SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

684 . Tẫn yết-ma 擯羯磨. Thập tụng: Khu xuất yết-ma 驅出羯磨. Cūnavag. i (Vin. ll. l0): pabbājjaniyakamma, yết-ma đuổi đi.

685 . Như yết-ma ha trách trên.

686 . Hán: trừ dư chúng trung thuyết giới 除餘中說戒. Không có điều khoản như vầy trong yết-ma ha trách trên. Nhưng có điều khoản tương tự: Không được thuyết giới; nếu trong Tăng có hỏi nghĩa tỳ-ni thì không được đáp. Xem đoạn trên, tr. 87.

687 . Xem yết-ma ha trách.

688 . Tăng-sô 僧芻.Thập tụng: Thi-việt 施越. Vin.ii. 7, Seyyasaka.

689 . Y chỉ yết-ma 依止羯磨; Thập tụng 3l: ba đối tượng cần cho y chỉ: phá giới, phá kiến, phá oai nghi. Vin.ii. 8: Nissayakamma.

690 . Xem yết-ma ha trách.

691 . Mật lâm 密林. Thập tụng: Ma-xoa-chỉ-đà 磨叉止陀. Pali: Macchikāsatta, thị trấn trong nước Kāsi.

692 . A-ma-lê 阿摩梨. Pali: Ambānakārāma.

693 . Chất-đa-la cư sĩ 質多羅居士. Pali: Cittagahapati. Nguyên chủ nhân của vườn Ambānaka, sau đó cúng cho Tăng.

694 . Thiện Pháp. Pali: Sudhamma.

695 . Hồ ma tể 胡麻滓. Thập tụng: hồ ma hoan hỷ hoàn 胡麻歡喜丸. Pali: tilasangulikā, bánh hay kẹo làm bằng hạt mè (vừng).

696 . Hán: Ơ k 烏雞.

697 . Thập tụng: hạ ý yết-ma 下意羯磨, khiến phải xin lỗi cư sĩ Cūnavag.i (Vin.ii. 18): pamisāramīyakammam - gahapati khamāpetabbo, như Thập tụng.

698 . Thập tụng 3l (T23nl435 tr.225a05): Trước khi làm yết-ma hạ ý, xét lời cư sĩ có thật không? Tỳ-kheo có khả năng làm việc ấy không? Tỳ-kheo này có chịu hạ ý không?

699 . Vin.ii. l8: cố tình làm cư sĩ mất lợi (alābhāya); cố làm cho mất của (anatthāya); cố làm cho mất nhà (anāvāsāya); mắng nhiếc cư sĩ (akkosati); chia rẻ cư sĩ với cư sĩ (gihī ghīhi bhe-deti).

700 . Pali, ibid., gihīnam dhammikam patissavam na saccāpeti, không thực hiện lời hứa như pháp đối với cư sĩ.

701 . Xem mục yết-ma ha trách.

702 . Thập tụng: Nếu cư sĩ nhận lời, bảo đi ra chỗ mắt thấy, tai không nghe. Rồi tỳ-kheo phạm sám đột-kiết-la với tỳ-kheo Tăng sai, cho cư sĩ thấy.

703 . Thập tụng: Nếu cư sĩ không chịu; Tăng sai hai tỳ-kheo. Bấy giờ nếu cư sĩ chịu, cũng bảo đi như trên, rồi tỳ-kheo phạm sám đột-kiết-la với hai tỳ-kheo Tăng sai cho cư sĩ thấy.

704 . Thập tụng: Nếu cư sĩ vẫn không chịu, Tăng bảo tỳ-kheo đó tránh đi trú xứ khác; nếu cư sĩ có thế lực quan quyền.

705 . Hết quyển 44.

706 . Xiển-đà, xem Phần i, Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa l3.

