Kinh Duy Ma Cật Chú Giải

Phẩm Bất Tư Nghị

Tổ Thập nói: Bậc pháp thân Đại sĩ thân tâm không mõi mệt.

Thân Thanh văn là nghiệp kết thành, tâm tuy mộ pháp nhưng thân còn mỏi nhọc, vì thế phát ra cái tưởng về sự ngừng nghỉ.

Cái lời nói ở dưới: Các vị Đại nhân giờ ngồi ở đâu? Tựa như suy ra từ cái mỏi mệt của mình mà xét đến thân thể của đại chúng, nên mới phát niệm ấy.

Sư Triệu nói: Chỉ một mình nằm nghỉ nơi giường, cốt yếu hiện ra ở chỗ này. Ngài Xá Lợi Phất lòng ngầm am hiểu mật cơ, cho nên mới gợi lên cái mối manh. Ông Tịnh Danh sẽ đem cái đạo không cầu ra bàn luận, cho nên mới nhân theo lẽ mà nói.

Kinh: Lúc ấy, ngài Xá Lợi Phất thấy trong nhà không có giường ghế chi cả, mới thầm tưởng: “Các Bồ tát và hàng đại đệ tử đây sẽ ngồi đâu? Trưởng giả Duy Ma Cật biết ý đó, liền nói với ngài Xá Lợi Phất: “Nhân giả thì sao? Vì pháp mà đến hay cần chỗ giường ngồi mà đến?” Ngài Xá Lợi Phất nói: “Tôi vì pháp mà đến, chẳng phải vì chỗ ngồi.”

Ông Duy Ma Cật nói: “Ngài Xá Lợi Phất! Phàm người cầu pháp thì chẳng tham tiếc thân mạng, huống chi là chỗ ngồi. Phàm người cầu pháp thì không cầu theo sắc, thọ, tưởng, hành, thức; chẳng cầu theo giới nhập.

Sư Triệu nói: Giới là mười tám giới, nhập là mười hai nhập.

Kinh: “Chẳng cầu nơi dục giới, sắc giới, vô sắc giới.

Sư Triệu nói: Không có sự cầu nơi ba cõi vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Phàm người cầu pháp chẳng đắm trước chuyện cầu Phật, chẳng đắm trước chuyện cầu pháp, chẳng đắm trước chuyện cầu Tăng chúng. Phàm người cầu pháp không thấy khổ mà cầu, không đoạn tập mà cầu, không diệt tận chứng đạo mà cầu. Vì sao? Vì pháp không hý luận. Nếu nói ta phải thấy khổ, đoạn tập, chứng diệt, tu đạo thì đó là hý luận chẳng phải cầu pháp vậy.

“Ngài Xá Lợi Phất! Pháp gọi là tịch diệt, nếu hành sanh diệt là cầu sanh diệt chẳng phải cầu pháp. Pháp gọi là vô nhiễm nếu nhiễm nơi pháp cho đến Niết bàn đó là nhiễm trước, chẳng phải cầu pháp. Pháp không có chỗ hành, nếu hành theo pháp đó là chỗ hành, chẳng phải cầu pháp. Pháp không lấy bỏ, nếu lấy bỏ pháp, đó là lấy bỏ, chẳng phải cầu pháp. Pháp không xứ sở, nếu chấp trước xứ sở, đó là chấp trước xứ sở, chẳng phải cầu pháp. Pháp không có tướng, nếu theo tướng mà biết, đó là cầu tướng, không phải cầu pháp. Pháp không thể trụ, nếu trụ nơi pháp, đó là trụ pháp, không phải cầu pháp. Pháp không thể thấy, nghe, hay, biết nếu hành theo thấy, nghe, hay, biết đó là thấy, nghe, hay, biết. Chẳng phải cầu pháp.

Sư Triệu nói: Sáu thức rút gọn lại làm bốn tên. Thấy nghe là thức của mắt tai. Rõ, hiểu là thức của lưỡi, thân. Biết là thức của ý.

Kinh: “Pháp là vô vi, nếu làm hữu vi, là cầu hữu vi, chẳng phải cầu pháp. Thế nên, ngài Xá Lợi Phất! Nếu là người cầu pháp thì nơi tất cả các pháp phải không có chỗ cầu.”

Sự Triệu nói: Pháp tướng như thế, há có thể cầu được ư? Nếu muốn cầu thì chỉ không cầu mới thật là chân cầu.

Kinh: Khi ông Duy Ma Cật nói lời ấy rồi, năm trăm, vị thiên tử ở trong các pháp đắc pháp nhãn thanh tịnh. Bấy giờ ông trưởng giả Duy Ma Cật hỏi ngài Văn Thù Sư Lợi rằng:

“Nhân giả đã dạo chơi trong vô lượng ngàn muôn ức a tăng kỳ quốc độ, vậy cõi Phật nào có tòa sư tử tốt đẹp công đức nhiệm mầu hơn hết?”

Tổ Thập nói: Tự mình biết mà hỏi là muốn cho chúng hội tin vậy. Mượn tòa ngồi của cõi nước kia có hai ý nghĩa: Một là muốn tỏ bày công đức trang nghiêm thanh tịnh của chư Phật, an bày cái tòa thù thắng, khiến cho hàng Bồ tát mới tu hành thấm sâu chí nguyện.

Hai là muốn nhân cái việc qua lại để làm cho sự giáo hóa tràn lan khắp nơi vậy.

Kinh: Ngài Văn Thù Sư Lợi nói: “Cư sĩ về phương đông cách đây ba mươi sáu hằng hà sa cõi Phật, có thế giới tên là Tu Di Tướng. Đức Phật ở đó hiệu là Tu Di Đăng Vương hiện giờ ở đó. Thân đức Phật này cao đến tám mươi bốn ngàn do tuần, tòa sư tử cũng cao tám mươi bốn ngàn do tuần trang nghiêm tốt đẹp bậc nhất.”

Sư Triệu nói: Do tuần là đơn vị đo lường bên Thiên Trúc, thượng do tuần là sáu mươi dặm, trung do tuần là năm mươi dặm, hạ do tuần là bốn mươi dặm.

Kinh: Lúc ấy, trưởng giả Duy Ma Cật hiện sức thần thông tức thời đức Phật ấy khiến ba mươi hai ngàn tòa sư tử cao rộng, trang nghiêm, thanh tịnh đến trong nhà ông Duy Ma Cật. Các Bồ tát, Đại đệ tử, Đế thích, Phạm thiên, Tứ thiên Vương xưa nay chưa từng thấy. Nhà ông Duy Ma Cật trở nên rộng lớn trùm chứa ba mươi hai ngàn tòa sư tử mà không ngăn ngại. Với thành Tỳ Da Ly cho đến tứ thiên hạ cõi Diêm Phù Đề cũng không có sự dồn ép chật chội, tất cả đều thấy y như cũ.

Khi ấy, ông Duy Ma Cật mời ngài Văn Thù Sư Lợi và các vị Bồ tát bậc trên lên tòa sư tử ngồi, các vị này phải hiện thân mình cao như tòa kia. Các Bồ tát có thần thông liền tự biến hiện thân hình cao bốn mươi hai ngàn do tuần ngồi lên tòa sư tử.

Các Bồ tát mới phát ý cùng các vị đại đệ tử đều không thể bước lên được. Khi ấy, ông Duy Ma Cật mời ngài Xá Lợi Phất lên tòa sư tử. Xá Lợi Phất nói: “Cư sĩ! Tòa này cao rộng quá tôi không lên được.”

Tổ Thập nói: Chỗ sắp đặt thần lực của ông Duy Ma Cật là muốn khiến chúng biết sự mạnh yếu đã nêu của Đại thừa Tiểu thừa.

Cũng nói rằng tòa công đức của chư Phật chẳng phải chỗ kẻ không có đức lên được. Lý ở chỗ tuyệt dứt hình tướng, chẳng phải ở chỗ tạo tác ra.

Kinh: Ông Duy Ma Cật nói: “Ngài Xá Lợi Phất! Phải đảnh lễ đức Tu Di Đăng Vương rồi mới có thể ngồi được.” Khi ấy, các vị Bồ tát mới phát tâm và hàng đại đệ tử đều đảnh lễ đức Tu Di Đăng Vương Như Lai liền được ngồi trên những tòa sư tử. Ngài Xá Lợi Phất nói: “Cư sĩ! Thật chưa từng có vậy.

