Kinh: “Chí hằng yên vững nơi phương tiện hồi hướng.

Tổ Thập nói: Muôn việc thiện (thế gian phước thiện) vô thường, tùy theo ý mà thành. Cho nên phải cần cái pháp phương tiện hồi hướng (quay về) đạo Phật. Như xưa vua Bình Sa bị giam trong ngục, nhòm theo lỗ hổng thấy xa xa trên núi đức Phật đi qua lại, lòng rất vui vẻ.

Kinh: “Cầu pháp chẳng biếng trễ. Thuyết pháp chẳng tham tiếc. Siêng cúng dường chư Phật. Cho nên vào sanh tử mà không sợ. Nơi vinh nhục tâm chẳng buồn, vui. Chẳng khinh người chưa tu học. Kính trọng người tu học như Phật. Giúp cho kẻ sa vào phiền não nảy sanh chánh niệm. Lánh xa sự vui chơi, chẳng cho là quý.

Tổ Thập nói: Xuất gia lìa ham muốn, tìm đến thiền định trí huệ, lìa mọi vọng tưởng thì gọi là lánh xa sự vui chơi. Giả dùng sự cầu đạo, chẳng phải chỗ quý vậy.

Kinh: “Chẳng đắm say sự vui sướng của mình, mừng việc vui của người.

Tổ Thập nói: Người đời thấy kẻ khác vui ắt sanh ganh ghét. Thấy kẻ kia khổ cực thì lòng yên ổn. Tự vui thì sanh ra vướng mắc. Tự khổ thì lòng hỗn loạn. Bồ tát ắt không như vậy. Thấy kẻ khác vui chẳng hề ganh ghét, mà lòng chia vui. Thấy kẻ khác khổ cực thì lòng xúc động, muốn giúp cho được giải thoát. Tự vui chẳng vướng mắc. Tự khổ lòng yên vui.

Kinh: “Tu các thiền định, tưởng như địa ngục.

Tổ Thập nói: Thiền định có ba loại: Một là Đại thừa. Hai là

Tiểu thừa. Ba là phàm phu. Phàm phu thiền lòng chấp ngã kiêu mạn. Tiểu thừa thiền riêng hay cầu chứng, có thể đốt tan những nghiệp lành, làm hỏng cái rễ của đạo vô thượng. Đối với Bồ tát thì đó là nẻo dữ cho nên xem đó như địa ngục.

Kinh: “Đối trong việc sống chết, tưởng như nhà mát trong vườn.

Sư Triệu nói: Sanh tử tuy khổ nhưng cái đạo lớn do bởi chỗ đó. Bồ tát khéo dạo chơi, cho nên tưởng như nhà mát trong vườn. Kinh: “Thấy kẻ đến cầu xin, tưởng như thầy lành.

Tổ Thập nói: Vốn không có ý bố thí; nhân kẻ kia đến tìm xin, làm cho ta phát tâm bố thí, thì người ấy đối với ta là thầy, cho nên khởi cái tưởng là thầy. Giống như vua Nguyệt Thị dạo chơi xem xét dân tình. Có hàng ngàn người đi xin đứng bên lề đường, chấp tay lên tiếng cầu xin chỗ cần dùng. Vua hỏi quan Đại thần: "Đấy là người nào? Họ nói cái gì?" Viên Đại thần đáp rằng: "Đó là người ăn xin".

Vua trí huệ sắc bén liền hiểu ý đó, bảo viên Đại thần: "Những người đó là thầy lớn của ta. Không phải kẻ đi xin đâu! Ngươi không hiểu lời nói đó ư? Sự thiếu thốn của kẻ kia, là nói pháp cho ta, chẳng phải ăn xin đâu. Họ nói: Đời trước chúng ta, cũng làm vua trong nước, vì chẳng tu bố thí, cho nên bị cái quả báo này. Vua nay không bố thí, sau rồi cũng phải vậy thôi. Vì lẽ đó cho nên phải biết đó là thầy lớn của ta vậy".

Kinh: “Bỏ các chỗ có, đủ tưởng nhất thiết trí.

Tổ Thập nói: Bỏ các chỗ có như thân mệnh, nước nhà, vợ con. Tất cả bỏ được hết, cấp cho chúng sanh. Khi cấp cho chúng sanh, hiểu rõ sự thí ấy ắt chắc được đủ nhất thiết trí. Rõ thấy nhân quả, nên thí mà không ăn năn vậy.

Kinh: “Thấy người phá giới, khởi tưởng cứu hộ.

Sư Triệu nói: Giới che giữ cho người. Bỏ giới thì không có gì che giữ. Bồ tát tự mình có che giữ. Cho nên muốn giúp đỡ kẻ không có sự che giữ vậy.

Kinh: “Các pháp ba la mật, tưởng là cha mẹ.

Tổ Thập nói: Giữ cái thường sanh ra pháp thân vậy. Cũng cho rằng con có chỗ cần dùng, ắt xin trình lên cha mẹ. Chỗ cần dùng của Bồ tát ắt cầu nơi Lục độ. Chọn cái ích lợi đó, tỷ như là cha mẹ. Kinh: “Các pháp đạo phẩm, tưởng là quyến thuộc.

Sư Sanh nói: Giúp cho ta thành ấy là ba mươi bảy pháp đạo phẩm; như có người quyến thuộc giúp nhau thành.

Kinh: “Tích tập thiện căn; không có thứ bậc, giới hạn, dùng việc nghiêm sức ở các tịnh độ thành cõi Phật của mình.

