Tuyển Tập Các Bài Sám Văn

211. VĂN TẾ CÔ HỒN (II)

(Thí thực cô hồn 11)

Từng nghe đạo cả, kỉnh thuật lời quê

Cõi nhơn gian thủy lục ê chề

Nỗi hồn phách tử vong ngao ngán

Trên đến bực vương hầu khanh tướng

Dưới đến người sĩ cổ nông công

Nào kẻ ty, nào người tôn

Nào là nam, nào là nữ

Hoặc có kẻ buộc mình trong linh ngữ

Hoặc có người sẩy bước chốn sa tràng

Hoặc sa hầm sa hang

Hoặc trúng thang trúng dược

Đau ngang, dây buộc, sản nạn, huyết bồn

Hoặc nước bệnh dịch ôn, hoặc suông búa sấm

Phép vua giảo trảm, trù ẻo vong thân, loài ấy rất nhiều

Nhiều đã quá nhiều, dẫu muốn kể, kể sao cho xiết

Kìa nương dựa, mả mồ đà mất biệt,

Nào từ đường, nơi chỗ có chi chi

Bơ vơ bên bụi dưới cây, lài lạc chốn đầu gành cuối biển

Khổ nhiều nỗi gió mưa xao xuyến,

Biết mấy thu lạnh nắng đổi thay

Chẳng bốn mùa nào kẻ lạc trai

Mãn tám tiết vắng người đơm quảy

Rầu rầu rỉ rỉ, cõi u minh biết mấy xuân thu

Mù mù mịch mịch, đường xuất lý mảng đợi trông ngày tháng

Hội vô giá may vừa gặp khoản,

Nương theo công bí mật hôm nay

Này hà sa Phật tử là ai, rày gặp lúc tiêu diêu cõi thánh

Nọ lụy thế oan thân mấy kẻ, lại nhờ ơn giải thoát nợ trần

Chiến sĩ ôi! Cô hồn ôi!

Ngôi liên đài quanh quất bên thân

Miền tịnh độ chán chường gần trước mặt

Ngón tay búng chẳng phiền nhọc sức

Đã chứng vào trong bực vô sanh

Lòng hởi lòng, lòng vốn hư minh

Ấy rõ thấu, ngôi Quan Âm Phật.

Nam Mô Siêu Lạc Độ Bồ Tát Ma Ha Tát.

- Trích soạn theo Kinh Nhật Tụng - Bồ Tát Như Nguyện Thích Thiện Huê - Chùa Niệm Phật - Bình Dương 1974.

212. HỒI HƯỚNG TẾ VĂN

(Thí thực cô hồn 12)

Kiến văn như huyển ế

Tam giới nhược không hoa

Văn phục, ế căn trừ

Trần tiêu, giác viên tịnh

Phục dĩ,

Nguyên chơn như thanh tịnh

Tội tánh vốn là không

Biển khổ rộng mênh mông

Sóng quanh theo đuổi mãi

Bởi nghiệp cảm chúng sanh mang phải

Khiến trầm luân kiếp nọ chịu đọa đày

Địa ngục đà thọ báo đắng cay

Ngạ quỉ lại chuyển sanh đói khát

Đã chẳng có ngày giải thoát

Ắt là không chỗ đặng siêu thăng

Ví chẳng nhờ từ nguyện đức kim thân

Để mở đặng đảo huyền dây ác thú

Chơn thuyên ấy, niệm đôi câu chú

Thí ra trên tiệc cam lồ

Bảo cự kia, thắp một ngọn đèn

Soi khắp trong đường minh giới

Nào những mấy dòng mê cả thảy

Khiến đều về cực lạc phương tây

Buổi đạo tràng nay, khắp thỉnh vào viên thí thực

Đem công đức ấy, trở về trong núi Thiết vi

Diệm nhiên Đại sĩ một tay

Thống lãnh cả ba mươi sáu bộ chúng

Ngạ quỉ hằng hà sa số

Vô lượng vô biên xiết kể biết bao

Cúi xin từ kiếp bỏ liền

Cho đến ngày tái thế

Tiêu nghiệp chướng chẳng còn chút để

Rửa tội khiên phút đã sạch rồi

Vạc nóng dầu sôi, biến làm bồn liên trì bát đức

Lò hừng lửa cháy, hóa thành tòa hương cái thất trân

Kìa mũi gươm trần, kiếm thọ hóa ra ngọc thọ

Nọ con dao sắc, đao sơn đổi lại bửu sơn

Khắp nơi bủa chật thiết sàng

Hiện pháp tòa Bồ đề là đó

Với chảo đựng đầy đồng trấp đỏ

Sái đề hồ cam lộ vào đây

Gặp người trái chủ hôm nay

Buổi đó hết đòi hết hỏi

Nhóm kiếp oan gia buổi trước,

Cùng nhau thôi vấn thôi vương

Dạ hưng từ ngục chủ yêu thương

Lòng từ thiện minh quang bảo hộ

Thân phụ mẫu đa sanh kim với cổ

Nay thời nhập Thánh siêu phàm

Nợ nhơn thân lụy thế hết còn

Rày đã thừa ân giải thoát

Cõi thiên thượng ngũ si chẳng hiện

Miền nhơn gian tứ tướng có chi

Tu la đà bỏ cả sân si

Địa ngục lại hết điều khổ não

Hồn ngạ quỉ nhộn nhàng sáu đạo

Hứng gió thanh khỏi chốn lửa hồng

Giống làm sanh chật nức mười loài

Lên bờ giác lánh nơi đường tối

Khắp xin cả hữu tình một nỗi

Quốc độ này, quốc độ nọ

Và vô lượng các quốc độ thảy

Cùng nhau chung chứng chơn thường

Lại nguyện cùng hàm thức mấy loài

Thế giới đó, thế giới đây

Và vô lượng các thế giới nào

Buổi đó đều nên Phật đạo

Tứ ân khắp báo

Tam hữu đều nhờ

Người trong pháp giới bao giờ

Ai ai cũng đồng nên chưởng trí.

- Trích soạn "Kinh Nhựt Tụng " Chùa Niệm Phật - Bình Dương 1974.

213. KỆ KHUYÊN ĐỪNG SÁT SANH

(Văn khuyến tu 10)

Muôn loài nào khác chi ta

Cũng tìm sự sống lánh xa tai nàn

Có cha mẹ, có họ hàng

Kết bè sinh hoạt, hiệp đoàn tương siêng năng

Ta đừng giết nó mà ăn

Cũng đừng bắt nó trối trăng giam cầm

Bẫy câu, chước độc, mưu ngầm

Làm cho chúng nó âm thầm đớn đau

Lạc bầy dớn dác xôn xao

Lại e cái nạn thớt, dao hầu gần

Mình có thân, nó cũng có thân

Nuôi mình, giết nó trái cân công bằng

Lâm mình cảnh ấy khổ chăng?

Giả như có kẻ bắt phăng chúng mình

Mẹ cha cô bác thảm tình

Xót xa đã lắm, bất bình biết bao

Ruột rà ai cắt chẳng đau

Thương tình ai dứt, chẳng đau gan vàng

Nếu ta suy nghĩ kỹ càng

Tình này, cảnh ấy rõ ràng tương thân

Làm người ta có lòng nhân

Hãy khơi tánh Phật, lần lần sáng ra

Người cùng muôn vật một nhà

Ta là anh chị, chúng là đàn em

Khôn hơn ta phải xét xem

Trông nom giúp đỡ đàn em dại khờ

Khi lâm nạn chúng bơ vơ

Mau tay tiếp cứu chớ ngơ mắt nhìn

Thấy ai giết thác sanh linh

Lấy lời khuyên giải, dụng tình cản ngăn

Thú kia nó cũng là thân

Cũng xương cũng thịt cũng phần như ta

Đánh đau chúng nó kêu la

Tiếng rên đứt ruột, tiếng la xé lòng

Tánh linh người vật cũng đồng

Xuống tay bao nỡ, cầm lòng sao đang

Thân ta thì muốn cho an

Mà thân kẻ khác lại toan xéo giày

Lòng ta muốn tránh nạn tai

Sao cùng kẻ yếu ra oai dữ dằn

Nếu ta biết lẽ công bằng

Biết câu phước tội, biết căn luân hồi

Chớ nên giết nó đành rồi

Cũng đừng hành hạ, tỏ lời dễ khinh

Chớ cho chúng khổ vì mình

Mở lòng thương xót tấm hình hài kia

Đừng làm chúng nó chia lìa

Con nầy xa mẹ, con kia cách chồng

Đừng bày cắt cổ, nhổ lông

Việc làm cũng phải dự phòng về sau

Dây oan ai lại buộc vào

Kiếp nầy gây nợ, kiếp nào trả xong

Muốn cho mình được thong dong

Đừng làm kẻ khác khổ lòng làm chi

Chớ vì một chút sân si

Mà bao oan trái kéo trì cuốn lôi

Muốn ra khỏi biển luân hồi

Quả kia phải hái cho rồi đừng gieo

Dừng chân là bóng chẳng theo

Nhơn tay thì nghiệp chẳng đeo bên mình

Ai ơi! Nên khá giữ gìn.

