Kinh Duy Ma Cật Chú Giải

Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết Chú Tự

Kinh Duy Ma Cật Bất Khả Tư Nghị (Kinh Duy Ma Cật Chẳng Thể Nghĩ Bàn) là bộ kinh nói về chỗ tuyệt diệu vô cùng huyền vi biến hóa tận tột. Chỗ đó sâu thẳm huyền vi, không thể dùng lời lẽ hình tướng mà đo lường được. Đạo vượt tam không, kẻ nhị thừa không thể nghĩ bàn tới; siêu xuất quần sanh, sô' lượng, tuyệt cái cảnh hữu tâm. Nhỏ nhiệm, lớn lao, vô vi mà không gì chẳng làm. Vì chẳng biết chỗ “Nhiên” ấy mà có thể “Nhiên” cho nên chẳng thể nghĩ bàn vậy.

Vì sao? Vì Thánh trí vô tri cho nên soi chiếu khắp muôn vật Pháp thân không hình không tượng mà ứng hợp mọi hình. Âm vận không lời lẽ mà trang trải khắp kinh sách huyền nhiệm. “Quyền” mà không mưu trí nhưng động thì hợp việc, cho nên có thể cứu độ khắp phương, khai vật thành việc, lợi khắp thiên hạ.

Nơi ta thì vô vi nên cái thấy được cảm chiếu nhân dó gọi là trí. Quán vật để ứng hình thì gọi đó là thân. Đạo đem huyền nhiệm khắp kinh sách tùy nơi nên gọi đó là lời. Thấy biến động mà ứng hợp gọi là quyền. Chỗ chí cực của Đạo há có thể dùng hình tượng, lời lẽ, quyền trí mà bàn được ư?.

Nhưng giấc ngủ của quần sanh đã lâu dài, chẳng dùng lời lẽ thì không sao hiểu nổi. Đạo chẳng chuyển vận một mình, rộng mở do người. Do đó đức Như Lai mới bảo đức Văn Thù đến nơi phương khác mời đức Duy Ma Cật ở quốc độ khác tụ tập nơi thành Tỳ Da Ly để cùng rộng mở đạo này. Đó là chỗ kinh này muốn nói rõ.

Muôn hạnh phải lấy trí làm chủ, gốc cây đức phải dùng lục độ làm rễ. Tế độ kẻ mê mờ, lầm lạc phải dùng từ bi làm đầu. Nói cái cực diệu tông yếu ắt dùng chẳng hai làm cửa. Do đó muôn lời nói đều lấy bất tư nghị (chẳng thể nghĩ bàn) làm gốc.

Chỗ mượn tòa ngồi nơi Đăng Vương Phật, thỉnh cơm nơi Hương Quốc, tay tiếp cõi Đại Thiên, nhà bao trùm trời đất đều là dấu tích của bất tư nghị vậy.

Nhưng cửa quan khó mở nên thánh ứng chẳng đồng. Không có gốc thì không lấy gì làm dấu tích. Không có dấu tích thì không lấy gì để hiển gốc. Gốc, tích tuy khác nhưng chỉ một bất tư nghị thôi.

Cho nên chiếu cho kẻ Thị giả lấy mục đích làm tên kinh.

Vua nhà Đại Tần tinh thần khác hẳn hơn đời, riêng ngộ huyền tâm hoằng hóa để an trị thì trên vạn cơ mưu, cho nên chấn hưng đạo giáo hóa đã hơn ngàn năm nay. Nhiều phen tìm những kinh điển quý báu để làm cái nhà trú ngụ cho tâm thần, nhưng chỗ xuất phát ở Thiên Trúc thì quá xa, ngại lý bị ứ trệ nơi văn tự, lại e chỗ tông chỉ huyền diệu bị sai sót nơi người dịch. Kinh này do kẻ môn đồ ở Bắc Thiên Trúc chuyển qua hiện vẫn còn, nên đời Hoàng Thỉ năm thứ Tám chiếu sai Đại tướng quân Thường Sơn Công, Hữu tướng quân An Thành Hầu, cùng với Sa môn của Nghĩa Học thiền sư hơn một ngàn hai trăm người tại chùa Đại Tự nơi Trường An mời Pháp Sư La Thập dịch lại bản chánh. Lấy cái độ lượng cao kiến hơn đời của đức Sư Thập để thấu xét cảnh chân thật của tâm. Ngài La Thập đã tận tột trong cảnh, lại rành rẽ tiếng bản xứ, tay cầm bản chữ Phạn miệng đọc dịch. Kẻ đạo người tục đều kính nể. Mỗi câu đều đọc đi đọc lại, sữa chữa kỹ càng, gắng sức cho còn thánh ý.

Lời văn giản dị mà trực chỉ, theo yếu lý thuận xuôi mà nêu bày, lời lẽ cao xa tinh vi hiển rõ cái “Nhiên”.

Tôi được dự thính một thời gian ngắn, tuy chỗ suy xét chưa được sâu xa, nhưng cũng hiểu được thô sơ văn ý, nên thuận theo chỗ nghe mà chú giải, lược ghi thành lời, thuật lại chứ không phải tự làm để bậc quân tử đời sau được cùng nghe vậy.

Kinh Duy Ma Cật Chú Giải

Tổ Thập nói: Chữ Duy Ma Cật nhà Tần dịch là Tịnh Danh, tức là một trong năm trăm vị đồng tử từ quốc độ Diệu Hỷ đến ngao du tại cõi này. Đã trọn vẹn chỗ hiển bày, sắp trở về đất nước mình nên muốn bày rõ cái đức thanh tịnh để nhuần nhã sanh linh. Lúc bày dấu cho hiểu, phải có nguyên do. Cho nên khiến bạn đồng chí đến nơi Phật, nhưng riêng mình chẳng đi. Một mình chẳng đi, ắt biết bệnh mình vậy. Lấy đâu mà biết? Năm trăm bạn đồng chí cùng nhau vâng theo Đại đạo, đến chỗ nung đức trau lành, động tịnh đều tròn; nay vì cái hội nơi Tịnh quốc, vì cái nghiệp lớn ấy mà chẳng cùng nhau cất bước, hiện bày ra có bệnh. Có bệnh cho nên có cái cơ hội viếng bệnh. Cái hội viếng bệnh do sự nhóm họp trong Tịnh quốc mà ra. Sự nhóm họp trong Tịnh quốc do ở phương tiện của ông Tịnh Danh mà có. Vậy kinh này từ đầu chí cuối đều do theo đó mà giảng giải.

Như xem xét về chỗ giảng nói thì chư Thánh công đức đồng đều. Về gốc gác mà truy ra thì công bởi ông Tịnh Danh. Vì nguyên do ấy cho nên gọi là “Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết.”

Sư Triệu nói: Chữ Kinh ấy nghĩa thường vậy. Xưa, nay tuy khác nhưng đạo giác chẳng đổi. Đám tà chẳng thể ngăn trở, chư Thánh chẳng thể khác, cho nên gọi là thường vậy.

Kinh: Một tên nữa là “Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát.”

Sư Triệu nói: Nhặt nhiệm, tít mù, uẩn áo, sâu thẳm. Kẻ nhị thừa chẳng dò thấu, chẳng nghĩ bàn nổi, mặc sức tung hoành chẳng trở ngại, lụy trần chẳng câu thúc, giải thoát vậy. Kinh này bắt đầu từ Tịnh Độ, chấm dứt ở pháp cúng dường. Chỗ tỏ bày tuy khác nhưng chỉ có một lý “Bất khả tư nghị giải thoát.” Cho nên tóm dùng làm tên là vậy. Trước lấy ở người đặt tên kinh. Đây lấy pháp đặt tên kinh. Dùng pháp đặt tên kinh chẳng qua là chỗ nêu lên, chỉ bày cái yếu lý trở về. Do lấy người đặt tên kinh chẳng qua do bởi người rộng mở cái đạo ấy.

Phẩm Phật Quốc

Tổ Thập nói: Đầu đuôi của kinh đều do nơi Tịnh quốc cho nên dùng Phật quốc bao trùm nơi đầu kinh vậy.

Kinh: Như thế

Sư Triệu nói: Như thị, lời tin thuận, phàm tin ắt chỗ nói đều thuận lý. Lý thuận tất người tu dùng nên đạo. Kinh không bó buộc, chẳng tin thì chẳng trao, cho nên lập lời nói như vậy.

Kinh: tôi nghe

Tổ Thập nói: Nếu chẳng nói: "nghe", ắt là ta tự có pháp. Ta tự có pháp thì lòng có chỗ chấp. Lòng còn chỗ chấp ắt cãi cọ rắc rối phải dấy lên. Nếu nói: "nghe", ắt ta không có pháp. Ta không có pháp thì không có chỗ chấp. Được, mất, phải, quấy vốn nơi chỗ nghe. Ta đã không chấp thì kẻ khác cũng không tranh giành. Chẳng chấp chẳng tranh thì cãi cọ do chỗ nào sanh ra. Do đó kinh này xưng "Tôi nghe như thế".

Kinh: Một thời,

Tổ Thập nói: Thời nói kinh vậy.

Kinh: Phật ở trong thành Tỳ Da Ly.

Tổ Thập nói: Chỗ Phật đang ở trong vậy. Chữ Tỳ nghĩa là lúa, đất là nơi hợp vậy. Da Ly là rộng lớn, trang nghiêm. Như vậy Tỳ Da Ly là chỗ đất rộng lớn, trang nghiêm.

Kinh: nơi vườn cây Am La,

Tổ Thập nói: Cây Am La. Trái giống trái đào, nhưng không phải cây đào.

Kinh: cùng tám ngàn vị Đại Tỳ kheo,

Sư Triệu nói: Tỳ kheo tiếng Tần gọi là thanh tịnh khất thực hoặc gọi là phá phiền não, hoặc là thanh tịnh trì giới. Hoặc gọi là hay làm ma khiếp sợ. Một danh từ Ấn Độ, đây nêu ra bốn nghĩa.

Tần không có chữ tương đương nên dùng y âm vậy.

Kinh: ba ngàn hai trăm vị Bồ tát,

Sư Triệu nói: Phạn âm là Bồ Đề Tát Đỏa. Bồ đề là Phật đạo.

Tát đỏa là chúng sanh có đại tâm. Có đại tâm vào Phật đạo nên gọi là Bồ Đề Tát Đỏa. Dịch tóm gọn nên vậy.

Kinh: các vị hiểu biết nói trên.

Sư Triệu nói: Bậc Đại sĩ hành xử dường như mặt trời, mặt trăng mọc cao trên trời. Bậc có mắt ai chẳng hiểu biết.

Kinh: Đại trí, bản hạnh trọn đều thành tựu.