Tổ Thập nói: Chọn lấy tướng thanh tịnh của nước kia, rồi tu hành cho xứng; cho nên cõi thanh tịnh của mình cùng với cõi kia chẳng khác thì gọi là nhân kia nên mình vậy.

Kinh: “Hành bố thí không có giới hạn, được đầy đủ tướng

tốt.

Sư Triệu nói: Mở toang bốn cửa, mặc kẻ tìm cầu chọn lấy chỗ cần chẳng ngại. Bố thí lớn là pháp vậy. Bố thí này chính là nhân của tướng tốt.

Kinh: “Trừ tất cả điều ác, trong sạch thân khẩu ý. Sống chết vô số kiếp mà lòng vẫn dũng cảm.

Sư Triệu nói: Sanh tử lâu dài, khổ độc vô lượng. Tự mình không có trí dũng, sao có thể trong cương giới của chỗ sanh tử đó ư?

Kinh: “Nghe vô lượng đức Phật, chí quyết như vậy mà chẳng mỏi mệt. Dùng gươm trí huệ phá giặc phiền não; ra khỏi ấm, giới, nhập. Gánh vác chúng sanh khiến đời đời được giải thoát. Dùng đại tinh tấn hàng phục ma quân. Thường cầu vô niệm, thật tướng trí huệ.

Tổ Thập nói: Không giữ tướng niệm vậy. Kẻ phàm phu cho rằng trí huệ là có niệm ắt cống cao ngã mạn tăng thêm. Cho nên Bồ tát cầu trí vô niệm vậy.

Kinh: “Hành lẽ ít mong muốn, biết đủ mà chẳng bỏ việc đời. Không sai oai nghi mà hay tùy thế tục.

Sư Triệu nói: Cử chỉ y như thế tục, chẳng mất oai nghi của đạo. Thiên hạ đều bảo ta đồng với họ. Nhưng ta vẫn một mình riêng khác.

Kinh: “Khơi huệ thần thông, dẫn dắt chúng sanh được niệm tổng trì, chỗ nghe không quên. Khéo phân biệt các căn cơ. Dứt lìa nghi ngờ của chúng sanh. Dùng lạc thuyết, biện tài, diễn nói vô ngại. Thanh tịnh mười thiện đạo; lãnh phước người, trời. Tự Tứ vô lượng tâm, khai đạo Phạm thiên.

Tổ Thập nói: Muốn làm người trời Phạm để mời quay bánh xe pháp, ở chỗ tôn trọng mà dìu dắt vật vậy. Cũng là việc Bồ tát tự hành tự sanh về cõi trời Phạm vậy. Kinh: “Khuyên thỉnh nói pháp, tùy hỷ ngợi khen việc lành. Được âm thanh của Phật.

Sư Triệu nói: Kinh có tám loại âm cũng nói rằng có sáu mươi loại âm. Kinh Mật Tích nói rằng âm của Phật chẳng thể nghĩ bàn ứng vật vô lường.

Kinh: “Thân khẩu ý thiện. Được oai nghi của Phật. Tu các pháp thiện sâu vững. Chỗ hành ngày càng tốt đẹp hơn lên. Dùng giáo pháp của Đại thừa thành tựu Bồ tát tăng. Tâm không buông lung. Chẳng mất những điều thiện. Làm y pháp này thì gọi là Bồ tát chẳng tận hữu vi.

“Sao gọi là Bồ tát chẳng trụ vô vi? Nghĩa là tu học pháp Không mà chẳng lấy không làm chứng.

Sư Triệu nói: Từ đây về sau, đều thuộc chỗ quán hạnh vô vi vậy. Quán vô vi, ắt thấy cái vui đạm bạc mà chẳng chứng Niết bàn. Đời đời trong đường sanh tử. Gọi là chẳng trụ vô vi vậy.

Pháp Không, Vô tướng, Vô tác. Ba thừa cùng tu hành nhưng pháp quán lập ra chẳng giống nhau. Pháp Không quán của nhị thừa, chỉ độc lý vô ngã. Pháp Không quán của Đại thừa, không pháp nào chẳng ở trong. Vì không pháp nào chẳng ở trong cho nên cái không pháp cũng không. Cái không pháp đã không cho nên hay chẳng chứng không.

Kinh: “Tu học vô tướng vô tác, chẳng lấy vô tướng vô tác làm chỗ chứng. Sư Triệu nói: Pháp vô tướng của nhị thừa, chỉ tại chỗ tận đế. Pháp vô tướng của Đại thừa ở chỗ tất cả các pháp. Pháp vô tác của nhị thừa không tạo sanh tử. Pháp vô tác của Đại thừa vạn pháp chẳng tạo vậy.

Kinh: “Tu học vô khởi nhưng chẳng lấy vô khởi làm chứng.

Sư Triệu nói: Các pháp do duyên hội mà có. Duyên tan thì không còn. Pháp nào có trước để đợi duyên mà khởi ư? Đây là cửa riêng của Không quán vậy.

Kinh: “Quán vô thường mà chẳng nhàm chán gốc thiện.

Tổ Thập nói: Vô thường thì không pháp nào chẳng diệt. Diệt nhưng không đoạn dứt, cho nên tu thiện chẳng chán. Cũng quán vô thường là đạo Niết bàn. Đạo Niết bàn thì đều là gốc thiện. Nay chẳng trụ vô vi nên chi chẳng nhàm chán lối hữu vi vậy.

Kinh: “Quán thế gian khổ nhưng chẳng ghét sanh tử. Quán vô ngã mà khuyên răn người đời chẳng mệt mỏi. Quán tịch diệt mà chẳng đời đời tịch diệt.