- Trích Kinh Nhật tụng - Tịnh xá Trung Tâm - Sàigòn 1974.

214. SÁM VĂN SỰ TÍCH HI THỊ, CHÍ CÔNG

(Văn khuyên tu 11)

Tích xưa nhân quả một đường

Có Bà Hi thị, xà vương biến hình

Bởi gieo nhân dữ sát sanh

Khiến cho Tam bảo điêu linh một thời,

Mới hay oan báo chẳng rời

Nếu không cắt đứt đời đời tiếng chê

Xem gương Hi thị gớm ghê

Phá Tăng hủy Phật nặng nề oan khiên

Sát sanh mất hết phước duyên

Làm bánh nhưn thịt cúng liền Chí Công

Nào hay ngài đã tỏ thông

Tráo bánh nhưn đậu ăn không tội gì

Tánh tình Hi thị ngu si

Xé kinh, đập tượng mắng thì chúng Tăng

Bởi vì nghiệp báo tiền căn

Hại người, người hại lẽ hằng xưa nay

Tu hành giữ giới trì trai

Bốn giờ Lương gáy dậy mà tụng kinh²⁸

Cớ nào đem dạ bất bình

Hòa thượng đi khỏi tự mình giết Lương

Cho nên sái đạo chơn thường

Khiến ra Hi thị nhiều đường tai ương

Mãng xà thân rắn thảm thương

Ở ngoài rừng nội tuyết sương lạnh lùng

Hi thị nhớ nghĩ hãi hùng

Xảo ta sao chẳng chịu dùng tu thân

Để làm chi việc sát nhân

Nay ta phải bị khổ thân chốn nầy

Phổ Môn thuyền báu là đây

Tỏ thông nghĩa lý nhờ Thầy giải phân

Quan Âm xưa cũng thường nhân

Phát lòng thệ nguyện chí chơn tu hành

Hôm nay Ngài đã viên thành

Tầm thinh cứu khổ chúng sanh đời đời

Hi thị bà mới mở lời

Phát tâm thiện niệm vậy thời Nam mô

Quan Âm Bồ Tát Như Lai

Từ bi cứu khổ muôn loài chúng sanh

Con nay thệ nguyện tu hành

Giải thoát thân rắn vãng sanh thiên đường

Quan Âm cảm động lòng thương

Phóng quang hiện tướng tỏ tường kim thân

Chói lòa khắp hết hồng trần

Quan Âm bèn dụng phép thần phóng ra

Ma ni châu bửu đây mà

Để vô trong miệng nói ra tiếng người

Cầu Lương Võ Đế giúp ngươi

Rước Thầy sám hối đàn trời tụng kinh

Mãng xà Hi thị chớ khinh

Trở về cung viện sự tình tỏ phân

Nhắc qua Võ Đế lâm trào

Chúa tôi Ngài mới bước vào Ngân An

Nhìn xem thấy rắn kinh hoàng

Mãng xà cất tiếng vang kêu nài

Thiếp là Hi thị về đây

Cầu xin Thánh thượng rước Thầy sám văn

Bởi vì tại kiếp tiền căn

Phá hủy kinh tượng đánh Tăng đốt chùa

Nhân xưa đâu phải chuyện đùa

Quả nay làm rắn bốn mùa tuyết sương

Cúi xin Thánh thượng lòng thương

Trai đàn thiết lập cúng dường chư Tăng

Từ nay thiếp nguyện ăn năn

Giải thoát thân rắn siêu thăng thiên đường

Chí Công Hòa thượng đoái thương

Nhập định cầu khắp mười phương Thánh hiền

Đêm ngày lễ sám kiền thiền

Bốn mươi chín buổi tự nhiên an hòa

Hi thị cổi lốt mãng xà

Hiện thân tiên nữ đứng mà trên mây

Cúi đầu làm lễ lạy Thầy

Giã từ Võ Đế cõi tây đặng về

Thiện ác nhân quả bảng đề

Làm lành đặng phước chớ hề bỏ qua

Xem gương Võ Đế vậy mà

Làm dữ mắc họa như bà chánh cung

Ai ai nghe đến cũng run

Tránh xa sát nghiệp thung dung tu hành

Kíp mau bỏ dữ làm lành

Ngày sau mới đặng vãng sanh liên tòa

Lương hoàng bửu sám tụng qua

Ngày đêm lễ lạy Phật Đà mười phương

Chí Công Hòa thượng lòng thương

Soạn ra Bửu sám làm gương tu hiền

Bao nhiêu tội nặng dứt liền

Tạ ơn sám chủ đàn tiền chứng tri.

Nguyện trì ngũ giới tam quy

Nguyện tu thiện nghiệp nguyện ly luân hồi.

- Trích soạn theo bài "Nguyên Thông Học tập Tam Quy Ngũ Giới " Của Thiền sư Thích Chơn Thường - Trường Quang Tự Mỹ Tho 1952.

- Chiêu Đề trích soạn - Xắ lợi tự - TPHCM 1997.

215. THIỀN CƠ YẾU NGỮ VĂN

(Sám hồi tâm 6)