Sư Triệu nói: Đại trí là Nhất Thiết Chủng Trí (trí suốt thông tất cả). Trí này lấy Lục độ Ba la mật, Lục thông, các sự tu hành làm gốc. Các vị Bồ tát đều đã sẵn đủ những điều này.

Kinh: Chỗ kiến lập của oai thần chư Phật,

Sư Triệu nói: Trời chan rưới tuy chẳng riêng tư nhưng không làm tươi được cây khô. Oai thần của chư Phật tuy khắp cùng nhưng chẳng xây dựng được kẻ không căn.

Kinh: làm hộ pháp thành thọ giữ chánh pháp,

Tổ Thập nói: Pháp thành là cái thật tướng của pháp.

Sư Triệu nói: Ngoài là thành trì hộ pháp, trong thì lãnh giữ cho bền chặt.

Kinh: hay làm sư tử rống,

Sư Triệu nói: Sư tử rống là âm thanh vô úy. Đại phàm khi nói năng diễn giải không khiếp sợ đám tà học khác thì cũng ví như khi sư tử rống, các thú khác đều khiếp phục. Như vậy sư tử rống là thuyết pháp hùng hồn hay đẹp.

Kinh: danh vang khắp mười phương.

Sư Triệu nói: Đi hết thế gian không chỗ nào là chẳng khắp.

Kinh: Chẳng đợi thỉnh cầu, các Ngài như hạn tốt giúp đỡ mọi người yên vui.

Sư Triệu nói: Bạn thật chẳng đợi mời, ví như mẹ hiền với con trẻ vậy.

Kinh: Làm hưng thịnh Tam Bảo, tiếp nối chẳng dứt tuyệt, Tổ Thập nói: Chẳng phải là bây giờ hiển minh Tam Bảo diễn giải kinh pháp đâu, mà là tích chứa công đức để tự mình thành Phật. Thành Phật mới có Pháp. Có pháp ắt có Tăng, chẳng dứt công việc trong kiếp tới. Lại còn ở trong chỗ đó mà đi dạy người. Ta đã dạy người, người lại dạy đời. Đời với ta đồng nên, Tam Bảo thịnh khắp, chúng sanh không cùng nên Tam Bảo cũng chẳng dứt vậy.

Kinh: hàng phục tất cả ma oán, chế ngự được các ngoại đạo.

Tổ Thập nói: Ma là bốn ma. Được pháp vô sanh nhẫn thì phiền não vĩnh viễn dứt cho nên hàng phục được ma dục. Được pháp thân tức rốt ráo không thân nên hàng phục được cái thân ma. Không có thân thì không có chết nên hàng phục được con ma chết. Không có ba loại ma đó thì Ba Tuần chẳng có dịp quấy được, cho nên hàng phục được Thiên ma vậy. Còn hàng phục ngoại đạo thì cũng như ông Xá Lợi Phất bàn luận với nhóm ngoại đạo bảy ngày bảy đêm, rốt cuộc thắng một cách tự nhiên đây cũng y vậy.

Kinh: Rốt ráo thanh tịnh, trọn lìa năm món ngăn che, mười điều ràng buộc.

Sư Triệu nói: Che đây là năm món che ngăn (ngũ cái). Buộc đây là mười điều ràng buộc (thập triền). Ngoài ra cũng còn có vô vàn sự ràng buộc nữa. Thân khẩu ý ba nghiệp đều thanh tịnh thì sự che, buộc chẳng còn hệ lụy vậy.

Kinh: Tâm thường an trụ vô ngại giải thoát.

Sư Triệu nói: Đây là chỗ được vô ngại giải thoát của bậc Thập trụ. Được cái giải thoát này ắt suốt thấu các pháp không trở ngại.

Cho nên nói tâm thường an trụ là vậy.

Kinh: Niệm, Định, Tổng trì, Biện tài chẳng đứt.

Sư Triệu nói: Niệm đây là chánh niệm; Định đây là chánh định; Tổng trì là nắm giữ, nắm giữ sự lành chẳng mất, nắm giữ sự ác chẳng sanh ra; không cho rơi rớt, quên mất, gọi là trì; như vậy trì có hai cách: tương ưng mà trì và không tương ưng mà trì. Biện tài là bảy thứ biện luận.

Bốn phép này là chỗ yếu dụng của bậc Đại sĩ cho nên thường chẳng dứt.

Kinh: Các hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ, sức phương tiện, không gì chẳng đầy đủ.

Tổ Thập nói: Trên nói đạo niệm chẳng dứt. Sau cùng làm cái hạnh Lục độ. Khi sáu pháp này vẹn đủ thì việc mình châu đáo. Việc mình trọn vẹn thì tới phương tiện giúp người. Muốn độ nhiều người chẳng gì bằng thần thông. Thần thông đã đủ bèn dạy dỗ chúng sanh. Thứ tự trước sau sẽ giảng nói trong phần Tịnh Quốc.

Kinh: Đạt đến vô sanh pháp nhẫn, vô sở đắc với tất cả các pháp,

Tổ Thập nói: Từ còn cái thức đến nay, chưa từng thấy pháp, nay mới được; có thể tin, có thể thọ. Nhẫn chẳng còn e sợ, yên vững chẳng chao động, cho nên gọi là nhẫn.

Kinh: đã có thể tùy thuận, mà chuyển pháp luân bất thối.

Sư Triệu nói: Đạo chẳng sanh, chẳng được, nên chẳng mất chẳng hư. Tuôn trào viên thông chẳng vướng mắc người nào như bánh xe vậy.

Chư Phật dã chuyển bánh xe pháp này. Các vị bồ tát cũng tùy thuận mà chuyển vậy.

Kinh: Khéo rõ pháp tướng, thấu rõ căn cơ của chúng sanh.

Sư Triệu nói: Các pháp đều khác tướng nhưng không tướng nào chẳng hiểu. Tướng chúng sanh tuy khác nhưng không có tướng nào chẳng rõ.

Kinh: Che trùm đại chúng, được vô sở úy.

Tổ Thập nói: Bồ tát tự có bốn pháp không sợ (tứ vô úy); chưa phải vô úy của Phật. Sợ lúc sanh ra ở nơi chẳng đầy đủ, không gì chẳng đầy đủ nên không sợ. Hay nói mà không hay làm chẳng qua cũng là sợ. Nay hay nói mà hay làm nên chẳng sợ.

Vì hay nói mà lại hay làm nên gọi là không sợ sệt chi cả.

Kinh: Các ngài dùng công đức trí huệ để trau sửa lòng mình, tướng tốt trang nghiêm, hình sắc đệ nhất.

Sư Triệu nói: Lòng dùng trí đức là nghiêm. Hình dùng tướng tốt là (trang) sức. Nghiêm tâm nên đạo tiến, sức hình nên siêu tục.

Kinh: Bỏ trang sức tốt đẹp của người đời.

Tổ Thập nói: Chẳng cần chi, chỉ một chuỗi hột là đủ rồi.

Kinh: Danh tiếng cao xa hơn núi Tu Di.

Sư Triệu nói: Danh tiếng tự có cao thì chẳng xa. Hể xa thì chẳng tự cao, như thế mới vang khắp mười phương. Như thế mới quá hơn núi Tu Di. Cao ấy mới là cao vượt bậc vậy.

Kinh: Lòng tin bền chắc như ngọc kim cương.

Sư Triệu nói: Bậc Thất trụ trở lên, lòng tin vô sanh nên không thể hủy hoại được.

Kinh: Pháp bảo soi khắp như rưới cam lồ.

Sư Triệu nói: Ánh sáng của pháp bảo không đâu chẳng soi.

Soi vào chỗ si mê, mờ ám. Rưới không đâu là chẳng yên mát, yên mát cả sanh tử. Ví như ở biển cả có ngọc thần hay rọi ánh sáng từ tăm tối. Cũng nhân ánh sáng mà rưới cam lồ nhuần thấm sự khô khan vậy.

Kinh: Nơi chúng sanh lời lẽ tiếng tăm vi diệu hơn hết.

Sư Triệu nói: Mỗi chủng loại có một tiếng nói, âm thanh riêng. Nhưng bậc Đại sĩ đều khéo dùng nên vượt hơn tất cả.

Kinh: Các Ngài rõ thấu duyên khởi; dứt hết tà kiến có không hai bên. Chẳng còn trở lại một tập khí thừa nào nữa.

Sư Triệu nói: Thâm nhập gọi là trí rõ thâm sâu vậy. Rõ hiểu pháp từ duyên mà khởi lên, tà kiến chẳng do đâu mà sanh được. Có không hai pháp làm nhiều kẻ si mê lầm lạc. Bậc Bồ tát dứt đã lâu nên không còn tập khí nào nữa vậy.

Kinh: Diễn nói các pháp chẳng hề sợ sệt như sư tử rống.

Tổ Thập nói: Trước nói chẳng lúc nào hãi sợ. Đây nói pháp chẳng sợ. Trước nói như sư tử rống, âm vang chấn khắp nơi, đó là làm rõ oai đức của chỗ nói giảng thật pháp. Mọi người đều vâng theo như sư tử rống bầy thú đều khiếp vía vậy.

Kinh: Những lời giảng nói như sâm sét.

Sư Triệu nói: Pháp âm như sấm sét, dẫn đường mở lối, đâm chồi như sấm xuân vang động đến trăm ngàn cây cỏ vậy.

Kinh: Không thể đong lường được và cũng vượt quá sự đong lường.

Sư Triệu nói: Đã được pháp thân, vào cảnh vô vi. Tâm chẳng thể dùng trí mà tìm cho được, hình chẳng thể lấy xương thịt mà đo lường, cho nên gọi là vô lượng. Bậc Lục trụ trở xuống còn có thể đo lường được.

Kinh: Nhóm góp rất nhiều pháp báu như thầy dẫn đường trên biển (hải đạo sư).

Sư Triệu nói: Dìu dắt chúng sanh vào biển Đại thừa, nhặt lấy pháp báu ắt không khó. Cũng giống như người dẫn đường cho những nhà buôn vượt biển đi lấy được ngọc Dạ Quang.

Kinh: Hiểu thấu nghĩa mầu diệu của các pháp.

Sư Triệu nói: Đó là như thật nghĩa vậy.

Kinh: Biết rành chỗ đi đến trong sáu nẻo của chúng sanh và tâm hạnh của chúng sanh.

Sư Triệu nói: Sáu nẻo qua lại, lòng dạ tốt xấu, đều rõ biết vậy.

Kinh: Gần kề đấng Phật Tối Tôn là bậc Trí huệ tự tại, Thập lực vô úy, Thập bát bất cộng.

Tổ Thập nói: Trí huệ của Phật chẳng ai bằng, đây tạm lập thứ bậc chớ thật tướng Pháp chẳng thể so sánh được, làm gì còn có Phật với thứ bậc. Bậc Bồ tát chỉ gần thôi chớ chưa được, cho nên gọi là gần thôi vậy.