Như cái nhà nhỏ này mà chứa được các tòa cao rộng như thế, mà thành Tỳ Da Ly cũng không có ngăn ngại. Lại nữa các thôn xóm thành ấp trong cõi Diêm Phù Đề cùng những cung điện của chư thiên, long vương, quỷ thần trong tứ thiên hạ cũng không bị dồn ép chật chội.” Ông Duy Ma Cật nói: “Ngài Xá Lợi Phất! Chư Phật Bồ tát có pháp giải thoát tên là bất khả tư nghị.

Sư Triệu nói: Phàm chỗ có cái dấu vết chẳng thể nghĩ bàn hiện ra ngoài hẳn có cái đức chẳng thể nghĩ bàn ở trong.

Ngược tìm gốc đó, Quyền trí mà thôi! Vì sao? Vì trí không có tối tăm nên chẳng cần soi rọi, quyền không có đức nên chẳng cần tu. Không có tối tăm, chẳng cần soi rọi cho nên lý không đâu chẳng tột. Không có đức, chẳng cần tu cho nên không công nào mà chẳng xong. Công xong ở chỗ chẳng có sự xong, cho nên một mà thành hết thảy. Lý tột ở chỗ chẳng có cái tột cho nên trống rỗng mà thông suốt vậy.

Vì lẽ trí bao khắp muôn vật mà không cần soi rọi. Quyền chứa muôn đức mà không công. Vô vi vô tướng nhưng không chỗ nào chẳng làm. Đây là chỗ cao tột của bất tư nghị vậy. Lớn nhỏ hợp nhau, khác hình ứng hợp, đó là che cái vết thô của tai mắt, dùng lời nói há đủ được ư?

Nhưng phải nhân ngọn mà bày gốc, mượn thô để bày ra cái tinh vi, cho nên nhân mượn tòa ngồi để rõ ra cái sự đó vậy.

Kinh này khởi đầu nói Tịnh độ cuối cùng nói về pháp cúng dường. Trong đó, ghi chứa đạo Đại thừa, không đâu chẳng có pháp bất tư nghị. Cho nên phẩm Chúc Lụy nói rằng: Kinh này tên là "Bất tư nghị giải thoát pháp môn" phải vâng giữ đó.

Phẩm này nhân chỗ hiện dấu ngoài nên có tên đó. Giải thoát là tâm pháp tự tại, đựợc giải thoát thì các chỗ làm đều trong làm, ngoài ứng tự tại vô ngại. Chỗ đó kẻ nhị thừa chẳng thể nghĩ bàn. Bậc Thất trụ pháp thân trở lên mới được pháp giải thoát này. Bản khác nói là thần túc tam muội giải thoát.

Kinh: “Nếu Bồ tát trụ nơi pháp giải thoát đó đem núi Tu Di cao lớn nhét vào trong hột cải vẫn không có gì thêm bớt.

Hình thể núi Tu Di vẫn y nguyên như cũ mà tứ thiên vương và chư thiên nơi cõi trời Đao Lợi vẫn không hay biết đã vào đấy. Chỉ có người ứng hợp độ thế mới thấy núi Tu Di vào trong hột cải. Đó là pháp môn bất khả tư nghị giải thoát.

Tổ Thập nói: Núi Tu Di là tinh hoa của đất. Đó là địa đại; sâu nói về nước, lửa, gió, đất, đó là tứ đại. Hoặc nói rằng tứ đại có thần, cũng nói rằng rất lớn, cũng nói rằng có mãi. Nay lấy đạo lực mà biến hóa để tỏ ra sự chẳng có linh nghiệm vậy. Vật nhỏ nằm trong hột cải rõ ra sự chẳng lớn. Lớn nhỏ cùng chung, vật không có thể nhất định, rõ ra sự vô thường.

Đây đều là lật ngược chỗ che phủ, gỡ chỗ tối tăm trì trệ để trừ bỏ cái thói thường, khiến có đường trở về gốc vậy.

Kinh: “Lại lấy nước bốn biển lớn cho vào một lỗ chân lông mà chẳng khuấy loạn các loài thủy tộc như: cá, rùa, giải, sấu, mà các biển lớn kia vẫn y nguyên. Các loài rồng, quỷ, thần, A tu la đều không hay không biết mình đã vào đấy. Các loài ấy cũng không có loạn động.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Bồ tát trụ nơi pháp bất khả tư nghị giải thoát rút lấy cõi tam thiên đại thiên thế giới dường như người thợ xoay đồ gốm. Rồi để trong bàn tay phải quăng ra khỏi số thế giới nhiều như cát sông Hằng mà chúng sanh trong đó không hay biết mình đã có đi đâu. Lại đem trở về chỗ cũ, mà chẳng làm cho mọi người hay biết có qua lại và thế giới ấy vẫn y nguyên như cũ.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Hoặc có chúng sanh nào ưa sống lâu trong đời mà có thể độ được, Bồ tát liền diễn bảy ngày ra làm một kiếp, khiến chúng sanh kia gọi là một kiếp.

Hoặc có chúng sanh không ưa sống lâu trong đời mà có thể độ được, Bồ tát liền thâu ngắn một kiếp lại làm bảy ngày, khiến cho chúng sanh kia gọi là bảy ngày.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Bồ tát trụ nơi pháp bất khả tư nghị giải thoát đem tất cả những việc tốt đẹp của các cõi Phật gom về một nước chỉ bày cho chúng sanh. Lại nữa Bồ tát đem tất cả chúng sanh nơi cõi Phật đặt trên bàn tay phải rồi bay khắp mười phương chỉ bày cho tất cả mà chẳng động đến xứ sở của họ.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Những đồ cúng dường chư Phật của chúng sanh khắp mười phương, Bồ tát làm cho tất cả đều thấy nơi một lỗ chân lông. Lại nữa bao nhiêu mặt trời, mặt trăng, tinh tú trong mười phương quốc độ Bồ tát đều làm cho mọi người thấy rõ nơi một lỗ chân lông.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Bao nhiêu thứ gió nơi mười phương thế giới Bồ tát đều có thể hút vào trong miệng mà thân không hề tổn hại, những cây cối bên ngoài cũng không hề nghiêng gãy. Lại nữa khi mười phương thế giới tận thế bị thiêu đốt, Bồ tát đem tất cả lửa để vào trong bụng, lửa vẫn y nguyên như cũ mà chẳng làm hại gì. Lại nữa Bồ tát xuống hạ phương qua các cõi Phật nhiều như hằng hà sa lấy một cõi Phật rồi trải qua vô số thế giới như hằng hà sa mà đem cõi Phật ấy lên phương trên như cầm cây kim nhọn ghim lấy lá táo mà không có chi rối loạn cả.

“Lại nữa ngài Xá Lợi Phất! Bồ tát trụ nơi pháp “bất khả tư nghị giải thoát” hay dùng thần thông hiện làm thân Phật, hoặc thân Bích chi Phật, thân Thanh văn, thân Đế thích, thân Phạm Vương, thân Thế chúa (Đại Tự Tại Thiên) hoặc thân Chuyển luân Thánh Vương. Lại nữa bao nhiêu âm thanh trong mười phương thế giới; tiếng của cõi trên, cõi chính giữa, cõi dưới thấp Bồ tát có thể biến tất cả thành tiếng Phật. Diễn nói những tiếng pháp vô thường, khổ, không, vô ngã và những pháp của thập phương chư Phật nói ra trong đó để cho tất cả đều được nghe.

“Ngài Xá Lợi Phất! Nay tôi chỉ nói qua thần lực bất khả tư nghị giải thoát của Bồ tát như thế. Nếu nói cho đủ thì cùng kiếp cũng không hết được.”

Khi ấy, ngài Đại Ca Diếp nghe nói về pháp môn “bất khả tử nghị giải thoát” của Bồ tát, ngợi khen chưa từng có, rồi nói với ngài Xá Lợi Phất rằng: “Ví như có người đứng trước người mù mà phô bày các thứ hình sắc thì người mù kia cũng chẳng thấy được. Cũng như vậy tất cả hàng Thanh văn nghe pháp môn; “bất khả tư nghị giải thoát” này cũng chẳng thể hiểu được. Bậc trí giả nghe được ai mà chẳng phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác. Chúng ta vì sao đối với pháp Đại thừa này lại đoạn tuyệt căn nguyên, tự thành hạt giống hư? Tất cả hàng Thanh văn nghe pháp môn “bất khả tư nghị giải thoát” này đều than khóc, tiếng vang chấn động cõi tam thiên đại thiên thế giới.

