Kinh Duy Ma Cật Chú Giải

Phẩm Phương Tiện

Tổ Thập nói: Phẩm kế này nói về đức của ngài Tịnh Danh, chẳng phải do ý của người sưu tập kinh. Bởi đức Thế Tôn đã từng khen ngợi về phương tiên biện tài của Ngài cho nên người sưu tập kinh nương theo chỗ nghe đó mà dùng chữ đức vậy.

Kinh: Khi đó trong thành lớn Tỳ Da Ly có một ông trưởng giả tên là Duy Ma Cật đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, trồng sâu gốc lành, được vô sanh pháp nhẫn, biện tài vô ngại, du hý thần thông.

Tổ Thập nói: Nhân thần thông mà giáo hóa rộng khắp nơi. Cũng lấy sức thần thông đó mà chứng tỏ biện tài vô ngại như đức Long Thọ luận nghĩa với ngoại đạo. Ngoại đạo hỏi: Hiện nay Trời làm việc gì? Đáp rằng: Bây giờ Trời với A Tu La đang đánh nhau.

Lại hỏi: Lấy gì làm bằng chứng? Bồ tát liền hiện bày ra làm bằng chứng. Ngay lúc ấy mọi người thấy cây giáo bị gãy mũi nhọn và đầu của A Tu La từ trên không rơi xuống. Lại còn thấy Trời và

A Tu La ở trong không trung bày trận đánh nhau. Ngoại đạo đã thấy bằng chứng mới cúi đầu khâm phục biện tài. Chỗ chứng cái thần thông về biện luận giống như đây vậy.

Sư Triệu nói: Bậc Bồ tát được phép Ngũ thông cũng nói là có đủ Lục thông vì lẽ được pháp vô sanh nhẫn thì hết sạch sự trói buộc trong ba cõi.

Bên Tiểu thừa nói là sáu thông nhưng đổi với bên Đại thừa thì chỉ là năm thông vì phiền não nhóm (kết tập) vẫn chưa dứt trọn, nên chỉ nói là năm.

Kinh: Nắm được các tổng trì, được pháp vô úy, hàng phục ma oán, thấu lý sâu xa của pháp môn, khéo nơi trí huệ ba la mật, thông đạt các pháp phương tiện, thành tựu đại nguyện.

Tổ Thập nói: Lúc mới phát tâm, cái nguyện chưa lớn, hoặc lớn nhưng chưa thành. Lớn mà thành tựu thì duy chỉ có bậc pháp nhẫn Bồ tát. Giống như bốn mươi tám nguyện của đức Vô Lượng Thọ Phật. Đại nguyện đây đồng như vậy.

Sư Triệu nói: Đem cái đại nguyện sánh bằng với nguyện của đức Vô Lượng Thọ Phật vậy.

Kinh: Rõ hiểu các nẻo của tâm chúng sanh. Lại còn phân biệt được rành rẽ chỗ sáng tối của căn tánh, thường hằng trong Phật đạo, tâm đã thành thục, chí quyết chắc nơi Đại thừa, khéo suy lường mọi việc, trụ nơi oai nghi của Phật, tâm bao la như biển cả.

Tổ Thập nói: Biển có năm đức: Một là trong sạch lặng lẽ chẳng nhận thây chết. Hai là sanh ra nhiều của báu mầu nhiệm. Ba là rồng lớn phun mưa xuống liên tục như trục xe nước mà vẫn lãnh nhận chẳng bị đầy ngập. Bốn là gió bốn phương, mặt trời chẳng thể làm khô cạn. Năm là thâm sâu khó dò. Bậc Bồ tát tâm thanh tịnh chẳng lãnh chịu cái thấy phá giới, tuôn ra cái báu huệ rực rỡ; Phật rưới pháp lớn, nhận nhưng chẳng đầy tràn. Ma tà, gió, mặt trời chẳng thể làm suy giảm. Trí đó sâu thẩm, chẳng thể đo lường được, cho nên nói tâm bao la như biển cả vậy.

Kinh: Chư Phật đều khen ngợi. Hàng đệ tử Phật

Đế Thích, Phạm Thiên, vua ở thế gian đều kính trọng Ngài. Vì muốn độ người cho nên Ngài dùng các phương tiện khôn khéo nơi thành Tỳ Da Ly, nương vào của cải vô lượng để nhiếp độ những người nghèo khó, giữ giới thanh tịnh để nhiếp độ các kẻ phá giới, dùng hạnh nhẫn nhục điều hòa để nhiếp độ những kẻ nóng giận, dùng đại tinh tấn để nhiếp độ những kẻ biếng nhác, dùng thiền định nhất tâm để nhiếp độ những kẻ loạn ý, dùng trí huệ quyết định để nhiếp độ những người vô trí.

Tuy là người áo trắng (cư sĩ) mà giữ gìn giới hạnh thanh tịnh của sa môn. Vẫn ở trong gia đình mà chẳng nhiễm nơi ba cõi. Thị hiện có vợ con nhưng thường tu phạm hạnh. Hiện có quyến thuộc nhưng hằng ưa sự xa lìa. Tuy phục sức quý báu nhưng dùng tướng tốt để nghiêm thân. Tuy có ăn uống nhưng dùng thiền duyệt làm mùi vị.

Khi đến chỗ cờ bạc vui chơi thì ngài dùng cơ hội đó để độ người. Mặc dù thọ học các đạo khác nhưng chẳng tổn hại lòng chánh tín. Tuy hiểu rõ sách vở thế tục nhưng thường vui trong Phật pháp. Kính nhường tất cả mọi người xem đó là pháp cúng dường hay hơn hết.

Sư Triệu nói: Trùm cả mọi giai cấp, không người nào mà chẳng kính. Nuôi dưỡng thanh tĩnh, chẳng ai mà chẳng nhường, cho nên nói đó là sự cúng dường hơn tất cả mọi sự cúng dường vậy.

Kinh: Nắm giữ chánh pháp để nhiếp độ khắp kẻ già người trẻ.

Sư Triệu nói: Ở nước ngoài trong hàng ngũ lãnh đạo có lập Tam lão là những người lớn tuổi, có đức hạnh để nắm giữ quyền hành, để xét xử các việc kiện tụng, trợ giúp các người già trẻ. Ông

Tịnh Danh, lúc ấy trông coi việc chánh trị nên nhân đó mà thấu đáo luật đạo vậy.

Kinh: Trong mọi việc làm ăn, tuy được nhiều món lợi thế tục nhưng Ngài chẳng vui theo. Ngao du khắp nẻo lưu thông để giúp ích cho đời. Tham gia vào việc chánh trị để giúp đỡ tất cả mọi người. Đến chỗ giảng luận dùng tâm Đại thừa mà dẫn dắt người nghe. Vào trường học chỉ bảo khai mở cho trẻ thơ.

Sư Triệu nói: Học đường là chỗ trẻ thơ học tập. Chỉ bảo, khai mở giống như Thái tử đang học chữ Phạn vậy.

Kinh: Vào chỗ dâm dục để chỉ bày sự tai hại của dâm dục.

Tổ Thập nói: Ở nước ngoài (tức là nói bên Ấn Độ) có một cô gái toàn thân đẹp như sắc vàng. Có một chàng trai con nhà trưởng giả tên là Đạt Mộ Đa La dùng ngàn lượng vàng hẹn rủ cô ta vào Trúc Lâm rồi dùng xe chở nhau đi. Giữa đường đức Văn Thù Sư Lợi hóa thân làm người trần thế đón đường, người này bận một bộ quần áo rất quý giá đẹp đẽ. Cô gái thấy bộ quần áo đó, lòng tham dấy động.

Đức Văn Thù nói: Muốn được bộ quần áo này phải phát Bồ đề tâm.

Cô gái hỏi: Bồ đề tâm là sao?

Ngài đáp: Chính thân ngươi đó. Tánh Bồ đề "không", thân ngươi ngay đây cũng "không", đó là sự thật. Cô gái này tiền kiếp trong đời của đức Phật Ca Diếp đã trồng gốc lành, trau dồi trí huệ, nghe đến đó liền đắc vô sanh pháp nhẫn. Được vô sanh pháp nhẫn rồi lại tỏ bày cái lỗi của sự ham dâm.

Sau đó đi vào Trúc Lâm để gặp người công tử nọ, vào đến nơi rồi liền hiện thân xác chết, ruột sình thối, công tử nọ thấy vậy hoảng sợ đi đến chỗ đức Phật cư ngụ. Phật vì đó thuyết pháp, ông ta cũng được vô sanh pháp nhẫn. Do đó nói rõ cái tai hại của dâm dục có ích như vậy.

Sư Triệu nói: Ở ngoại quốc phường hoa liễu tụ tập riêng thành xóm. Thường người đạo đức mắt chẳng dám để ý tới. Nhưng bậc

Bồ tát dám bước vào chốn dâm dục đó để chỉ rõ cho mọi người cái tai hại của dâm dục.

Kinh: Vào chỗ quán rượu Ngài lập được chí hướng cho những kẻ tại đó.

Sư Triệu nói: Rượu làm mất chí, mở toang cửa ngõ phóng túng luông tuồng vậy.

Kinh: Ở trong hàng trưởng giả Ngài là bậc tôn quý nhất trong hàng trưởng giả, giảng nói cho pháp thù thắng hơn hết.

Tổ Thập nói: Trưởng giả là bậc hào tộc trong bốn giai cấp chính của Ấn Độ ngày xưa. Bậc Thanh văn đối với kẻ phàm phu thì cao trội hơn, cứ thế dần lên thì Phật pháp tối thắng hơn hết.