Kinh: Đã ngăn đóng tất cả nẻo dữ, nhưng hiện thân trong năm đường để hóa độ chúng sanh.

Sư Triệu nói: Pháp thân chẳng có sanh, nhưng không đâu chẳng sanh. Không có sanh cho nên đóng kín nẻo dữ. Không đâu chẳng sanh ra, cho nên hóa hiện cái thân trong năm đường vậy.

Kinh: Làm vị đại y vương khéo trị mọi bệnh của chúng sanh, cho thuốc hợp bệnh nên uống thuốc vào ai cũng khỏe.

Sư Triệu nói: Thuốc pháp khéo liệu nên gọi là Y vương.

Kinh: Thành tựu vô lượng công đức.

Sư Triệu nói: Không đức nào chẳng đầy đủ.

Kinh: Trang nghiêm thanh tịnh vô lượng cõi Phật.

Sư Triệu nói: Chúng sanh vô lượng. Sở thích chẳng giống nhau cho nên tu vô lượng Tịnh độ để ứng hợp với sở thích khác nhau của chúng sanh vậy.

Kinh: Kẻ nào được nghe danh thấy hình đều có lợi ích.

Sư Triệu nói: Pháp thân chẳng có hình vóc, tiếng tăm. Ứng ra vật nên mới có hình, thanh. Đã được thấy, nghe mà sao không có lợi ích ư?

Kinh: Tất cả việc làm của các Ngài đều không phải vô ích.

Sư Triệu nói: Công làm chẳng vô ích vậy.

Kinh: Tất cả công đức như thế đều đã hoàn toàn đầy đủ. Danh hiệu các Ngài là: Đẳng Quán Bồ tát, Bất Đẳng Quán Bồ tát, Đẳng Bất Đẳng Quán Bồ tát.

Tổ Thập nói: Đẳng Quán là Tứ vô lượng tâm của chúng sanh.

Bất Đẳng là Trí huệ phân biệt các pháp. Đẳng Bất Đẳng Quán là có đủ hai thứ này vậy,

Kinh: Định Tự Tại Vương Bồ tát. Pháp Tự Tại Vương Bồ tát. Pháp Tướng Bồ tát. Quang Tướng Bồ tát. Quang Nghiêm

Bồ tát. Đại Nghiêm Bồ tát. Bảo Tích Bồ tát. Biện Tích Bồ tát. Bảo Thủ Bồ tát. Bảo Ấn Bồ tát. Thường Cử Thủ Bồ tát.

Thường Hạ Thủ Bồ tát. Thường Thâm Bồ tát. Hỷ Căn Bồ tát.

Hỷ Vương Bồ tát. Biện Âm Bồ tát. Hư Không Tạng Bồ tát. Chấp Bảo Cự Bồ tát. Bảo Dũng Bồ tát. Bảo Kiến Bồ tát. Đế

Võng Bồ tát. Minh Võng Bồ tát. Vô Duyên Quán Bồ tát. Huệ Tích Bồ tát. Bảo Thắng Bồ tát. Thiên Vương Bồ tát. Hoại Ma Bồ tát. Diễn Đức Bồ tát. Tự Tại Vương Bồ tát. Công Đức Tướng Nghiêm Bồ tát. Sư Tử Hống Bồ tát. Lôi Âm Bồ tát. Sơn Tướng Kích Âm Bồ tát. Hương Tượng Bồ tát. Bạch Hương Tượng Bồ tát. Thường Tinh Tấn Bồ tát. Bất Hưu Tức Bồ tát. Diệu Sanh Bồ tát. Hoa Nghiêm Bồ tát. QuánThế Âm Bồ tát. Đắc Đại Thế Bồ tát. Phạm Võng Bồ tát. Bảo Trượng Bồ tát. Vô Thắng Bồ tát. Nghiêm Đệ Bồ tát. Kim Kế Bồ tát. Châu Kế Bồ tát. Di Lặc Bồ tát. Văn Thù Sư Lợi Pháp Vương Tử Bồ tát, cả thảy ba mươi hai ngàn Ngài.

Lại có mười ngàn vị Phạm Thiên Vương Thi Khí từ Tứ Thiên Hạ khác đến chỗ Phật nghe pháp.

Sư Triệu nói: Thi Khí là tên của Phạm vương. Nhà Tần dịch là Đảnh Kế vậy.

Kinh: Lại cũng có mười hai ngàn vị Thiên Đế, cũng từ bao nhiêu cõi Tứ Thiên Hạ khác đến trong pháp hội.

Sư Triệu nói: Một Quốc độ của Phật có đến trăm ức Tứ Thiên Hạ. Trong một cõi Tứ Thiên Hạ có trời Đế Thích, trời Phạm Vương. Cho nên nói: Cõi khác. Hoặc từ Quốc độ Phật nơi phương khác đến.

Tổ Thập nói: Câu “Từ cõi Tứ Thiên Hạ khác đến” ấy là để nói rõ về Phạm Thiên. Phạm Thiên có hai loại, một là Địa Thiên (trời thuộc phần dưới đất, còn nương đất), hai là trời ở cõi Không. Đế Thích ở trên đỉnh núi Tu Di, đó là Địa Thiên, làm chúa cõi đất, trông coi cõi này. Còn Phạm Vương ở cõi Không Thiên trông coi hết thảy. Đế Thích còn phải luân hồi một lần nữa tức là quả Tư đà hàm nhất lai Phạm Vương thì không trở lại nữa (tức quả A na hàm, không luân hồi lại dục giới nữa) thường lại nghe pháp, chốn đô hội thảy đều biết, nên trong kinh viết là “Chúng sở tri thức” để làm chứng vậy.

Lại nữa tất cả chúng sanh tôn trọng thờ phụng Phạm Thiên (như đạo Bà la môn) cũng đi đến nữa, nên viết nhiều người khác cũng đến vậy.

Kinh: Các vị trời có oai lực lớn nữa.

Sư Triệu nói: Ngoài Trời Phạm, Thích còn thêm các bậc Đại Thiên nữa.

Kinh: Cùng Long,

Tổ Thập nói: Rồng có hai giống, một là rồng ở đất, hai là rồng ở trên không vậy.

Kinh: Thần,

Tổ Thập nói: Thần lãnh các quả báo lành dữ. Giống người, trời mà chẳng phải là người, trời vậy.

Kinh: Dạ Xoa,

Tổ Thập nói: Tiếng Tần dịch là quý nhân, cũng gọi là nhẹ nhàng mau mắn. Có ba thứ: một ở dưới đất, hai ở trên không, ba là ở trên trời. Dạ Xoa ở dưới đất dùng của bố thí nên không bay lên được. Dạ Xoa ở hư không nhận xe ngựa bố thí nên bay đi được. Khi Phật nói pháp, Dạ Xoa ở dưới đất rao lớn, Dạ Xoa trên không nghe. Dạ Xoa trên không rao lại, bốn Vua Trời nghe, y vậy cho đến cõi Phạm Thiên.

Kinh: Càn Thát Bà (thần tấu nhạc),

Tổ Thập nói: Thần tấu nhạc trời vậy, ở trong các núi tích tụ bảy báu. Khi trên trời muốn chơi nhạc, thì hình thể của thần này có tướng hiện ra trước, sau đó mới tấu nhạc lên trời vậy.

Kinh: A Tu La (thần chiến đấu),

Tổ Thập nói: Tiếng Tần gọi là chẳng uống rượu. Kinh Tạp

Bửu Tạng nói: Do cái nhân duyên không uống rượu mà thành. Đây thuộc Lục đạo, đàn ông xấu, đàn bà đoan chánh. Có sức mạnh oai dũng, thường đánh nhau với trời.

Kinh: Ca Hầu La (thần chim cánh vàng),

Tổ Thập nói: Đó là thần Kim Xí Điểu.

Kinh: Khẩn Na La (thần ca múa),

Tổ Thập nói: Tiếng Tần gọi là người mà chẳng phải người.

Tựa người nhưng đầu có sừng. Người thấy nên gọi như vậy. Cũng là thần ca múa của trời nhưng nhỏ không bằng Càn Thát Bà.

Kinh: Ma Hầu La Dà (thần mãng xà) đều đến trong pháp hội.

Sư Triệu nói: Ma Hầu La Dà là Thần Mãng Xà. Tám bộ trên đây đều có oai linh rất mạnh mẽ. Hay tự hóa hình nơi tòa nghe pháp vậy.

Kinh: Lại có các vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni,

Sư Triệu nói: Ni là tiếng gọi người nữ. Tám ngàn vị Tỳ kheo trên đây. Riêng gọi là người đắc đạo vậy.

Kinh: Ưu bà tắc,

Sư Triệu nói: Nghĩa là gọi nam cư sĩ.

Kinh: Ưu bà di.

Sư Triệu nói: Nghĩa là gọi nữ cư sĩ.

Kinh: Khi ấy đức Phật nói pháp cho vô lượng trăm nghìn đại chúng đang cung kính vây chung quanh Ngài. Ví như núi chúa Tu Di hiển bày nơi biển cả. Ngài ngồi yên trên tòa sư tử làm bằng các thứ báu, oai đức che trùm đại chúng.

Sư Triệu nói: Núi Tu Di chỗ ở của vua trời Đế Thích, là núi Kim Cương (tên riêng của núi Tu Di). Đời Tần dịch là Diệu Cao, ở chính giữa biển cả, từ mặt nước kế lên là ba trăm ba mươi sáu muôn dặm. Đức Như Lai ở trong Bốn Bộ đại chúng, hình dạng oai nghiêm tột vời, ánh sáng bao trùm đại chúng, dường như núi Kim Cương hiển bày như nơi biển cả vậy.

Kinh: Thuở ấy trong thành Tỳ Da Ly có người con nhà trưởng giả tên là Bảo Tích cùng với năm trăm người con các nhà trưởng giả khác đồng cầm lọng thất bảo đi đến chỗ Phật, cúi lạy dưới chân. Mỗi vị đem lọng báu của mình cùng cúng dường Phật.

Sư Triệu nói: Ông Bảo Tích cũng là pháp thân Đại Bồ tát, luôn cùng ông Tịnh Danh trợ giúp đức Như Lai mở mang Đại đạo.

Nay lại một mình đi lại chỗ Phật. Cái duyên do của sự viếng bệnh đã khởi sanh, mở cái cửa huyền diệu của bộ kinh này vậy. Ở xứ Thiên Trúc quý thắng hơn hết là dùng lọng thất bảo cúng dường Phật. Hành pháp mỗi nơi một khác.

Kinh: Do oai đức của Phật các lọng báu ấy hợp thành một

lọng trùm khắp ba ngàn đại thiên thế giới mà tướng rộng dài của các thế giới ấy đều hiện trong đó.