Sư Triệu nói: Hàng nhị thừa lấy vô thường làm vô thường, cho nên chán thiện pháp hữu vi. Lấy khổ làm khổ cho nên ghét cái khổ sanh tử. Lấy vô ngã làm vô ngã cho nên lười biếng khuyên dạy người đời. Lấy tịch diệt làm tịch diệt cho nên muốn đời đời tịch diệt.

Bồ tát chẳng lấy vô thường làm vô thường cho nên chẳng chán gốc thiện. Chẳng lấy khổ làm khổ cho nên chẳng ghét sanh tử. Chẳng lấy vô ngã làm vô ngã cho nên khuyên dạy người chẳng mệt mỏi. Chẳng lấy tịch diệt làm tịch diệt cho nên chẳng đời đời tịch diệt. Quán không chỗ hành mà dùng hành pháp giáo hóa chúng sanh.

Kinh: “Quán xa lìa mà thân tâm tu các pháp thiện.

Tổ Thập nói: Xa lìa có ba. Một là xa lìa ngũ dục của nhân gian. Hai là xa lìa phiền não. Ba là các pháp tánh Không nên xa lìa.

Đây Quán tánh Không nên xa lìa, nhưng chẳng xa lìa các pháp thiện vậy.

Kinh: “Quán không có chỗ về mà quay về theo pháp thiện.

Sư triệu nói: Các pháp mới đầu không có chỗ lại, sau rốt không có chỗ quay về. Tuy biết không có chỗ quay về nhưng thường quay về pháp thiện.

Kinh: “Quán vô sanh mà dùng pháp sanh gánh vác tất cả.

Sư Triệu nói: Tuy thấy vô sanh, nhưng ở chỗ sanh để gánh vác cho người.

Kinh: “Quán vô lậu (không phiền não) mà chẳng đoạn dứt các lậu (phiền não).

Sư Triệu nói: Phàm vô lậu cùng đồng với vô vi, thể tự vô tướng. Đều là hạnh vô vi vậy.

Tuy thấy vô lậu, nhưng cùng với người đồng lậu. Đồng lậu có hai. Hữu vi vào sanh tử thật chưa đoạn dứt lậu. Được dứt hết lậu rồi mà hiện ra chẳng đoạn dứt.

Sư Triệu nói: Pháp tánh vô nghiệp, đâu có chỗ nào tu hành, tuy biết không hành nhưng dùng hành để giáo hóa người.

Kinh: “Quán rõ chỗ trống rỗng, không có, nhưng chẳng bỏ đại bi.

Sư Triệu nói: Tướng của các pháp, chỉ là trống rỗng; chỉ là Không. Nhưng chẳng vì "Không, Vô" mà xả bỏ tâm đại bi.

Kinh: “Quán các địa vị trong chánh pháp, nhưng không tùy theo Tiểu thừa.

Sư Triệu nói: Các địa vị trong chánh pháp là quán các địa mà thủ chứng trong pháp vô vi vậy.

Tổ Thập nói: Gọi là pháp thủ chứng vô sanh diệt vậy.

Kinh: “Quán cái giả dối của các pháp, không bền chắc, không người, không chủ, không tướng; bản nguyện chưa tròn đầy nên chẳng xem phước đức, thiền định trí huệ là hư huyễn.

Sư Triệu nói: Các pháp lập thành là do nhân duyên, giả dối không có gốc, lấy chi làm thật, lấy chi làm chủ? Tuy biết như vậy, nhưng bản nguyện chưa tròn nên chẳng cho công đức định huệ là hư giả mà uổng phí sự tu hành.

Kinh: “Tu các pháp như thế, gọi là Bồ tát chẳng trụ vô vi. Lại nữa vì đầy đủ phước đức, nên chẳng trụ vô vi.

Sư Triệu nói: Ở trên đã chỉ rõ ngay chỗ Bồ tát chẳng tận hữu vi, chẳng trụ vô vi. Nhưng chưa giải thích chỗ tại sao chẳng tận, chẳng trụ.

Phàm hạnh của bậc Đại sĩ, mỗi hạnh đều có nguyên do, thành tựu tốt đẹp đều có trong đó. Cho nên lại còn đối vật mà sáng rõ ra. Phàm chỗ tích đức là vậy ắt phải trải bước nơi bến trần. Nếu trụ vô vi thì công đức chẳng có đầy đủ.

Kinh: “Vì đầy đủ trí huệ, nên chẳng tận hữu vi.

Tổ Thập nói: Văn trên một pháp môn bày ra một nghĩa. Nay nói rõ trong một cửa đồng có đủ hai nghĩa. Nếu chẳng trụ không thì chẳng tận hữu (chẳng hết hữu). Chẳng tận hữu thì chẳng trụ không vậy.

Kinh: “Đại từ bi cho nên chẳng trụ vô vi. Tròn đầy bản nguyện cho nên chẳng tận hữu vi. Gom góp thuốc pháp nên chẳng trụ vô vi.

Sư Triệu nói: Hái thuốc hay ắt ở chỗ núi non hiểm trở. Chẳng

phải cái hoa sanh ra ở nhà. Gom góp thuốc pháp ắt tại chỗ hữu vi hiểm trở, chẳng phải sanh ra trong chỗ pháp vô vi vậy.

Kinh: “Vì tùy bệnh cho thuốc nên chẳng tận hữu vi.

Sư Triệu nói: Nếu bỏ hữu vi thì cùng với quần sanh cách tuyệt. Sao có thể tùy bệnh mà trao thuốc được?

Kinh: “Biết bệnh của chúng sanh nên chẳng trụ vô vi.