Lánh phồn hoa thanh nhàn dưỡng tánh

Sửa tấm lòng thủng thỉnh hôm mai

Xét mình kém đức sơ tài

Kính tin đã có Phật trời chứng minh

Thuở phù sinh gẫm mình thiếu phước

Ngỡ tình cờ gặp được chánh tôn

Cảm ơn đức lớn rộng dung

Thâm ân đều gởi về dòng Phật gia

Lòng thiết tha bốn ân hằng đội

Phải toan phương tìm dõi minh sư

Tập rèn lựa lọc kinh thư

Chí lăm vượt tới vô dư cõi ngoài

Thường đêm ngày dồi mài lòng cũ

Cá hóa rồng chờ có thuở nên

Ân sâu ghi dạ lo đền

Vun trồng cội đức, giữ gìn chi sai

Trọng hiền tài kỉnh tin tri thức

Kết bạn lành nhờ đức hôm mai

Ngọc lành sao chẳng dồi mài

Gương xưa nỡ để trần ai lâu ngày

Rất chóng thay tháng ngày dường gió

Tới non vàng dễ bỏ về không

Ngựa qua cửa sổ kịp dong

Vui chi cá chậu chim lồng chẳng lo

Đã xét soi dốc theo thiền giáo

Vật phi tài vô đạo chẳng tham

Ruộng người năm mẫu hằng làm²⁹

Lọ là ruổi bắc tìm nam nhọc nhằn

Nhà sáu căn che thân ngày tháng³⁰

Một ngọn đèn rọi sáng mười phương

Hương phần ngũ phận danh hương

Dâng lên thượng điện cúng dường pháp thân

Tu cho cần thoát ba đường khổ ³¹

Dựa thuyền từ tìm ngõ tây phương

Hôm mai lễ niệm không vương

Chúng sanh mê muội lòng thương nỡ nào

Cháy hồng hào rần rần lửa dục

Nước ái hà rục rục dầu sôi

Gương xưa trí tuệ trau dồi

Dùng thanh lương thủy mà rươi lửa phiền

Hãy tùng quyền nương thuyền vô để ³²

Vượt ái hà nào kể phong ba

Dạo chơi thế giới Ta bà

Đâu đâu là chẳng cửa nhà bần tăng

Xem giàu sang ví bằng mây nổi

Gẫm lợi danh dường đỗi mưa dông

Vì tham tài sắc huyễn không

Nên nỗi mê lòng sanh tử bèn quên

Đạo làm người ân trên phải nhớ

Gắng công phu bồi nghĩa bồi nhân

Mười phân chưa đặng một phần

Lấy đâu ngay thảo xứng cân cho tày

Dễ dám quên ơn thầy nghĩa bạn

Chút lòng đan muốn cạn hiếu trung

Một nồi hương tuệ đốt xông

Ba biến kinh lòng thường niệm hôm mai

Chữ sắc tài mặc ai đua sánh

Giữ phận hèn nương cảnh thiền Tăng

Mây che nên nỗi mờ trăng

Huệ nhựt thăng đằêng sương tuyết mới tiêu

Thuốc hay chữa đặng bệnh nghèo

Vâng lời Phật dạy tội tiêu phước dày

Như nhau dọc mũi ngang mày

Lòng phàm lòng Thánh cách thay ngàn trùng

Hãy dồi lòng “sắc không không sắc”

Lo chi đường ruổi bắc tìm đông

Nhớ câu ma Phật hỗn đồng

Vằng vặc đèn lòng soi xét chẳng sai

Sự sắc tài hay dời lòng đá

Hằng lánh xa chớ bá chớ chen

Cung dâu khéo bắn thì lên

Chuyên chí giữ gìn đạo cả ắt nên

Hãy chăm lòng vun cây tưới nước

Quả Bồ đề chắc được chẳng sai

Bỏ về thì thiệt mặc ai

Chớ khá chê cười mà tổn phước ta

Tảo tự gia môn tiền chi tuyết ³³.

Hơi nào mà đàm thuyết sự ai

Mực vào son thắm ắt phai

Gần đấng hiền tài, người dữ xa trông

Tính chuốt trong, vì không nhân ngã

Tợ trăng rằm chẳng bá chút mây

Bã bôi liền cật chẵng nài

Thảo lư am tiện tháng ngày dựa nương

Cũng đã từng trải đường danh lợi

Uổng nhọc mình thấy vậy lại không

Sửa chí dùng, an lòng phân khổ

Tháng ngày thường vui thú Phật tiền

Giàu sang là áng ưu phiền

Gây đường nghiệp chướng cần quyền làm chi

Lời thị phi khen chê mặc thế

Hơi nào mà cấm chợ ngăn sông

Tơ kia ra mối ắt xong

Máy thiền ngộ đặng tấm lòng bằng an

Lửa cháy tàn lò than rời rạc

Tưởng người đời há được bao lâu

Mấy ai cho biết mà cầu

Ngàn vàng dễ đặng lời mầu không trao

Đạo đức cao nên người kính mến

Quyết một lòng vượt đến Linh sơn

Cho hay túi rách có vàng

Đêm tối lạc đường, nhờ đuốc người ngay

Vun lấy cây chờ ngày ăn trái

Chữ cạn cùng, nghĩa lý thấm sâu

Đất liền ai mượn bắc cầu

Bệnh lành phải dụng thuốc mầu làm chi

Sự u mê khác chi tằm kén

Mình buộc mình ai khiến đó sao

Thuyền đưa xảy gặp ba đào

Chóng chèo gắng sức tiêu dao có ngày

Nom dưới ngòi ngậm ngùi bóng thỏ

Thấy trăng tròn tay vỗ ca xang

Bởi mình vụng liệu chẳng toan

Chân không bước ngược lên ngàn đặng đâu

Tuổi bạc đầu độc sâu không giản³⁴

Tham giàu sang biển cạn không phải

Thân người như tuyết ban mai

Bề ngoài sắc tướng dồi mài làm chi

Vàng mạ xi trau chi vật ấy

Sao chẳng tìm cho thấy chân kim

Đèn kia sáng bởi vì tim

Đốt thì thấy tỏ lọ tìm đâu xa

Phật trong nhà thật là rất báu

Biết tu trì đại đạo ắt nên

Kẻ khó hèn tu hành chớ nệ

Cây một mình chớ kể rằng cây

Quản bao lưng gió xông mây

Nhọc nhằn chớ nại quả rày mới cao

Mật ngọt kia dính dao mấy chút

Phỉnh hài đồng liếm mút đứt môi

Ngao cò vô ý chẳng coi

Mỡ dính miệng rồi được mấy mà ham

Ngụ thảo am luận đàm đạo lý

Chữ lợi danh, phú quý chẳng tham

Đạo lành phải gắng mà làm

Máy thiền ngộ đặng mới cam tấm lòng

Thuyền giữa dòng chí mong tới bến

Dễ lòng còn tham mến chi sao

Mình bia sá nại tên lao

Cây kia đúng sức, đẽo bào mặc ai

Chốn Chiên già khoan thai dưỡng tánh

Đượm màu thiền tịch mịch sớm trưa

Bữa dùng rau cháo tương dưa

Ý quen đã hiệp, miệng vừa thời thôi

Nước chảy xuôi thuyền kia chống ngược

Chốn phàm trần tu được mới ngoan

Chí công mài sắt cũng mòn

Đường trường chớ ngại lòng son cho bền

Kinh thánh hiền cho chuyên tập đọc

Sự chửa từng chẳng học sao nên

Chưa nên chớ khá xa thầy

Bệnh già dễ dám buông hài đi không

Còn cách sông nương thuyền Bát nhã

Đến bờ rồi mới thỏa chí mong

Sự ở lòng tỏ thông thì được

Phật hiện tiền phải kiếm đâu xa

Nên hư cũng ở lòng ta

Chẵng chánh thì tà, chẳng ngộ thì mê

Quả Bồ đề một mai có chín

Hoa Ưu đàm hóa hiện mấy thu

Tam thừa diệc trí dữ ngu ³⁵

Dứt trừ vọng niệm công phu mới thuần

Có bi có lực có hùng

Mới đủ sức dùng vượt biển trèo non

Một bầu nhiệm giữ càn khôn

Tùy duyên hóa độ ai còn dám chê

Ngày xuân thong thả tay đề

Bút hoa thảo thảo chép ghi để truyền.

- Thiền sư Toàn Nhựt 1754-1832 - Sao từ bản in Thạnh Mậu 1960 (mất nhiều đoạn).

Đối chiếu bổ sung đầy đủ từ Lịch Sử Phật Giáo đàng trong - Nguyễn Hiền Đức - NXB Thành phố Hồ Chí Minh 1995.