Sư Triệu nói: Vì trái nghịch với pháp môn "bất khả tư nghị giải thoát" này, cho nên mượn lời nói "đều than khóc đó" vậy. Bậc nhị thừa đã diệt tuyệt lo lắng, buồn phiền rồi thì chẳng còn một chút khóc nhỏ, huống hồ tiếng khóc vang rền chấn động cả tam thiên.

Kinh: “Tất cả hàng Bồ tát phải hết sức vui mừng mà vâng thọ pháp ấy.

Sư Triệu nói: Ngài Ca Diếp muốn nói rõ ra sự khác nhau của Đại thừa, Tiểu thừa, ức chế Tiểu thừa, xiển dương chỗ nghe nãy giờ. Cho nên không có phần ấy thì khóc lóc tuyệt vọng. Còn phải phần ấy thì nên vui mừng vâng thọ.

Kinh: “Nếu Bồ tát nào tin hiểu pháp môn “bất khả tư nghị giải thoát” này thời tất cả chúng ma không thể làm gì được.”

Khi ông Đại Ca Diếp nói như thế có ba mươi hai ngàn vị

Thiên tử đều phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác. Lúc ấy ông Duy Ma Cật nói với ông Đại Ca Diếp rằng: “Nhân giả!

Trong vô lượng vô số thế giới ở mười phương, các vị làm ma vương phần nhiều là bậc Bồ tát trụ nơi pháp “bất khả tư nghị giải thoát” vì dùng sức phương tiện giáo hóa chúng sanh nên thị hiện làm ma vương vậy.

Sư Triệu nói: Nhân theo chỗ ngài Ca Diếp nói rằng: Kẻ tin hiểu pháp "bất khả tư nghị" ấy ma chẳng thể quấy rối. Nhưng mười phương cũng có bậc Bồ tát tin hiểu làm ma quấy rối, bèn nói rõ bậc Đại sĩ bất tư nghị muốn cho kẻ mới học tiến đến chỗ tự tại, cho nên hiện làm ma vương. Chẳng phải sức ma có thể làm được vậy. Đây cũng tỏ rõ về bất tư nghị, cũng thành toàn thêm ý lời của ngài Ca Diếp.

Kinh: “Lại nữa ngài Ca Diếp! Vô lượng Bồ tát ở mười phương; hoặc có người đến xin: tay, chân, tai, mũi, đầu, mắt, tủy, não, huyết, thịt, da, xương, xóm làng, thành ấp, vợ con, tôi tớ, voi, ngựa, xe cộ, vàng bạc, lưu ly, xà cừ, mã não, san hô, hổ phách, trân châu, đồi mồi, y phục các món ăn uống. Người đi xin ấy phần nhiều là bậc Bồ tát trụ nơi pháp “bất khả tư nghị” giải thoát, dùng sức phương tiện đến thử thách làm cho vị Bồ tát kia được kiên cố thêm.

Tổ Thập nói: Bậc Bồ tát còn nghiệp, trong việc thí độ chưa được rốt ráo. Vì lẽ đó nên Bồ tát bất tư nghị gắng bám theo cầu xin, khiến cho vị đó tâm tham tiếc hết sạch, đầy đủ kiên cố. Cũng khiến cho chúng sanh biết sự kiên cố đó và cũng làm cho mình tự biết sự kiên cố.

Kinh: “Vì sao? Bồ tát trụ pháp bất khả tư nghị giải thoát có cái đức lực mãnh liệt, cho nên mới dám làm những chuyện bức bách để chỉ bày cho chúng sanh những việc khó làm như thế. Kẻ phàm phu thấp yếu, không có thế lực, không thể bức bách Bồ tát như vậy.

Sư Triệu nói: Chặt tay chân người, chia rẽ vợ con người, cố xin của cải làm sanh ra việc buồn rầu lo lắng, tuy trước mắt có chút khổ nhưng đưa đến chỗ yên ổn đời đời kiếp kiếp. Đó là do thâm quán căn cơ của người, nặng nhẹ mà quyền biến. Thấy gần chẳng bì kịp kẻ thấy xa, đó chẳng phải chỗ kẻ nhị thừa có thể làm được.

Tổ Thập nói: Chúng sanh nếu có cái định tướng chân thật (tướng Không) ấy, ắt bậc bất tư nghị Đại sĩ chẳng làm điều thử thách bức bách ấy khiến chịu khổ đâu. Vì chẳng phải chân thật, để có thể thành tựu, cho nên phải làm cái bức bách phiền não đó vậy.

Kinh: “Ví như bước chân đi nát vật, lún sâu, của rồng voi. Sức lừa chẳng làm nổi. Đó là môn trí huệ phương tiện của

Bồ tát trụ nơi pháp bất khả tư nghị giải thoát.”

Sư Triệu nói: Trí huệ suốt biết xa xôi, phương tiện có gần dẫn dắt. Khác dấu xưa ở chỗ nhân hình vóc, mỗi người mỗi thứ mà đều thành. Chẳng có vật chi mà chẳng theo, nhưng chẳng có thể đo lường được. Cho nên quyền trí hai môn là cội gốc của bất tư nghị vậy.

Phẩm Quán Chúng Sanh

Kinh: Lúc bấy giờ, ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi ông Duy Ma Cật rằng: “Bồ tát quán chúng sanh như thế nào?

Tổ Thập nói: Theo thứ lớp Phật pháp có hai loại: Một là "hữu", hai là "không". Nếu theo "hữu" ắt bị vướng cái tướng chấp trước. Nếu thường quán không ắt buông bỏ gốc lành. Như khéo dùng "không hữu" thì chẳng sa vào hai lỗi. Dường như mặt trời mặt trăng thay nhau cái dụng, vạn vật nhân đó thành nên. Trên đã nói về "hữu" rồi, nay lại nói rõ về "không".

Sư Triệu nói: Pháp quán của bậc Đại sĩ xót thương tật bệnh là tự điều phục, lời lẽ tinh vi cơ yếu u huyền cũng có đủ nơi văn trước rồi. Nhưng pháp tướng mênh mông huyền diệu, chẳng phải chỗ kẻ hữu tâm thấy được. Pháp chân quán ấy mịt mù lặng bặt, chẳng phải chỗ biện luận của ngôn ngữ.

Nhưng vì sao chẳng chứng Niết bàn? Vì cùng với chúng sanh đồng tật bệnh, lại hiện bất tư nghị, dấu đó bặt không mối manh, hoặc làm ma vương bức bách kẻ sơ học, đây đều là chỗ tự điều phục của bậc Đại sĩ vậy. Pháp quán tự điều phục ấy, ta người một không, nhưng lấy việc ấy làm thí dụ mới lại càng thâm thúy, mới khiến cái tông chỉ hy hữu ấy đến chỗ thậm chí mất cả ngôn từ. Còn giữ cái ta ấy thì tăng thêm cái thấy có chúng sanh. Vì vậy cái đạo không lời ấy khó dùng lời lẽ vậy. Theo lối thiển cận giữ lấy các lời dặn bảo thì xa lìa chân quán.

Muốn trừ khử cái hệ lụy bao lấp bởi ngôn từ của người thời nay cho nên mới sanh ra chỗ hỏi này vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật đáp: “Ví như huyễn sư thấy người huyễn hóa của mình, Bồ tát quán chúng sanh cũng như vậy.

Sư Triệu nói: Huyễn sư quán huyễn, biết đó chẳng phải thật.

Bậc Đại sĩ quán chúng sanh cũng như vậy.

Kinh: “Như người trí thấy trăng dưới nước, thấy dáng mặt trong gương. Như khí hừng hực tuôn ra trong khi nắng nóng. Như âm vang của tiếng kêu. Như mây giữa hư không. Như bọt nước, như bóng nổi. Như sự bền chắc của cây chuối. Như sự lâu dài của ánh chớp. Như đại thứ năm. Như ấm thứ sáu. Như căn thứ bảy. Như nhập thứ mười ba. Như giới thứ mười chín. Bồ tát quán chúng sanh cúng như thế.

Tổ Thập nói: Quán chúng sanh như vậy. Cái thần chủ của chúng sanh với ngã đồng một nghĩa. Như người điên đi trên đường gặp cái hộp bỏ rơi, trong hộp có một cái gương lớn, mở hộp ra nhìn gương, tự thấy bóng của mình, bèn cho đó là chủ nhân của cái hộp, cúi đầu bái tạ, rồi bỏ đó mà chạy.