Sư Triệu nói: Người đời dễ lấy uy lực làm cho theo, khó dùng lý mà làm cho tùng phục. Cho nên Đại Bồ tát thường ở bậc tôn quý để giáo hóa phong tục tốt đẹp khắp nơi. Bậc trưởng giả là kẻ giàu có được trọng vọng, nhưng phần nhiều ở trong pháp của thế tục.

Kinh: Ở trong hàng cư sĩ ngài là bậc được tôn quý nhất, chỉ bày cho họ biết dứt hết sự tham lam chấp trước.

Tổ Thập nói: Ở ngoại quốc hàng Bạch y giàu có được gọi là Cư sĩ.

Kinh: Ở trong giòng Sát Lợi Ngài là bậc tôn quý nhất trong giòng Sát Lợi, lấy pháp nhẫn nhục mà giáo hóa cho họ.

Tổ Thập nói: Chữ sát lợi trong tiếng Phạn gồm có hai nghĩa:

Một là nhẫn nhục, hai là nóng giận. Lời đó là nói về người có thế lực lớn hay nóng giận, nhưng biết chịu đựng sự đau khổ nhọc lòng đó vì biết rằng cứng rắn quá thì không thâu phục được mọi người, nên nhân đó mà thành tính nhẫn nhục vậy.

Sư Triệu nói: Sát Lợi là giòng họ nhà vua. Tiếng Tần gọi là điền chủ. Thời kỳ ban đầu loài người ăn những món ăn đủ mùi vị của đất sanh ra. Sau đó có lúa nên thay đổi món ăn. Sau nữa lòng người càng ngày càng xảo trá, ai cũng có phần đất sanh lợi riêng, nên phải cử người có đức hạnh để xử đoán, phân chia đất đai cho công bằng. Vua bắt đầu có từ đây, rồi nối tiếp nhau mà chăn dắt dân chúng. Vì là kẻ tôn quý tự do nên phần nhiều hay nóng nảy, giận dữ làm theo ý thích của mình, chẳng thường nhẫn nhục ôn hòa.

Kinh: Ở giòng Bà La Môn Ngài là bậc tôn quý nhất, khéo trừ ngã mạn của họ.

Tổ Thập nói: Rộng học hỏi, tìm tu tà đạo, ỷ mình thông minh, kiêu ngạo chẳng kính nể ai, gọi là Bà la môn.

Sư Triệu nói: Bà la môn Tần gọi là "ngoài ý". Giòng này có kinh sách riêng, đời đời nối nhau, lấy đạo học làm nghề nghiệp. Hoặc tại gia, hoặc xuất gia tu khổ hạnh, phần lớn cậy vào đạo thuật của đạo mình nên sanh ngã mạn.

Kinh: Ở trong đám đại thần Ngài là bậc tôn quý nhất, thi hành chánh pháp mà giáo hóa.

Ở trong hàng vương tử Ngài là bậc vương tử tôn quý nhất, nêu bày chỉ dạy cho họ lòng trung hiếu.

Ở trong hàng nội quan Ngài là bậc tôn quý nhất, khéo dạy bảo cung nữ theo đường chánh trực.

Tổ Thập nói: Không phải như nội quan ở Tần. Theo phép của

Ấn Độ, chọn lấy trong giòng giống trung lương từ đời này qua đời kia người lớn tuổi, có đức hạnh, dùng làm quan nội giám để dạy dỗ cung nữ cho chánh trực.

Kinh: Ở nơi thứ dân Ngài là kẻ tôn quý nhất, chỉ dạy cho họ biết nâng cao phước lực.

Tổ Thập nói: Xưa có một người nghèo, đi vào chốn đô thị, thấy một người ăn mặc hết sức trang nghiêm sạch sẽ, cưỡi ngựa cao lớn, cầm lọng quý, liền kêu lớn: Chẳng đẹp! Chẳng đẹp! Chẳng đẹp! Ba lần như thế. Người kia lấy làm quái dị hỏi: Ta ăn mặc trang nghiêm sạch sẽ như thế sao ngươi nói chẳng đẹp là sao?

Người nghèo kia nói: Ngài trồng cây đức đã nhiều nên nay được cái quả báo này, trang phục phước đức uy nghiêm ai cũng kính trọng, còn tôi xưa chẳng gieo phước nên nay thô kệch xấu xí như vầy. Tôi so sánh với ngài cũng như cầm thú vậy thôi. Cho nên tự nói mình chẳng đẹp chớ không phải nhạo báng ngài đâu. Người nghèo kia nhân đó mà cảm khái bèn rộng tu phước nghiệp. Hình sắc quý trọng làm cho người tỉnh ngộ là chỗ lợi ích lan ra, huống chi lấy đạo pháp mà giáo hóa cho dân chúng!

Sư Triệu nói: Phước lực nhỏ nhen cạn cợt nên sanh làm dân dã là vậy.

Kinh: Ở nơi hàng Phạm Thiên Ngài là bậc tôn quý nhất, chỉ dạy cho họ trí huệ thù thắng nhất.

Tổ Thập nói: Phạm Thiên tuy có cái huệ của pháp định, nhưng chưa phải ra khỏi đường sanh tử, cho nên dùng cái huệ của Phật khuyên giải, vì vậy nói là thắng là vượt hơn cái huệ của Phạm Thiên vậy.

Kinh: Ở nơi trời Đế Thích Ngài là bậc tôn quý nhất, chỉ bày cho họ pháp vô thường.

Tổ Thập nói: Người trời phạm vẫn còn bụi trần, mỏng manh

hay chấp trước, phước lực còn cạn cợt, cho nên hiện ra trí huệ thù thắng để chỉ dạy.

Đế Thích nghiệp ái còn nặng nên chấp trước cũng thâm sâu, do đó hiện sự vô thường để giáo hóa cho họ vậy.

Kinh: Ở nơi Hộ Thế Ngài là bậc tôn quý nhất, che chở cho chúng sanh.

Tổ Thập nói: Hộ thế là Tứ thiên vương vậy. Khi Những quỷ thần dữ tợn muốn giết hại chúng sanh thì Hộ thế tứ thiên vương che chở khiến chúng không thể giết hại được. Đây nói đạo lực của bậc tôn quý đó che chở khắp mười phương.

Kinh: Trưởng giả Duy Ma Cật dùng vô lượng phương tiện như vậy làm lợi ích cho chúng sanh.

Sư Triệu nói: Pháp thân tròn đầy ứng khắp (viên ứng) y theo các tướng mà hiện dụng, chẳng có mảy may dấu tích, nên gọi là chẳng thể đo lường được. Trên tóm tắt vậy.

Kinh: Ngài cũng dùng phương tiện hiện thân có bệnh.

Tổ Thập nói: Trên là những phương tiện, dùng pháp bố thí giúp đời. Vì bố thí giúp người nên người cảm cái ân huệ đó, nay nghe Ngài có bệnh ắt người đến thăm bệnh đông đảo. Nhiều người thăm bệnh, cái công giáo hóa ắt lan rộng. Vì lẽ đó mà rộng bày ra pháp phương tiện, sau mới nhân bệnh mà nói pháp.

Sư Triệu nói: Tuy biến hóa khắp nơi theo chỗ ứng nhưng dấu tích mầu nhiệm chẳng như nhau. Do đó kinh này khởi ra từ chỗ thị hiện có bệnh tật, cho nên người diễn kinh đặc biệt nêu lên chuyện đó.

Kinh: Do Ngài có bệnh nên các vị quốc vương, đại thần, cư sĩ, Bà la môn cùng với các vị vương tử, các quan lại và vô số trời, người đều đến thăm bệnh Ngài. Hễ ai đến đức Duy Ma Cật cũng lấy chỗ tật bệnh của thân mà rộng giảng nói pháp.

Tổ Thập nói: Ý muốn nói rõ cái thân tu hành này mà còn chưa tránh khỏi hoạn nạn này, huống hồ là không có đức hạnh thì làm sao giữ gìn được nó.

Sư Triệu nói: Cái đồng với ta thì dễ tin, khác với ta thì khó thuận theo. Cho nên lấy cái bệnh hoạn của thân thể mà rộng nói cái hoạn nạn của việc có thân.

Kinh: “Các ngài ơi! Thân này là vô thường, không vững chãi, không có sức mạnh, không bền chắc. Là vật mau hư hoại, không thể tin cậy được. Nó là cái khổ, là cái phiền lòng, là chỗ chứa nhóm của các tật bệnh.

Tổ Thập nói: Pháp của chư Phật cốt yếu trước hết dùng bảy việc để phát khởi tâm người, sau mới nói pháp Tứ Đế. Bảy việc này là:

Bố thí;

Trì giới;

Sanh quả báo lành;

Nói cái thú vị;

Lo sợ quả báo: Tuy có chút vui nhưng đau khổ vô lường. Người đời mê trong cái vui nhỏ bé mà chẳng biết cái khổ nhiều. Giống như lấy hột cải để trên đỉnh núi chỉ thấy hột cải mà không thấy núi to vậy;

Dạy chúng lìa trần thế;

Khen ngợi công đức của Niết bàn.

Đây chẳng nói đến bảy pháp mà nói thẳng cái vô thường ấy. Vì đám người tụ hội tại đây chứa đức đã nhuần nhã rồi cho nên giờ cần phải làm sáng tỏ cái tánh huệ ấy.

Lại nữa vô thường là cái tướng ban đầu của cái Không, nên muốn nói cái Không trước phải nói vô thường. Do đó chỉ nói về thân mà không nói các pháp khác vì trong các pháp khác dễ sanh chấp trước vậy.