Sư Triệu nói: Học biết những bệnh tật, chắc biết nơi có bệnh.

Đâu phải trụ nơi vô vi mà có thể được vậy sao?

Kinh: “Dứt trừ bệnh cho chúng sanh nên chẳng tận hữu vi.

Sư Triệu nói: Trừ dứt bệnh của chúng sanh tất phải chế ra pháp hữu vi cứu chữa. Đâu phải tận hết pháp hữu vi mà có thể được vậy sao?

Kinh: “Này các vị Chánh sĩ! Bồ tát nhân tu pháp này nên chẳng tận hữu vi, chẳng trụ vô vi. Đó gọi là pháp môn “tận vô tận giải thoát”. Các ông cần phải học.”

Khi ấy, các vị Bồ tát kia, nghe Phật nói pháp này đều hết sức vui mừng. Bèn dùng hoa mầu nhiệm với muôn loại màu sắc, muôn loại hương thơm rải khắp tam thiên đại thiên thế giới cúng dường đức Phật và kinh pháp này cùng các vị Bồ tát. Rồi cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, ngợi khen chưa từng có. Nói rằng: “Chỉ có Phật Thích Ca Mâu Ni mới có thể ở cõi này mà hành phương tiện khéo léo được.” Nói rồi, bỗng nhiên biến mất, trở về cõi Chúng Hương.

Phẩm Thấy Phật Vô Động

Kinh: Lúc ấy, đức Thế Tôn hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Ông muốn thấy Như Lai, thì lấy gì để quán Như Lai?”

Sư Triệu nói: Xoay qua bảo đức Văn Thù cùng nhau đến ra mắt Phật. Tuy động dụng còn xuôi theo mắt tục, nhưng chỗ quán chẳng đồng, sự thấy đức Như Lai trái với tình đời. Cái ý chỉ của quán sắp bày rõ sau này, để tỏ ra cái Phật sự chẳng thể nghĩ bàn cho nên biết rồi mà vẫn hỏi vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật thưa: “Như tự quán thật tướng của thân, quán Phật cũng thế.

Sư Triệu nói: Phật ấy là sao vậy? Đó là danh xưng chỗ cùng lý, tột tánh của bậc Đại giác, đạo đó huyền nhiệm rỗng không cho nên mầu nhiệm tuyệt dứt cảnh tượng thường tình. Tâm chẳng thể dùng trí mà biết, hình chẳng thể dùng ảnh tượng mà đo lường nổi. Hành vi đồng với muôn vật, nhưng ở trong chỗ chẳng làm; ở trong những lời lẽ nói năng, nhưng quê hương ở chỗ không lời lẽ nói năng. Chẳng phải có nhưng chẳng thể cho là không có, chẳng phải không nhưng chẳng thể cho là có. Lặng lẽ, biệt mù, trống rỗng, mênh mông. Vật chẳng thể đo lường nổi, chẳng thể dùng chi đặt tên, cho nên gượng gọi là giác. Đó là chỗ đến, cũng là chỗ cùng tột vậy. Tại sao vậy? Phàm đồng nhau mọi chỗ, chỗ được cũng được; đồng nhau nơi chỗ mất, chỗ mất cũng mất đó. Do đó thì chân thật đồng chân thật. Pháp giả dối đồng pháp giả dối.

Đức Như Lai soi thấu chỗ u ẩn đã nêu. Một cái thật tướng kia, tướng của thật tướng tức là tướng của Như Lai, cho nên kinh nói: Thấy thật tướng pháp là thấy Phật vậy. Đức Tịnh Danh tự quán cái thật tướng của thân cho là quán tướng Như Lai thì nghĩa là như vậy.

Kinh: “Con thấy Như Lai đời trước chẳng đến, đời sau chẳng đi, hiện tại chẳng trụ, chẳng quán sắc, chẳng quán chỗ

Như của hình sắc, chẳng quán cái tánh của hình sắc; chẳng có quán thọ tưởng hành thức, chẳng quán chỗ Như của thức, chẳng quán cái tánh của thức.

Sư Triệu nói: Pháp thân siêu tuyệt ba đời, chẳng phải chỗ gom tụ của ấm giới nhập. Cho nên chẳng thể dùng sự ở đến, đi mà thấy nhận, chẳng thể lấy tánh Như của ngũ ấm mà quán vậy.

Kinh: “Chẳng phải tứ đại khởi, đồng với hư không.

Sư Triệu nói: Pháp thân như hư không, chẳng phải do tứ đại khởi tạo.

Kinh: “Không tích chứa lục nhập, vượt khỏi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tâm.

Sư Triệu nói: Pháp thân vượt ngoài sáu căn, cho nên không chứa lục nhập.

Kinh: “Chẳng ở trong ba cõi, đã lìa ba sự nhơ lấm.

Sư Triệu nói: Đã vượt ngoài ba cõi, thì sao có sự nhơ lấm của ba cõi?

Kinh: “Thuận ba cửa giải thoát, sẵn đủ ba minh, đồng đẳng vô minh.

Sư Triệu nói: Pháp thân vô tướng, thể thuận theo ba pháp giải thoát. Tuy có ba minh, mà chẳng khác vô minh vậy.

Kinh: “Chẳng phải một tướng, chẳng phải khác tướng.

Sư Triệu nói: Không hình nào chẳng tượng ra cho nên chẳng thể là một. Tượng mà chẳng tượng cho nên chẳng thể cho là khác. Kinh: “Chẳng có tướng mình, chẳng có tướng khác.