216. GIỚI HÀNH ĐỒNG TỬ VĂN

(Sám hối tâm 7)

Tiết đông thiên đài đêm lâu khắc

Một mình ngồi tịch mịch mao lư

Đã thương hậu học sơ cơ

Chưa thông kinh luật còn lờ tánh linh

Lại lo mình chuyên phương niệm Phật

Đâu dám cho thẳng giấc Trang Chu³⁶

Đạo này rộng nhiệm cao sâu

Trẻ nay biếng học già sau biết gì

Lóng tai nghe các liêu vãi đạo³⁷

Lâng lâng chìm sâu giấc như nhau

Đặt mình những thuở canh đầu

Cho liền một giấc trống lầu điểm năm

Hãy còn nằm pho pho mà ngáy

Phải như Thầy để dậy sáng ra

Tớ Thầy cũng thể con, cha

Đem phần dạy dỗ rằng mà sao nên

Phải răn khuyên chúng suy xét tỏ

Tua nhớ lời hối ngộ lo thân

Tổ xưa đã để lời răn³⁸

Sửa mình tấn đạo, giảm ăn ít nằm

Lại chí lăm thoát vòng sinh tử

Ắt sớm toan noi giữ lời xưa

Kìa như lớp trước Nho gia

Ông thì treo tóc người hằng gối cây ³⁹

Hội rồng mây vận sau phát đạt

Hưởng vinh hoa danh tạc sử xanh

Để rồi cũng chịu gia hình

Tôn thân lửa chói triều đình trọng thương

Vả thế gian lo phương no ấm

Các nghề đều dậy sớm thức khuya

Huống chi đại đạo từ bi

Tục ăn mê ngủ việc gì cho nên

Ông Cao Phong ba năm lập nguyện

Không gần giường chõng đến một giây⁴⁰

Ông thì thiền định trên cây ⁴¹

Đặng mau thấy Phật dẹp bầy thùy ma⁴²

Nay chúng ta sinh đời ngũ trược

Gắng học theo lớp trước mới hay

Khuyên cùng vãi đạo chúng bay

Muốn mau chứng đạo thuở nay cầm quyền

Chịu lao phiền ở trong ba cõi

Phật nói rằng vì cái thùy ma

Nó làm khốn khổ chúng ta

Mắc thân hữu lậu ở nhà vô minh

Việc tử sinh vô thường tấn tốc⁴³

Kíp lo toan tu học cho chuyên

Muốn sau nhiều phước cả duyên

Chói nêu Phật pháp chớ quên lời thầy

Thương chúng bay gắng công răn dạy

Dễ muốn chi làm vậy mệt ta

Hễ người cho biết lo xa

Bé thì làm tớ lớn ra làm Thầy

Nếu lúc này luật kinh chẳng rõ

Biết lấy chi tiếp độ hậu côn

Phước đà vào chốn Phật môn

Tua trừ tham trược chớ còn sân si

Học từ bi cùng là hỉ xả

Lại nhớ câu Bát nhã Ba la

Gắng công hàng phục quần ma

Thoát vòng hắc ám lên nhà quang minh

Ngộ vô sinh, pháp thân tự tại

Mặc tùy duyên ba cõi ra vào

Ân sâu nghĩa nặng mẹ cha

Cù lao cúc dục chúng ta nên hình

Đạo sinh thành ví như trời đất

Lại cho đi đầu Phật xuất gia

Tưởng nên đạo cả nghiệp nhà

Tiếng mình rạng chói mẹ cha cậy nhờ

Nếu lơ mơ tu không đắc đạo

Biết lấy chi trả thảo đền ơn

Một mai phút đến vô thường

Làm sao cho khỏi Diêm vương gia hình

Làm súc sinh cùng loài ngạ quỉ

Đến bây giờ năn nỉ kịp đâu

Thầy đà tỏ bảo trước sau

Khá điều tạc dạ, mựa hầu lãng xao

Nguyện xuất gia vượt qua biển khổ

Để thân nầy ở chỗ am tranh

Vậy nên lánh trược tìm thanh

Theo Thầy học đạo tu hành giới trai

Cơ hàn tân khổ chi nài

Lóng trong tánh nước, dồi mài lòng gương.

- Nguyên bản của Ngài Toàn Nhựt Thiền sư (1754-1832) - Đối chiếu từ hai bản đánh máy lưu trữ của tủ sách Giác Đạo Như Tâm cung cấp và bản in "Lịch sử Phật Giáo đàng trong" của Nguyễn Hiền Đức - NXB Thành Phố HCM 1995.

- Nguyên văn thiếu mất một câu, Chiêu Đề soạn bổ sung câu thứ 27 - Khi nào tìm được nguyên bản, sẽ đính chính lại. (Người soạn.)

217. HOÁN TỈNH TRẦN TÂM KHUYẾN TU TỊNH ĐỘ VĂN

(Văn khuyến tu 12)

Chữ rằng : “Thiên cửu địa trường”⁴⁴

Phật Vô lượng thọ người thường hóa sanh

Ai ơi gắng lấy tu hành

Để sau tới bực vô sanh mới nhờ

Tử sanh hai chữ hững hờ

Sớm còn tối mất tựa hồ chiêm bao

Ai mà biết đặng phẩm cao

Công danh phú quý ngó vào hư không

Thạch Sùng tiếng nổi non sông

Sang giàu gẫm lại cũng không mấy hồi

Nghĩ đời mà lại sợ đời

Khôn ngoan mà khỏi luân hồi được chăng ?

Trách thân rồi lại than rằng

Tử sanh phú quý như từng mây che

Lợi danh ai thấy chẳng ưa

Vinh hoa biết mấy cho vừa lòng ai

Gẫm thân nào có lâu dài

Chữ rằng “nhựt vãng nguyệt lai” mấy hồi⁴⁵

Sự đời biết nghĩ thì thôi

Giờ không toan liệu sau rồi làm sao ?

Thân này lấp lửng trên cao

Cây bờ dây giếng có bao lâu dài

Đội trời đạp đất khoe tài

Vênh vang mà có đời đời đặng không ?

Tử sanh hai chữ chẳng đồng

Chết thì muôn kiếp, sống không mấy hồi

Nhân sinh ai cũng thế này

Cuộc vui ai thấy chẳng say sưa lòng

Chữ rằng “Sắc tức thị không”

Ví trong giấc mộng gẫm trong người đời

Cõi trần mấy chút thảnh thơi

Vênh vang cho mấy sau rồi làm sao

Nhớ xưa Hàn Tín tài cao

Ra tay giúp Hán biết bao công trình

Làm cho Tần, Sở thất kinh

Quyền cao chức trọng hiển vinh ai bì

Chẳng may gặp lúc hiểm nguy

Công trăm năm cũng bỏ đi một hồi

Làm người như thế thì thôi

Khác chi cát bụi mà chơi sự thường

Sao bằng hai chữ trung bình

Vui chi cho quá thất thường cực thân

Chữ rằng : "Lạc thị khổ thân"

Mê đường danh lợi, bỏ thân tồi tàn

Có vinh hiển, có gian nan

Không tu sao biết an nhàn tấm thân

Chữ rằng “Nhất nhật tu nhân”⁴⁶

Bao nhiêu tội chướng khỏa lần sạch không

Vượn còn biết mến rừng trong

Người sa vào chốn bụi hồng làm chi

Chim còn biết chốn ẩn vi

Người không biết chỗ để khi mà về

Sự đời gẫm lại mà ghê

Sanh lai tử khứ nhiều bề đắng cay ⁴⁷

Chết thì đã chắc trong tay

Sống thì thấp thoáng biết ngày nào đây

Than rằng biển lớn non dài

Trời cao đất rộng thân nầy bao hơi

Những là vật sắc dò chơi

Công danh cát bụi đua bơi làm gì

Chi bằng hai chữ từ bi

Không trông danh lợi bận gì gian nan

Chữ tu là chữ an nhàn

Tham tài tắc tử, thế gian vô thường

Nhớ xưa Hạng Võ tranh cường

Làm cho thiên hạ tứ phương hãi hùng

Ra tài ra tướng anh hùng

Quân ba mươi vạn đối cùng ai hơn

Một mình cứ đỉnh bạc sơn

Nhà Hán cũng sợ nhà Tần cũng kinh

Ở đời vinh đã nên vinh

Cũng không khỏi chết bỏ mình Ô giang

Hết tài trí, hết khôn ngoan

Hết danh, hết lợi, hết sang, hết cường

Cho hay hoa nở cũng tàn

Pháo mà kêu lắm càng tan xác nhiều

Làm người chớ nghĩ thấp cao

Chớ so hơn thiệt mà xao xác lòng

Làm thân chi giống gà lồng

Sao bằng hạc nội muôn trùng cao bay

Khuyên người giữ giới ăn chay

Chí tâm niệm Phật có ngày thảnh thơi

Thuở xưa Phật cũng ra đời

Lánh vòng danh lợi ra ngoài càn khôn

Mới hay Phật đạo chí tôn

Làm người trước biết thiền môn tu trì

Ai ơi lòng thật chớ nghi

Tu hành dốc chí liễu kỳ tử sanh

Tuy rằng vạn quyển thiên kinh

Chẳng qua sáu chữ hồng danh rất mầu

Vui lòng một chuỗi giới châu ⁴⁸

Sớm khuya tưởng niệm công phu mà lần

Đã tu thì phải ân cần

Đừng còn luyến ngó bụi hồng làm chi

Sau về Tịnh độ một khi

Thiếu chi châu báu, thiếu gì kim sa

Giữa không thường rải thiên hoa

Xuống hồ thơm nức chín tòa kim liên

Phật cùng Thánh chúng hiện tiền

Hào quang chói rạng bến biên bảo đài

Lời quê khuyên mấy ai ai

Gắng tu đến đó đặng đài châu ngân

May mà chứng đặng kim thân

Đời đời thường ở chín từng phẩm cao.