Kinh: “Các ngài ơi! Cái thân này bậc trí huệ sáng suốt chẳng bao giờ ỷ lại nơi nó. Thân này như bọt đọng không thể cầm nắm được. Thân này như bong bóng nước chẳng vững lâu được. Thân này như hơi lửa bốc lên do lòng khao khát yêu thương sanh ra. Thân này như cây chuối, trong không bền chắc. Thân này như huyễn ảo do nơi điên đảo mà sanh ra. Thân này như chiêm bao do hư vọng mà thấy có. Thân này như cái bóng theo nghiệp lực nhân duyên mà hiện ra. Thân này như tiếng vang vì do nhân duyên mà thành. Thân này như mây nổi trong giây phút đã tiêu tan. Thân này như điện chớp niệm niệm chẳng dừng trụ. Thân này không có chủ giống như đất bụi mà thôi.

Sư Triệu nói: Muôn vật muôn hình đều do bốn đại thành ra ở ngoài là đất đai, cây cỏ, núi non, sông ngòi, ở trong thì là chân tay hay vóc dạng. Hợp lại thì gọi là sống, tan ra thì gọi là chết. Như vậy sống ắt thuộc trong, chết ắt thuộc ngoài. Trong ngoài tuy có khác nhưng cái chất đại chẳng sai khác. Cho nên lấy bốn đại trong ngoài giống nhau mà rõ ra sự vô ngã vậy. Như ở đất đai bên ngoài xưa nay bao giờ kẻ giàu mạnh cũng chiếm trước, cho nên chẳng ai làm chủ. Cái thân này cũng giống như vậy, do các duyên lập nên, duyên hợp thì dấy lên, duyên rã thì tan lìa, nào có cái gì là người chủ tể thường tồn đâu?

Kinh: “Thân này không có ta giống như lửa.

Sư Triệu nói: Dù cho rằng có cái tự nơi mình gọi là "ta" (ngã) đi nữa nhưng lửa ở ngoài bốc cháy hay tàn rụi là do củi, lửa chẳng thể tự tại. Như vậy lửa chẳng có cái "ta". Lửa ngoài đã chẳng có cái "ta" thì lửa trong cũng vậy mà thôi.

Kinh: “Thân này chẳng trường thọ, như là gió.

Sư Triệu nói: Thường còn chẳng thay đổi gọi là trường thọ. Nên gió ở ngoài khi thổi ào ạt, rung động, khi ngừng nghỉ vô thường nhưng vì rung động, ngừng nghỉ vô thường nên gió chẳng trường thọ. Gió ngoài chẳng trường thọ, gió trong cũng vậy mà thôi.

Kinh: “Thân này chẳng có người, giống như nước.

Sư Triệu nói: Quý nhất trong muôn vật trước sau không thay đổi nên gọi là "người" (nhân). Nước ở ngoài tùy theo muôn hình, vuông tròn tùy vật, nhơ sạch, đầy vơi, khác lạ vừa thích hợp nên hình thể không nhất định. Do đó nước không có "người" (không có hình thể nhất định). Nước ở ngoài đã chẳng có hình thể chắc quyết thì nước ở trong cũng vậy mà thôi.

Kinh: “Thân này chẳng thật, nó chỉ là chỗ trú ngụ của bốn đại mà thôi; thân này vốn không có, nó lìa “cái ta” và “cái của ta”.

Tổ Thập nói: Lìa ngã tức là chúng sanh không. Lìa "cái của ta" (ngã sở) là các pháp không vậy.

Bốn câu trên nói thí dụ về cái "vô ngã Không". Đây nói ngay về cái "vô ngã Không" vậy.

Sư Triệu nói: Cái thân ta là chủ của cái của ta. Cái của ta thuộc về bên ngoài của ta. Từ cái thân thể cho đến đất nước của cải vợ con muôn vật đều là "cái có của ta".

Người trí thì chỉ cần xem thân, bên trong thân không tịch tất hai sự đồng lìa vậy.

Kinh: “Thân này vô tri; giống như cây cỏ, gạch sỏi.

Sư Triệu nói: Cái thân tuy hay xúc chạm mà vô tri. Phần bên trong tuy hay biết nhưng không có xúc thì cũng chẳng biết. Cả hai đều chẳng tự biết. Đã nói là không biết nên khác chi ngói, gạch, đá, sỏi.

Kinh: “Thân này không có làm, do sức gió mà hoạt động.

Tổ Thập nói: Không có chủ nhân làm nhưng có chỗ làm (có

tạng phủ cơ quan), là chỗ gió hoạt động vậy. Từ cái không biết đến cái không làm mới giải thích rõ ra cái không, vô ngã vậy.

Kinh: “Thân này chẳng trong sạch nhơ uế dẫy đầy. Thân này là giả dối, dầu có tắm rửa ăn mặc tử tế rốt cuộc nó cũng quay về chỗ hao mòn suy diệt.

Tổ Thập nói: Đây nói rõ sự tiêu hoại của vô thường, chỗ lấy làm khổ vậy. Từ đây về sau tất cả đều nói về thí dụ của sự khổ, cái khổ về tai họa, cái khổ về bệnh tật. Từ chỗ gò, giếng trở xuống đều nói về cái khổ sở không kể xiết của sanh, lão, bệnh, tử.

Kinh: “Thân này là tai họa vì đủ thứ bệnh tật phiền não. Thân này như giếng khô trên gò vì nó bị sự già yếu bức bách.

Tổ Thập nói: Giếng trên gò là giếng khô cạn trên gò. Tích xưa có người bị tội với nhà vua nên sợ tội chạy trốn. Vua ra lệnh cho voi say rượu đuổi theo, người đó sợ quá nhảy xuống một cái giếng cạn. Lúc đang rơi xuống, ở giữa giếng, gặp một bụi cỏ mục liền lấy tay nắm chặt lấy. Dưới đáy giếng có một con rồng dữ đang hướng lên phun nọc độc. Bên cạnh thì có năm con rắn độc đang muốn hại, lại có hai con chuột cắn bụi cỏ, cỏ gần đứt lìa. Voi lớn thì đã tới bên muốn thộp bắt. Trong cảnh hiểm nguy đó người ấy vô cùng hoảng sợ. Nhưng bên trên có một cội cây, mật ong đang từ trên cây ấy nhiễu xuống, rơi xuống ngay miệng người này, do đó người này quên cả sợ hãi.

Giếng trên gò là sự sống chết. Voi say là sự vô thường. Rồng độc là ác đạo. Năm con rắn độc là ngũ uẩn. Cỏ mục là mạng căn.

Hai con chuột đen trắng là ngày đêm. Mật nhiễu xuống là ngũ dục.

Vì được mật nhỏ xuống nên quên cả sợ hãi, cũng ví như chúng sanh được giọt mật ngũ dục mà chẳng sợ khổ vậy.

Kinh: “Thân này không chắc chắn vì thế nào cũng phải chết. Thân này như rắn độc, như giặc cướp oán thù, như chốn bỏ hoang; vì do các ấm, giới, nhập nhóm mà hợp thành.

Tổ Thập nói: Xưa có người đắc tội với vua, vua muốn giết ngầm sai đựng bốn con rắn độc trong rương rồi bắt phải giữ; có năm kẻ giặc thù hươi đao giành lấy. Có người thiện tri thức bảo phải chạy trốn, người đó liền chạy vào một xóm hoang và ở lại trong đó. Ông thiện tri thức lại bảo: "Chốn này là nơi giặc dữ ở, nếu ở đây, giây lát giặc đến sẽ giết ngươi, lấy hết tiền của báu vật của ngươi, phải mau bỏ đi mới yên ổn được". Người đó y theo lời dạy bảo liền bỏ đi, lại gặp một con sông lớn phải kết bè mà qua. Qua rồi người đó được yên ổn không còn lo sợ gì nữa.

Vua ví là ma, rương là thân, bốn rắn là tứ đại, năm giặc là ngũ uẩn, xóm hoang là sáu căn, giặc dữ là sáu trần, sông là sanh tử, thiện tri thức bảo chạy đi ấy là Phật.

Bồ tát dạy chúng sanh xa lánh ma dữ, vứt bỏ tứ đại, ném buông ngũ uẩn. Chúng sanh y theo lời dạy tuy buông xa ba sự lo sợ nhưng chưa ra khỏi các căn trần xóm vắng nọ thì chưa thoát khỏi giặc thù. Lại dạy khiến cưỡi bè bát chánh, qua giòng sanh tử. Qua giòng sanh tử rồi thì thản nhiên vô vi, chẳng còn sự lo sợ nào nữa vậy.

Sư Triệu nói: Sáu tình ví dụ cho xóm hoang đều thật có chứng cớ, ở kinh khác có ví dụ. Cho nên kinh Niết Bàn nói: "Quán thân tứ đại như rắn độc", thân này vô thường hằng làm chỗ cắn chích của muôn vàn trùng độc. Thân này nhơ bẩn bị cái ngục tham muốn trói buộc. Thân này đáng sợ dường như con chó chết. Thân này chẳng trong sạch chín lỗ thường chảy ra. Thân này như thành lũy, máu thịt gân xương ở trong, da bọc ngoài; tay chân là lầu gác canh giữ; mắt làm lỗ hang đầu làm cung điện; tâm Vương ở giữa y như cái thân thành lũy vậy.

Chư Phật Thế Tôn đều ném bỏ. Kẻ phàm phu người ngu muội thường mê đắm cái mùi vị đó. Tham lam, dâm dục, giận hờn, oán ghét, si mê, ngu xuẩn, quỷ dữ la sát trú ngụ trong đó. Thân này chẳng bền chắc dường như cỏ lau, tranh, sậy trên nước, như cây chuối. Thân này vô thường niệm niệm chẳng dừng trụ, dường như chớp nhoáng, như nước chảy, như lửa ma trơi cũng giống như vẽ trên nước, vẽ rồi nước lấp lại ngay.