707 . Bất kiến tội cử 不見罪舉. Thập tụng: bất kiến tẫn 不見擯. Pali (Vin.ii. 20): āpattiyā adas-sane ukkhepanīya, bị xả trí (bỏ mặc) vì không chịu nhận tội.

708 . Bất sám hối tội cử 不懺悔罪舉. Thập tụng: bất tác tẫn yết-ma 不作擯羯磨. Pali, ibid. (25): āpattiyā appanikamme ukkhepanīya, bị xả trí vì không chịu sám hối tội.

709 . Xem yết-ma ha trách.

710 . A-lợi-tra 阿利. Trên kia, âm là A-lê-tra. Xem Phần i Ch.v. Ba-dật-đề 68.

711 . Sào quật 巢窟; xem cht. 57, Phần iii, Ch. i (Thọ giới).

712 . Bất xả ác kiến cử 不捨惡見. Thập tụng: ác tà bất trừ tẫn 惡邪不除擯. Pali: pāpikāya ditthiyā appaninissage upekkhanīya, xả trí vì không từ bỏ ác kiến.

713 . Xem yết-ma ha trách.

714 . Tham chiếu Pali, Cullavagga ii. Pārivāsikakkhandhakam, Vin. ii. 3l. Ngũ phần 23, phần iv. Ch.ii. Pháp yết ma (T22nl42l tr.l56b); Tăng kỳ 26, Tạp tụng bạt cừ (T22nl425 tr.435a); Thập tụng 32, Tăng tàn sám hối pháp (T23nl435 tr.228b).

715 . Tùy theo số ngày phú tàng mà cho số ngày biệt trụ tương ứng. Xem Thập tụng 32 (T23nl435 tr.232c08); Cūnavag. iii (Vin.ii. 40); Ngũ phần 32 (tr.l36c29).

716 . Thập tụng, nói rõ tội danh: "Tôi tỳ-kheo Ca-lưu-đà-di, cố ý xuất tinh, phạm tăng-già-bà-thi-sa này một tội phú tàng."

717 . Trong văn thỉnh của Pali, có nói rõ số ngày che dấu để xin. Nếu một ngày che dấu (Vin. ii.40):(…) Soham, bhante, sangham ekisā āpattiyā sañcetanikāya sukkavisatthiyā ekāhappatic-channāya ekāhaparivāsam yācāmi, "…Vì vậy, thưa các Đại đức, tôi xin Tăng một ngày biệt trụ cho một tội cố ý xuất tinh một ngày phú tàng." Nếu năm ngày che dấu (Vin.ii. 42): ….pañcāhappatic-channāya pañcāhaparivāsam yācāmi, "tôi xin năm ngày biệt trú cho năm ngày phú tàng." Thập tụng 32 (T23nl435 tr.233a09): "… tuỳ theo số ngày phú tàng, xin Tăng pháp biệt trụ." Ngũ phần 32 (tr.l37a l2): "… một đêm phú tàng, nay xin Tăng một đêm pháp biệt trụ."

718 . Các luật đều nói: "xin biệt trú." Tức xin thi hành ba-lợi-bà-sa 波利婆沙. Hành sự sao 8: "Ba-lợi-bà-sa, hoặc dịch là phú tàng." Không đúng. Ba-lợi-bà-sa là phiên âm từ Skt. (Pali): pariv?sa. Từ này cũng áp dụng cho ngoại đạo xuất gia, gọi là "bốn tháng biệt trú" (Pali: cattaro māse parivāso), không liên hệ gì đến ý nghĩa "phú tàng."

719 . Trùng phạm 重犯, phạm lại tội cũ. Tham chiếu Pali, Vin.ii. 43: Udāyī đang hành biệt trụ vì 5 ngày phú tàng tội cố ý xuất tinh, lại tái phạm tội cũ mà không phú tàng. Tăng cho hành bản nhật trị không phú tàng. Sau đó (Vin.ii. 48), phạm tội cố ý xuất tinh, nửa tháng hành biệt trụ vì l5 ngày phú tàng. Trong khi hành biệt trụ, lại tái phạm, lại phú tàng 5 ngày. Tăng hiệp cả hai lần phú tàng trước sau thành pháp hiệp nhất biệt trụ (samodhānaparivāsa).