Sư Triệu nói: Lọng chẳng rộng mà bao trùm tám phương. Quốc độ chẳng hẹp mà hiện bày trong lọng.

Tổ Thập nói: Hiện ra sự thần biến này, có hai điều yếu lý: Một là hiện bày chỗ biến hóa nhiệm mầu không lường để tỏ rõ cái trí huệ sâu xa. Hai là ông Bảo Tích dâng lên báu vật đó ắt sẽ được cái quả quý trọng, cái chỗ thành đạo đời sau vậy. Theo nghĩa mầu nhiệm này thì cái nhân tuy nhỏ nhưng cái quả thật to lớn vậy.

Kinh: Lại nữa, các núi Tu Di, Tuyết Sơn, Mục Chân Lân

Đà, Ma Ha Mục Chân Lân Đà, Hương Sơn, Bảo Sơn, Kim Sơn, Hắc Sơn, Thiết Vi, Đại Thiết Vi; biển lớn, sông to, sông nhỏ, rạch ngòi, suối nguồn nơi cõi tam thiên đại thiên thế giới.

Tổ Thập nói: Núi Tu Di nhà Tần gọi là núi Diệu Cao. Nói về Thập Bảo Sơn thì núi Tu Di ở giữa, chín núi kia vây quanh. Bản khác nói rằng: Bày tỏ cái màu biển cả núi vàng kia là do nước biển trong sạch phát ra cái tướng chói sáng. Cái duyên tướng hiển phát ra ánh sáng vàng đều cũng như vậy.

Kinh: Cho đến mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao, thiên cung, long cung, cung của các vị Tôn Thần đều hiện ra trong cái lọng báu này.

Sư Triệu nói: Đó là thế giới của Phật vậy.

Kinh: Lại còn mười phương chư Phật, chư Phật đang

thuyết pháp cũng hiện trong cái lọng báu ấy.

Sư Triệu nói: sắp hiện ra quốc độ của chư Phật chỗ đẹp đẽ chẳng giống nhau, cho nên hiện mười phương vậy. Các vị trưởng giả tử đều phát đạo tâm đã lâu, nhưng chưa tu Tịnh Độ, nên muốn lại cúng dường, phát chí mở bày Tịnh Độ, cho nên Phật nhân đó mà bày hiện trong lọng.

Kinh: Khi ấy, tất cả đại chúng thấy thần lực của Phật đều khen ngợi việc chưa từng có như vậy, chấp tay làm lễ, chiêm ngưỡng tôn nhan Phật không hề chớp mắt.

Tổ Thập nói: Tin, vui ở trong, tướng hiện ra ngoài vậy.

Kinh: Trưởng giả tử Bảo Tích liền ở trước Phật nói bài kệ khen ngợi rằng.

Tổ Thập nói: Trước dùng sức mình cúng dường. Bây giờ lấy tâm miệng cúng dường. Trên là lấy tiền của cúng dường. Nay dùng pháp cúng dường. Lại nữa đại chúng tuy thấy biến hiện, nhưng chưa biết cái nguyên do của sự biến hiện. Muốn cho hiểu rõ cái

Tông yếu ngay đây, tin và vui lại càng thâm thúy nên dùng kệ khen ngợi vậy.

Kinh: Mắt trong, dài rộng như sen xanh.

Sư Triệu nói: Thân thể thì mắt quan trọng hơn hết, nên về tướng mạo trước ngợi khen mắt là vậy. Ở Thiên Trúc có loài sen xanh, cánh nó dài mà rộng; xanh trắng rõ rệt, giống như mắt của

Phật nên dùng đó để so sánh vậy.

Kinh: Tâm tịnh, siêu tột các thiền định.

Sư Triệu nói: về hình dạng thì mắt quan trọng hơn hết. Chủ tể của đức ấy là tâm. Cho nên nêu lên ngay đầu bài tụng biển thiền định sâu thẳm, không bờ bến. Nếu không phải cái chân tâm thanh tịnh của Như Lai thì chẳng thể nào siêu tột được.

Kinh: Hằng chứa tịnh nghiệp nói không cùng.

Sư Triệu nói: Do vô số kiếp chứa ba tịnh nghiệp nên gọi là nói không cùng vậy.

Kinh: Dùng tịch độ chúng nên cúi lạy.

Sư Triệu nói: Chữ tịch là vô vi tịch diệt vậy.

Kinh: Đã thấy Đại Thánh dùng thần biến.

Khắp hiện mười phương vô lượng cõi.

Trong đó chư Phật diễn nói pháp.

Ngay đây tất cả đều nghe thấy.

Sư Triệu nói: Đã thấy thần biến ở chỗ hợp lọng, chẳng thể đo lường nổi rồi. Huống chi trong lọng lại hiện bày quốc độ của chư

Phật khắp mười phương, cùng các vị Phật đang nói pháp nơi cõi Ta Bà, tất cả chúng hội đều nghe thấy. Đó là sự ít có vậy.

Kinh: Pháp vương, pháp lực vượt quần sanh.

Thường dùng kho pháp thí tất cả.

Sư Triệu nói: Vua phàm thì dùng sức phàm để giúp dân, do đó nên chỉ chan rưới trong một nước. Bậc vua pháp dùng sức pháp mà độ chúng nên đạo cứu độ không bờ cõi.

Kinh: Hay khéo phân biệt các pháp tướng.

Sư Triệu nói: Các pháp tướng khác nhau hay khéo phân biệt rõ rệt. Từ đây xuống đến câu "Các nghiệp lành dữ cũng chẳng mất" là ca ngợi sự bố thí pháp.

Kinh: Trong đệ nhất nghĩa mà chẳng động.

Sư Triệu nói: Đệ nhất nghĩa là nhất tướng của pháp. Tuy vẫn phân riêng rành rẽ cái tướng khác nhau của các pháp nhưng chẳng trái với Nhất tướng. Cái khéo léo của Pháp Vương đây là cái đạo chẳng thay đổi. Động là trái vậy.

Kinh: Đã được tự tại cùng các pháp.

Cho nên đảnh lễ Pháp Vương này.

Sư Triệu nói: Vua phàm tục tự tại với nhân dân. Vua pháp tự tại với pháp. Pháp không có định tướng, tùy nơi mà biện biệt. Vì chỗ khác nên biện biệt khác nhau nhưng chẳng nghịch lại chỗ giống nhau. Vì chỗ giống nhau nên biện biệt giống nhau nhưng chẳng nghịch lại chỗ khác. Giống, khác, biện biệt riêng khác nhưng đều thích hợp với pháp tướng cho nên được tự tại.

Kinh: Thuyết pháp chẳng Có cũng chẳng Không.

Sư Triệu nói: Muốn nói là có thì có chẳng tự sanh. Muốn nói là không thì hội duyên mới nên hình, hợp thành hình tượng chẳng thể gọi là không. Như vậy chẳng phải không thì cũng chẳng phải gọi là có. Vả lại có cái có nên mới có cái không. Không có cái có thì sao có cái không? Có cái không nên mới có cái có. Chẳng có cái không thì sao có cái có. Cho nên tự có thì chẳng phải có. Tự không thì chẳng phải không. Đó là cái chánh thuyết của Pháp Vương vậy.

Kinh: Vì do nhân duyên các pháp sanh.

Sư Triệu nói: Có cũng chẳng vì duyên, không cũng chẳng do duyên. Vì pháp chẳng phải có không, cho nên do nhân duyên mà pháp sanh ra. Trong Luận nói: Pháp theo duyên nên chẳng có, duyên khởi lên nên chẳng không.

Kinh: Không ngã, không tạo, không thọ giả.

Sư Triệu nói: Các pháp đều từ duyên sanh ra. Không thật có chủ tể riêng. Cho nên không có ngã, nếu có ngã sẽ tạo nên thiện ác họa phước. Pháp đã chẳng có ngã cho nên chẳng tạo, chẳng có kẻ thọ giả.

Kinh: Các nghiệp lành dữ cũng chẳng mất.

Sư Triệu nói: Nếu không tạo tất không lãnh chịu, ứng với làm lành thì được phước, làm dữ thì bị tai họa. Tâm thức của chúng sanh tiếp nối nên xấu tốt do đó dấy lên, đường báo ứng nhân quả xoay vần qua lại. Cũng như tiếng hòa thì âm thuận, hình ngay thì bóng thẳng. Đây là lý tự nhiên, không sai phân ly. Sao còn mượn cái ngã giả tạo làm chủ vậy?

Kinh: Trước tiên hàng ma nơi Phật thụ.

Sư Triệu nói: Cái sức mạnh chế trị của đạo quân ma sao cự nổi. Từ đây về sau cho đến chỗ "lễ Pháp hải" là ca ngợi chỗ công đức ban đầu của Như Lai vậy.

Kinh: Được cam lồ diệt, đạo giác thành.

Tổ Thập nói: Trong bản tiếng Phạn nói tịch diệt cam lồ. Tịch diệt cam lồ tức là Thật tướng pháp.

Sư Triệu nói: Cái đạo của đức Đại Giác lặng dứt không hình tướng, mùi vị cực kỳ thấm nhuần, dường như cam lồ. Nơi cây bồ đề trước hàng phục ngoại ma, sau mới thành cái đạo đại giác cam lồ tịch diệt.

Từ đó chỗ nội ma kết tập cũng đời đời dứt tận.

Kinh: Đã không tâm, ý, không thọ, hành.

Sư Triệu nói: Tâm là sao? Nhiễm cho nên sanh. Thọ là gì? Khổ vui là hành. Bậc chí nhân hiểu sâu xa cái chân thể tịch diệt, làm rỗng không sự ôm bám, tuy lại rọi soi muôn pháp nhưng tâm chưa từng khổ, vui; tuy trải qua nhưng lòng chẳng thọ nhận. Ta, vật đời đời lặng lẽ, đâu phải cái tâm thọ nhận mà được đâu. Thọ nhận có ba thứ: thọ khổ, thọ vui, thọ cái chẳng khổ chẳng vui.

Kinh: Mà dẹp tan hết các ngoại đạo.

Sư Triệu nói: Vô tâm mà hàng phục vật, thế nên chẳng vật nào chẳng phục.

Kinh: Ba lần chuyển pháp cõi Đại Thiên.

Sư Triệu nói: Bắt đầu nơi vườn Lộc Uyển vì nhóm Câu Lân.

Ba lần chuyển xe pháp Tứ Đế trong cõi Đại Thiên Thế Giới.

Kinh: Pháp ấy xưa nay hằng thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Pháp luân thường tịnh, như hư không. Tuy xưa nay không giống nhau vì thời gian thay đổi, phong tục biến dịch.

Nhưng Phật Phật vẫn trao nhau, đạo chẳng sai khác, thay đổi vậy. Kinh: Trời người đắc đạo làm chứng cớ.