Thân này dễ hư nát như cây lớn mọc ở mé sông hay trên đỉnh núi cao. Thân này chẳng lâu bền, cọp, sói, diều hâu, bồ cắt, kên kên, chó đói đều muốn ăn nuốt. Ai là người có trí mà vui thích cái thân này?

Có thể lấy dấu chân trâu mà chứa hết nước của biển lớn nhưng cũng chẳng thể nói cho hết sự vô thường, sự chẳng sạch, sự nhơ bẩn của cái thân này. Có thể vo tròn trái đất thành như trái táo rồi dần dần nhỏ như hột đình lịch, sau cùng như hạt bụi nhưng cũng chẳng có sức nào nói cho hết sự ghê sợ của cái thân này. Do đó, nên vứt bỏ nó như khạc nhổ cục đờm, như hỷ mũi mà thôi.

Kinh: “Các ngài ơi! Thân này đáng lo chán hãy nên ham mộ cái thân Phật. Vì sao? Thân Phật ấy, tức là pháp thân vậy.

Sư Triệu nói: Kinh nói pháp thân là thân như hư không vậy. Không sanh mà cũng chẳng phải không sanh, không hình mà chẳng phải không hình. Vượt ngoài sự bày hiện của ba cõi. Dứt hẳn cái cảnh hữu tâm, ấm nhập chẳng thể chi phối được, xưng tụng, khen ngợi cũng chẳng đến được. Lạnh, nóng cũng chẳng thể làm lo nhọc. Sống chết cũng chẳng làm thay đổi được cái thể đó. Cho nên cái vật ấy vi diệu chẳng có hình tượng, nên không thể cho là có. Ứng hợp đầy đủ muôn hình nên chẳng thể cho là không. Thông khắp tất cả cõi nên chẳng thể bảo là nhỏ. Vào chỗ nhỏ nhiệm mà không cách hở nên chẳng thể cho là lớn. Cho nên vào sanh ra tử suốt thấu các biến hóa không cùng. Biến hiện ra các cõi khác mà không tìm được một mảy may manh mối. Chỗ đó kẻ nhị thừa chẳng biết được, hàng bổ xứ cũng chẳng trông thấy được, huống chi người phàm không mắt mà dám nghĩ bàn, thương lượng, suy xét đến cái khoản đó ư?

Liêu Y kinh nói: Thô sơ mà cực kỳ huyền diệu vậy. Vậy ắt cái pháp thân nơi trời là trời, nơi người là người. Há có thể bỏ cái thân trượng sáu trước mắt này mà xa tìm cái pháp thân xa xôi nào ư?

Kinh: “Thân ấy do vô lượng công đức trí huệ sanh. Do giới, định, huệ, giải thoát, giải thoát tri kiến sanh. Do từ, bi, hỷ, xả sanh. Do bố thí, trì giới, nhẫn nhục nhu hòa, siêng hành, tinh tấn, thiền định, giải thoát tam muội, trí huệ, các pháp ba la mật sanh.

Sư Triệu nói: Thiền có Tứ thiền; định có Tứ định; giải thoát có

Bát giải thoát; tam muội có Tam tam muội. Đây là các biệt hạnh của Thiền độ.

Chữ các (chư) tức là sáu phép qua bờ kia (Lục độ Ba La mật). Chữ Ba La Mật Tần dịch là qua bờ kia, bờ kia là bờ thật tướng vậy.

Được "pháp vô sanh" thì về sau các pháp tu hành đều trọn hợp với thật tướng không còn phân biệt nữa.

Kinh: “Do phương tiện sanh, do lục thông sanh.

Sư Triệu nói: Bậc Thất địa Bồ tát trở lên ắt đủ lục thông. Nếu chẳng có lục thông thì chẳng thể chuyển hóa, chẳng lấy gì mà thành cái pháp thân vậy.

Kinh: “Do tam minh sanh.

Sư Triệu nói: Thiên nhãn, Túc mệnh trí, Lậu tận thông là tam minh vậy.

Kinh: “Do ba mươi bảy phẩm trợ đạo sanh. Do chỉ quán sanh.

Tổ Thập nói: Lúc mới tu pháp quán buộc tâm vào một chỗ gọi là Chỉ; tột đỉnh tức sáng, sáng tức huệ, huệ là Quán vậy.

Sư Triệu nói: Pháp Chỉ Quán tức là pháp Định Huệ vậy.

Kinh: “Do thập lực, tứ vô sở úy, mười tám pháp bất cộng sanh. Do dứt lìa hết thảy pháp bất thiện, tu tập các pháp thiện sanh. Do chân thật sanh. Do không buông lung sanh. Do vô lượng pháp thanh tịnh như thế mà cái thân Như Lai sanh.

“Này các nhân giả! Muốn được thân Phật, dứt tất cả bệnh chúng sanh thì phải phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh

giác.”

Như thế trưởng giả Duy Ma Cật ứng hợp thuyết pháp với những người đến thăm bệnh ông, khiến cho vô số trời người phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phẩm Đệ Tử

Sư Triệu nói: Bậc thượng thiện như nước, tùy theo chỗ cao thấp mà uốn khúc thuận xuôi nên thành mà không lẫn lộn. Cái giờ cổ động cho sự lành đã đến, sở dĩ hợp cơ mà không sai thất vì đó là cái mà người đời ghét sợ, cho nên cùng tật bệnh với người đời. Đức Thế Tôn đại từ ắt trông xuống thăm hỏi, nhân đó mà hoằng dương đạo pháp sâu rộng khắp nơi. Đó là cái bản ý của việc thị hiện tật bệnh vậy.

XÁ LỢI PHẤT

Kinh: Lúc bấy giờ, trưởng giả Duy Ma Cật tự nghĩ rằng:

“Nay ta bệnh nằm nơi giường, Thế Tôn là đấng đại từ, lẽ đâu chẳng đoái lòng thương xót.” Phật biết ý ấy liền bảo ngài Xá Lợi Phất rằng: “Ông đi đến ông Duy Ma Cật thăm bệnh.”

Tổ Thập nói: Trong pháp của bậc Thanh văn, cái trí huệ vô lậu của các bậc La Hán cao trổi hơn cái trí huệ của kẻ thế tục. Trong pháp Đại thừa, hai việc của Bồ tát đều vượt hơn. Nay dùng cái pháp của bậc Thanh văn để nêu rõ về sự lớn nhỏ, cho nên trước sai đệ tử. Trong hàng đệ tử ngài Xá Lợi Phất là hàng trí huệ bậc nhất nên bảo đi thăm trước vậy. Phật biết rõ ngài chẳng đủ sức nhưng vẫn bảo đi là muốn để cho cái tài biện luận thù thắng của ngài Duy Ma Cật được phát khởi lên trong hội chúng. Rồi lại bảo người khác thêm nữa là muốn cho mỗi người đều nói rõ ra chỗ sáng đẹp của cái trí huệ biện tài ứng khắp đó vậy.

Kinh: Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Con không kham lãnh đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao? Nhớ lúc trước con từng ở trong rừng ngồi yên thiền định dưới gốc cây. Khi ấy ông Duy Ma Cật đến bảo con rằng: “Thưa ngài Xá Lợi Phất! Chẳng phải ngồi như vậy mà là ngồi yên đâu.

Phàm ngồi yên thì thân ý chẳng hiện nơi ba cõi mới thật là ngồi yên.

Sư Triệu nói: Phàm cái yên ngồi của pháp thân thì thân tâm đều dứt, "đạo" dứt tuyệt cảnh trạng thường tình, thấy nghe chẳng đến được. Há còn hiện thân trong ba cõi ư? Chỉ tu sửa tâm ý mà là định sao? Ngài Xá Lợi Phất còn có cái thân sanh quả báo trong đời và ý căn thể báo. Vì còn bị nhân gian phiền nhiễu nên tọa thiền dưới gốc cây nhưng thân tâm chưa thể; không dấu vết, cho nên bị cái quở trách này. Chỗ quở trách này rất có ích vì còn đâu ta người mà lấy phải quấy làm tâm ư?.

Kinh: “Chẳng khởi diệt định mà bày hiện các oai nghi mới thật là ngồi yên.

Sư Triệu nói: Tiểu thừa vào diệt tận định thì hình như cây khô không có được khả năng vận dụng. Bồ tát nhập thật tướng định, tâm trí đời đời dứt lặng nhưng dạng hình đầy khắp pháp giới, thuận theo cơ duyên mà làm, ứng hội không định hướng cử động tới ngừng chẳng mất oai nghi. Đó là ngồi yên, là tột đỉnh vậy.

Trên nói chẳng hiện thân nơi ba cõi, đây nói hiện các oai nghi vậy. Đại phàm dùng vô hiện nên không đâu chẳng hiện, không đâu chẳng hiện chính là cái thể của chẳng hiện.

Kinh: “Chẳng đời đạo pháp mà hiện bày việc phàm mới thật là ngồi yên.

Sư Triệu nói: Tiểu thừa còn có chướng sanh tử cho nên chẳng hòa sáng cùng đời. Bậc Bồ tát tốt xấu cùng đều ý vị, đạo đời là một, cho nên suốt ngày phàm phu là suốt ngày đạo pháp.

Ông Tịnh Danh có gia đình là cái sự việc đó vậy.

Kinh: “Tâm chẳng nương trong cũng chẳng dựa ngoài mới thật là ngồi yên.

Tổ Thập nói: Bậc hiền thánh nhiếp tâm gọi là trong. Người đời ruổi giong theo ý tưởng đó gọi là ngoài. Nói là chẳng trong cũng chẳng ngoài ấy là cái tâm trong ngoài đồng đẳng vậy.

Kinh: “Đối với các kiến chẳng động mà tu hành theo ba mươi bảy phẩm trợ đạo mới thật là ngồi yên.