Chúng sanh vào trong cái gương quý báu nơi kho pháp của Phật, giữ tướng chấp ngã, bỏ đó mà đi thì cũng như vậy.

Cũng như một người mù đi trên đường, gặp con của vua đang trị vì trong nước, liền ôm chặt không buông, một lát người trong cung vua tới đánh cho rất đau rồi kéo ra. Như vậy, sau cũng buông bỏ. Cũng như hạng chúng sanh tà kiến, trong cái chẳng phải của ta mà chấp là của ta, khi cái khổ vô thường đến, tùy theo duyên mà rã rời tiêu nát, mới biết chẳng phải của ta, cũng như vậy thôi.

Như mây trên không, lại gần ắt không có vậy.

Kinh: “Như sắc của cõi vô sắc. Như mộng lúa hư. Như thân kiến của bậc Tu đà hoàn. Như sự nhập thai của A na hàm. Như tam độc của A la hán. Như sự tham lam, giận dữ, phá giới của Bồ tát được vô sanh nhẫn.

Sư Triệu nói: Bậc Thất trụ được vô sanh nhẫn, tâm kết nghiệp đã trừ dứt đời đời, huống hồ còn việc phá giới sao?

Kinh: “Như cái tập khí phiền não của Phật.

Sư Triệu nói: Chỉ có đức Như Lai là cái kết tập mới trọn dứt thôi.

Kinh: “Như sự thấy hình sắc của kẻ mù, như hơi thở ra vào của người nhập diệt tận định.

Sư Triệu nói: Tâm nhảy động bên trong, hơi thở ra vào bên ngoài. Tâm tưởng đã lặng dứt cho nên hơi thở không có ra vào.

Kinh: “Như dấu chim trên không, như con của Thạch nữ (người đàn bà không sanh đẻ). Như phiền não của người huyễn hóa. Như chỗ thấy trong chiêm bao khi tỉnh dậy. Như người diệt độ nhận thân.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc vào niết bàn mà lại nhận thân vậy.

Kinh: “Như lửa không khói. Bồ tát quán chúng sanh cũng như thế”. Ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi: “Nếu Bồ tát quán như thế, phải hành từ như thế nào?”

Sư Triệu nói: Từ lấy chúng sanh làm duyên, nếu không có chúng sanh thì tâm từ biết gởi nơi nào?

Sắp nói rõ cái chân từ không duyên mà chẳng lìa duyên, thành cái nghĩa chân từ vô tướng trên vậy.

Kinh: Ông Duy Ma Cật đáp: “Bồ tát quán như thế rồi phải tự nghĩ rằng: Ta phải vì chúng sanh thuyết pháp như trên, đó là từ chân thật vậy.

Tổ Thập nói: Chân thật từ quán các pháp không mới là chân thật huệ. Chân thật huệ phát sanh vô duyên từ, gọi là chân từ, cũng lấy từ làm gốc. Vì người nói chân thật pháp gọi là chân từ, cũng lấy từ làm gốc.

Sư Triệu nói: Chúng sanh vốn không, vì chẳng thể tự giác, cho nên vì đó nói pháp này, khiến cho tự ngộ đó thôi, há còn có cái ta và người ư? Nếu có thể quán chúng sanh không ắt tâm hành cũng không. Dùng cái tâm không này, trong chỗ không, hành lòng từ ấy bèn là vô tướng chân thật từ vậy. Nếu có tâm đối với chúng sanh mà hành từ ấy, đó là hư giả.

Kinh: “Hành từ tịch diệt nên chẳng có chỗ sanh.

Sư Triệu nói: Từ bậc Thất trụ đắc vô sanh nhẫn về sau, chỗ hành muôn hạnh đều vô tướng, vô duyên, đồng thể với vô sanh.

Đồng thể với vô sanh nên không phân biệt vậy. Chân từ vô duyên, không lại còn tâm tướng, tâm tướng đã không ắt lặng bặt tự nhiên, đời đời vắng dứt, chưa từng chẳng từ, chưa từng có từ, cho nên nói hành từ tịch diệt không có chỗ sanh vậy.

Từ đây về sau, rộng nói rõ hạnh vô tướng từ để thành nghĩa chân thật. Tên, hạnh tuy khác nhưng đều xuất ra ở thể từ, cho nên tất cả đều lấy từ làm danh vậy.

Kinh: “Hành từ chẳng nóng nên không có phiền não.

Sư Triệu nói: Phiền não sanh ra do ái kiến, từ không ái kiến cho nên không nóng không làm khởi dậy phiền não vậy.

Kinh: “Hành từ bình đẳng cho nên ba đời đều bình đẳng. Hành từ vô tranh cho nên không chỗ khởi. Hành từ chẳng hai cho nên trong ngoài không hợp.

Tổ Thập nói: Trong ngoài là các nhập trong ngoài. Trong ngoài là hai, đối nhau là hợp.

Kinh: “Hành từ chẳng hoại cho nên rốt ráo dứt trọn. Hành từ kiên cố cho nên tâm từ không hoại.

Sư Triệu nói: Trước nói rõ ngoài không thể làm hư hoại. Đây nói rõ trong tự không hư hoại.

Kinh: “Hành từ thanh tịnh cho nên pháp tánh trong sạch.

Sư Triệu nói: Chân từ vô tướng cùng pháp tánh đồng thanh tịnh.

Kinh: “Hành từ vô biên cho nên như hư không.

Sư Triệu nói: Vô tâm nơi che đậy, nên tâm không đâu chẳng che đậy.

Kinh: “Hành từ A la hán cho nên phá tan giặc kết (phiền não).

Tổ Thập nói: Tần gọi là diệt trừ giặc kết sử (phiền não) vậy.

Đây theo sự trừ kết sanh ra nhân đó lấy làm tên. Cũng có thể trừ kết cho nên nhân chỗ có thể đó mà lãnh tên vậy.

Kinh: “Hành từ Bồ tát cho nên an vui chúng sanh.

Sư Triệu nói: Danh xưng Bồ tát là do chỗ an vui chúng sanh.

Từ an vui chúng sanh có thể gọi là Bồ tát.

Kinh: “Hành từ Như Lai cho nên được Như tướng.

Sư Triệu nói: Danh xưng Như Lai là do được Như tướng. Từ thuận Như tướng có thể gọi là Như Lai.

Kinh: “Hành từ của Phật cho nên giác ngộ chúng sanh.

Sư Triệu nói: Tự giác ngộ rồi giác ngộ cho người là Phật vậy. Đã tự ngộ từ lại hay giúp người giác ngộ xứng gọi là Phật vậy.

Kinh: “Hành từ tự nhiên cho nên không nhân đâu đắc.

Sư Triệu nói: Đạo Đại thừa, không thầy mà thành, gọi là tự nhiên. Từ chân thật của Bồ tát cũng không nhân đâu mà thành, gọi là tự nhiên vậy.: “Hành từ Bồ đề cho nên một vị bình đẳng.

Tổ Thập nói: Chỉ Bồ đề của Phật mới có thể giải rõ cái một tướng, một vị, của tất cả các pháp. Nay giải rõ trong vô tướng sanh từ cho nên xa lìa đồng với Bồ đề vậy.

Sư Triệu nói: Đạo vô tướng một vị bình đẳng gọi là Bồ đề. Từ chân thật vô tướng, một vị bình đẳng, cho nên gọi là Bồ đề vậy.

Kinh: “Hành từ vô đẳng cho nên đoạn các ái kiến.

Sư Triệu nói: Bậc nhị thừa Lục trụ trở xuống đều do thương người mà khởi từ. Nếu có thể không có thương xót người mà khởi từ, thì từ đó mới siêu tuyệt, mới gọi là vô đẳng (không gì sánh bằng).

Kinh: “Hành từ Đại bi dẫn dạy đạo Đại thừa.

Sư Triệu nói: Giúp đỡ khổ nạn cho người, dẫn dắt bằng pháp Đại thừa. Cái năng lực của Đại bi từ muốn người an vui, cũng dẫn dắt bằng pháp Đại thừa, xứng gọi là Đại bi vậy.

Kinh: “Hành từ không chán nản cho nên quán không, quán vô ngã.

Sư Triệu nói: Cái lòng mệt mỏi, chán nản sanh ra ở chỗ còn ngã. Lấy tâm không, vô ngã làm từ cùng với tướng sanh tử đã hết, thì không lại còn mỏi chán vậy.