720 . Thập tụng, đã dẫn: tái phạm tội cũ, một ngày không phú tàng, cho bản nhật trị.

721 . Bản nhật trị 本日治. Pali: mūlāyapatikissanā, kéo trở lại gốc.

722 . Cf. Vin.ii. 43: Tỳ-kheo đang hành biệt trụ về tội cố ý xuất tinh, tái phạm tội cũ, khi xin yết-ma, nói rõ tội cũ: (…) soham parivasanto antarā ekam āpattim āpajjim sañcetanikam sukka-vissatthimappaticchanam. Soham, bhante, sangham antarā ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissatthiyā appaticchannāya mūlāya patikassanam yācāmi'ti. "Tôi trong khi đang hành biệt trụ, trung gian phạm một tội có ý xuất tinh, không che dấu. Nay tôi, thưa các Đại đức, xin Tăng cho tôi bản nhật trị cho trung gian một tội cố ý xuất tinh không che dấu."

723 . Ma-na-đỏa 摩那埵. Pali: mānatta; PTS Dict. nói, từ nguyên không rõ. Giả thiết do māna "đo lường," nên có thể có nghĩa "thi hành biện pháp." Từ nguyên, theo BSK: mānāpya, "làm cho hài lòng." Hán dịch thông dụng là ý hỷ.

724 . Xuất tội 出罪. Pali: abbhāna, sự phục hồi.

725 . Thập tụng 32 (T23nl435 tr.236b22): "Lần thứ nhất, cố ý xuất tinh, phạm một tăng-già-bà-thi-sa, một đêm phú tàng. Thứ hai, xúc nữ, hai đêm phú tàng, thứ ba… cho đến, lần thứ l3, lệ ngữ, l3 đêm phú tàng. Cho người đó l3 đêm biệt trụ." Nghĩa là, chọn ngày phú tàng lớn nhất cho tất cả các tội phú tàng, chứ không phải làm phép toán cộng. Tăng kỳ 26 (T22nl425 tr.436c26): phạm tội thứ nhất l0 đêm phú tàng, tội thứ hai l0 đêm, cho đến tội thứ mười l0 đêm phú tàng. Họp lại làm thành l0 đêm biệt trụ. Ngũ phần 22 (T22nl42l tr.l57c04): "Phạm l đến nhiều tội tăng-già-bà-thi-sa, phú tàng từ 2 đến nhiều đêm; chỉ tính số đêm phú tàng lâu nhất. Theo số đó mà cho biệt trụ."

726 . Hết quyển 45.

727 . Tham chiếu Pali, Cūtavagga 2. Pārivāsakkhandham, Vin. ii. 3l. Ngũ phần 28, "Biệt trụ pháp" (T22nl42l tr.l8lb); Thập tụng 33, "Tăng tàn hối pháp" (T23nl435 tr.236c)

728 . Từ đây trở xuống, xem mục đệ tử hầu Hòa thượng trong chương thọ giới.

729 . Tham chiếu, Thập tụng 33 , "Già pháp" (T23nl435 tr.239b); Ngũ phần 28, "Già bố-tát pháp" (T22nl42l tr.l80c).

730 . Cầu thính, xem Phần iii. Ch. iv. Tự tứ, mục 2. Cầu thính & cht. 2. Pali okāsakata, dành cho cơ hội, hay cho phép. Cf. Mahāvagga ii (Vin.i. ll4): okāsam kārāpetvā āpattim codetum, sau khi xin phép (yêu cầu cho cơ hội) rồi cử tội.

731 . l850. Pali, ibid., karotu āyasmā okāsam, aham tam vattukāmo, (trước khi cử tội, phải nói) "Mong Trưởng lão cho tôi cơ hội nói chuyện với ngài."