- Bài do Ngài Toàn Nhật Thiền sư trước tác - (sđd)

218. SÁM HỐI TÂM HƯỚNG THIỆN

(Sám hối tâm 8)

Trong tám vạn bốn ngàn cửa Pháp

Nói không cùng lý đạt khó thông

Y theo Tịnh độ thiền môn

Mở ra một cửa chánh tông chân truyền

Tiếp khách thiền có duyên thời gặp

Dễ tu hành mà chắc nên công

Như thuyền ra đến giòng sông

Nước xuôi gió thuận khỏi công chống chèo

Đường ngàn dặm một lèo thẳng tới

Khỏi quanh co biển ái sông mê

Khuyên đừng thấy dễ mà chê

Chớ trong sự dễ nhiều bề chẳng thông

Câu vô niệm ẩn trong hữu niệm

Có hữu vi mới nhiễm vô vi

Thử coi hoa trái vật chi

Lộ ngoài mới thấy có khi trong nhành

Có cội nhành mới sanh hoa trái

Không cội nhành hoa trái do đâu

Tụng kinh niệm Phật làm đầu

Cứ theo qui tắc chớ hầu sai ngoa

Tín hạnh nguyện giữa ba điều ấy

Trọn một đời như vậy cho y

Tín là tin chắc không nghi

Niệm Phật tưởng Phật đến kỳ vãng sanh

Chữ hành là làm lành một mối

Giữ thường thường chẳng đổi chẳng sai

Nguyện là muốn thấy Như Lai

Cầu về Tịnh độ liên đài phẩm cao

Do chữ Tín nhiễm vào chơn lý

Hữu sở hành, năng trí kỳ tri

Nguyện là chung hữu sở qui

Lòng thường tư tưởng cho y như lời

Ba căn ấy thấu trời tịnh độ

Thất bửu trì, hoa nở chờ ta

Báo thân để lại Ta bà

Tánh linh về yết Di Đà pháp vương

Ra lửa vườn hết đường sanh tử

Quả Bồ đề bổ xứ siêu phương

Xưa nay giáo pháp chiêu chương

Rõ ràng Tịnh độ là đường vãng sanh

Dễ tu hành mau thành chánh quả

Các nẻo đường xa lạ hiểm nguy

Khuyên đừng thủ dị cầu kỳ

Nghe lời tà kiến mà đi sai lầm

Phật tức tâm thậm thâm tưởng niệm

Niệm thường thường công chuyện chẳng can

Trong nhà thiết lập một bàn

Đến thời tu niệm sửa sang đàng hoàng

Mặc áo tràng thắp nhang cắm thẳng

Xướng hiệu rồi thoảng thoảng lạy ngay

Lạy rồi quì gối chấp tay

Tự trần tên họ sám bài nguyện sanh

Khi sám rành lạy ba lạy nữa

Ngồi bán già mình sửa cho ngay

Trừng tâm bế mục chấp tay

Lóng thần mật niệm hết bài xưng dương

Niệm thường thường tâm vương chủ một

Chuỗi tay lần mỗi hột mỗi câu

Niệm rồi chấp chuỗi khấu đầu

Niệm ba câu nữa mỗi câu mười lần⁴⁹

Mỗi mười lần chuyên thân khể thủ⁵⁰

Hồi hướng văn sám đủ kiền thiền ⁵¹

Khởi thân chiêm ngưỡng án tiền ⁵²

Tạ đàn ba lạy hữu biên thoái hồi

Nghi Tịnh độ dọn rồi rất chắc

Lóng tâm thần sắp đặt chẳng sai

Y theo giáo pháp Như Lai

Chánh tông truyền kế chẳng sai chẳng lầm

Đạo thậm thâm khó tầm khó kiếm

Sẵn sàng đây dễ niệm dễ tu

Kính khuyên nam nữ trượng phu

Biết thương bổn tánh phải tu kịp thời

Chớ buông lời nay mai sẽ tính

Cơn vô thường biết định bao lâu

Cõi trần trăm thảm ngàn sầu

Chưa toan dời bước còn cầu việc chi

Một câu niệm A Di Đà Phật

Tiêu tội nhiều, phước thật vô biên

Căn lành trước có nhân duyên

Ngày nay gặp Phật phải chuyên tu hành

Nguyện chúng sanh đồng thành chánh giác

Chứng hưởng phần khoái lạc tiêu diêu

Cần tu tịnh độ bao nhiêu

Đồng về cực lạc cao siêu liên đài

Văn tịnh độ một bài chỉ tắt

Nghi tu hành sắp đặt trước sau

Muốn tu phải học cho làu

Đến khi hành sự mới mau việc làm

Khuyên đừng thế sự luận đàm

Tránh đường danh lợi để ham tu hành

Nguyện sanh về cõi lạc thành

Lâm chung gặp Phật vãng sanh sen vàng

Nam mô Tịnh độ Lạc bang

Chứng minh đệ tử Tây phang mau về.

- Trích "Pháp Môn Tịnh Độ" - Chùa Niệm Phật Bình Dương ấn hành 1974.

219. TIÊU TỰ THẦN CHUNG

(Chuông sớm chùa Tiêu)

(Văn khuyên tu 13)

Khách chùa Tiêu ân cần Phật sự

Đêm đêm hằng phân thứ âm dương

Giấc hòe hồn bướm mơ màng

Lầu quân, trống đã điểm sang năm dùi

Nỗi buồn vui, mặc lòng nhộn nhã

Gối chưa êm chưa hả sự lòng

Gió đưa mấy tiếng thần chung

Lóng tai nghe lọt, bên lòng vơi vơi

Dọi hòa trời, sao bay lẻ tẻ

Vén nhành dương, he hé bóng câu

Chày kình thánh thót đêm thâu

Tin nghe thì một, tin sầu thì trăm

Kẻ chẳng nằm, ngồi chăm đạo vị

Niệm cầu kinh, xử trí hằng đua

Dầu không lộc nước quyền vua

Cầu xoa lỗ kiến, cầu dùa chòm ong

Tiếng lạnh lùng, vận vòng sầu thiết

Khách tha phương sầu biết mấy mươi

Phủi buồn lập chí thảnh thơi

Đã ôm sự nước, lại bươi sự nhà

Chạnh lòng già, riêng buồn chích gối

Một tiếng nghe bằng suối nước trong

Thuyền ai dặt dựa trên sông

Riêng than mấy tiếng não nùng nửa đêm

Kẻ lòng êm càng nhiều phổ tế

Ngộ thiền cơ làm lễ Y vương

Phong đô khi nổi hỏa thang

Dạ còn mơ tưởng mở mang từ đồ

Ánh vầng ô vén mù dương cốc

Tuệ nhãn xem trần tục cũng thanh

Đường thiền khéo dắt bóng quanh

Cũng tay tinh trí tu hành rất sâu

Khách ngao du hứng tình vì cảnh

Bộ nguyên đề, phủ chánh tay cao

Rừng thiền sít sát án ngoài tào

Chuông gióng chùa Tiêu tiếng tiếng cao

Chày thỏ bạt vang muôn khóm sóng

Oai kình tan tác mấy cung sao

Não phiền kẻ nấu sôi như vạc

Trí tuệ người mài sắc tựa dao

Mờ mịt gẫm đường say mới tỉnh

Phù sinh trong một giấc chiêm bao.