Kinh: “Hành từ pháp thí cho nên không luyến tiếc.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà luyến

tiếc pháp tài, xứng gọi là pháp thí vậy.

Kinh: “Hành từ trì giới cho nên hóa độ người phá giới.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà giết hại trộm cắp, chẳng kiêm cái giáo hóa ấy, xứng gọi là trì giới vậy.

Kinh: “Hành từ nhẫn nhục cho nên giúp đỡ người, ta.

Tổ Thập nói: Nếu có thể hành nhẫn ắt trong chẳng tự vướng mắc, ngoài chẳng thương tổn vật, cho nên nói rằng giúp đỡ ta, người vậy.

Luận lòng từ trên đây bản chữ Phạn không có.

Kinh: “Hành từ tinh tấn cho nên gánh vác chúng sanh.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà không gánh vác chúng sanh, xứng gọi là tinh tấn vậy.

Kinh: “Hành từ thiền định cho nên chẳng nhận mùi vị.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được cái chân thật từ mà loạn tâm thọ mùi ngũ dục ấy, xứng gọi là thiền định vậy.

Kinh: “Hành từ trí huệ cho nên biết đúng thời.

Tổ Thập nói: Hành chưa đầy đủ mà đã cầu quả gọi là biết chẳng đúng thời.

Kinh: “Hành từ phương tiện cho nên thị hiện tất cả.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà chẳng quyền hiện ứng hợp khắp nơi, xứng gọi là phương tiện vậy.: “Hành từ không ẩn dấu cho nên tâm ngay thẳng

trong sạch.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà tâm còn ẩn khuất không thanh tịnh, xứng gọi là không ẩn dấu vậy.

Kinh: “Hành từ sâu vững cho nên không còn các hạnh tạp loạn.

Tổ Thập nói: Trong trực tâm dường như còn có phiền não ràng buộc. Nay thâm nhập Phật pháp nên không còn cái tưởng tạp loạn vậy.

Kinh: “Hành từ không dối trá cho nên không có hư giả.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà hư giả không chân thật, xứng gọi là không dối trá vậy.

Kinh: “Hành từ an vui cho nên khiến được sự an vui của Phật.

Sư Triệu nói: Chưa từng có bậc được chân thật từ mà chẳng khiến ta người được cái an vui của Phật, xứng gọi là an vui vậy.

Kinh: “Lòng từ của Bồ tát như thế đó.” Ngài

Văn Thù Sư Lợi lại hỏi: Sao gọi là bi? Đáp rằng: “Bồ tát làm công đức cốt để cho tất cả chúng sanh.”

Sư Triệu nói: Nhân pháp quán hỏi việc từ mà giải thích đủ Tứ vô lượng tâm. Thương xót người mãi mãi đau khổ, chẳng kể thân mình, tích mọi công đức nguyện cùng tất cả, trước người sau ta, cái hạnh đại bi vậy.

Kinh: Lại hỏi: “Sao gọi là hỷ?” Đáp rằng: “Chỗ có ích lợi đều vui vẻ mà làm chẳng hối hận.”

Sư Triệu nói: Tự được lợi ích của pháp, cùng vui với chúng sanh. Vui ở chỗ ta người đều được pháp vui, gọi là hỷ.

Kinh: Lại hỏi: “Sao gọi là xả?” Đáp rằng: “Làm việc phước không có chỗ hy vọng.”

Tổ Thập nói: Hiện nay chẳng mong ân, tương lai chẳng cầu báo đáp. Bậc Thanh văn hành Tứ vô lượng tâm, chẳng thật ích lợi cho chúng sanh. Đây Bồ tát hành Tứ vô lượng tâm mới thật ích lợi cho chúng sanh, cho nên bốn cái ấy đều gọi là lớn vậy.

Kinh: Ngài Văn Thù Sư Lợi lại hỏi: “Sự sống chết có chỗ đáng sợ, Bồ tát phải nương nơi đâu?”

Sư Triệu nói: Sống chết đáng sợ, sợ thì chẳng phải bậc lớn.

Bậc Đại sĩ có bệnh thương đời phải nương theo chỗ nào mà thường ở nơi sanh tử? Chẳng lấy cái sợ là sợ vậy thôi.

Kinh: Ông Duy Ma Cật đáp: “Bồ tát nơi chốn sống chết đáng sợ đó phải nương theo sức công đức của Như Lai.”

Tổ Thập nói: Công đức của Như Lai sâu xa mầu nhiệm. Ta hiện được y như vậy. Đâu có thể vì một chút khổ mà sanh mệt mỏi chán nản. Một lòng cầu Phật đạo, thẳng tiến chẳng lùi ắt khổ não đều tự diệt.

E ngại chỗ đáng sợ phải trừ ấy, cũng lấy niệm này làm chỗ nương theo, cũng lấy chỗ tiến tới mà nương theo vậy.: Ngài Văn Thù Sư Lợi lại hỏi: “Bồ tát muốn nương

theo sức công đức của Như Lai phải trụ nơi đâu?” Đáp rằng: “Bồ tát muốn nương theo sức công đức của Như Lai phải trụ nơi việc độ thoát tất cả chúng sanh.”

Sư Triệu nói: Trụ ở chỗ hóa độ tất cả chúng sanh ắt tâm đó rộng lớn. Rộng lớn tâm đó thì việc đó không khó. Đây gọi là trụ vào sức công đức của Phật.

Kinh: Lại hỏi: “Muốn độ chúng sanh phải trừ những gì?

Đáp rằng: “Muốn độ chúng sanh phải trừ phiền não.”

Sư Triệu nói: Sắp tìm gốc cho nên trước nói ngọn.

Kinh: Lại hỏi: “Muốn trừ phiền não phải làm thế nào?” Đáp rằng: “Phải hành chánh niệm.”

Sư Sanh nói: Phiền não sanh ra từ lòng luyến mến. Tiện đây, nên quan sát cái lý của pháp để dứt bỏ nó vậy. Nhưng lúc mới quán, thấy lý mà chưa rõ, tâm chưa trụ lý, nên cần sức mạnh của niệm tức là cái chẳng quên sau mới đắc quán. Bản khác nói là "Chánh ức niệm".

Kinh: Lại hỏi? “Thế nào là hành chánh niệm? Đáp rằng:

“Phải hành không sanh không diệt.” Lại hỏi: “Pháp nào không sanh, pháp nào không diệt?” Đáp rằng: “Pháp bất thiện chẳng sanh, pháp thiện chẳng diệt.”

Tổ Thập nói: Ác pháp sanh ra thì diệt, chưa khởi thì chẳng để cho sanh ra. Thiện pháp chẳng diệt mà làm thêm rộng.

Kinh: Lại hỏi: “Pháp thiện và pháp bất thiện lấy gì làm gốc?” Đáp rằng: “Lấy thân làm gốc.”

Tổ Thập nói: Thân gọi là ngũ ấm.

Kinh: Lại hỏi: “Thân lấy gì làm gốc? Đáp rằng: “Tham dục làm gốc.”

Tổ Thập nói: Do dục chấp tình sâu, cho nên rộng sanh kết nghiệp. Cũng vì chỗ ái mà thọ, do đó trong các kết nghiệp riêng đơn cử tham muốn vậy.

Kinh: Lại hỏi: “Tham dục lấy gì làm gốc?” Đáp rằng: “Hư vọng, phân biệt làm gốc.”

Sư Triệu nói: Pháp không tốt xấu, hư vọng, phân biệt, gọi đó là tốt, gọi đó là xấu. Xấu tốt đã thành hình ắt tham dục nảy sanh.

Kinh: Lại hỏi: “Hư vọng phân biệt lấy gì làm gốc?” Đáp rằng: “Điên đảo tưởng làm gốc.”

Sư Triệu nói: Pháp vốn chẳng phải có, vọng tưởng là có. Vì lẽ có, nên sau mới biết đó là tốt xấu, đó là phân biệt.

Kinh: Lại hỏi: “Điên đảo tưởng lấy gì làm gốc?” Đáp rằng: “Vô trụ làm gốc.” Lại hỏi: “Vô trụ lấy gì làm gốc?” Đáp rằng: “Vô trụ ắt không gốc.” Này ngài Văn Thù Sư Lợi! Từ gốc Vô trụ mà lập tất cả các pháp.”