Sư Triệu nói: Các kiến là sáu mươi hai vọng kiến. Vì lấy "thấy" làm "chỗ thấy" cho nên cần phải xả bỏ cái "thấy" ấy để trau dồi đạo phẩm. Bậc Bồ tát quán tưởng cái chân tánh của cái "thấy" ấy, đó là đạo phẩm vậy. Cho nên chẳng bỏ cái "thấy" trước mắt mà xa tu theo đạo phẩm.

Kinh: “Chẳng lìa dứt phiền não mà vào Niết bàn mới thật là ngồi yên.

Tổ Thập nói: Phiền não tức Niết bàn cho nên chẳng chờ đoạn dứt rồi mới vào.

Kinh: “Nếu có thể như vậy mà ngồi thì Phật chứng minh cho.” Bạch Thế Tôn! Lúc ấy nghe như vậy, con lặng thinh không trả lời được nên con chẳng kham lãnh đến thăm bệnh ông.

MỤC KIỀN LIÊN

Kinh: Phật bảo ngài Đại Mục Kiền Liên: “Ông đi đến ông Duy Ma Cật thăm bệnh.”

Tổ Thập nói: Ông Mục Liên là giòng dõi Bà La Môn tên là Câu Lục Đà. Câu Lục Đà là tên của thần cây cổ thụ, vì lấy sự cầu thần mà được nên dùng đặt tên. Sanh ra có tánh rất thông minh nên gọi là Đại Mục Liên, là bậc thần thông đệ nhất.

Kinh: Ngài Mục Kiền Liên bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Con không kham lãnh đến thăm bệnh ông ấy. Vì sao? Nhớ lúc trước con vào trong thành lớn Tỳ Da Ly nói pháp cho các cư sĩ nghe trong một ngõ xóm. Lúc ấy ông Duy Ma Cật đến nói với con rằng: “Thưa ngài Mục Kiền Liên, nói pháp cho bạch y cư sĩ chẳng đúng như chỗ Ngài nói đó, phàm nói pháp phải như pháp mà nói. Pháp không có chúng sanh nên lìa sự nhơ lấm của chúng sanh.

Tổ Thập nói: Bậc cư sĩ trí huệ sáng suốt linh lợi đáng được nghe ngay thật tướng. Nhưng ông Mục Liên chưa thấy được cái căn của người, y theo lẽ thường mà thuyết pháp, trước dùng bảy sự thí giới để khởi phát lòng tỏ ngộ của đám cư sĩ; cư sĩ nghe sự bố thí các giới cùng sự sanh về cõi trời hưởng phước tất dấy lên cái chúng sanh tưởng. Khởi chúng sanh tưởng rồi ắt nơi các pháp cũng vọng sanh cái tướng tưởng. Cho nên lập chương này để tỏ rõ cái không có chúng sanh sau rồi phá hết thảy tướng. Vậy mới có thể xoay ngược chỗ mê mà ứng hợp với bản thức vậy.

Sư Triệu nói: Từ đây về sau, nói về cái nghĩa của chân pháp. Hễ còn chúng sanh tướng ắt nhơ lấm chân pháp. Nếu ngộ pháp không có chúng sanh ắt cái nhơ lấm kia tự lìa mất vậy. Chúng sanh tự mình tập nhiễm chấp trước cái ngã quá nặng cho nên trước nêu lên cái “ngã” đó không thật có là vậy.

Kinh: “Pháp chẳng có ta cho nên lìa sự nhơ lấm của cái ta.

Pháp không có thọ mạng cho nên lìa sanh tử.

Sư Triệu nói: Sống chết là cái đầu cuối của cái mạng. Đầu cuối đều lìa xa ắt thọ mạng cũng chẳng có. Cái tiếng lìa ấy là tên riêng khác của cái không mà thôi.

Kinh: “Pháp không có người cho nên trước sau đều lìa dứt. Pháp hằng vắng lặng cho nên dứt bặt các hình tướng.

Pháp lìa hình tướng cho nên chẳng có chỗ duyên. Pháp không có danh tự cho nên lìa dứt ngôn ngữ. Pháp không giảng nói cho nên lìa giác quán. Pháp không hình tướng cho nên như hư không. Pháp không hý luận cho nên rốt ráo không. Pháp không ngã sở cho nên lìa ngã sở. Pháp không phân biệt cho nên lìa các thức. Pháp không so sánh cho nên không đối đãi. Pháp không thuộc nhân cho nên không tại duyên. Pháp đồng pháp tánh cho nên khắp vào các pháp. Pháp tùy chân như cho nên không chỗ tùy. Pháp trụ thật tế cho nên các bên chẳng lay động.

Tổ Thập nói: Ba tên này trong một cái thật vậy. Do lúc quán tưởng có cạn sâu cho nên có ba tên. Ban đầu mới thấy cái thật đó gọi là "như", đi vào thâm sâu hơn gọi là "tánh", hết trọn các bên gọi là "thật tế". Vì kẻ mới học bị lục tình dẫn dắt tâm theo vật mà chuyển, khi quán thì thấy đồng nhau, ra khỏi quán thì thấy khác nên nói rõ các pháp đồng với ba pháp này. Cho nên pháp có, pháp không chẳng phải đúng, so với chân thật chỉ là ngoài rìa. Do đó nói có mà chẳng phải có, nói không mà chẳng phải không. Tuy các trần ngoài rìa dấy khởi nhưng không làm chuyển đổi chân tánh thành khác được. Cho nên nói các bên chẳng động vậy.

Kinh: “Pháp không dao động chẳng nương sáu trần. Pháp không tới lui, thường không trụ. Pháp thuận không, tùy theo không hình sắc, ứng với không làm.

Sư Triệu nói: Ba Không đồng vậy.

Kinh: “Pháp lìa tốt xấu. Pháp không thêm bớt. Pháp không sanh diệt. Pháp không chỗ về. Pháp vượt khỏi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Pháp không cao thấp. Pháp thường trụ chẳng động. Pháp lìa tất cả quán hạnh. Này, ngài

Đại Mục Kiền Liên! Pháp tướng như thế há có thể nói được sao?

“Vả chăng người nói pháp thì không nói không dạy. Còn người nghe pháp cũng chẳng nghe được; ví như nhà huyễn thuật nói pháp cho người huyễn hóa nghe, phải rõ suốt ý như thế mà nói pháp. Phải biết căn cơ của chúng sanh có kẻ nhanh người chậm, khéo nơi sự thấy biết nên không bị ngăn ngại.

Dùng tâm đại bi ca ngợi pháp Đại thừa, nghĩ nhớ đền trả ân Phật, chẳng dứt mất Tam Bảo, rồi sau mới nói pháp.”

Khi ông Duy Ma Cật nói pháp ấy rồi, tám trăm cư sĩ phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác. Con không có biện tài như thế nên không kham lãnh đến thăm bệnh ông.

ĐẠI CA DIẾP

Kinh: Phật bảo ngài Đại Ca Diếp: “Ông đi đến ông Duy Ma Cật thăm bệnh.”

Ngài Đại Ca Diếp bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Con không kham lãnh đếm thăm bệnh ông. Vì sao? Nhớ lúc trước có lần con đi khất thực trong xóm nhà nghèo. Lúc ấy, ông Duy Ma Cật đến nói với con rằng: “Này ngài Đại Ca Diếp! Có lòng từ bi mà chẳng thể phổ khắp là bỏ nhà giàu mà theo nhà nghèo khất thực.

Tổ Thập nói: Trước khi Phật xuất gia, ông, Ca Diếp là vị đệ tử nhất đầu đà. Lần nọ từ trong núi đi ra, mình mẩy bẩn thỉu quần áo rách rưới đến viếng Phật; các vị tỳ kheo thấy vậy khởi lòng khinh rẻ. Phật muốn trừ lòng khinh mạn của các vị tỳ kheo đó mới nói rằng: “Lành thay! Ca Diếp đến", rồi phân chỗ ngồi. Ông Ca Diếp chối từ: "Phật là đấng Đại Sư, con là đệ tử sao dám ngồi chung."

Phật nói: "Ta thiền định giải thoát, trí huệ tam muội, đại từ, đại bi giáo hóa chúng sanh. Ngươi cũng y vậy có chi sai khác".

Mấy thầy Tỳ kheo nghe rồi sanh lòng hiếm có, tăng thêm cung

kính. Ông Ca Diếp nghe vậy thường học tập cái hạnh từ bi cứu khổ giúp người của Phật, có lòng từ bi đó nhưng lại bỏ giàu theo nghèo. Ý tại đâu? Vì lẽ người nghèo xưa chẳng trồng phước cho nên phải trả cái báo đó, nay chẳng hóa độ thì đời sau càng nghèo thêm.

Cũng vì ghét kẻ chỉ biết làm giàu ham danh lợi chẳng biết đời sau chỉ biết hiện nay vui sướng mà thôi. Cũng vì lẽ người giàu ngạo mạn, phóng túng, khó mở mang dạy dỗ. Cũng vì lẽ người nghèo hiểu rõ sự khổ, nhàm chán sự đó nên tâm dễ được.

Bỏ hay theo đều là cái thấy phân biệt, cho nên tránh chỗ chẳng khắp mà khuyên lấy chỗ bình đẳng vậy.

Sư Triệu nói: Ông Ca Diếp vì thấy những người nghèo xưa chẳng trồng phước cho nên sanh vào chỗ cực khổ, nếu nay chẳng chứa thêm lành sau ắt khổ hơn nữa. Do đó thương cái khổ kéo dài mà thường đến khất thực. Ông Tịnh Danh vì chỗ bỏ giàu theo nghèo đó nên trách ông Ca Diếp chẳng phổ khắp vậy.