Sư Triệu nói: Chẳng tự có mà đồng tự có, cho nên tự mà chẳng tự, chẳng có cái tướng của người mà đồng như cái tướng của người; cho nên người mà chẳng phải người. Cái thân vô tướng (pháp thân) nên đâu thể dùng một chỗ khác giữa ta và người để quán cái thể tánh đó ư?

Kinh: “Chẳng phải vô tướng, chẳng phải giữ tướng.

Sư Triệu nói: Đã chẳng phải không có cái tướng của vật. Lại chẳng phải cái tướng có thể giữ.

Kinh: “Chẳng phải bờ này, chẳng phải bờ kia, chẳng phải trong giòng, mà giáo hóa chúng sanh.

Sư Triệu nói: Muốn nói bờ này vắng lặng đồng Niết bàn, muốn nói bờ kia sanh tử là yên vui; lại còn chẳng phải trong giòng, nhưng thường giáo hóa chúng sanh.

Đó là chỗ tột mực của đạo vậy. Bờ này sanh tử, bờ kia Niết bàn. Trong giòng nước chẳng phải là Thánh hiền vậy.

Sư Sanh nói: Thuận ba cửa giải thoát thì qua bờ kia vậy. Nếu có đến chắc là tận tột bờ kia, nếu không đến chắc là chẳng đến.

Không đi đến, chẳng đến, nhưng rốt ráo đến vậy.

Bờ này là sanh tử, bờ kia là Niết bàn, trong giòng chảy là phiền não (kết sử) vậy.

Kinh: “Quán nơi tịch diệt, cũng chẳng đời đời diệt dứt.

Sư Triệu nói: Quán nơi tịch diệt, quán tức tịch diệt; diệt mà chẳng diệt. Đâu có thể do hình mà đặt tên được.

Kinh: “Chẳng đây, chẳng kia, chẳng vì đây, chẳng vì kia.

Sư Triệu nói: Chẳng đây nhưng đồng đây, cho nên đây mà chẳng đây. Chẳng kia nhưng đồng kia, cho nên kia mà chẳng kia. Đâu phải vì đây mà đồng đây, vì kia mà đồng kia ư? Chỗ này bày rõ cái thánh tâm không có chỗ đây kia đồng có, vì thế mà đồng vậy.

Kinh: “Chẳng thể dùng trí mà biết được, chẳng thể dùng thức phân biệt được.

Sư Triệu nói: Trí và thức sanh ra do nơi tưởng, pháp thân vô tưởng, cho nên chẳng phải là chỗ của trí và thức sánh kịp.

Kinh: “Không tối, không sáng.

Sư Triệu nói: Sáng vượt tam quang (mặt trời, mặt trăng, sao), ai gọi đó là tối, tối quá nhà tối ai gọi đó là sáng. Nhưng trong tối thì tối, trong sáng thì sáng, hay tối hay sáng ấy đâu phải chỗ sáng tối có thể làm được. Cho nên nói rằng: không tối, không sáng vậy.

Kinh: “Không có tên, vô tướng.

Sư Triệu nói: Chẳng có thể dùng tên gọi được, chẳng có thể dùng tướng mà hình dung được.

Kinh: “Không mạnh, không yếu.

Sư Triệu nói: Rất mềm không trái nghịch, ai gọi là mạnh.

Cứng cỏi không có chi chẳng khuất phục ai gọi đó là yếu.

Kinh: “Chẳng sạch, chẳng nhơ.

Sư Triệu nói: Nơi sạch thì sạch, ai gọi đó là nhơ? Nơi nhơ thì nhơ, ai gọi đó là sạch? Như vậy thì mạnh yếu sạch nhơ ấy, thật ra chẳng phải chỗ cho là mạnh yếu sạch nhơ vậy.

Kinh: “Chẳng tại phương hướng, chẳng lìa phương hướng.

Sư Triệu nói: Pháp thân không tại đâu, nhưng không đâu chẳng tại. Không tại đâu cho nên chẳng ở trong phương hướng; không đâu chẳng tại, cho nên chẳng lìa phương hướng.

Kinh: “Chẳng phải hữu vi, chẳng phải vô vi.

Sư Triệu nói: Muốn nói có ư? Không tướng không tên. Muốn nói không ư? Sẵn ứng muôn hình.

Kinh: “Không bày, không nói.

Sư Triệu nói: Chẳng phải chỗ sáu căn đề cập đến được, há có

thể nói để chỉ bày cho người được.

Kinh: “Chẳng bố thí, chẳng keo lận, chẳng giữ giới, chẳng phạm giới, chẳng nhẫn, chẳng sân, chẳng tinh tấn, chẳng giải đãi, chẳng định, chẳng loạn, chẳng trí, chẳng ngu, chẳng thật, chẳng dối.

Sư Triệu nói: Chẳng thể lấy thiện làm thiện, chẳng thể lấy ác làm ác.

Kinh: “Chẳng đến, chẳng đi, chẳng ra, chẳng vào.

Sư Triệu nói: Vắng lặng vậy mà đi, ở yên vậy mà đến; ra khỏi chỗ u ám vào chỗ mờ mịt, ai phân biệt được cái động ấy.

Kinh: “Đoạn dứt tất cả lời lẽ nói năng.

Sư Triệu nói: Thể tuyệt lối lời lẽ.

Sư Sanh nói: Chút vướng mắc đó thôi.

Kinh: “Chẳng phải phước điền, chẳng phải không phước điền, chẳng phải nên cúng dường, chẳng phải không nên cúng dường.

Sư Triệu nói: Thể của vô tướng chẳng hề có ranh giới, ai biết là ruộng hay chẳng phải là ruộng, nên hay chẳng nên ư?