Tổ Thập nói: Pháp không có tự tánh duyên theo mê lầm mà khởi. Khi chưa khởi thì không biết chỗ nương. Không có chỗ nương cho nên không có chỗ trụ. Vì không có chỗ trụ nên chẳng

phải có hoặc không. Chẳng phải có không mà có không là gốc. Không trụ ắt cũng tột gốc đó. Vả lại, không có chỗ sanh ra nên nói rằng không gốc. Không gốc mà là gốc của muôn vật cho nên nói rằng lập tất cả các pháp vậy.

Sư Triệu nói: Tâm dường như nước. Lặng ắt có chiếu, động ắt không soi được. Si ái làm vẩn đục, gió tà là quạt làm nổi sóng cao, chưa hề tạm dừng nghĩ. Do lấy pháp quán đó, đi đâu cũng chẳng đảo điên.

Ví như đến chỗ nguồn cội mà trách cái gốc của hình trạng đó là sự chưa từng có vậy. Cái điên đảo tưởng bốc lên đó gốc vốn nơi chẳng trụ, nghĩa ở chỗ đó vậy.

Tất cả các pháp theo các duyên hội lại mà thành, cái thể của duyên chưa hội ắt pháp không có chỗ nương. Không có chỗ nương ắt không có chỗ trụ. Không trụ ắt không có pháp. Lấy không có pháp là gốc cho nên có thể lập tất cả các pháp vậy.

Nếu lấy tâm động là gốc, ắt có cái hữu tướng sanh ra. Tột lý là ở chỗ động ban đầu, lại không có gốc vậy. Nếu lấy không có pháp là gốc, ắt có là bởi không sanh ra. Nhưng không chẳng phải bởi không, cho nên lại cũng không có gốc vậy.

Không an trụ cho nên tưởng điên đảo, điên đảo tưởng cho nên mới phân biệt, phân biệt cho nên mới tham dục. Tham dục cho nên mới có thân. Đã có thân rồi ắt thiện ác đều bày ra. Thiện ác đã bày ra ắt muôn pháp do đấy khởi ra. Từ đây sang đó muôn lời cũng chẳng thể hết được. Nếu khéo được gốc đó, ắt cái ngọn cũng dễ trừ vậy.

Kinh: Bấy giờ trong nhà ông Duy Ma Cật có một vị Thiên nữ thấy các Bồ tát thuyết pháp, bèn hiện ra tung rải hoa trời trên thân các vị Bồ tát và đại đệ tử.

Sư Triệu nói: Thiên nữ tức là pháp thân Đại sĩ vậy. Thường cùng ông Tịnh Danh hoằng dương Đại thừa bất tư nghị, cho nên hiện làm gia nhân cùng ở một nhà. Thấy đại chúng tụ tập nghe thuyết pháp cho nên hiện thân tung hoa. Muốn dùng sự đó để khơi biện luận.

Kinh: Hoa đến các vị Bồ tát đều rơi xuống hết. Đến các vị đệ tử thì dính chặt chẳng rơi.

Tổ Thập nói: Thiên nữ lấy các sự chưa từng có trong nhà này, nhà không tạp giáo, cho nên chê bậc Tiểu thừa mà hiển dương Đại đạo. Lấy chỗ cùng một ảnh hưởng để phát minh chỗ ưu thắng đó.

Kinh: Các vị đại đệ tử dùng hết thần lực phủi hoa nhưng chẳng gỡ bỏ được.

Sư Triệu nói: sắp luận chỗ khác nhau của bậc lớn nhỏ cho nên khiến hoa phải như thế.

Kinh: Lúc ấy Thiên nữ hỏi ngài Xá Lợi Phất: “Sao lại phủi hoa? Đáp rằng: “Hoa này chẳng như pháp do đó phủi đi.”

Sư Triệu nói: Hoa thơm bám lấy thân, chẳng phải pháp của thầy Tăng, do đó phủi đi.

Một nghĩa nữa là pháp rải hoa trên thân, hoa phải rơi mới hợp. Hoa chẳng rơi chẳng phải là pháp rải hoa.

Kinh: Thiên nữ nói: “Chớ bảo hoa này không như pháp.

Vì sao? Vì thật hoa không có chỗ phân biệt.

Tổ Thập nói: Tánh hoa vốn chẳng hai cho nên không phân biệt.

Sư Sanh nói: Tánh hoa không thật, há có cái phân biệt như pháp hay chẳng như pháp ư?

Kinh: “Nhân giả tự sanh cái tưởng phân biệt đó thôi.

Sư Triệu nói: Hoa há có tâm với rơi hay với chẳng rơi ư? Cái tưởng phân biệt ấy phát xuất tự nhân giả mà thôi.

Kinh: “Nếu xuất gia nơi Phật pháp mà có chỗ phân biệt là không như pháp. Nếu không có chỗ phân biệt là như pháp.

Sư Triệu nói: Như pháp, chẳng như pháp là tại tâm chẳng tại hoa.

Kinh: “Xem các vị Bồ tát, hoa chẳng dính ấy vì đã đoạn hết tất cả tưởng phân biệt. Ví như người đang sợ hãi thì hạng chẳng phải người mới thừa cơ hại được.

Tổ Thập nói: Như có một quỷ la sát biến hình làm con ngựa. Một người sĩ phu cưỡi nó mà chẳng nghi ngờ. Giữa đường, con ngựa hỏi người sĩ phu: "Ngựa tốt hay không tốt?" Người sĩ phu rút cây đao đưa ra hỏi lại: "Đao này tốt hay không tốt?" Quỷ biết tâm người đó ngay thẳng không sợ hãi, chẳng dám gia hại. Nếu chẳng như vậy quỷ thừa dịp làm hại vậy.

Kinh: “Như vậy, vị đệ tử nào sợ sanh tử thì sắc, thanh, hương, vị, xúc mới thừa cơ được. Còn người đã lìa được sợ hãi thì tất cả năm dục không làm gì được vậy. Kết tập (phiền não) chưa dứt hết nên hoa mới dính vào người, kết tập hết rồi hoa nào dính được.”

Tổ Thập nói: Hỏi rằng: Bậc Bồ tát kết tập cũng chưa dứt hết sao hoa chẳng bám vào thân?

Đáp rằng: Có hai loại tập trong Phật pháp: một là kết tập, hai là ái tập. Khi được vô sanh nhẫn kết tập đều dứt hết, nhưng chưa đoạn được ái tập Phật pháp.

Cũng nói: Bậc Pháp thân Bồ tát, tuy có kết tập nhưng vì thân thanh tịnh nên kết tập chẳng khởi vậy.

Sư Triệu nói: Dính hay không dính chỉ một lẽ trong đó thôi. Hoa đâu có lòng ư?

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất hỏi: “Thiên nữ ở nhà này lâu chưa?”

Sư Triệu nói: Ở nhà Đại thừa của ông Tịnh Danh lâu mau mà biện luận diệu tuyệt như thế.

Kinh: Đáp rằng: “Tôi ở nhà này như Ngài được giải

thoát.”

Sư Triệu nói: sắp nói rõ nghĩa thứ nhất về không có lâu mau. Cho nên lấy giải thoát làm chỗ luận. Giải thoát là vô vi giải thoát vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Ở đây lâu vậy ư?”

Sư Sanh nói: Ngài Xá Lợi Phất trước hỏi ý. Tuy hỏi rằng "ở nhà", nhưng quan hệ tại chỗ "lâu". Kẻ chẳng thông đạt, giữ điều đó và trả lời thôi. Nhưng lời kinh đáp lại rằng: Giống như sự giải thoát lâu mau của ngài Xá Lợi Phất.

Nay ngài Xá Lợi Phất giải thoát mới hay đã lâu? Thiên nữ ở nhà này được chẳng lâu ư? Hay ở nhà này đã được lâu? Nếu lâu hay chẳng lâu thì chẳng thể được đồng giải thoát vậy, do đó chẳng được dùng tiếng "lâu" để hỏi.

Kinh: Thiên nữ nói: “Bậc kỳ lão giải thoát cũng lâu như thế nào?”

Sư Triệu nói: Hỏi ngược lại chỗ được, khiến tự ngộ vậy. Bậc kỳ lão ấy được vô vi giải thoát há có thể gọi là lâu ư?

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nín lặng chẳng đáp.

Sư Triệu nói: Lời nói "lâu" ở trước, khuyên răn thật ở sau, cho nên không đáp được.