Sư Triệu nói: Ban đầu chuyển pháp luân nhóm Câu Lân năm người, tám chục ngàn chư Thiên đắc đạo. Đây là bằng cớ tỏ rõ chỗ hằng thanh tịnh vậy.

Kinh: Tam Bảo từ đấy hiện thế gian.

Sư Triệu nói: Đạo giác đã thành: Phật Bảo vậy. Pháp luân đã chuyển: Pháp Bảo vậy, Năm người đi tu thành đạo: Tăng Bảo vậy.

Từ đấy để nói lúc ban đầu này.

Kinh: Dùng diệu pháp này độ chúng sanh.

Thọ rồi chẳng sụt, thường Tịch Nhiên.

Sư Triệu nói: Chín mươi sáu ngoại đạo. Bậc cao lìa được sự phiền não, sanh về cõi vô sắc thiên. Nhưng vì không phải là chánh đạo nên còn sa vào ba nẻo. Phật dùng Tứ Diệu Đế tế độ chúng sanh cả ba thừa. Chẳng ai lãnh chịu rồi mà còn sa vào đường sanh tử, cho nên nói một phen thọ rồi chẳng lui sụt là vậy. Đời đời rốt ráo vô vi nên thường vắng lặng là vậy.

Kinh: Đại Y Vương độ lão, bệnh, tử.

Sự Triệu nói: Sanh, lão, bệnh, tử mà điều lo sợ hơn cả. Cứu độ bằng pháp dược, cho nên là đấng Đại Y Vương vậy.

Kinh: Nay lễ Pháp hải đức vô biên.

Sư Triệu nói: Pháp luân sâu rộng chẳng thể đo lường. Biển pháp nhuần khắp chốn, cho nên đức cũng không cùng vậy.

Kinh: Chê khen chẳng động như Tu Di.

Sư Triệu nói: Được, mất; vinh, nhục; khen, chê, vui, khổ hại.

Tám pháp như gió thổi chẳng rung động đức Như Lai. Dường như bốn phía gió thổi vào núi Tu Di.

Kinh: Lòng từ bình đẳng khắp lành dữ.

Sư Triệu nói: Hạ tay xuống chẳng buồn, nâng tay chẳng mừng. Lòng từ trùm khắp chẳng hai.

Kinh: Tâm hạnh bình đẳng như hư không.

Sư Triệu nói: Có tâm ắt có giới hạn, có giới hạn tất chẳng trải khắp được. Vì thánh tâm vô tâm cho nên bình đẳng như hư không vậy.

Kinh: Nghe đấng Nhân Bảo ai chẳng kính.

Sư Triệu nói: Tại trời là vị Thiên Bảo. Tại người là vị Nhân Bảo. Báu đây là báu của Thiên Nhân. Trời với người cũng chẳng khác. Nên tất cả đều kính vâng đấng Thế Tôn vậy.

Kinh: Nay dâng Thế Tôn lọng nhỏ này.

Ở trong bày lộ cõi Tam Thiên.

Cung điện các vị, Trời, Rồng, Thần.

Càn Thát Bà cho đến Dạ Xoa.

Mọi vật thế gian đều thấy rõ.

Phật từ bi hiện biến hóa này.

Tổ Thập nói: Tự chỗ vui dâng hiến nhỏ mọn mà được chỗ thấy hóa ra lớn lao.

Sư Triệu nói: Chỗ dâng cúng rất nhỏ bé, chỗ thấy rất rộng rãi.

Đây là lòng thương tưởng của đức Như Lai nên biến hóa ra vậy.

Thập Lực là xưng tán cái danh hiệu riêng khác của các vị Như Lai, có đủ mười lực. Cho nên dùng làm tên. Ngoài danh hiệu Thập Lực này cũng còn các danh hiệu tôn xưng khác nữa.

Kinh: Thấy việc ít có, chúng khen ngợi.

Nay con lạy đấng Tam Giới Tôn.

Sư Triệu nói: Thấy các điềm lành ở trong lọng.

Kinh: Đại Thánh Pháp Vương chỗ chúng nương.

Tịnh tâm thấy Phật ai chẳng vui.

Đều thấy Thế Tôn ở trước mặt.

Sư Triệu nói: Pháp thân ứng hiện tròn vẹn khắp. Dường như trăng giữa trời, ảnh hiện trong đáy nước.

Kinh: Đó là thần lực pháp bất cộng.

Sư Triệu nói: Chẳng cùng pháp bất cộng cửa kẻ nhị thừa.

Kinh: Phật dùng một âm diễn nói pháp.

Chúng sanh tùy loại thảy được hiểu.

Đều cho Thế Tôn giống tiếng mình.

Đó là thần lực pháp bất cộng.

Sư Triệu nói: Một âm mầu nhiệm mỗi loài một hiểu khác nhau.

Kinh: Phật dùng một âm diễn nói pháp.

Chúng sanh mỗi mỗi tùy chỗ hiểu.

Khắp được thọ, hành mà ích lợi.

Đó là thần lực pháp bất cộng.

Sư Triệu nói: Phật dùng một âm nói một pháp; chúng sanh mỗi mỗi tùy chỗ ưa thích mà nhận hiểu, ưa bố thí thì nghe việc bố thí, ưa giới luật thì nghe giới luật, mỗi người nhận mỗi khác, hành mỗi khác, mà thâu hoạch cái ích lợi mỗi khác đó. Ở trên là một âm mỗi mỗi thích hợp, đây là một pháp mà mỗi mỗi thọ nhận khác nhau.

Kinh: Phật dùng một âm diễn nói pháp.

Có người kinh sợ có người vui.

Có kẻ dứt nghi hoặc nhàm chán.

Đó là thần lực pháp bất cộng.

Sư Triệu nói: Chúng sanh nghe khổ báo thì lo sợ. Nghe diệu quả thì vui mừng. Nghe sự chẳng sạch thì nhàm chán. Nghe pháp tướng thì dứt nghi nan. Chẳng biết một âm nào diễn nói mà sao vui sợ cùng nhau phát sanh. Đây đâu phải chỗ kẻ nhị thừa cùng chung được.

Kinh: Lễ đấng Phật lực đại tinh tấn.

Sư Triệu nói: Sau đây mỗi mỗi ca ngợi Phật lực để lòng cung kính.

Kinh: Lễ đấng đã được không chỗ sợ.

Sư Triệu nói: Tứ vô úy vậy.

Kinh: Lễ đấng trụ nơi pháp bất cộng.

Sư Triệu nói: Mười tám pháp bất cộng vậy.

Kinh: Lễ đấng đạo sư của muôn loài.

Lễ đấng dứt lìa mọi trói buộc.

Lễ đấng đã qua bờ bên kia.

Sư Triệu nói: Bờ kia là bờ Niết bàn vậy. Niết bàn kia đâu có bờ bến chi. Do cho là đây khác với kia mà tạm mượn gọi vậy thôi.

Kinh: Lễ đấng cứu vớt mọi thế gian.

Lễ đấng trọn lìa đường sanh tử.

Biết hết chúng sanh tướng đến đi.

Sư Triệu nói: Hình trạng chúng sanh đi đến trong sáu nẻo.

Tâm giong ruổi chỗ thị phi. Biết rõ hết vậy.

Kinh: Khéo nơi các pháp được giải thoát.

Sư Triệu nói: Ta đeo đuổi các pháp nên các pháp ràng buộc ta, lòng ta không đắm mê ắt muôn vàn trói buộc liền mở.

Kinh: Chẳng nhiễm thế gian như hoa sen.

Thường khéo vào nơi hạnh không tịch.

Sư Triệu nói: Ra vào tự tại, mà chẳng trái với tịch diệt. Cho nên "thường khéo vào" vậy.

Kinh: Thấu các pháp tướng không ngăn ngại.

Sư Triệu nói: Muôn pháp huyền ảo u thâm, ai rõ các bến bờ, chỉ có Phật vô ngại nên xưng là "thấu".

Kinh: Lễ đấng Như Không không chỗ nương.

Sư Triệu nói: Lòng của bậc Thánh chẳng nương gởi vào đâu, dường chốn trống không không nương dựa.

Kinh: Lúc ấy, trưởng giả tử Bảo Tích nói kệ tán thán xong, bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, năm trăm vị trưởng giả tử này đều đã phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác rồi; nguyện nghe chỗ đắc cõi Phật thanh tịnh.

Sư Triệu nói: A nậu đa la, Tần dịch là Vô thượng. Tam miệu Tam Bồ đề, Tần dịch là Chánh biến tri (khắp biết chân chánh). Đạo chẳng có gì cao hơn là Vô thượng. Phàm đạo chân chánh thì chẳng pháp nào không biết đó là Chánh Biến Tri. Các trưởng giả tử đã phát tâm vô thượng lâu rồi, nhưng chưa tu pháp Tịnh Độ. Chỗ ông Bảo Tích cùng bằng hữu đi đến, Đức Như Lai biến hiện trong lọng đều là khêu mở manh mối vậy. Trong lọng đã thấy cõi thanh tịnh của chư Phật. Chỗ tốt đẹp khác nhau, lòng dạ gom về sự tôn kính, cho nên cầu nghe chỗ Phật được cõi thanh tịnh cùng sự tốt đẹp riêng khác vậy.

Kinh: “Cầu xin Thế Tôn dạy cho cái hạnh của các Bồ tát tu pháp Tịnh Độ.”

Sư Triệu nói: Quốc độ sở dĩ thanh tịnh chẳng phải do trang điểm, chưng diện mà được; thanh tịnh ấy là do ở cái hạnh. Cho nên thỉnh nói cái hạnh tu vậy. Hạnh tu ắt thuộc chỗ học tập, cho nên hỏi đây là hỏi về Bồ tát hạnh. Đó là cái vi diệu của Như Lai biến hiện ra trong lọng. Nhóm Bảo Tích vốn vì ý đó mà cùng nhau đi đến vậy.

Kinh: Phật nói: “Lành thay Bảo Tích! Ông đã vì chư Bồ tát mà hỏi Như Lai hạnh tu Tịnh Độ. Hãy nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ nhớ lấy, ta sẽ vì các ông mà giảng nói.” Lúc ấy, ông Bảo Tích cùng năm trăm vị trưởng giả tử vâng lời Phật dạy lắng nghe. Phật nói: “Này Bảo Tích! Tất cả chúng sanh là cõi Phật của Bồ tát.

Sư Triệu nói: Bậc Chí nhân rỗng lặng không hình tượng, ứng vật cho nên ra trạng tướng; hình tướng vô thường, huống chi quốc độ mà còn hoài sao? Nhưng chúng sanh muôn mối, hành nghiệp chẳng đồng. Vì cái biến hóa khác lạ đó cho nên báo ứng cũng chẳng cùng một cách.