Kinh: “Chẳng giữ, chẳng bỏ.

Sư Triệu nói: Giữ thì mất cái chân thật, bỏ thì trái với đạo. Kinh: “Chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng.

Sư Triệu nói: Biệt mù không có hình dạng, chẳng phải có tướng vậy, ba mươi hai tướng, chẳng phải không có tướng vậy.

Kinh: “Đồng với chân tế (Phật tánh), bình đẳng với pháp tánh, chẳng thể cân, chẳng thể lường, vượt qua mọi số lượng.

Sư Triệu nói: Thể của vô tướng, đồng với chân tánh, bình đẳng với pháp tánh, chỗ lời lẽ chẳng đề cập đến được, chỗ ý chẳng có thể suy nghĩ nổi, vượt qua cái cảnh vẽ họa, vượt qua cái bờ cõi cân lường.

Kinh: “Chẳng lớn, chẳng phải nhỏ.

Sư Triệu nói: Lớn bao trùm trời đất, chẳng thể cho là nhỏ. Nhỏ chen vào chẳng biết, chẳng thể cho là lớn. Bậc có thể lớn có thể nhỏ ấy chỉ vì không lớn nhỏ thôi!

Kinh: “Chẳng phải thấy, chẳng phải nghe.

Sư Triệu nói: Chẳng phải sắc cho nên chẳng thấy, chẳng phải thanh cho nên chẳng nghe.

Kinh: “Chẳng phải giác, chẳng phải biết.

Sư Triệu nói: Chẳng phải hương vị, xúc cho nên chẳng phải chỗ ba căn hiểu vậy, chẳng phải pháp cho nên chẳng phải chỗ ý biết được.

Kinh: “Lìa khỏi những sự ràng buộc (kết phược).

Sư Triệu nói: Thể của vô lậu là thể dứt bặt sự trói buộc.

Kinh: “Bình đẳng với các trí, đồng đẳng với chúng sanh.

Sư Sanh nói: Há còn dung chứa cái trí, xuất ra từ các trí, tự khác lạ với chúng sanh ư?

Kinh: “Đối với các pháp, không phân biệt.

Sư Triệu nói: Bình đẳng với thật tướng của trí, đồng tánh của chúng sanh, hồn nhiên không bờ cõi, há cùng với pháp có phân biệt ư?

Kinh: “Tất cả đều không được, không mất, không ô trược, không phiền não.

Sư Triệu nói: Không được cho nên không mất, không thanh tịnh cho nên không ô trược. Thể ở ngoài sự, sao có thể buồn ư?

Kinh: “Không làm, không khởi, không sanh, không diệt.

Sư Triệu nói: Pháp thân vô vi, tuyệt dứt tạo tác, đâu có làm khiến khởi, sanh rồi lại diệt ư?

Kinh: “Không sợ, không lo, không vui, không chán, không có rồi, không sẽ có, không hiện có.

Sư Triệu nói: Pháp thân không nương gởi, bặt chỗ có trong ba đời, ba tai nạn (hỏa, thủy, phong) chẳng có thể làm lo sợ được.

Trước sau không có cái gì biến đổi được, thể đó lặng lẽ vắng bặt, ở yên, vô vi không số mạng; há chứa sự lo sợ, sự vui, sự chán nản nơi đó ư?

Kinh: “Chẳng thể lấy tất cả lời lẽ nói năng mà phân biệt, chỉ bày rõ ràng được.

Sự Sanh nói: Trọn đều dứt vậy!

Kinh: “Bạch Thế Tôn! Thân Như Lai như thế. Làm theo pháp quán đó, nhân pháp quán ấy thì gọi là chánh quán. Nếu quán khác đây thì gọi là tà quán.” Lúc ấy ngài Xá Lợi Phất hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Ông chết ở đâu mà đến sanh ra nơi này?”

Tổ Thập nói: Thấy thần đức kỳ tuyệt, thì chỗ đến ấy chắc tôn quý, cho nên hỏi cái bổn lai vậy. Ông Duy Ma Cật e người người còn cái chết sống, cho nên câu sau hỏi ngược lại để rõ ra sự không có cái chết sống.

Cũng nói rằng: Hoặc có chỗ gọi là phần sanh của ông Duy Ma Cật chưa dứt, cho nên hỏi việc sống chết đó. Dưới đáp rằng chẳng tận thiện, chẳng trưởng cái ác. Rõ ra cái phận sanh đã dứt hết vậy. Chẳng đáp thẳng vì: Một là muốn khuất phục bậc

Thanh văn, hai là chẳng muốn tự mình nói ra cái tốt đẹp của bổn lai vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật nói: “Chỗ đắc pháp của Ngài có cái chết rồi sanh ư?”

Sư Triệu nói: Hỏi ngược lại chỗ đắc, để chứng cho sự không sống chết vậy. Chỗ đắc pháp tức là pháp vô vi vô tướng; ba thừa đều dùng vô tướng mà đắc quả vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Không có cái chết rồi sanh vậy.” Ông Duy Ma Cật Nói: “Nếu các pháp không có tướng chết rồi sanh, sao ngài hỏi: Ông chết ở đâu mà đến sanh ra nơi chốn này?

Sư Triệu nói: Lấy chỗ của mình đắc, có thể biết pháp tướng, lại hỏi làm chi?