Kinh: “Ngài Ca Diếp! Trụ pháp bình đẳng mới nên đi khất thực theo tuần tự.

Sư Triệu nói: Sống chết luân chuyển, giàu nghèo vô thường. Hoặc đời nay giàu đời sau nghèo khổ, hoặc đời này nghèo đời sau giàu. Nếu quán rộng ra sướng khổ chẳng khác nhau. Phàm là trụ trong bình đẳng pháp thì tuần tự mà đi khất thực chẳng nên bỏ giàu mà đến chỗ nghèo.

Kinh: “Vì chẳng ăn nên mới đi khất thực.

Tổ Thập nói: Đó là thật tướng của sự ăn, nên lấy cái tâm đó mà khất thực.

Kinh: “Vì hoại tướng hòa hợp nên dùng cơm ăn.

Tổ Thập nói: Hòa hợp tướng là là đoạn thực (tức là cơm và đồ ăn vắt chung lại một nắm).

Sự ăn có bốn cách:

Đoạn thực.

Xúc thực.

Tư thực.

Thức thực.

Hoại tướng hòa hợp chính là thật tướng khiến bảo dùng cái tâm đó mà đi khất thực vậy.

Kinh: “Vì chẳng thọ nên nhận món ăn đó.

Sư Triệu nói: Chẳng thọ cũng là pháp Niết bàn vậy. Phàm Niết bàn (vắng lặng) mà đi khất thực ấy, ứng vớí cái tâm không thọ mà nhận món ăn đó. Như vậy ắt trọn ngày thọ mà chưa từng thọ nhận vậy.

Kinh: “Vì tướng “không tụ” mà vào nơi tụ họp xóm làng.

Sư Triệu nói: "Không tụ" cũng là tướng của Niết bàn vậy. Phàm đi vào chỗ xóm làng phải ghi lòng cái tướng ấy. Được như vậy ắt trọn ngày nơi xóm làng nhưng trọn ngày "không tụ" vậy.

Kinh: “Chỗ thấy hình sắc giống như mù.

Sư Triệu nói: Bậc Nhị thừa chán ghét sanh tử, hãi sợ sáu trần nên lấy quán tưởng mà gìn giữ. Mù là chẳng thấy chỗ tốt xấu khác nhau, không phải là nhắm mắt đâu.

Kinh: “Chỗ nghe tiếng cũng như vang.

Sư Triệu nói: Chưa từng có việc vì tiếng dội trong núi mà mừng giận vậy.

Kinh: “Chỗ ngửi mùi như gió thoảng.

Sư Triệu nói: Thơm, thối nhân bởi gió, nhưng gió vốn chẳng có thơm thối, nên giữ lấy cái chẳng ghi nhớ đó vậy.

Kinh: “Dùng thức ăn vị chẳng phân biệt.

Tổ Thập nói: Pháp không có định tánh. Do phân biệt giữ tướng nên mới có mùi vị. Nếu chẳng phân biệt thì cũng không có mùi vị. Tuy ăn nhưng nên như bản tướng vậy.

Kinh: “Lãnh chịu các sự cảm xúc như trí chúng.

Sư Triệu nói: Được Lậu tận trí (trí đoạn hết phiền não). Vô sanh trí (trí biết thân ta chẳng sanh lại trong ba cõi nữa). Tự chứng thành đạo, cái thân như nhuyễn khoái lạc nhưng chẳng sanh lòng bám níu. Thân mình thọ nhận các sự cảm xúc phải nên như vậy.

Kinh: “Biết các pháp như huyễn tướng, không tự tánh, không tha tánh. Trước vốn không sanh nay cũng không diệt.

Tổ Thập nói: Ngón tay nắm lại thành quyền, cho nên quyền không có tự tánh. Ngón tay cũng vẫn vậy nên không có tha tánh.

Sư Sanh nói: Nương cái khác sanh ra cho nên không có tự tánh. Đã không có tự tánh sao có tha tánh? Vốn tự nó chẳng sanh sao lại có diệt? Cho nên là như huyễn vậy.

Kinh: “Ngài Ca Diếp! Có thể chẳng bỏ bát tà mà vào bát giải thoát.

Sư Triệu nói: Bát tà, bát giải thoát đồng một bản tánh. Khéo quán bát tà liền nhập bát giải thoát. Sao lại bỏ bát tà mà cầu giải thoát ư? Nếu có thể như thế bèn gọi là nhập giải thoát vậy!

Kinh: “Dùng tướng tà mà vào chánh pháp.

Sư Triệu nói: Nếu bản tánh thường một ấy ắt tà chánh cùng hòa nhập, chẳng trái với hình tướng đó vậy.

Kinh: “Dùng một bữa ăn mà thí cho hết thảy, cúng dường chư Phật và các bậc hiền thánh rồi sau mới ăn.

Sư Triệu nói: Nhân đó mà dạy pháp bố thí không ngăn ngại vậy. Nếu tà chánh bình đẳng lại hay dùng tâm bình đẳng thí cho hết thảy chúng sanh, cúng dường chư Phật, các vị hiền thánh, thì mới nên ăn món ăn của người đời.

Pháp bố thí không ngăn ngại là phàm được bữa ăn trước phải dùng cái ý thí cho hết thảy chúng sanh sau đó mới ăn.

Như được pháp thân ắt có thể thí sự đầy đủ cho tất cả. Như chuyện bát cơm sau này vậy. Như chưa được pháp thân phải khởi ý bình đẳng mà thí khắp. Đó là pháp bố thí vô ngại vậy.

Kinh: “Như thế mà ăn thì chẳng có phiền não, chẳng lìa phiền não.

Sư Triệu nói: Cái ăn còn có phiền não là người phàm tục. Lìa phiền não mà ăn là bậc nhị thừa. Được như nói trên tức là bình đẳng mà ăn, ắt là cái ăn của pháp thân vậy. Chẳng phải có phiền não mà ăn, chẳng phải lìa phiền não mà ăn vậy.

Kinh: “Chẳng phải tâm nhập định, chẳng phải tâm xuất định.

Sư Triệu nói: Bậc Tiểu thừa nhập định tất chẳng ăn, ăn tất không vào định. Bậc pháp thân Đại Bồ tát trọn ngày ăn nhưng trọn ngày định. Cho nên không có cái tâm vào định ra định vậy.

Kinh: “Chẳng trụ thế gian, chẳng trụ Niết bàn.

Sư Triệu nói: Muốn nói trụ thế gian thì pháp thân tuyệt hẳn thường tục. Muốn nói trụ vào Niết bàn thì cũng có ăn như người cõi dục.

Kinh: “Người thí ấy không có phước lớn, không có phước nhỏ chẳng có gì thêm, chẳng có gì bớt.

Sư Sanh nói: Người bình đẳng bố thí được quả báo bình đẳng. Cho nên người chủ thí cũng chẳng thấy có cái phước lớn nhỏ.

Kinh: “Đó là thật vào Phật đạo, chẳng nương theo Thanh văn.

Sư Triệu nói: Bình đẳng khất thực. Lợi cho mình lợi cho người, cho nên thật vào Phật đạo, chẳng nương theo con đường của bậc Thanh văn.

Kinh: “Ngài Ca Diếp! Như thế mà ăn thì chẳng uổng đồ ăn của người cho vậy.”

Sư Sanh nói: Nói ắt có phước cho kẻ kia là không những đem kẻ kia ra khỏi cảnh nghèo khổ mà rốt cuộc còn được quả Đại thừa vậy.

Kinh: Bạch Thế Tôn! Lúc ấy, nghe lời nói đó con được việc chưa từng có, liền khởi tâm cung kính sâu xa với tất cả các vị Bồ tát. Lại nghĩ rằng: Ông ấy có danh tiếng nên biện tài trí huệ mới được như vậy! Ai nghe mà chẳng phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Sư Triệu nói: Thời đó gọi là tại gia Đại Bồ tát Trí huệ biện tài vô ngại nên ai gặp mà chẳng phát tâm vô thượng.

Kinh: Từ ấy đến nay, con chẳng còn khuyên người tu theo hạnh Thanh văn và hạnh Bích chi Phật. Vậy nên con không kham lãnh đến thăm bệnh ông.

TU BỒ ĐỀ

Kinh: Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: “Ông đi đến ông Duy Ma Cật thăm bệnh.”

Tổ Thập nói: Ông Tu Bồ Đề, Tần gọi là Thiện Nghiệp, hiểu lý chữ "Không" đệ nhất. Vì lẽ ông Duy Ma Cật có thể chỉ bảo chỗ sai thất cho ông Thiện Nghiệp nên Phật mới khiến qua thăm để nói rõ ra chỗ sai thất đó. Thí như người bắn cung giỏi, bắn ra không sai đích, tên tuy nhẹ nhanh nhưng cũng chẳng lượn quanh thành Kỳ Xá được. Ông Duy Ma Cật trí huệ biện tài sâu xa, lời nói chẳng sai thất cơ hội cho nên năm trăm vị đệ tử của Phật ứng theo chân thật chẳng kham lãnh đến thăm bệnh ông vậy.

Ông Thiện Nghiệp tự cho mình trí huệ sâu xa, biện tài đủ để ứng đối cho nên sẽ đến ngay chẳng ngại, đó là cái ý khiến qua thăm vậy. Nhưng hiện thời ông Thiện Nghiệp vào quán tưởng thì tâm thuận theo pháp tướng, đến khi xuất định thì "tình" lại theo sự chuyển, chỗ hở sót chính là chỗ nầy đây!

Ông Duy Ma Cật nêu ra chỗ ông Thiện Nghiệp tự cho mình là thấu hiểu sâu xa nhưng trái với "Pháp bình đẳng" cho nên chương này lời lẽ thâm thiết. Cốt chỉ sâu xa.