Bởi lẽ ấy nên thanh tịnh ứng hợp với ngọc báu. Nhơ uế ứng hợp với đá sỏi. Tốt xấu từ đó sanh ra. Nơi ta vô định, cái cõi vô định ấy mới là quốc độ chân thật. Như vậy sự nhơ sạch của quốc độ là do chúng sanh. Cho nên nói tất cả chúng sanh là cõi Phật của Bồ tát hoặc quốc độ nhơ sạch là do chúng sanh vậy.

Như thế quốc độ báo ứng của chúng sanh chẳng phải là cõi của Như Lai. Trong lọng cũng chưa hiện rõ chỗ báo ứng khác nhau của mười phương ấy, nên thử bàn luận về chỗ này.

Chỗ tu Tịnh Độ của Như Lai lấy không phương hướng nơi chốn làm thể, nhưng vì chúng sanh hành nghiệp tạp loạn nên tuy chỗ xem giống nhau mà chỗ thấy khác nhau. Vì chỗ thấy khác nhau đó nên mới sanh ra nhơ sạch.

Không có phương hướng nơi chốn nên có cái quốc độ thuần chân. Còn nhơ sạch là cái báo ứng của chúng sanh. Như vậy không phương chỗ vốn là cái quốc độ thuần chân của chư Phật. Đây đâu phải có nước riêng cõi khác gì mà phàm thánh có hai xứ, phải như vậy mới biện được lẽ sạch nhơ.

Kinh: “Vì sao như vậy? Bồ tát tùy theo chỗ giáo hóa chúng sanh mà giữ lấy cõi Phật.

Sư Triệu nói: Ở dưới giải thích về chỗ tại sao chúng sanh tức là cõi Phật. Như vậy cõi Phật là ảnh hưởng của chúng sanh. Đại phàm thân cao thì bóng dài, hình ngắn tất bóng vắn, đâu phải mặt trời mặt trăng khiến vậy ư? Hình vóc y tự nhiên vậy. Cho nên tùy theo chỗ hóa độ chúng sanh nhiều ít mà cõi Phật rộng hẹp. Như vậy cõi Phật hoặc dùng Tứ Thiên Hạ, hoặc dùng cõi Tam Thiên, hoặc cõi Hằng Sa, là đồng một cõi vậy.

Kinh: “Tùy chỗ điều phục chúng sanh mà giữ lấy cõi Phật.

Tổ Thập nói: Bổn cũ tiếng Phạn nói là Tỳ ni. Tỳ ni là khéo chữa, khéo điều phục. Khéo điều phục chúng sanh khiến bỏ dữ làm lành. Tùy chỗ bỏ dữ nhiều ít, chỗ làm thiện cạn sâu mà thành cõi ấy. Như vậy chỗ điều phục thì ý chỉ giống nhau nhưng ngôn ngữ phức tạp cho nên mới giữ theo bản gốc.

Kinh: “Tùy các chúng sanh ứng theo quốc độ nào thấu ngộ trí huệ Phật mà giữ lấy cõi Phật.

Tổ Thập nói: Lúc tạo nên Tịnh Quốc phải quán ngược lại cái tâm trong kiếp tới của chúng sanh nơi trong đời sau ứng hiện ở cõi nào mà được giải thoát. Như vậy trước phải rõ cái yếu mạnh của cõi đó qua đời tới. Sau mới cùng chúng sanh chung trợ ba nguyên nhân để lập nên quốc độ, khiến cho ai kia đến sanh vào mà gọi là tiếp, tiếp là cái kỳ hẹn đó vậy. Đây nói về Phật huệ, kế sau là Bồ tát căn, bày tỏ rõ chỗ tương lai nhận giáo hóa nông sâu vậy.

Kinh: “Tùy các chúng sanh ứng hợp với quốc độ nào phát khởi căn tánh Bồ tát mà giữ lấy cõi Phật.

Sư Triệu nói: Trước là thấu vào Phật huệ. Phật huệ là chỗ được pháp vô sanh huệ của bậc Thất địa. Bây giờ là Bồ tát căn, là Bồ đề tâm của hàng Lục địa trở xuống vậy.

Kinh: “Vì sao như thế? Bồ tát giữ lấy chỗ quốc độ thanh tịnh đều là vì lợi ích cho chúng sanh vậy.

Sư Triệu nói: Cái pháp thân vô định thì làm gì có đất nước nào? Tốt xấu đều là chuyện ở ngoài, sao lại thanh tịnh, sao lại cầm giữ? Sở dĩ giữ cái đất nước thanh tịnh ấy đều vì ai kia vậy. Cho nên tùy cái chỗ mà ứng hợp.

Kinh: “Ví như có người muốn xây cất lầu đài nơi chỗ đất trống thời tùy ý mà tạo lập không bị ngăn ngại. Nhưng nếu xây dựng giữa hư không thì không bao giờ thành. Bồ tát cũng như vậy vì sự thành tựu chúng sanh nên nguyện giữ lấy cõi Phật. Nguyện giữ lấy cõi Phật ấy chẳng phải ở nơi hư không vậy.

Tổ Thập nói: Trong bản chữ Phạn nói: Trong chỗ trống trải dựng cất lầu đài không trở ngại. Trên không chẳng thể dùng xây lầu đài nhà cửa được. Như vậy Bồ tát chẳng thể lìa chúng sanh mà đắc Tịnh Quốc vậy. Lại nói trong chỗ trống trải làm được lầu đài nhà cửa, chẳng thể dùng trên không được; nhưng cần thiết phải dùng cây, ván sau mới thành được. Cho nên Bồ tát tuy đã hiểu lý không nhưng chẳng thể dùng cái không mà được việc. Cốt yếu là phải dùng ba cái nguyên nhân mới nên đất nước được. Căn cơ mỗi khác nên văn tự nơi kinh chẳng đồng nhau vậy.

Sư Triệu nói: Tịnh Độ do ở chúng sanh, ví như xây cất cung điện thì cái nhân nền tảng là đất, không có đất, không có chúng sanh, thì lầu các, đất nước cũng chẳng lấy đâu mà tạo nên. Bậc nhị thừa bám níu ở chỗ hư vô nên chẳng có chúng sanh, do đó cũng chẳng có Tịnh Độ vậy.

Kinh: “Bảo Tích! Ông phải biết trực tâm là Tịnh Độ của Bồ tát.

Sư Triệu nói: Đất nước mà thanh tịnh ấy là nhờ ở chúng sanh, chúng sanh được thanh tịnh là do ở các hạnh. Trước đem chúng sanh ra để giải rõ đất nước thanh tịnh. Bây giờ nói về đầy đủ các hạnh thì mới là hoàn toàn hiển rõ cái chỗ thanh tịnh vậy.

Đại phàm các hạnh thanh tịnh thì chúng sanh thanh tịnh.

Chúng sanh thanh tịnh tất cõi Phật thanh tịnh. Điều ấy tất nhiên chẳng sai lệch vậy.

Đất nước chẳng ứ đọng nhơ bẩn chính do nơi trực tâm mà ra. Cho nên trực tâm là Tịnh Độ của Bồ tát.

Tùy theo nhân mà nói quả. Trực tâm ấy là chân thật, ngay thẳng, không xảo trá, quỷ quyệt. Cái tâm này chính là cội gốc của muôn hạnh, cho nên lập ở ngay đầu chương.

Kinh: “Khi Bồ tát thành Phật, chúng sanh chẳng xảo trá sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Trực tâm chẳng xảo quyệt; một hạnh mà khác tên. Bồ tát lòng đã ngay thẳng, dạy kẻ khác đồng như mình; cõi mình đã thành cho nên cùng tụ tập tại đấy. Chỗ này chỉ rõ sự hóa duyên cho nhau nên cái quả báo cũng tương thông, nêu bày rõ cái nghĩa của cõi Phật vậy. Từ đây về sau hai câu đối nhau, hoặc trước sau khác tên, hoặc trước lược sơ sau bàn rộng, hoặc trước nhân sau quả, một loại nhân làm ra đó mà thôi.

Đại phàm thiện hạnh có hai thứ: Một là làm thiện, hai là được quả báo thiện. Từ đây về sau chỗ tu tập ấy của các chúng sanh được quả báo thiện vậy.

Kinh: “Thâm tâm là Tịnh Độ của Bồ tát.

Sư Triệu nói: Gốc tâm nhiều đức báu sâu bền chắc khó nhổ lên gọi là thâm tâm vậy.

Kinh: “Khi Bồ tát thành Phật chúng sanh đầy đủ công đức sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Chở tám vạn hạnh tu, gồm hết thiên hạ chẳng sót một người là tâm kẻ Đại thừa vậy. Nói ba tâm là theo thứ lớp tu hành của bậc mới học. Đại phàm muốn hoằng dương đại đạo trước phải chân thật ngay thẳng cái tâm. Tâm đã chân thật ngay thẳng thì nhập hạnh mới sâu vững được. Nhập hạnh có sâu vững thì vận dụng mới không bờ bến được. Đó là thứ lớp của ba tâm. Đủ ba tâm này rồi sau mới tu Lục độ.

Kinh: “Bố thí là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh có thể thí xả tất cả sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Ngoài bỏ đất nước, của cải, thân mệnh. Trong bỏ tham lam, yêu thích, bỏn xẻn, ganh ghét là thí xả tất cả vậy.

Kinh: “Trì giới là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh mãn nguyện thập thiện sanh qua đó.

Tổ Thập nói: Có trì giới mới nói được là mãn nguyện. Giới luật rất khó hành. Cũng bao gồm việc chăm nom các điều thiện. Cho nên chỗ nguyện trọn vẹn vậy.

Kinh: “Nhẫn nhục là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh trang nghiêm ba mươi hai tướng sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Nhẫn nhục làm cho dung mạo an hòa nên liên hệ với vóc tướng, chẳng phải chỉ hình tướng ngoài mà đã đủ đâu.

Kinh: “Tinh tấn là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh siêng tu tất cả công đức sanh qua đó. Thiền định là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh nhiếp tâm chẳng loạn sanh qua đó. Trí huệ là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh chánh định sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Đắc Chánh trí huệ rồi, quyết định pháp tướng, ba pháp này gồm đủ mới gọi là đắc Chánh định vậy.

Kinh: “Tứ vô lượng tâm là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật, chúng sanh thành tựu từ bi hỷ xả sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Bốn tâm này rộng mở khắp nơi không bờ cõi nên kêu là vô lượng vậy.

Kinh: “Tứ nhiếp pháp là Tịnh Độ của Bồ tát.

Sư Triệu nói: Dùng tứ đẳng pháp mà giữ gìn hóa độ chúng sanh là Tứ nhiếp pháp vậy. Một là Huệ thí, Tài thí; tùy theo chỗ kẻ kia cần dùng. Hai là Ái ngữ: dùng lời nói êm dịu, dùng tâm thương xót cho nên lời nói hòa ứng với kẻ kia. Ba là Lợi hành: tùy theo kẻ kia mong muốn mà làm ích lợi cho họ. Bốn là Đồng sự: là gặp ác, cùng với kẻ ác nhưng lìa dứt được sự ác đó; gặp thiện, cùng với kẻ thiện mà tăng thêm sự thiện cho nên gọi là Đồng sự.