732 . l85l. Tác tự ngôn 作自言; có lẽ Pali: paniññātakarana, đồng nhất với tự ngôn trị trong 7 diệt tránh. paniññā (tự ngôn, hay tự xưng), cũng có nghĩa là sự hứa hẹn.

733 . Nhận lời hứa của người sẽ nhận cầu thính. Xem Ch. Tự tứ, đã dẫn.

734 . Tự mình hứa với người sẽ đến cầu thính. Xem Ch. Tự tứ, đã dẫn.

735 . Tác 作; ở đây được hiểu là nguyên nhân hay lý do. Pali: Kārana.

736 . Vô căn 無根, Pali: avatthu (không cơ sở) Cf. Thập tụng 33: vô căn già thuyết giới 無根遮 說戒. Trong năm thiên tội, không dẫn được bằng chứng nào cho một tội để ngăn thuyết giới. Ở đây, thuyết giới bị ngăn, vì cho rằng trong chúng có tỳ-kheo phạm tội mà chưa sám hối. Nhưng người ngăn không nêu được bằng chứng phạm tội.

737 . Vô căn tác bất tác 無根作不作.

738 . Thập tụng 33: Tỳ-kheo phạm Ba-la-di, nhưng chưa được Tăng nêu tội. Nghĩa là, chưa bị buộc tội là phạm Ba-la-di.

739 . Thập tụng 33: Tùy thuận Tăng sự như pháp.

740 . Thập tụng 33: Không khinh Tăng, tức không chối đối các quyết định như pháp của Tăng.

741 . Đoạn văn này bị gãy. Nên dẫn Thập tụng để thêm vào: "Tăng chuẩn bị đề xuất Ba-la-di sự đối với một tỳ-kheo. Trong lúc đang kiểm hiệu, một trong tám nạn sau đây xảy ra… Sự việc chưa được quyết đoán, Tăng phải rời chỗ mà đi. Về sau, khi Tăng bố-tát, trước hết phải quyết đoán sự việc của tỳ-kheo này…"

742 . Tăng đang phân xử tại trú xứ này trước khi thuyết giới, gặp nạn sự dời qua trú xứ khác bố-tát, tại đó, tiếp tục phân xử.

743 . Xem cht. 4 trên.

744 . Xem mục Già Tự tứ, Chương Tự tứ.

745 . Vô căn tác; ngăn có lý do nhưng không có cơ sở. Xem cht. 7 & 8 trên.

746 . Tăng-già-bà-thi-sa 8, "Vu khống bằng Ba-la-di không căn cứ."

747 . Đại bộ phận đoạn ngăn thuyết giới nầy tương tự với ngăn tự tứ. Xem Chương Tự tứ, mục "Già tự tứ."

748 . Tham chiếu Pali, Cūnavagga 7 Sanghabhe akakkhandham. Vin. ii. l79. Ngũ phần 25 "Pháp tăng pháp" (T22nl42l tr.l64a); Thập tụng 36, "Tạp tụng, Điều-đạt sự" (T23nl435 tr.257a); Căn bản phá tăng sự, 20 quyển, (T23nl450 tr.99).

749 . Xem Phần i, Ch. ii, tăng-già-bà-thi-sa l0, phá Tăng luân. .

750 . Xem Phần i, tr. / & cht. ll8.

751 . Già-da sơn 伽耶山. Vin.ii. l96: Gaya-sīsa.

752 . Tám phi chánh pháp 八非正法. Cũng gọi là 8 thế gian pháp, hay 8 ngọn gió. Xem Tập dị môn l8 (tr.442c28). Pali: attha-lokadhamma, Cf. Sangīti, D. iii. 260.

753 . Nê-lê 泥犁; tức địa ngục. Pali (Skt.) niraya.