- Bài do Mạc Thiên Tích trước tác - Đây là bài thứ III trong mười bài được trích ra từ "Hà Tiên Quốc Âm Thập Vịnh" của Sĩ Lân Mạc Thiên Tích (1715-1780)

- Bản thảo do Giác Đạo - Dương Kinh Thành cung cấp - tủ sách Giác Đạo - Như Tâm TPHCM 1996.

220. BÁT NHÃ TÂM KINH (IV)

Khi hành Bát nhã Ba la

Ngài Quan Tự Tại soi ra tột cùng

Thấy ra năm uẩn đều không

Bao nhiêu khổ ách khốn cùng độ qua

Nầy Xá lợi tử xét ra

Không là sắc đó, sắc là không đây

Sắc cùng không chẳng khác sai

Không cùng sắc, cũng sánh tày như nhau

Thọ, tưởng, hành, thức uẩn nào

Cũng như sắc uẩn, một màu không không

Này Xá lợi tử ghi lòng

Không không tướng ấy đều không tướng hình

Không tăng giảm, không trược thanh

Cũng không diệt, cũng không sanh pháp đồng

Vậy nên trong cái chơn không

Vốn không năm uẩn cũng không sáu trần

Mắt, tai, mũi, lưỡi, ý, thân

Vị, hương, xúc, pháp, cùng phần sắc thinh

Từ không giới hạn mắt nhìn

Đến không ý thức, vô minh cũng đồng

Hết vô minh cũng vẫn không

Hết già, hết chết, giả không có gì

Không khổ, tập, diệt, đạo kia

Trí tuệ chứng đắc cũng là không không

Sở thành sở đắc bởi không

Các vì Bồ tát nương tòng huệ năng

Tâm không còn chút ngại ngăn

Nên không còn chút băn khoăn sợ gì

Đảo điên mộng tưởng xa lìa

Niết bàn mới đến bên kia bến bờ

Ba đời chư Phật sau xưa

Đắc thành chánh giác đã nhờ tuệ năng

Trí tuệ năng lực vô ngần

Đại minh vô thượng, đại thần cao siêu

Trí tuệ năng lực có nhiều

Thật là thần chú trừ tiêu não phiền

Trí tuệ năng lực vô biên

Dẫn đường giải thoát qua bên giác ngàn

Liền theo lời chú thuyết rằng

Độ tha giác ngộ khắp trần chúng sanh.

- Trích "Nghi Thức Tụng Niệm" - Hệ phái Khất sĩ - Thành hội Phật giáo TPHCM 1994.

TUYỂN TẬP V - 55 BÀI SÁM VĂN KẾT TẬP

LỜI NÓI ĐẦU

Ý niệm ban đầu của chúng tôi, chỉ là việc sưu tập các bài sám văn để phục vụ cho việc tụng niệm ở các thời khóa trong chùa hay các đạo tràng, dần dà, trong quá trình sưu khảo tìm tòi ở các kho tư liệu nơi chùa, thư viện, chúng tôi phát hiện được thêm đó đây nhiều tư liệu sám văn quý giá đã bị quên lãng với thời gian...

Đó là động lực để chúng tôi tiếp tục công trình, và kết quả ngày nay là tuyển tập sám văn số 5 này được hoàn tất ra mắt quí Tôn túc, độc giả thiện tri thức, Phật tử xa gần.

Ở tuyển tập này, ngoài việc tiếp tục sắp xếp phân loại mã số như các tuyển tập trước đã làm, chúng tôi còn muốn giới thiệu đến quí độc giả, những tư liệu sám văn có giá trị lịch sử, được trước tác bởi các bậc Danh Tăng của phong trào Chấn Hưng như: Pháp sư Bích Liên, Thái Không, Khánh Anh, Toàn Nhật, Huệ Đăng... Qua các áng thơ văn, sám tụng này, chúng ta thấy được một giai đoạn nở rộ sự đối họa trong lĩnh vực diễn nghĩa bằng tài hoa ngòi bút của từng tác giả, góp phần dấy lên phong trào học hỏi giáo lý qua thơ văn diễn Nôm, và cải biên lễ thức chữ Hán cũ bằng tụng đọc Quốc ngữ qua Sám văn diễn nghĩa. Chính những tác phẩm diễn Nôm ở giai đoạn này của các vị Tổ sư, mà sinh khí tu học nghiên cứu của quần chúng nơi nơi được đẩy lên cao trong phong trào Chấn Hưng lúc bấy giờ.

Ngày nay, lần giở những chồng tư liệu cũ sắp bị mục rã theo năm tháng bởi mối mọt và thời gian, chúng tôi thật sự xúc động trước công hạnh của các bậc Tiền nhân, cảm nhận được cái tâm của các Tổ sư khi đọc lại, rung cảm trước ngữ nghĩa văn chương, sự thi thố tài năng, chúng tôi chỉ có thể sao chép lại, đưa vào tuyển tập này, hầu làm phong phú công trình sưu tập sám văn hiện nay để cho đương thời và mai hậu làm tư liệu nghiên cứu và sử dụng.

Những mảng đối họa của các Tác giả Tổ sư, chúng ta có thể tìm thấy được qua các mô típ sám văn chữ Hán nổi tiếng như: Khể Thủ, Qui Mạng, Thập Phương và Nhứt Tâm... Về các mô típ chữ Việt như: Tống Chung (Tống Táng), Văn Tế Cô Hồn, Cảnh Tỉnh Vô Thường... đã thể hiện phong cách văn chương và tâm hồn các Ngài, lúc khôi hài, lúc bi lụy. Và hơn hết là cách dùng chữ giản dị bình dân, thoải mái ngẫu hứng. Tuy nhiên, đôi khi có sử dụng những từ địa phương, điển tích, có thể khiến chúng ta ngày nay khó hiểu, khó đọc tụng. Đối với các bài mà tác giả là các Tổ sư danh tiếng đã nói ở trên thì chúng tôi sao y nguyên bản, trước là do lòng tôn trọng văn phong, sau đó là để độc giả khi muốn nghiên cứu phân tích có được nguyên tác. Còn đối với các bài sám văn mà tác giả phổ thông, hãn hữu hoặc khuyết danh, thì chúng tôi mạn phép hiệu đính lại để độc giả tiện bề tụng niệm. Tuy nhiên, vẫn có chú thích xuất xứ và lý do sửa đổi biên tập.

Trong quá trình biên tập từ quyển 1 đến quyển 5, bởi thời gian kéo dài và hoàn tất quyển nào ra mắt độc giả quyển đó, nên không sao tránh khỏi sự bất cập và trùng lặp, cụ thể là giữa tập 1 và tập 2, cũng như những chuyên đề phát sinh ở các tập sau. Vì vậy chúng tôi cố gắng ở lần tái bản kế tiếp sẽ hiệu đính, sửa chữa lại những sai sót nói trên. Rất mong độc giả, thiện tri thức xa gần phát hiện mà chỉ bày cho, chúng tôi xin tiếp thu học hỏi. Chúng tôi chỉ biết cố gắng để sao làm ở mỗi tuyển tập, đều có đủ các đề tài sám văn cũ có, mới có, dài có, ngắn có, để cho độc giả khi cầm tuyển tập nào trong tay cũng có thể sử dụng như nhau theo mục đích yêu cầu, và chất lượng giá trị của mỗi tập cũng tương đồng.

Lưu giữ lại những áng văn của người xưa, chỉ thực sự tồn tại khi đã được sử dụng thường xuyên qua đọc tụng, ngâm vịnh trên loại hình sám văn. Vì thế, chúng tôi mong mỏi rằng, mỗi tuyển tập sám văn được ấn hành, không chỉ là sách để trong tủ nghiên cứu, mà được sử dụng vì lợi ích nhân sinh. Đó là ý nguyện và niềm vui lớn nhất đối với người biên soạn, sẽ động viên chúng tôi tiếp tục công việc sưu tầm này nếu còn có nhân duyên.

Xin trân trọng.