Kinh: “Khi Bồ tát thành Phật, chúng sanh giải thoát bằng Tứ nhiếp pháp sanh qua đó.

Tổ Thập nói: Có kẻ thấy Phật mà chẳng được giải thoát, do bởi công tu huệ cạn non vậy. Hay hành Tứ nhiếp pháp thì huệ sâu công lớn, cho nên trước Phật được giải thoát, như vậy Tứ nhiếp pháp có thể khiến chúng sanh được giải thoát. Do đó người hay làm sau được cái báo giải thoát.

Kinh: “Phương tiện là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật, chúng sanh phương tiện vô ngại nơi tất cả các pháp sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Phương tiện là cái huệ phương tiện thiện xảo thành tựu công đức. Công tuy thành tựu nhưng chẳng chứng. Ở chỗ có nhưng chẳng trái chỗ tịch diệt. Ở nơi không nhưng chẳng mất chỗ biến hóa. Vô vi nhưng chẳng gì không làm. Đó là phương tiện vô ngại vậy.

Kinh: “Ba mươi bảy phẩm trợ đạo là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật chúng sanh đầy đủ niệm xứ, chánh cần, thần túc, căn, lực, giác, đạo sanh qua đó.

Sư Triệu nói: Niệm xứ là Tứ niệm xứ. Chánh cần là Tứ chánh

cần. Thần túc là Tứ thần túc. Căn là Ngũ căn. Lực là Ngũ lực Giác là Thất giác. Đạo là Bát chánh đạo. Cộng lại là ba mươi bảy phẩm. Kinh: “Hồi hướng tâm là Tịnh Độ của Bồ tát.

Sư Triệu nói: Ba quả trong nhị thừa đều do chỗ hành khác nhau. Nếu bậc Đại sĩ nêu tâm Phật đạo cho nên hay cùng tu với nhị thừa nhưng xoay hướng về chỗ nhất thừa. Đó là hồi hướng tâm.

Kinh: “Khi Bồ tàt thành Phật được quốc độ đầy đủ tất cả công đức.

Sư Triệu nói: Khéo hồi hướng thì đức nào chẳng sẵn đủ. Ba câu này tuy chẳng nói đến chúng sanh, nhưng nói quốc độ là nói chúng sanh gồm trong đó vậy.

Kinh: “Nói pháp trừ tám nạn là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật đất nước không có ba ác, tám nạn dữ vậy.

Sư Triệu nói: Nói cái pháp diệt trừ tám nạn, cho nên quốc độ chẳng có tám nạn.

Kinh: “Tự mình giữ giới hạnh không chê chỗ kém khuyết của người khác là Tịnh Độ của Bồ tát. Khi Bồ tát thành Phật, quốc độ chẳng có cái từ ngữ phạm giới cấm.

Sư Triệu nói: Phạm luật cấm nên gọi là ác, buông lời chê bai kẻ kia là tự mình chẳng giữ gìn giới cấm.

Kinh: “Thập thiện là Tịnh Độ của Bồ tát, khi Bồ tát thành Phật, thân mạng không chết non.

Sư Triệu nói: Được cái quả báo do sự chẳng giết chóc.

Kinh: “Giàu có.

Sư Triệu nói: Được cái quả bảo chẳng trộm cắp.

Kinh: “Phạm hạnh.

Sư Triệu nói: Quả báo chẳng dâm dục.

Kinh: “Lời nói chân thật.

Sư Triệu nói: Chẳng bị cái quả báo vọng ngữ.

Kinh: “Thường dùng lời êm ái dịu dàng.

Sư Triệu nói: Chẳng bị cái quả báo do ác khẩu.

Kinh: “Không chia rẽ quyến thuộc, khéo giải hòa các việc đấu tranh, kiện cáo.

Sư Triệu nói: Chẳng bị cái quả báo do nói năng đâm thọc.

Kinh: “Lời nói thật có ích.

Sư Triệu nói: Chẳng bị cái quả báo do lời nói nịnh nọt.

Kinh: “Không ganh ghét chẳng giận hờn; chúng sanh có chánh kiến sanh qua nước đó.

Sư Triệu nói: Ganh ghét, giận hờn, tà kiến; vì lầm lỗi của ba cái đó nên riêng lập ba điều thiện.

Tổ Thập nói: Hồi hướng thiện là khéo hướng về Phật đạo, cho nên gọi là Hồi hướng. Hồi hướng là mình cùng tất cả chúng sanh.

Cho nên gọi là đầy đủ công đức. Đầy đủ công đức tất không có bát nạn. Cho nên nói là trừ bát nạn. Trừ bát nạn là cái chỗ hành cho nên được cái quả báo không có hoạn nạn. Đã không có bát nạn tất cũng chẳng có sự dữ. Chẳng có sự dữ tất không phạm luật cấm. Cho nên sau nói không phạm giới là vậy.

Trên đã nói về giới độ (Ba la mật) nay lại nói về giới nữa, nhưng nghĩa chẳng chỉ trong vòng giới đâu, mà muốn nhân giới để nói rõ cái chỗ chẳng nên chê thiếu sót của người. Không chê chỗ xấu của người cho nên chẳng biết có cái đó. Chẳng biết có cái chỗ thiếu sót đó nên không có cái danh từ phạm giới cấm.

Dùng đó làm sự tu hành nên được kết quả đó; được cái kết quả đó rồi, tất mọi điều dữ đều ngừng, cho nên dùng thập thiện tiếp sau vậy.

Kinh: “Như vậy, Bảo Tích! Bồ tát tùy theo trực tâm đó mà phát hạnh.

Sư Triệu nói: Trực tâm nên đức tin kiên cố. Đức tin kiên cố nên sau mới phát tâm tạo hạnh. Khởi nguồn của vạn hạnh đó đều từ chỗ trực tâm mà ra vậy thôi. Chương này nói rõ về thứ lớp của hạnh. Cái nhặt nhiệm chứa giữ cái nhân bởi thế khởi nguồn ở trực tâm, cứu cánh ở Tịnh Độ vậy. Cũng ví như trồng cây, lúc mới trồng cây nhỏ như sợi tơ cọng tóc mà sau lớn lên tươi tốt, che trùm cả trăm khoảnh; cây trực tâm đâm chồi tược như vậy. Các hạnh nhân đó mà thành cho nên nói là tùy theo.

Kinh: “Tùy phát hạnh mà được thâm tâm.

Sư Triệu nói: Đã hay phát hạnh tất tâm đạo càng lúc càng sâu vững.

Kinh: “Tùy thâm tâm mà ý được điều phục.

Sư Triệu nói: Tâm đạo đã sâu vững tất ý cũng chẳng thể thô thiển vậy.

Kinh: “Tùy ý được điều phục mà làm được như lời nói.

Sư Triệu nói: Tâm đã điều phục tất như nói mà làm.

Kinh: “Tùy như nói mà làm thì hay hồi hướng.

Sư Triệu nói: Nghe rồi hay làm tất hay hồi hướng việc làm. Nên cái tâm là quan trọng nhất vậy.

Kinh: “Tùy chỗ hồi hướng mà có phương tiện.

Sư Triệu nói: Đã hay hồi hướng đến pháp Đại thừa thì phương tiện do đó phát sanh ra.

Kinh: “Tùy chỗ phương tiện tức thành tựu chúng sanh.

Sư Triệu nói: Chỗ nhắm đến của phương tiện là thành tựu chúng sanh vậy.

Kinh: “Tùy thành tựu chúng sanh tức cõi Phật thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Chúng sanh vốn thanh tịnh thì cõi Phật cũng chẳng nhơ uế.

Kinh: “Xứ vốn thanh tịnh ắt thanh tịnh thuyết pháp.

Sư Triệu nói: Ở cõi thanh tịnh tất có giảng nói pháp thanh tịnh.

Kinh: “Theo chỗ thuyết pháp thanh tịnh mà trí huệ thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Đã thuyết pháp thanh tịnh ắt cái trí huệ thanh tịnh sanh ra vậy.

Kinh: “Tùy trí huệ thanh tịnh mà tâm thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Trí huệ thanh tịnh đã phát sanh thì tâm thanh tịnh, sáng suốt vậy.

Kinh: “Tùy tâm thanh tịnh đó mà tất cả công đức thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Chứa đức chẳng ngừng nghỉ là để trong sạch cái tâm, nhưng tâm vốn thanh tịnh rồi nên chẳng đức nào không thanh tịnh.

Sư Đạo Sanh nói: Công đức ấy, diệu quả thù thắng. Tùy chỗ gốc đó nên có tên.

Tổ Thập nói: Tín tâm là thành tâm tin vào Phật pháp. Tín tâm đã lập tất hay phát khởi làm các việc thiện. Các việc thiện đã tích chứa tâm càng sâu vững. Tâm đã sâu vững thì chẳng theo các điều ác, mà bỏ ác làm thiện, nên gọi là điều phục. Tâm đã điều phục tất gặp thiện tự nhiên làm; gặp thiện tự nhiên làm nên khó làm cũng có thể làm được. Làm được việc khó làm cho nên có thể như chỗ nói mà làm. Như chỗ nói mà làm nên muôn việc thiện đồng kiêm đủ. Muôn việc thiện đồng kiêm đủ nên hay hồi hướng về Phật đạo.

Hướng về Phật đạo mà tiến mới thật là phương tiện lực vậy.

Yếu lý của phương tiện lực có ba điều:

Khéo tự hành mà chẳng giữ tướng;

Chẳng giữ chỗ chứng;

Khéo hóa độ chúng sanh.

Gồm đủ ba việc này rồi tất hay thành tựu chúng sanh, thành tựu chúng sanh rồi thì ba nhân gồm đủ. Ba nhân gồm đủ tức đắc Tịnh Độ. Quốc độ mà thanh tịnh thì chúng sanh cũng thuần tịnh. Chúng sanh thuần tịnh tất chẳng nói đến giáo lý hỗn tạp cho nên gọi là thuyết pháp thanh tịnh.

Thọ pháp rồi ắt có ba điều thanh tịnh như sau; có đủ ba điều thanh tịnh như sau ắt đồng đức với Phật. Cho nên nói: Tất cả thanh tịnh.

Đoạn trước tuy rộng nói các hạnh của Tịnh Quốc, nhưng chưa bày tỏ được các thứ lớp lần hồi của các hạnh.