754 . Xem Tập dị môn, dẫn trên: đắc, bất đắc, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc. Pali, đã dẫn: lābho (đắc), alābho (thất), yaso (danh dự), ayaso (sỉ nhục), nindā (chê), pasasā (khen), sukha (sướng), dukkha (khổ).

755 . Đồng bạn của Đề-bà-đạt-đa, xem Phần i, Ch.v Ba-dật-đề 33 & l57.

756 . Tán-nhã 散若.

757 . Phần lớn chữ "cúng dường" trong bản Hán, có nghĩa là "hầu hạ." Ở đây, Vua tăng gia sự chăm sóc cho bà vợ.

758 . Hiện tượng nhật thực.

759 . Khư-đà-la 佉陀羅木刺. Skt. khadira; tên một loại cây, cho gổ rất cứng.

760 . Tham chiếu, Vin. ii. 202: "Upāli hỏi, cho đến mức nào, thì Tăng nứt mà không vỡ? Cho đến mức nào thì Tăng nứt và vỡ? (kittāvatā … sangharāji hoti, no cva sanghabhedo? Kittāvatā ca pana sangharāji ceva hoti sanghabhedo ca?)

761 . Tăng trần cấu 僧塵垢. Tăng bẩn vì bụi. Bản Hán đọc là sangharaja, thay vì sangharāji. Xem cht. l3 trên.

762 . Phi pháp tưởng phá 非法想破: Phi pháp, biết đó là phi pháp; và tuyên bố phi pháp với ý tương đó là phi pháp. Tỳ-kheo phá tăng biết rằng, sự phá tăng này sẽ đưa ra giáo pháp khác với chánh pháp. Tham chiếu Pali, Vin.ii. 205: tasmi adhammaditthi, bhede adhammaditthi, trong đây có phi pháp. Trong sự phá tăng này, là phi pháp.

763 . Bốc thăm, lấy ý kiến.

764 . Tham chiếu Pali: "Tỳ-kheo thuyết minh phi pháp là pháp, biết trong đây là phi pháp, trong sự phá Tăng này là phi pháp, mà kiên trì kiến giải dị biệt, xu hướng dị biệt, sở thích dị biệt, đề nghị rút thăm, nói rằng, "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là giáo thuyết của Đạo sư." (bhikkhu dhamma dhammoti dīpeti. tasmi adhammaditthi, bhede adhammaditthi, vinidhāya ditthi, vinidhāya khanti, vinidhāya ruci, vinidhāya bhāvam, anussāveti, salākam gāheti, aya dhammo, ayam vinayo, ida satthusāsanam)

765 . Tức là, phi pháp mà tưởng là pháp, rồi tuyên bố với ý tưởng đó là phi pháp. Xem cht. l4 & l6 trên.

766 . Tức là, pháp nghi là pháp, phi pháp nghi là phi pháp; pháp không nghi là pháp, phi pháp không nghi là phi pháp. Tứ cú theo Cūnavagga vii: tasmi adhammaditthi, bhede adhammaditthi (trong đây thấy là phi chánh pháp, trong Tăng phá cũng thấy là phi chánh pháp); tasmi adham-maditthi, bhede dhammaditthi (trong đây thấy là phi chánh pháp, trong Tăng phá thấy là pháp), tasmi adhammaditthi, bhede vematiko (trong đây thấy là phi pháp, trong Tăng phá thì nghi), tasmi dhammaditthi, bhede adhammaditthi (trong đây thấy là pháp, trong Tăng phá thấy là phi pháp).

767 . Hết quyển 46.

768 . Tham chiếu Pali, Cūnavagga 4 Samathakkhandhaka, Vin. ii. 73. Ngũ phần 23, "Diệt tránh pháp" (T22nl42l, tr.l53c); Thập tụng 35, "Tránh sự pháp" (T23nl435, tr.25la).

769 . A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提. Pali: Aciravatī, con sông ở Kosala, chảy qua trước cung điện của vua Pasenadi.