Kinh: Thiên nữ nói: “Sao bậc kỳ cựu đại trí lại lặng thinh?” Đáp rằng: “Giải thoát ấy, không có lời lẽ nói năng cho nên nơi đó tôi chẳng biết nói sao.” Thiên nữ nói: “Lời lẽ, nói năng, văn tự đều là tướng giải thoát.

Sư Triệu nói: Ông Xá Lợi Phất cho lời nói "lâu" là sai nên lặng thinh không nói, là thuận theo chân giải thoát. Nhưng chưa có thể đến chỗ ngôn ngữ và yên lặng cùng đến, chạm vật không ngại. Cho nên thiên nữ nói giải thoát để ông hiểu ý đó.

Kinh: “Vì sao? Vì giải thoát ấy, chẳng trong, chẳng ngoài, chẳng ở hai bên. Văn tự cũng chẳng trong, chẳng ngoài, chẳng ở hai bên. Cho nên ngài Xá Lợi Phất! Chớ lìa văn tự mà nói giải thoát vậy.

Sư Triệu nói: Chỗ ở của pháp siêu tột ba nơi. Ở ba nơi mà cầu văn tự giải thoát đều không thể được. Như vậy, sao lại muốn lìa văn tự mà riêng nói giải thoát ư?

Kinh: “Vì sao? Vì tất cả các pháp là tướng giải thoát.”

Sư Sanh nói: Cho nên không có gì chẳng phải tướng giải thoát vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Lại chẳng phải vì lìa dâm dục, giận hờn, si mê mà được giải thoát ư?”

Sư Triệu nói: Bậc nhị thừa kết tận, chẳng làm là giải thoát. Nghe chỗ giải thích trái nghịch với khuynh hướng cho nên hỏi vậy.

Kinh: Thiên nữ nói: “Phật vì kẻ tăng thượng mạn, nói lìa dâm dục, giận hờn, si mê là giải thoát đó thôi. Nếu không có kẻ tăng thượng mạn thì Phật nói tánh của dâm dục, giận hờn, si mê tức là giải thoát.”

Sư Triệu nói: Khinh sanh tử, tôn sùng đạo của mình là kẻ tăng thượng mạn. Phật vì người ấy nói lìa kết là giải thoát. Nếu chẳng khinh sanh tử, chẳng tôn sùng đạo của mình ắt nói tánh của các kết, ba độc tức là giải thoát, không có cái giải thoát riêng biệt.

Bậc nhị thừa tuy không có các kết kiêu căng, nhưng khinh sanh tử, tôn sùng Niết bàn do đó thường có tướng tự kiêu. Có các kết kiêu căng ấy nên chưa đắc đạo cho là đã đắc, do đó sanh ra kiêu mạn.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Lành thay! Lành thay! Thiên nữ! Cô đắc gì? Chứng gì mà biện tài như thế?”

Tổ Thập nói: Quả hữu vi nói là được, quả vô vi nói là chứng.

Kinh: Thiên nữ nói: “Tôi không đắc, không chứng mới được biện tài như thế.

Sư Triệu nói: Phàm trong đạo, còn có ngại thì chẳng thể sanh ra biên tài vô ngại. Biện tài vô ngại sanh ra ở đạo vô ngại. Đạo có đắc, có chứng ấy ắt có sự chẳng được, có chỗ chẳng chứng. Vì đạo

Đại thừa không đắc, không chứng cho nên không chỗ nào chẳng được, không chỗ nào chẳng chứng. Từ đó nảy sanh biện tài cho nên chẳng có chỗ nào không biện luận được vậy.

Kinh: “Vì sao? Nếu có đắc có chứng thời trong Phật pháp là kẻ tăng thượng mạn.”

Sư Triệu nói: Nếu thấy mình có chỗ đắc ắt thấy người chẳng đắc. Đối nơi pháp bình đẳng của Phật dường là kẻ tăng thượng mạn. Sao có thể đến được cái biện tài vô ngại ư?

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất hỏi Thiên nữ: “Đối với ba thừa, chí cầu thừa nào?”

Sư Triệu nói: Trên nói thẳng rằng chẳng đắc, chẳng chứng, chưa biết thừa nào nên lại hỏi vậy.

Kinh: Thiên nữ nói: “Cần dùng pháp Thanh văn để hóa độ chúng sanh, tôi làm Thanh văn. Cần dùng pháp nhân duyên hóa độ chúng sanh, tôi làm Bích chi Phật. Cần dùng pháp Đại thừa hóa độ chúng sanh, tôi làm Đại thừa.

Sư Sanh nói: Tùy người mà làm, ta chẳng định quyết vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Như người vào rừng cây Huỳnh đàn, chỉ ngửi mùi Huỳnh đàn, chẳng ngửi mùi thơm nào nữa.

Tổ Thập nói: Chẳng gọi là có nên "chẳng ngửi", gọi là "chỉ" vì đã đầy đủ, chẳng lại cầu bên ngoài. Dựa theo nghĩa của thí dụ mà khá biết vậy.

Kinh: “Cũng như người vào nhà này mà chỉ nghe hương công đức của Phật chẳng ưa nghe công đức của Thanh văn và Bích chi Phật.

Sư Triệu nói: Không thừa nào chẳng thừa mới là Đại thừa, cho nên lấy rừng hương của nhị thừa để bày tỏ nhà của ông Tịnh Danh không lẫn hương của nhị thừa. Ở nhà ấy đâu ngửi hương khác. Lấy đó có thể biết được chí ở thừa nào vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Có những vị đế thích, phạm vương, tứ thiên vương, chư thiên, long, thần, quỷ vào nhà này nghe, thượng nhân đây giảng nói chánh pháp, đều ưa hưởng công đức của Phật phát tâm rồi ra. Ngài Xá Lợi Phất! Tôi ở nhà này đã mười hai năm, chưa từng nghe nói pháp Thanh văn, Bích chi Phật, chỉ nghe pháp đại từ đại bi của Bồ tát và pháp bất khả tư nghị của chư Phật.

Sư Triệu nói: Pháp Đại thừa đều gọi là bất khả tư nghị. Trên hỏi ở nhà này lâu mau. Muốn bày mối luận cho nên lấy sự giải thoát mà đáp lại. Bây giờ nói thật số năm để nói rõ chỗ nghe đó chẳng lẫn lộn vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Nhà này thường hiện tám pháp “chưa từng có, khó được”. Tám pháp ấy là gì? 1. Nhà này thường có ánh sáng sắc vàng soi chiếu ngày đêm không khác, chẳng cần mặt trời, mặt trăng soi chiếu mới sáng. Đó là pháp

“chưa từng có, khó được” thứ nhất. 2. Nhà này người vào chẳng bị cấu nhiễm làm phiền não. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ hai.

Tổ Thập nói: Nhà đó thanh tịnh, không có ác khí trái nghịch. Tuyệt dứt duyên nhơ uế. Cho nên nhơ uế chẳng sanh.

Kinh: “3. Nhà này, thường có các vị đế thích, phạm vương, tứ thiên vương, và các Bồ tát ở phương khác, nhóm họp không ngớt. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ ba. 4. Nhà này thường nói pháp lục độ ba la mật và pháp bất thối chuyển. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ tư. 5. Nhà này, thường trổi âm nhạc bậc nhất của trời người. Vang ra vô lượng âm thanh giáo hóa. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ năm. 6. Nhà này có bốn kho tàng lớn, chứa đầy các món báu, giúp cho kẻ nghèo thiếu khắp nơi, hễ cầu liền được không bao giờ hết. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ sáu.

“7. Nhà này, Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật A Di Đà, Phật Vô Động, Phật Bửu Đức, Phật Bửu Diệm, Phật Bửu Nguyệt, Phật Bửu Nghiêm, Phật Nan Thắng, Phật Sư Tử Hưởng, Phật Nhất Thiết Lợi Thành và vô lượng chư Phật trong mười phương như thế, khi thượng nhân đây niệm đến, liền hiện đến rộng nói tạng pháp bí yếu của chư Phật. Nói xong, các Ngài lại trở về. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ bảy. 8. Nhà này, tất cả cung điện trang nghiêm lộng lẫy của chư thiên, các cõi thanh tịnh của chư Phật đều hiện trong đây. Đó là pháp “chưa từng có, khó được” thứ tám.

Tổ Thập nói: Như có thanh kim cương, trong vòng mười dặm, dù có đá bao quanh, hình sắc của nó cũng hiện ra. Nhà này sáng suốt rõ thông, chỗ thí dụ là như vậy.