Đoạn này nói rõ về chỗ tột sâu rộng chẳng thể vượt mau được, nên tìm đường sẵn có mà giẵm lên từng bước, cho nên noi theo dấu tích đầu tiên là ở cái trực tâm, sau thành mỹ mãn thì tất cả đều thanh tịnh vậy.

Kinh: “Như vậy đó Bảo Tích, Bồ tát muốn được cõi Phật thanh tịnh phải thanh tịnh tâm; tùy theo tâm thanh tịnh ấy mà cõi Phật thanh tịnh.”

Sư Triệu nói: Kết thành cái nghĩa Tịnh Độ. Tịnh Độ hoàn toàn do ảnh hưởng của tâm. Nên muốn cho âm thuận thì thanh phải hòa hợp. Muốn cho bóng ngay thì phải chỉnh nơi hình. Đó là định lý của báo ứng vậy.

Kinh: Lúc ấy, ngài Xá Lợi Phất nương oai thần của Phật phát ra cái niệm: “Nếu tâm của Bồ tát thanh tịnh chắc cõi Phật phải thanh tịnh. Như vậy Thế Tôn ta khi trước làm Bồ tát tâm ý đâu phải chẳng thanh tịnh mà cõi Phật này sao chẳng được thanh tịnh như thế?”

Sư Triệu nói: Cái nhơ sạch của cõi Phật kẻ nhị thừa chẳng có thể đề cập được. Đức Như Lai sắp hiển rõ chỗ cõi Phật hằng thanh tịnh, xấu đẹp đều do ai kia, nên dùng oai thần làm phát sanh ra cái niệm nghi hoặc để nhân lời nói sanh ra đó làm đầu mối, cho nên nói là "nương" (nhờ oai thần của Phật mà có).

Kinh: Phật biết niệm ấy liền bảo ông Xá Lợi Phất rằng: “Ý ông thế nào? Mặt trời, mặt trăng chẳng thanh tịnh ư mà kẻ mù sao không thấy?

- Bạch Thế Tôn, chẳng phải vậy. Đó là lỗi tại người mù chẳng phải nói mặt trăng mặt trời.

Phật bảo: “Này Xá Lợi Phất! Bởi chúng sanh tội chướng nên chẳng thấy cõi Phật Như Lai trang nghiêm thanh tịnh. Đó không phải là Iỗi của Như Lai.

Sư Triệu nói: Mặt trời, mặt trăng luôn sáng mà chẳng thấy là do đôi mắt mù. Cõi Phật luôn thanh tịnh nhưng vì tội lỗi, nhơ uế nên chẳng thấy vậy thôi!

Kinh: “Này Xá Lợi Phất! Cõi nước đây của ta vốn thanh tịnh mà ông chẳng thấy.”

Sư Triệu nói: Nhân cõi nước này mà nghi ngờ nên cũng nhân cái cõi nước này mà hiển rõ ra chỗ thanh tịnh vậy.

Kinh: Bấy giờ ông Loa Kế Phạm Vương nói với

Xá Lợi Phất rằng: “Ngài chớ có cái ý nghĩ cho rằng cõi Phật này chẳng thanh tịnh. Bởi sao? Vì tôi thấy cõi nước của Phật

Thích Ca Mâu Ni thanh tịnh ví như cõi Trời Tự Tại.”

Tổ Thập nói: Cõi Phật thanh tịnh, cấp độ chẳng giống nhau.

Hoặc như cõi của Tứ Thiên Vương cho đến Lục Thiên. Hoặc như cõi của Phạm Vương cho đến cõi Trời Tịnh Cư hoặc quá hơn cõi Trời Tịnh Cư. Chỉ riêng phần của bậc Bồ tát bổ xứ mới được sanh vào chỗ quá hơn Cõi Tịnh Cư đó thôi.

Vì thích hợp với hết thảy tâm cho nên chỗ hiện ra đất nước chẳng giống nhau. Chỗ ông Loa Kế thấy giống như cung điện trên cõi Trời Tự Tại chỉ là chỗ ứng hợp mà thấy được thôi chưa phải tận tột của thanh tịnh đâu.

Sau này có nói cái ví dụ như cõi Phật Bảo Trang Nghiêm đó mới là chỗ chân báo ứng Tịnh Độ của đức Thích Ca vậy, Tịnh quốc tức là thế giới này, như Phẩm Thọ Lượng trong Kinh Pháp Hoa; nơi xứ này tịnh, uế cùng nhau nhưng chẳng lẫn lộn. Cũng như vật đựng hai thứ món ăn ứng hợp với hai loại chúng sanh vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Sao tôi thấy cõi này toàn là gò nỗng, hầm hố, chông gai, cát sỏi, đất đá, núi non nhơ bẩn đầy dẫy như thế!”

Sư Triệu nói: Mỗi người đều theo chỗ thấy mà cho là chứng vậy.

Kinh: Ông Loa Kế Phạm Vương nói: “Nhân giả tâm còn có cao thấp chẳng y theo Phật huệ nên thấy cõi này chẳng thanh tịnh vậy thôi.

Sư Triệu nói: Muôn việc, muôn hình đều do tâm mà thành. Tâm có cao thấp nên gò đống sanh ra vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Bồ tát đối với tất cả chúng sanh thảy đều bình đẳng; thâm tâm thanh tịnh y theo trí huệ của Phật tức thấy cõi Phật này thanh tịnh.”

Sư Triệu nói: Nếu tâm luôn bình đẳng với chúng sanh. Thâm nhập trí huệ, tịnh nghiệp đã đồng tất chỗ thấy chẳng khác vậy.

Kinh: Khi ấy, Phật dùng ngón chân ấn xuống đất, cõi

Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới tức thì nghiêm sức bằng vô vàn thứ trân bảo rực rỡ cũng như cõi Vô Lượng Công Đức Bảo Trang Nghiêm của Phật Bảo Trang Nghiêm. Tất cả đại chúng đều ngợi khen chuyện chưa từng có và đều thấy mình ngồi trên tòa sen báu.

Sư Triệu nói: Cõi Phật thường thanh tịnh, chẳng đợi tới biến hóa rồi mới được trang hoàng. Ấn xuống đất ấy là để xoay đổi cái lỗi chẳng thấy của đám người đó vậy. Cõi Bảo Trang Nghiêm là chỗ tột độ của Tịnh Độ; cho nên lấy đó làm chỗ thí dụ.

Kinh: Phật bảo ông Xá Lợi Phất: “Ông có thấy cõi Phật này nghiêm tịnh không?” Xá Lợi Phất thưa: “Bạch Thế Tôn! Đó vốn là chỗ con chưa từng thấy, chưa từng nghe; nay cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm hiện bày trọn vẹn.”

Sư Triệu nói: Hiện bày cõi thanh tịnh trước kẻ chưa từng nghe thấy cũng như mang hình sắc âm thanh khai mở cho người đui điếc vậy.

Kinh: Phật bảo ông Xá Lợi Phất: “Cõi Phật của ta thường thanh tịnh như thế. Nhưng vì muốn độ những kẻ yếu kém ở đây nên thị hiện ra cõi nhơ uế chẳng thanh tịnh đó thôi.

Tổ Thập nói: Các vị Phật hay vì chúng sanh thị hiện thanh tịnh, mà ẩn cái chẳng thanh tịnh. Thị hiện ra sự thanh tịnh mà ẩn cái chẳng thanh tịnh ấy tất không có lợi ích gì cho chúng sanh nên để chúng sanh tùy sức mà chẳng che lấp. Nghĩa thị hiện là như vậy.

Kinh: “Ví như chư thiên, cùng nhau dùng cơm trong chén báu, nhưng tùy theo phước đức của mỗi vị mà sắc cơm có đổi khác.

“Y vậy ông Xá Lợi Phất! Như người tâm thanh tịnh thì thấy công đức trang nghiêm của cõi này.”

Sư Triệu nói: Đầu tiên đem sự ở cõi trời mà nói để muốn cho mọi người cùng biết chút ít công đức. Chỗ yếu lý là cùng thức ăn trong chén báu, cơm trên trời rất trắng nên dùng sự chẳng trắng làm thí dụ. Người nhiều phước đức mang cơm lên miệng sắc cơm liền đổi khác. Ở trong đồ đựng cơm cùng một màu; nơi tay cầm chẳng đồng. Cơm đâu có sai khác, khác tự các vị trời. Mới có thể biết cõi Phật chẳng đồng đều vậy.

Sư Sanh nói: Đem ra cái thí dụ về Phạm Thiên và ông Xá Lợi Phất. Huệ tâm sáng suốt thanh tịnh tất thấy công đức trang nghiêm. Vì cố giữ lấy cái tâm mờ ám nên cho là nhơ uế; tất nhiên chẳng phải cõi Phật là thế vậy.

Kinh: Ngay khi Phật hiện sự nghiêm tịnh của quốc độ này năm trăm vị trưởng giả tử đi cùng ông Bảo Tích đều được vô sanh pháp nhẫn. Tám mươi bốn ngàn người đều phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Sư Triệu nói: Cõi Phật hưng vượng chính là như thế đó. Vô sanh nhẫn cũng giống như "Bất khởi pháp nhẫn" trên. Pháp nhẫn tức là Huệ tánh vậy. Thấy pháp không có sanh, tâm trí tịch diệt. Kham nhận chẳng lui sụt, cho nên có tên là vô sanh pháp nhẫn.

Kinh: Phật thâu nhiếp thần túc lại liền đó thế giới trở lại như cũ.

Sư Triệu nói: Đó là chỗ chẳng phải duyên phận thì chẳng có thể ở mãi, cho nên trở lại chỗ thấy ứng hợp với phận riêng vậy.

Kinh: Ba mươi hai ngàn người trời và người phàm cầu Thanh văn thừa đều thấu suốt tất cả các pháp hữu vi là vô thường, bèn xa lìa trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh.

Sư Triệu nói: Hạng Tiểu thừa, ngoài bậc Độc Giác, cần phải có thầy thì mới thành, cho nên gọi là Thanh văn thừa, cũng gọi là Đệ tử thừa. Quốc độ nhơ uế mà thể thanh tịnh. Vốn thanh tịnh rồi mà thị hiện nhơ uế. Nhân vì rõ lý vô thường nên đắc pháp nhãn tịnh, pháp nhãn tịnh là đạo của bậc Tu đà hoàn. Mới thấy được cái dấu đạo cho nên có cái tên pháp nhãn.

Trần cấu là tám mươi tám sự ràng buộc vậy.

Kinh: Tám ngàn vị Tỳ kheo chẳng còn thọ các pháp, dứt hết phiền não, tâm ý được giải thoát.

Sư Triệu nói: Đạo chẳng có chấp trước. Nơi pháp tu là chẳng thọ, chẳng nhiễm. Lậu tận (dứt hết phiền não) là dứt hết chín mươi tám sự ràng buộc của trần lao, cho nên tâm ý được giải thoát thành quả A la hán vậy.