Kinh: “Ý Ngài thế nào? Ví như huyễn sư hóa ra kẻ nam người nữ, đó có phải chết rồi sanh không? Ngài Xá Lợi Phất nói: “Không có chết rồi sanh vậy.” Ông Duy Ma Cật hỏi: “Ngài há chẳng nghe Phật nói các pháp như tướng huyễn hóa ư?” Đáp rằng: “Có nghe như vậy.” Ông Duy Ma Cật nói: “Nếu tất cả các pháp như tướng huyễn hóa, sao ngài hỏi: Ông chết ở đâu mà đến sanh ra nơi chốn này?

Sư Triệu nói: Sống dường như “hóa” còn chết dường như "hóa" qua đi, vật không gì là chẳng vậy, riêng hỏi làm chi?

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Chết là tướng hủy hoại của tướng hư dối; sống là tướng tiếp nối của pháp hư dối.

Sư Triệu nói: Trước xác định tướng sống chết vậy.

Kinh: “Bồ tát tuy chết nhưng chẳng dứt mất gốc lành, tuy sống chẳng thêm điều ác.”

Tổ Thập nói: Phàm phu lúc chết thì khởi dữ dứt lành; sống thì các việc ác tăng thêm, Bồ tát thì chẳng như vậy. Lại nữa phàm phu gốc lành hết cho nên mạng dứt, tăng thêm cái ác tâm điên đảo, như vậy sau rồi thọ sanh. Bồ tát thì chẳng như thế. Pháp hóa sanh thanh tịnh, chỗ đó tùy ý cho nên không mảy may lo sợ. Ắt tuy dấu tích đó đến đi, nhưng chẳng phải gọi là chết rồi sanh vậy.

Phần trên lấy tánh Không rõ ra việc không có chết rồi sanh; nay dùng cái pháp hóa tự tại bày rõ chỗ không có sự chết rồi sanh.

Tìm nơi hai cửa thì chết rồi sanh không có sự nương bám. Nên hỏi chết rồi sanh thì trật xa đó vậy.

Kinh: Bấy giờ Phật bảo ngài Xá Lợi Phất: “Có cõi tên là Diệu Hỷ, tên hiệu của Phật là Vô Động, ông Duy Ma Cật ở nước đó chết rồi sanh qua đây.”

Sư Triệu nói: Trên trả lời không sanh. Đây là chỗ sanh ra, ứng việc mà tạm đặt tên.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất thưa: “Chưa từng có vậy! Bạch Thế Tôn! Người này chịu bỏ cõi thanh tịnh mà thích đến chỗ nhiều oán hại này ư?” Ông Duy Ma Cật nói với ngài Xá Lợi Phất: “Ý ngài thế nào? Khi ánh sáng mặt trời phóng ra hợp với bóng tối ư?” Đáp rằng: “Không, khi ánh sáng mặt trời phóng ra thì không còn tối nữa.” Ông Duy Ma Cật nói: “Mặt trời tại sao lại đi qua cõi Diêm Phù Đề?” Ngài Xá Lợi Phất trả lời: “Muốn đem ánh sáng soi chiếu để trừ tối tăm.” Ông Duy Ma Cật nói: “Bồ tát y vậy, sanh ra trong cõi Phật chẳng thanh tịnh để giáo hóa chúng sanh, chẳng cùng ngu ám chung hợp. Chỉ diệt trừ phiền não, tối tăm của chúng sanh đó thôi.”

Khi ấy đại chúng khao khát ngưỡng mong thấy cõi

Diệu Hỷ, đức Vô Động Như Lai và các hàng Bồ tát chúng Thanh văn. Đức Phật biết tất cả tâm niệm của chúng hội liền bảo ông Duy Ma Cật rằng: “Thiện nam tử! Ông hãy vì chúng hội này mà hiện cõi Diệu Hỷ, đức Vô Động Như Lai và các hàng Bồ tát chúng Thanh văn. Trong chúng đều muốn thấy.”

Tổ Thập nói: Vì kẻ chẳng tu (Tịnh quốc) và kẻ muốn vãng sanh nên hiện cõi Phật đó. Chẳng đưa đi xa, mà mang lại ấy vì muốn bày tỏ cái thần lực của ông Duy Ma Cật.

Cái việc ấy lòng vui mà ngộ sâu, cho nên bảo khiến hiện việc đó vậy.

Kinh: Khi ấy ông Duy Ma Cật lòng thầm nghĩ: “Ta sẽ chẳng dời khỏi chỗ ngồi mà tiếp lấy cõi Diệu Hỷ với núi Thiết Vi, suối, hang, sông ngòi, biển lớn, suối nguồn, các núi Tu Di và mặt trời, mặt trăng, tinh tú. Các cung điện của trời, rồng, quỷ thần, Phạm vương, cùng các hàng Bồ tát, Thanh văn, thành ấp xóm làng, trai gái lớn nhỏ; cho đến đức Vô Động Như Lai và cây bồ đề, các hoa sen mầu diệu hay khắp mười phương làm Phật sự.

Sư Triệu nói: Cúi đầu tôn kính là khó, cho nên nói đến cây bồ đề và hoa sen mầu diệu kia đều đang phát ra ánh sáng rực rỡ khắp mười phương làm Phật sự. Đức Phật cùng các vị Bồ tát hóa hiện trên hoa cũng khắp mười phương làm Phật sự. Đều là chỗ lấy mang đến được vậy.

Kinh: “Ba đường thềm báu từ cõi Diêm Phù Đề lên đến cõi trời Đao Lợi, do thềm báu này chư thiên đi xuống lễ kính đức Vô Động Như Lai, nghe thọ kinh pháp.