Mạnh Đông năm Kỷ Sửu, 15.11.1999

THÍCH ĐỒNG BỔN.

GIỚI THIỆU ĐẠI CƯƠNG KHẢO LUẬN

LOẠI HÌNH SÁM VĂN TRONG TÍN NGƯỠNG VĂN HÓA - PHẬT GIÁO VIỆT NAM

A. KHÁI LUẬN TỔNG THỂ

I. LÝ DO KHẢO CỨU ĐỀ TÀI.

Chứng minh là một loại hình văn học đặc thù, có giá trị văn hóa lớn, chưa được sưu khảo đầy đủ từ trước đến nay.

II. TÌM HIỂU ĐỘNG CƠ RA ĐỜI CÁC SÁM VĂN.

1. Cách sắp đặt những điều tâm nguyện có thứ tự.

2. Phổ biến rộng để cùng đọc tụng dễ dàng.

3. Tóm tắt giáo lý một cách đơn giản, trong sáng.

III. THẾ NÀO LÀ MỘT BÀI SÁM VĂN?

1. Các thể loại văn vần thường gặp.

2. Chuẩn mực để có thể tụng, ngâm, sám thuộc lòng.

3. Hội đủ các yếu tố của kệ, kinh, thơ, tích, văn chương.

B. KHẢO SÁT PHÂN TÍCH

I. CÁC NHÀ TRƯỚC TÁC – DỊCH GIẢ.

1. Các nhà trước tác bằng chữ Hán.

2. Các nhà chuyển ngữ diễn Nôm.

3. Các nhà trước tác bằng chữ Nôm.

4. Các nhà biên soạn bằng chữ Việt.

II. HỆ THỐNG VÀ PHÂN LOẠI SÁM VĂN.

1. Phân loại theo ngôn ngữ Hán – Nôm – Việt.

2. Phân loại theo thể loại văn chương – thơ.

3. Phân loại theo nhóm đề tài và ý nghĩa.

4. Phân loại theo nhóm tác giả và giai đoạn.

III. SO SÁNH VỀ CÁC DỊ BẢN VÀ SỰ BIẾN THIÊN.

1. Các dị bản và nguyên nhân từ trước tác.

2. Các dị bản và sự biến thiên từ trùng lắp.

3. Các dị bản từ sự cải biên.

IV. PHÂN TÍCH Ý NGHĨA ĐIỂN HÌNH MỘT BÀI SÁM VĂN.

1. Hệ thống bố cục và đại ý.

2. Tính văn học và giá trị nghệ thuật.

3. Tính triết học và mục tiêu đạo đức.

4. Giá trị phổ biến trong dân gian.

5. Những mặt hạn chế của Sám văn.

C. NHẬN ĐỊNH GIÁ TRỊ

I. ĐÁNH GIÁ TOÀN DIỆN VỀ LOẠI HÌNH SÁM VĂN.

- Sự phong phú.

- Sự phổ cập.

- Sự đơn giản hóa triết lý.

- Tác động trực tiếp đến tâm hồn.

- Là kim chỉ nam cho tu tập hàng ngày.

II. Ý NGHĨA CỦA VIỆC KHẢO CỨU.

- Làm cho thấy được giá trị đích thực của Sám văn.

- Có được hệ thống toàn diện về loại hình Sám văn.

- Tạo được sự nhất quán trong sử dụng Sám văn.

- Mở ra phương pháp sưu khảo và chọn lọc lại Sám văn hay.

- Tiêu chuẩn cho sáng tác mới để phát triển Sám văn.

III. MỘT SỐ BÀI SÁM VĂN TIÊU BIỂU.

- Phụ lục các nguyên bản gốc.

- Danh mục sám văn đã được hệ thống mã số.

- Tư liệu sưu khảo.

TP. HCM ngày 20.8.1997

Người biên khảo công trình

THÍCH ĐỒNG BỔN

PHẦN I - SÁM HỐI - PHÁT NGUYỆN

221. SÁM HỐI NGUYỆN VĂN

(Sám hối nguyện 13)

Tất cả chúng con,

Từ kiếp vô thủy,

Cho đến ngày nay,

Đều bị vô minh,

Che lấp chân tính.

Sáu căn ba nghiệp,

Mê mờ không biết,

Vì thế mới gây,

Nên bao ác nghiệp.

Không bến không bờ,

Nếu chẳng ăn năn,

Sao giải thoát được?

Mười phương chư Phật,

Thường ở thế gian,

Tiếng pháp không dứt.

Diệu lương tràn đầy,

Thường buông ánh sáng,

Soi chỗ tối tăm,

Diệu lý còn mãi,

Như áng mây lớn,

Che khắp hết thảy,

Như vị đề hồ,

Rưới cho bốn loài,

Như nước cam lộ,

Thấm nhuần sáu ngả.

Vậy mà chúng con,

Không thấy không nghe,

Không hay không biết,

Bởi tại sáu căn che lấp,

Ba nghiệp ngăn ngừa,

Vì thế cho nên,

Trôi giạt mãi mãi.

Trong bể sống chết,

Trăm nghìn muôn kiếp,

Không có hẹn nào,

Thoát ly ra khỏi!

Trong kinh nói rằng:

Đức Phật Tỳ Lô,

Ở khắp mọi nơi,

Mà chỗ Phật ở,

Thường được gọi là,

Cõi Thường Tịch Quang.

Vì thế nên biết,

Hết thảy mọi pháp,

Đều là Phật pháp.

Thế mà chúng con,

Không hề tỏ ngộ,

Rồi cứ trôi lăn,

Theo dòng mờ mịt.

Bởi thế cho nên,

Trong đạo Bồ đề,

Lại thấy nhơ nhớp,

Trong đạo giải thoát,

Khởi tâm ràng buộc.

Ngày nay giác ngộ,

Chúng con chí thành,

Đối trước chư Phật,

Và đại Bồ Tát,

Ai cầu khẩn đảo,

Giải bày sám hối,

Tất cả trọng tội,

Chúng con đã phạm.

Từ kiếp vô thủy,

Cho đến ngày nay,

Hoặc tự mình làm,

Hoặc dạy người làm,

Hoặc nghe hoặc thấy,

Người khác gây tội,

Sanh lòng vui mừng.

Nếu nhớ hay quên,

Hoặc rõ hay ngờ,

Hết thảy tội chướng,

Đều xin sám hối.

Nguyện rằng từ đây,

Tất cả chúng con,

Tiêu trừ ác nghiệp,

Tinh tiến tu hành,

Trang nghiêm Tịnh độ.

Lại nguyện hết thảy,

Chúng sanh sáu ngả,

Đều được sinh sang,

Cõi nước Cực lạc,

Đức Phật Di Đà.

Thường đến tiếp dẫn,

Hiện ở đời này,

Bồ đề tăng trưởng.

Tới phút lâm chung,

Lòng được chánh niệm,

Gặp Phật Di Đà,

Cùng các Thánh chúng,

Tay cầm đài sen,

Thân đến tiếp dẫn.

Chỉ trong giây lát,

Sinh về cõi Phật.

Tu hạnh Bồ Tát,

Thành tựu Bồ đề.

Rộng độ chúng sanh,

Cùng thành chánh giác.

——————————

— Trích “Mục Liên Sám Pháp” của Phúc Tuệ dịch, Thành Hội Phật giáo Tp. Hồ Chí Minh ấn hành, 1995

222. SÁM NGUYỆN

(Sám phát nguyện 24)

Trang nghiêm đài sen ngự toạ,

Đại hùng Từ phụ Thích Ca.

Đệ tử lắng lòng thanh tịnh,

Bàn tay chắp thành Liên hoa.

Cung kính hướng về Điều Ngự,

Dâng lời cầu nguyện thiết tha.

- Đệ tử phước duyên thiếu kém,

Sống trong thất niệm lâu dài,

Không được sớm gặp chánh pháp,

Bao nhiêu phiền lụy đã gây.

Bao nhiêu lỡ lầm vụng dại,

Vô minh che lấp tháng ngày.