Kinh: “Ngài Xá Lợi Phất! Nhà này thường hiện tám pháp “chưa từng có, khó được” như thế, ai thấy việc chẳng thể nghĩ bàn đó mà còn ưa pháp Thanh văn ư?”

Ngài Xá Lợi Phất nói: “Vì sao cô không chuyển thân nữ kia đi?” Thiên nữ đáp: “Tôi mười hai năm nay, tìm mãi cái tướng nữ nhân mà chẳng thể được? Phải chuyển chỗ nào?

Sư Triệu nói: Ở trong nhà đến nay, nghe theo chánh pháp, chưa hề biết đàn bà khác đàn ông, nên phải chuyển chỗ nào? Thiên nữ ngộ "tướng nữ" đâu phải mười hai năm mà thôi!

Muốn bày rõ nhà này thuần một pháp, chẳng có tạp thành, cho nên dùng lời để chỉnh chỗ đó. Thấy thiên nữ mang thân con gái nên sanh lời luận đó.

Kinh: “Ví như huyễn sư hóa ra thân nữ, nếu có người hỏi: Sao chẳng chuyển thân nữ đó đi? Người ấy hỏi đúng không?” Ngài Xá Lợi Phất nói: “Không! Huyễn hóa không có tướng nhất định, còn phải chuyển gì nữa. Thiên nữ nói: “Tất cả các pháp cũng như thế, không có tướng nhất định, sao lại hỏi chẳng chuyển thân nữ?”

Sư Triệu nói: Vạn vật như huyễn, không có tướng nhất định, nào ai tốt, nào ai xấu mà muốn đổi ư?

Kinh: Tức thời Thiên nữ dùng sức thần thông biến ngài

Xá Lợi Phất thành ra Thiên nữ. Thiên nữ lại tự hóa thân như ngài Xá Lợi Phất. Rồi hỏi rằng: “Sao Ngài không chuyển thân nữ đó đi?” Ngài Xá Lợi Phất mang hình tướng Thiên nữ đáp! “Tôi nay chẳng biết sao lại biến thành thiên nữ?”

Sư Triệu nói: Tôi chẳng biết vì sao lại chuyển thành thân này. Đã như vậy lại muốn chuyển đổi ư?

Kinh: Thiên nữ nói: “Ngài Xá Lợi Phất! Nếu Ngài chuyển được thân nữ đó, thời tất cả người nữ cũng sẽ chuyển được.

Sư Triệu nói: Nhân giả chẳng biết vì sao mà chuyển làm thân nữ. Đám nữ cũng chẳng biết vì sao chuyển làm thân nữ vậy. Nếu nhân giả vô tâm trong việc làm thân nữ, nên chẳng có thể chuyển đổi thân nữ ấy, thì đám nữ cũng vậy. Chẳng có thể tự chuyển thì tại sao khuyên người chuyển thân nữ ấy.

Kinh: “Như ngài Xá Lợi Phất không phải người nữ mà hiện thân nữ. Tất cả người nữ lại cũng như thế, tuy hiện thân nữ mà chẳng phải người nữ đâu. Vì thế Phật nói: Tất cả các pháp không phải đàn ông, không phải đàn bà.”

Sư Triệu nói: Như ngài Xá Lợi Phất thật chẳng phải con gái mà nay lại hiện thân con gái. Đám con gái cũng hiện hình dạng con gái, thật ra chẳng phải con gái. Nam nữ không có tướng cố định, ta cũng như vậy, hãy biết đó thôi.

Kinh: Khi ấy, Thiên nữ thu thần lực lại, thân ngài Xá Lợi Phất trở lại như cũ. Thiên nữ hỏi ông Xá Lợi Phất: “Sắc tướng thân nữ bây giờ ở đâu?” Ngài Xá Lợi Phất nói:

“Sắc tướng thân nữ không có ở đâu mà không đâu chẳng có.”

Sư Triệu nói: Muốn nói hiện ở đây, mà thấy không tướng.

Muốn nói không có đây, lại vẫn có tướng. Dường như huyễn hóa vô định chẳng biết ở đâu vậy.

Kinh: Thiên nữ nói: “Tất cả các pháp lại cũng như thế, không có ở đâu mà không đâu chẳng có. Không ở đâu, không đâu chẳng ở, ấy là lời đức Phật nói vậy”. Ngài Xá Lợi Phất hỏi thiên nữ: “Cô chết ở đây rồi sẽ sanh nơi đâu?”

Sư Triệu nói: Đã biết cái không ở đâu của hiện tướng, lại hỏi sẽ sanh về đâu?

Kinh: Thiên nữ nói: “Phật hóa sanh thế nào tôi cũng hóa sanh thế ấy.”

Tổ Thập nói: Chẳng nói liền vô sanh mà nói sự sanh là muốn dựa vào sự có sanh để trên ấy nói lý vô sanh diệt.

Sư Triệu nói: Thân tướng sanh ra đã như huyễn hóa, chết đây rồi lại sanh, há được khác đâu!

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Chỗ hóa sanh của Phật, chẳng phải chết rồi sanh”. Thiên nữ đáp: “Chúng sanh cũng như vậy, chẳng phải chết rồi sanh.”

Sư Triệu nói: Đâu phải mình tôi như huyễn hóa, không vật gì chẳng là huyễn hóa vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất hỏi thiên nữ: “Bao lâu nữa cô sẽ đắc đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác?”

Sư Triệu nói: Thân tướng chết sống đã như huyễn hóa, thì cái chân đạo Bồ đề tất cũng có thật cho nên hỏi bao lâu nữa sẽ thành?

Kinh: Thiên nữ đáp: “Nếu ông Xá Lợi Phất trở lại phàm phu, tôi sẽ đắc đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác”. Ngài Xá Lợi Phất nói: “Chẳng có lý nào tôi trở lại phàm phu.”

Sư Triệu nói: Có cái chuyện thánh nhân trở lại phàm phu ư?

Kinh: Thiên nữ đáp: “Chẳng có lý nào tôi lại đắc đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Sư Triệu nói: Thánh nhân làm kẻ phàm phu, tôi thành đạo Bồ đề, không có lý nào như vậy.

Kinh: “Vì sao? Vì Bồ đề không có chỗ trụ cho nên không có chỗ đắc.”

Sư Triệu nói: Đạo Bồ đề vô vi vô tướng, tự nhiên không có chỗ trụ, ai là người đắc ấy?

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất nói: “Hiện nay chư Phật đắc đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác, chư Phật đã đắc, sẽ đắc nhiều như hằng hà sa thì gọi là gì?” Thiên nữ đáp: “Dùng số mục của thế tục cho nên nói có ba đời, chớ bảo là Bồ đề có quá khứ, vị lai, hiện tại.”

Sư Triệu nói: Ngôn ngữ số mục của thế tục thì có ba đời đắc. Chẳng phải cái Bồ đề đệ nhất chân đạo lại có quá khứ, vị lai, hiện tại.

Kinh: Thiên nữ nói: “Ngài Xá Lợi Phất! Ngài đắc đạo A la hán ư?”

Sư Triệu nói: Bậc A la hán vào tâm vô lậu không thấy đắc đạo. Ở tâm hữu lậu ắt thấy có đắc. Nay hỏi từ pháp giải thoát thứ chín lúc tự chứng thành đạo thấy có đắc chăng? Muốn khiến tự ngộ nghĩa không đắc vậy.

Kinh: Đáp rằng: “Không có chỗ đắc cho nên đắc.”

Sư Triệu nói: Suy tâm mà đáp vậy. Không đắc cho nên mới có đắc. Có đắc ắt chẳng phải đắc. Đây nói rõ chỗ chân đắc ở nơi không đắc vậy.

Kinh: Thiên nữ nói: “Chư Phật, Bồ tát cũng như thế.

Không có chỗ đắc mà đắc.”

Tổ Thập nói: Nhị thừa giữ chứng. Trong thật tế, không đắc có đắc đều đồng nhau. Bậc Đại thừa ngộ pháp đã sâu, không sai khác lối ra vào vậy.

Kinh: Lúc ấy ông Duy Ma Cật nói với ngài Xá Lợi Phất!

“Thiên nữ này đã từng cúng dường chín mươi hai ức đức Phật.

Đã được du hý thần thông của Bồ tát. Sở nguyện đầy đủ, đắc vô sanh nhẫn, trụ không thối chuyển, vì theo bản nguyện nên tuỳ ý thị hiện để giáo hóa chúng sanh.