Sư Triệu nói: Cõi dục, cõi trời quả báo thông lưu, chân có thể bước trên chốn hư không. Nhưng cõi này dùng thềm cấp nghiêm sức bằng báu vật làm đường đi, cho nên cùng nhau qua lại vậy.

Kinh: “Người trong cõi Diêm Phù Đề cũng bước trên thềm báu đó mà lên đến cung trời Đao Lợi ra mắt chư Thiên kia.

Sư Triệu nói: Cõi trang nghiêm thanh tịnh là chỗ tập họp của phước đức. Quả báo của người với trời khác nhau chưa mấy cho nên cùng đường qua lại có sự giao thiệp, ngao du vui vẻ.

Kinh: “Cõi Diệu Hỷ thành tựu vô lượng công đức như thế, trên đến tầng trời A ca ni tra (sắc cứu cánh) dưới đến đáy nước. Ta dùng tay phải bứt ra như bánh xe của thợ làm đồ gốm.

Tổ Thập nói: Bản tiếng Phạn nói rằng: Như bứt lấy miếng đất bùn, nay nói như là bánh xe của thợ làm đồ gốm để chỉ rõ chỗ bứt lìa thuộc trung ương, như bánh xe làm đồ gốm, dưới không chấm đất, bốn phía lìa tuyệt nhau vậy.

Kinh: “Đưa vào cõi này, dường như cầm vòng hoa đưa cho tất cả chúng xem.” Thầm nghĩ như vậy rồi, ông liền nhập tam muội hiện sức thần thông.

Sư Triệu nói: Nặng vì rễ yếu, yên vững là vì người xao động, không phải sức mạnh của Tam muội thì không thể vận dụng cái động chuyển của thần túc.

Kinh: Dùng tay phải bứt lấy cõi Diệu Hỷ đặt vào cõi Ta Bà này, nơi cõi đó các Bồ tát, chúng Thanh văn, cùng các người trời có thần thông đều cất tiếng thưa rằng: “Kính bạch Thế

Tôn! Ai đem chúng con đi, xin Thế Tôn cứu giúp che chở cho.”

Sư Triệu nói: Bậc Bồ tát đại thông, chỗ thấy điềm biến đổi lại khác hẳn, vì chúng mà hỏi thôi. Còn lại các hàng người trời thì chưa tận hiểu nên hỏi. Lòng e sợ chưa dứt hết cho nên xin cứu giúp che chở.

Kinh: Đức Phật Vô Động nói: “Chẳng phải ta làm, đó là thần lực của ông Duy Ma Cật làm ra.” Ngoài ra những người chưa có thần thông thì chẳng hiểu biết rằng mình đến đâu cả.

Cõi Diệu Hỷ tuy vào cõi Ta Bà này mà chẳng thêm bớt, cõi Ta Bà này cũng chẳng chật hẹp, y nguyên như trước không khác lạ.

Bấy giờ Phật Thích Ca Mâu Ni bảo đại chúng rằng: “Các ông hãy xem cõi Diệu Hỷ, đức Vô Động Như Lai; nước đó trang nghiêm tốt đẹp; các Bồ tát hạnh thanh tịnh, hàng đệ tử trong trắng.” Đại chúng thưa rằng: “Thưa, đã thấy.” Đức Phật bảo: “Các Bồ tát muốn được cõi Phật thanh tịnh như thế, phải học cái đạo của đức Vô Động Như Lai đã làm.” Khi hiện ra cõi Diệu Hỷ này, cõi Ta Bà có mười bốn na do tha người phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, đều nguyện xin sanh qua cõi Phật Diệu Hỷ. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni liền thọ ký cho rằng: Sẽ được sanh qua nước kia.

Khi ấy cõi Diệu Hỷ, nơi cõi Ta Bà này làm những việc lợi ích xong rồi, liền trở về chỗ cũ, đại chúng đều thấy. Phật bảo ông Xá Lợi Phất: “Ông thấy cõi Diệu Hỷ và đức Phật Vô Động chăng?” Đáp rằng: “Thưa, đã thấy. Bạch Thế Tôn! Nguyện khiến cho tất cả chúng sanh được cõi thanh tịnh như đức Phật Vô Động và được sức thần thông như ông Duy Ma Cật. Bạch Thế Tôn! Chúng con được nhiều lợi lành, được ra mắt người như vậy, thân cận cúng dường. Còn những chúng sanh hoặc hiện tại đây, hoặc sau khi Phật diệt độ mà nghe kinh này cũng được lợi lành. Huống lại nghe rồi tin hiểu, thọ trì, đọc tụng, giải nói, đúng như pháp tu hành. Như có người tay cầm được kinh điển này thì liền đã được kho tàng pháp bảo. Như có người đọc tụng, giải thích nghĩa lý kinh này y lời giảng nói tu hành thời được chư Phật hộ niệm.

Sư Triệu nói: Hành ứng bên trong, hộ niệm bên ngoài cảm xúc về cái lý am hiểu thấu đáo sâu xa. Đứng vào hạng số (người được Phật hộ niệm) tự nhiên ấy vậy.

Kinh: “Những ai cúng dường cho người ấy, phải biết là cúng dường lên Phật vậy.

Sư Triệu nói: Người ấy tức là người được Phật hộ niệm.

Kinh: “Người nào sao chép, gìn giữ kinh này, phải biết trong nhà đó có Như Lai. Như nghe kinh này mà hay thuận lòng vui vẻ người đó chắc mau đến bậc “nhất thiết trí”. Nếu hay tin hiểu kinh này, cho đến một bài kệ bốn câu, giải nói cho người khác nghe, phải biết người đó được thọ ký quả vô thượng chánh đẳng chánh giác”.