Các vị Thanh văn chẳng đồng đều nơi thể tánh, ai cũng có tài riêng gọi là đệ nhất, cho nên năm trăm vị đệ tử đều gọi là đệ nhất vậy.

Sư Triệu nói: Ông Tu Bồ Đề, Tần dịch là Thiện Cát, trong hàng đệ tử là vị hiểu rõ lý Không hạng nhất.

Kinh: Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Con không kham lãnh đến thăm bệnh ông. Vì sao? Nhớ lúc trước, con vào thành Kỳ Xá khất thực, lúc ấy ông Duy Ma Cật cầm lấy cái bát của con san đầy cơm vào.

Sư Sanh nói: Ông Duy Ma Cật xưa trong hàng cư sĩ nên bị cái nghi kỵ về sự tham tiếc. Nếu chưa đưa đồ ăn mà cật vấn như thế thì đừng cho là hơn. Cho nên trước phải cầm bát san đầy cơm vào, nhưng chẳng đưa ngay vì sợ ông Tu Bồ Đề cầm bát đi liền, không kịp hết lời luận đàm vậy.

Kinh: Rồi nói với con rằng: “Thưa ngài Tu Bồ Đề nếu có thể bình đẳng với các món ăn thì các pháp cũng bình đẳng.

Sư Sanh nói: Nếu ỷ vào định mà đến thì đối với định mà chẳng có bình đẳng vậy. Bèn lấy món ăn cật vấn là để rõ ra việc ăn cũng chẳng bình đẳng. Chẳng bình đẳng nơi sự ăn thì sao bình đẳng nơi pháp định được? Tất cả đều chẳng bình đẳng vậy. Đã không bình đẳng thì làm sao có định bình đẳng mà ỷ lại.

Kinh: “Các pháp đã bình đẳng thì các món ăn cũng bình đẳng. Như thế mà khất thực mới nên nhận món ăn.

Sư Triệu nói: Ông Tu Bồ Đề vì lẽ kẻ trưởng giả giàu có, phóng túng, tham tiếc, không lo đến sự vô thường, nay tuy sung sướng khoái ý nhưng sau tất bị nghèo khổ, nên sanh lòng thương cảm cho cái mê hoặc đó, cho nên hay lại khất thực. Nay vào nhà ông Tịnh Danh, ông Tịnh Danh liền cầm bát san đầy cơm vào, cái khoảng chưa trao là để trách chỗ chưa bình đẳng vậy.

Nói là muôn pháp cùng một tướng, mỗi mỗi nên biết. Như đối với việc ăn bình đẳng thì các pháp cũng bình đẳng. Các pháp đã bình đẳng, việc ăn cũng bình đẳng. Lấy đó mà đi khất thực thì mới nên nhận món ăn. Sao lại bỏ nghèo theo giàu? Tự mình sanh cái tướng khác lạ ư?

Kinh: “Nếu ngài Tu Bồ Đề chẳng lìa dứt dâm dục, nóng giận, si mê mà cũng không chung cùng với chúng.

Sư Triệu nói: Lìa dứt dâm dục, nóng, giận, si mê là hạng Thanh văn. Cùng với dâm dục, nóng giận, si mê là kẻ phàm phu. Bậc Bồ tát xem dâm dục, nóng giận, si mê là Niết bàn. Cho nên chẳng lìa dứt chẳng chung cùng. Nếu khéo được như thế mới nên nhận đồ ăn vậy.

Kinh: “Chẳng hủy hoại thân mà tùy nhất tướng.

Sư Triệu nói: Vạn vật đồng yếu lý, phải trái thấy như nhau là nhất tướng. Vậy thân thể là nhất tướng, sao lại đợi tới chỗ hư nát thân hình, diệt mất cơ thể rồi mới gọi là nhất tướng ư?

Kinh: “Chẳng diệt dứt si độn, thương yêu, mà khởi ra giải thoát.

Sư Triệu nói: Kẻ Thanh văn cho là si độn phủ che cái trí, do đó diệt dứt si mê tất nên sáng suốt. Cho là thương yêu ràng buộc cái tâm cho nên cởi khỏi thương yêu tất giải thoát. Bậc Bồ tát thấy cái tướng của si mê, thương yêu chính là sáng suốt giải thoát cho nên chẳng diệt dứt cái si độn yêu thương mà khởi lên cái minh thoát (tức là sáng suốt giải thoát) vậy.

Kinh: “Dùng tướng ngũ nghịch mà được giải thoát, chẳng mở cũng chẳng buộc.

Sư Triệu nói: Chân tướng của ngũ nghịch tức là giải thoát, sao còn có cái khác của cởi hay buộc ư? Ngũ nghịch là tội rất nặng, giải thoát là cái thắng trổi của đạo vậy. Như hay nơi tướng ngũ nghịch mà được giải thoát thì mới nên nhận lấy đồ ăn của người.

Kinh: “Chẳng thấy tứ đế mà không phải chẳng thấy đế. Chẳng phải đắc quả mà không phải chẳng đắc quả. Chẳng phải phàm phu mà chẳng phải xa lìa phàm phu.

Sư Triệu nói: Cái quả là các đạo quả vậy. Chẳng thấy tứ đế nên không đắc quả. Không phải chẳng thấy đế nên chẳng phải phàm phu. Cho nên tuy chẳng phải phàm phu nhưng chẳng lìa pháp phàm phu. Đó mới là cái đạo bình đẳng.

Kinh: “Chẳng phải thánh nhân mà không phải chẳng thánh nhân.

Sư Triệu nói: Chẳng lìa pháp phàm phu, chẳng phải thánh nhân vậy. Đạo vượt qua ba cõi chẳng phải không là thánh nhân vậy.

Kinh: “Tuy thành tựu tất cả pháp nhưng lìa mọi pháp tướng. Như thế mới nên nhận món ăn.

Sư Triệu nói: Chẳng bỏ pháp dữ mà theo sự lành thời tất cả các pháp sao lại không thành? Các pháp tuy thành nhưng lìa sắc tướng. Dùng chỗ lìa sắc tướng nên xấu tốt đều thành vậy.

Kinh: “Nếu ngài Tu Bồ Đề chẳng có thấy Phật, chẳng có nghe pháp.

Sư Triệu nói: Dường khuyên răn lấy sự bình đẳng vậy. Phàm như hay được phải quấy bằng nhau, xấu tốt là một ấy, tuy trên đồng với đức Như Lai nhưng chẳng lấy làm tôn trọng, dưới đồng với bọn Lục sư chẳng lấy làm hèn hạ. Vì sao? Trời đất một cơ yếu, muôn vật xem là một, cái tà chánh tuy khác nhau nhưng tánh chẳng có hai, đâu phải riêng đức Như Lai mới quý trọng mà Lục sư hèn thấp sao? Nếu hay đồng với bọn Lục sư kia, chẳng thấy có Phật, chẳng có nghe pháp, tu hành hay không tu hành chẳng lấy làm khác mới nên nhận lấy món ăn vậy. Đó là chỗ cùng lý, tận tánh tột bực không còn phương nói vậy. Thiện ác hai đường nhưng chẳng nghịch trái cái thường hằng, tà chánh đối nhau nhưng chẳng mất cái chân thật. Đó gọi là cái bình đẳng chân chánh giáo hóa của đạo chẳng hai vậy.

Kinh: “Bọn Lục sư ngoại đạo kia như Phú Lan Na Ca Diếp.

Tổ Thập nói: Ca Diếp là họ của mẹ, Phú Lan Na là tên hiệu. Người này dấy lên cái tà kiến cho rằng tất cả các pháp không chỗ nào có, như hư không chẳng sanh diệt (đây là lý bác nhân quả luân hồi).

Sư Triệu nói: Họ Ca Diếp, tên là Phú Lan Na, là người dấy lên cái tà kiến cho rằng tất cả các pháp đoạn diệt tánh không, chẳng có cái đạo vua tôi, cha con, trung hiếu.

Kinh: “Mạt Già Lê Câu Xa Lê Tử.

Tổ Thập nói: Mạt Già Lê là tên, Câu Xa Lê Tử là tên mẹ. Người này khởi lên cái tà kiến coi tội lỗi của chúng sanh không có nhân không có duyên (nghĩa là tự nhiên mà có, chẳng do nhân duyên).

Kinh: “San Xà Dạ Tỳ La Chi Tử.

Tổ thập nói: San Xà Dạ là tên, Tỳ La Chi Tử là tên mẹ, Người này khởi lên cái tà kiến cần phải trải qua sự sống chết lâu dài, chẳng kể kiếp số, rồi sau tự nhiên hết khổ.

Sư Triệu nói: Người này cho rằng đạo chẳng cần phải tìm cầu trải qua một số kiếp sanh tử, khổ hết rồi thì tự được. Giống như quay guồng tơ trên núi cao, tơ hết thì tự ngừng, khỏi phải tìm cầu. Kinh: “A Kỳ Đa Chỉ Xá Khâm Bà La.

Sư Triệu nói: A Kỳ Đa Chỉ Xá là tên, Khâm Bà La là tên thứ áo rách nát cực xấu. Người này bận cái áo rách nát, tự mình nhổ tóc, dùng năm cái móng chân đốt thân thể, dùng cái khổ hạnh làm đạo. Bảo là đời nay chịu khổ cực để đời sau thường được vui sướng.

Kinh: “Ca La Cưu Đà Ca Diên Chiên.

Tổ Thập nói: Tên của ngoại đạo vậy. Người này ứng vật mà khởi sự thấy. Như có người hỏi rằng: "Có ư?" Liền đáp: "Có.” Hỏi "Không có ư?" Liền đáp: "Không có vậy."

Kinh: “Ni Kiền Đà Nhã Đề Tử.