Vườn tâm gieo hạt giống xấu,

Tham sân tự ái dẫy đầy.

Những nghiệp sát, đạo, dâm, vọng,

Gây nên từ trước tới nay.

Những điều đã làm đã nói,

Thường gây đổ vỡ hằng ngày.

Bao nhiêu não phiền nghiệp chướng,

Nguyện xin sám hối từ đây.

- Đệ tử thấy mình nông nổi,

Con đường chánh niệm lãng xao.

Chất chứa vô minh phiền não,

Tạo nên bao nỗi hận sầu.

Có lúc tâm tư buồn chán,

Mang đầy dằn vặt lo âu.

Vì không hiểu được kẻ khác,

Cho nên hờn giận oán cừu.

Lý luận xong rồi trách móc,

Mỗi ngày mỗi chuốc khổ đau.

Chia cách hố kia càng rộng,

Có ngày không nói với nhau.

Cũng không muốn nhìn thấy mặt,

Gây nên nội kết dài lâu.

Nay con hướng về Tam Bảo,

Ăn năn khẩn thiết cúi đầu.

- Đệ tử biết trong tâm thức,

Bao nhiêu hạt tốt lấp vùi.

Hạt giống thương yêu hiểu biết,

Và bao hạt giống an vui.

Nhưng vì chưa biết tưới tẩm,

Hạt lành không mọc tốt tươi.

Cứ để khổ đau tràn lấp,

Làm cho đen tối cuộc đời.

Quen lối bỏ hình bắt bóng,

Đuổi theo hạnh phúc xa vời.

Tâm cứ bận về quá khứ,

Hoặc lo rong ruổi tương lai.

Quanh quẩn trong vòng buồn giận,

Xem thường bảo vật trong tay.

Dày đạp lên trên hạnh phúc,

Tháng năm sầu khổ miệt mài.

Giờ đây trầm xông bảo điện,

Con nguyền sám hối đổi thay.

- Đệ tử tâm thành quy ngưỡng,

Hướng về chư Phật mười phương.

Cùng với các vị Bồ Tát,

Thanh Văn, Duyên Giác, Thánh Hiền.

Chí thành cầu xin sám hối,

Bao nhiêu lầm lỡ triền miên.

Xin lấy cam lồ tịnh thủy,

Tưới lên dập tắt não phiền.

Xin lấy con thuyền chánh pháp,

Đưa con vượt nẻo oan khiên.

Xin nguyện sống đời tỉnh thức,

Học theo đạo lý chân truyền.

Thực tập nụ cười hơi thở,

Sống đời chánh niệm tinh chuyên.

- Đệ tử xin nguyền trở lại,

Sống trong hiện tại nhiệm mầu.

Vườn tâm ươm hạt giống tốt,

Vun trồng hiểu biết thương yêu.

Xin nguyện học phép quán chiếu,

Tập nhìn tập hiểu thật sâu.

Thấy được tự tánh các pháp,

Thoát ngoài sanh tử trần lao.

Nguyện học nói lời ái ngữ,

Thương yêu, chăm sóc sớm chiều.

Đem nguồn vui tới mọi nẻo,

Giúp người vơi nỗi sầu đau.

Đền đáp công ơn cha mẹ,

Ơn thầy nghĩa bạn dày sâu.

Tín thành tâm hương một nén,

Đài sen con nguyện hồi đầu.

Nguyện đức từ bi che chở,

Trên con đường đạo nhiệm mầu.

Nguyện xin chuyên cần tu tập,

Vuông tròn đạo quả về sau.

——————————

- Trích trong “Nghi thức Sám hối” của Đạo tràng Mai Thôn ấn hành, Pháp quốc, 1997

- Có sửa vài từ cho thích hợp phổ biến đại chúng.

223. TÙY HỶ HỒI HƯỚNG VĂN

(Sám phát nguyện 25)

Các đức Thế Tôn,

Thường trú trên đời,

Xin thương xót con:

Vì ngay trong kiếp này,

Và những kiếp xa xưa.

Từ đời vô thủy,

Con đã từng lầm lẫn,

Đã gây khổ đau,

Cho chính bản thân,

Và cho kẻ khác.

Tự mình gây ra lầm lỗi,

Hoặc xúi người khác,

Làm nên lầm lỗi,

Hoặc tán đồng theo.

Giết hại, trộm cắp,

Dối trá, tà dâm,

Với những tà nghiệp khác.

Trong mười nghiệp bất thiện,

Hoặc có che giấu,

Hoặc không che giấu,

Những tội lỗi ấy,

Đưa về địa ngục,

Ngạ quỷ, súc sinh.

Làm cho kiếp sau,

Sinh nơi biên địa,

Sáu căn khiếm khuyết,

Không có điều kiện,

Lớn lên thành người.

Những tội chướng ấy,

Hôm nay con nguyền nhất tâm,

Cầu xin sám hối.

Xin chư Phật Thế Tôn,

Chứng biết cho con,

Thương tưởng đến con,

Con phủ phục trước mặt các ngài,

Phát lời nguyện rằng:

Nếu trong vô lượng kiếp xa xưa,

Cũng như trong đời này,

Nếu con đã từng bố thí,

Dù chỉ một nắm cơm,

Hoặc một manh áo.

Nếu con đã từng nói lời ái ngữ,

Dù chỉ một vài câu.

Nếu con đã từng,

Biết nhìn với con mắt từ bi,

Dù chỉ trong chốc lát.

Nếu con đã từng,

Có cử chỉ an ủi vỗ về,

Dù chỉ một vài lần.

Nếu con đã từng,

Lắng nghe diệu pháp,

Dù chỉ một buổi.

Nếu con đã từng,

Cúng dường Trai Tăng,

Dù chỉ một lần.

Nếu con đã từng,

Cứu mạng chúng sanh,

Dù chỉ là vài con sâu con kiến.

Nếu con đã từng,

Tụng đọc kinh văn,

Dù chỉ một vài câu.

Nếu con đã từng xuất gia,

Dù chỉ trong một kiếp.

Nếu con đã từng,

Nâng đỡ kẻ khác,

Trên đường tu học,

Dù chỉ giúp được vài người.

Nếu con đã từng,

Tu học tịnh giới,

Dù chưa được hoàn toàn thanh tịnh.

Tất cả những công đức ấy,

Đều là những thiện căn,

Con đã gieo trồng.

Hôm nay xin gồm thâu tất cả lại,

Kính dâng lên chư Phật,

Như một tràng hoa ngát hương.

Và xin hồi hướng,

Tất cả những công đức ấy,

Về quả vị Bồ đề.

Con xin mở lòng rộng lớn,

Hướng về vô thượng chánh giác.

Nguyện đạt tới hiểu biết lớn,

Nguyện thành tựu thương yêu sâu,

Nguyện tu tập chuyên cần,

Chuyển hóa khổ đau.

Cho con và cho tất cả mọi loài,

Tất cả mọi động tác,

Của thân miệng ý.

Đều xin hướng về,

Làm hạnh phúc cho mọi người mọi loài.

Đó là ước mong,

Sâu sắc nhất của con.

Ngoài tâm Bồ đề,

Ngoài khát khao hiểu biết lớn,

Ngoài nguyện ước thương yêu sâu.

Con không còn ước mong nào nữa cả.

Chư Phật trong mười phương và ba đời,

Đều đã từng hồi hướng như thế.

Hôm nay con cũng xin,

Hồi hướng như thế.

Bao khuôn lầm lỗi đều xin sám hối,

Bao nhiêu công đức đều xin tùy hỷ,

Biển công đức vô lượng,

Cũng là núi trí tuệ cao vòi vọi.

Chư Phật và Thầy tổ,

Là ánh sáng soi chiếu cho con.

Trong giờ phút trang nghiêm,

Xin đem thân mạng này,

Quay về và đảnh lễ.

————————————

- Trích trong “Nghi Thức Sám Hối” của Đạo tràng Mai Thôn ấn hành, Pháp quốc, 1997

- Có sửa vài từ và ngắt câu cho phù hợp phổ biến đại chúng.