Tổ Thập nói: Ni Kiền Đà là tên, Nhã Đề là tên mẹ. Người này khởi cái tà kiến cho là: tội phước, khổ cực, sung sướng đều là do đời trước nay phải bồi trả. Nay tuy hành đạo nhưng không thể đoạn dứt chúng được.

Đó là Lục sư dấy lên tà kiến, mình mẩy trần truồng khổ hạnh, tự xưng là Nhất thiết trí, bậc lớn giống nhau nhưng bậc nhỏ có khác vậy.

Đại phàm có ba loại Lục sư, cộng lại là mười tám bộ. Bậc Nhất tự xưng là Nhất thiết trí. Bậc hai được phép ngũ thông. Bậc ba tụng bốn bộ Vệ Đà. Các Lục sư nói trên thuộc bậc thứ nhất vậy.

Kinh: “Là thầy của Ngài. Ngài theo họ xuất gia. Họ đọa lạc Ngài cũng đọa lạc theo mới nên nhận món ăn.

Tổ Thập nói: Nhân cái thấy có phân biệt đó nên khuyên răn khiến xem như bình đẳng. Nếu không thấy Phật hơn bọn Lục sư mà theo họ xuất gia, cho đó là một, chẳng phá bỏ cái tướng phân biệt ấy mới nên nhận món ăn vậy.

Kinh: “Nếu ngài Tu Bồ Đề vào nơi tà kiến chẳng sang bờ bên kia.

Sư Triệu nói: Bờ kia là bờ thật tướng vậy. Hoặc giả cho tà kiến là tà, bờ kia là chánh, cho nên không xả cái tà kiến đó mà chọn bờ bên kia. Cái tà kiến và cái bờ kia bản tánh chẳng có chi sai khác, sao lại bỏ tà mà vui thích cái bờ kia ư? Vì thế vào nơi tà kiến mà chẳng sang nơi bờ kia mới nên nhận lấy món ăn vậy.

Từ hạng Lục sư trở xuống tất cả đều chẳng được diệt độ, tuy nảy sanh ra chỗ đàm luận trái ngược nhưng cần thiết để tạo thành cái thông suốt lớn lao vậy. Bậc thông tâm quân tử dùng đó để nêu bày cái Cơ yếu mầu nhiệm.

Kinh: “Đứng trong tám nạn, chẳng được cái không nạn.

Sư Triệu nói: Phàm thấy nạn là nạn ấy, chắc bỏ nạn mà cầu vô

nạn. Nếu chẳng cho nạn là nạn thì có thể đứng vững trong nạn.

Chẳng cho cái không nạn là không nạn cho nên chẳng được nơi không nạn vậy.

Kinh: “Đồng với phiền não, lìa pháp thanh tịnh.

Sư Triệu nói: Tỏ biết phiền não chẳng phải là phiền não, thì tuy trong phiền não, mà vẫn thanh tịnh. Nếu lấy thanh tịnh làm thanh tịnh thì tuy trong thanh tịnh mà là phiền não.

Như vậy đồng với phiền não, lìa tướng thanh tịnh ấy mới là thường tịnh vậy.

Kinh: “Ngài được pháp vô tranh tam muội tất cả chúng sanh cũng được pháp định ấy.

Tổ Thập nói: Pháp vô tranh tam muội có hai. Một là dùng cái sức của tam muội đem ra trợ giúp chúng sanh, khiến cho chẳng khởi lòng tranh giành. Hai là tùy thuận pháp tánh, không trái không tranh. Ông Thiện Nghiệp tự cho mình đã thâm đạt pháp

Không chẳng có chỗ nào tranh cạnh, mà như đã được vô tranh thời ắt phải đối với chúng sanh không có chỗ nào sai biệt vậy.

Sư Triệu nói: Ông Thiện Cát đối với chúng sanh tánh hằng một Tánh này chẳng lẻ chỉ riêng ông Thiện Cát được mà chúng sanh không được hay sao? Đây là nói rõ cái tánh vốn chẳng riêng tư vậy.

Ông Thiện Cát trong năm trăm vị đệ tử là bậc thấu hiểu cái lý Không đệ nhất, thường khéo thuận pháp tướng, chẳng trái nghịch, chẳng tranh cạnh. Trong đã chẳng tranh, ngoài cũng khéo xuôi thuận tâm chúng sanh khỏi chỗ tranh cãi. Được pháp định nầy gọi là Vô tranh tam muội.

Kinh: “Những người thí cho Ngài, chẳng gọi là phước điền.

Sư Triệu nói: Ta nhận đồ của người cho, khiến kẻ kia được phước lớn, cho nên gọi là phước điền. Còn như xem ta người chẳng khác thì ai là kẻ gieo giống? Ai là kẻ có ruộng?

Kinh: “Những kẻ cúng dường cho Ngài, đọa vào ba đường dữ.

Sư Triệu nói: Cái tổn hại của ngũ nghịch, cái ích lợi của cúng dường xem như bằng nhau, chưa giác thì thấy khác nhau. Bằng như ngũ nghịch phải sa đọa thì cúng dường cũng sa đọa vậy thôi.

Kinh: “Ngài nắm tay với chúng ma làm bạn lữ, Ngài cùng chúng ma và các phiền não trần lao như nhau chẳng có chi sai khác.

Sư Triệu nói: Đã là bạn lữ sao lại còn khác. Phàm vì không khác nên hay thành được cái khác vậy.

Kinh: “Có lòng oán hận tất cả chúng sanh, chê bai Phật, khinh rẻ pháp, chẳng gia nhập tăng chúng, trọn không được diệt độ.

Sư Triệu nói: Cái tâm phân chia thân sơ, cái ý chê khen tốt xấu dẹp đi, ai nói rằng có khác! Ví nói rằng chẳng khác thì sao là chẳng đồng ư? Người phạm trọng tội tất chẳng được vào hàng hiền thánh, trọn chẳng được diệt độ.

Kinh: “Nếu Ngài được như thế mới nên nhận món ăn.”

Sư Triệu nói: Như hay đủ các ác nói trên mới nên nhận món ăn. Sao vậy? Phàm bỏ ác theo thiện là cái thường tình của người đời. Vậy ắt cái phải quấy dường mắc nơi lòng, dường chưa khỏi vương vấn, phải dùng pháp bình đẳng quán vậy. Vì lẽ còn cái giữ thiện là chỗ lo sợ, nên bỏ cái thiện để tìm cái tông chỉ. Vì lẽ bỏ điều ác là cái hệ vướng mắc, cho nên là ác mà vẫn trở lại cội nguồn.

Như vậy là ác bèn có cái công quên hệ lụy, bỏ cái thiện có cái công không đắm nhiễm.

Cho nên phải biết đồng với điều thiện chưa phải là được, đồng với điều ác chưa phải là mất, ý trong lời nói của ông Tịnh Danh là ở chỗ này đây.

Kinh: Bạch Thế Tôn! Lúc đó nghe như vậy, con hoang mang chẳng hiểu ông ấy nói gì và cũng không biết trả lời sao? Liền để bát lại muốn ra khỏi nhà. Ông Duy Ma Cật liền nói:

“Thưa ngài Tu Bồ Đề, cứ lấy bát chớ sợ, ý Ngài nghĩ sao? Như Phật biến ra một người huyễn hóa và nếu người huyễn hóa đó đem việc này hỏi Ngài, Ngài có sợ chăng?”

Sư Triệu nói: Ông Tịnh Danh muốn khiến cho ông Thiện Cát hoằng hóa đạo bình đẳng, vô tâm mà nghe, tốt xấu đều tùy thuận. Nhưng ông Thiện Cát đã chẳng hiểu nghĩa đó, mà mê mờ nơi chỗ nói, nên phải dẫn ra thí dụ đó để làm cho rõ ra.

Kinh: Con đáp: “Không.” Ông Duy Ma Cật lại nói: “Tất cả các pháp như tướng huyễn hóa, Ngài nay chẳng nên sợ.

Sư Triệu nói: Như trong hàng đệ tử là người hiểu lý không bậc nhất đã biết biến hóa chẳng có tâm, cũng biết pháp như huyễn hóa, lấy lẽ ấy mà nghe cớ sao còn kinh sợ.

Kinh: “Vì sao? Vì tất cả lời lẽ nói ra chẳng lìa tướng ấy.

Sư Triệu nói: Tướng ấy tức là tướng huyễn hóa vậy. Lời lẽ nói ra như huyễn hóa, nghe cũng như huyễn hóa. Lấy huyễn hóa mà nghe huyễn hóa thì há có cái kinh sợ ư?

Kinh: “Bậc có trí chẳng vướng mắc nơi văn tự nên không chỗ sợ. Vì sao thế? Vì tánh văn tự là lìa.

Sư Triệu nói: Văn tự được sanh ra từ cái nắm giữ mê lầm. Pháp chẳng thể nắm giữ ắt tướng văn tự là lìa. Hư vọng giả danh kẻ trí chẳng vướng mắc.

Kinh: “Không có văn tự chính là giải thoát.

Sư Triệu nói: Giải thoát là vô vi chân giải thoát vậy. Phàm danh (tên gọi) sanh ra nơi chẳng đủ. Đủ tất không có danh. Cho nên chẳng có văn tự chính là chân giải thoát vậy.

Kinh: “Tướng giải thoát đó là các pháp vậy.”

Sư Triệu nói: Danh sanh ở pháp, pháp sanh nơi danh. Danh đã giải thoát cho nên các pháp cũng giải thoát vậy.

Kinh: Khi ông Duy Ma Cật nói pháp ấy rồi, hai trăm vị Thiên tử được pháp nhãn tịnh, vì thế nên con không kham lãnh đến thăm bệnh ông.