770 . Kết tội Ba-la-di.

771 . Hiện tiền tì-ni diệt tránh 現前毘尼滅諍. Pali: sammukhāvinayo, chiết phục bằng sự hiện diện. Cf. Cūnavagga iv (Vin.ii. 73).

772 . Xem Phần i, Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 8 & 9.

773 . Ức niệm tì-ni 憶念毘尼 Pali: sativinayo, chiết phục bằng sự hồi ức. Cf. Cūnavagga iv (Vin. ii. 74)

774 . Trên kia nói là tỳ-kheo Na-đề(-do)

775 . Bất si tì-ni 不癡毘尼. Pali: amūhavinayo, chiết phục bằng sự bất si. Cf. Cūnavagga iv (Vi. ii. 80)

776 . Già-cừ 伽渠; các phần trước, nói là Già-già. Pali: Gagga.

777 . Tự ngôn trị 自言治. Pali: paniññātakarana, phán quyết bằng sự tự nhận. Cf. Cūnavagga iv (Vin. ii. 83)

778 . Dụng đa nhân ngữ 用多人語. Căn cứ ý kiến đa số. Thập tụng: mích tội tướng. Pali: yebuyyasikā, sự quyết định theo đa số. Cf. Cūnavagga iv (Vin. ii. 84)

779 . Xem Phần i, ch. v, Ba-dật-đề l.

780 . l899. Tác tội xứ sở 作罪處所. Ngũ phần: bản ngôn trị 本言治. Thập tụng: mích tội tướng. Pali: tassapāpiyyasikā. Cf. Cūnavagga iv (Vin. ii. 85)

781 . Như thảo phú địa 如草覆地. Ngũ phần: thảo bố địa 草布地. Pali: tittavatthārako.

782 . Xem Chương Câu-thiểm-di trên.

783 . Tránh 諍. Thập tụng: sự 事. Tránh tức sự; hai từ cùng một gốc trong tiếng Phạn. Pali: adhikaranā. Cf. Cūl. iv (Vin.ii. 88). vấn đề được thảo luận, được tranh cãi; chủ điểm hay trung tâm của sự tranh chấp.

784 . Bốn tránh sự: các giải thích và cht. dưới.

785 . Ngôn tránh 言諍. Thập tụng: đấu tránh sự 鬥諍事. Pali: vivādādhikarana, tranh chấp do bất đồng về lời lẽ.

786 . Xem trên, cht. l6, Ch. ix, tr.64.

787 . l906. Mích tránh 覓諍. Ngũ phần: giáo giới tránh 教誡. Thập tụng: vô căn sự 無根事. Pali: anuvādādhikarana, tranh chấp về sự giáo giới, về lời lẽ buộc tội.

788 . Phạm tránh 犯諍. Thập tụng: phạm tội sự 犯罪事. Pali: āpattādhikarana, tranh chấp về tội danh

789 . Sự tránh 事諍. Thập tụng: thường sở hành sự 常所行事. Pali: Kiccādhikarana, tranh chấp về nghĩa vụ.

790 . Ngũ phần 23 (T22nl42l tr.l54a25): tranh cãi về các pháp tác yết-ma, những phận sự thường ngày, là sự tránh. Thập tụng 35 (T23nl435 tr.25lbl6): thường sở hành sự, tranh cãi về các loại yết-ma, về bố-tát, tự tứ, các phận sự hằng ngày của Tăng.

791 . Giới 界, chỉ cương giới

792 . Lục tránh 六諍. Thập tụng: lục đấu tránh bản 六鬥諍本. sáu gốc rễ của sự tranh cãi. Pali, ibid., cha vivādamūlāni: Kodhano (sân hận), makkhī (ngụy thiện), issukī (tật đố) (maccharī), sanho (giảo hoạt), pāpiccho (ác dục), sanditthiparāmāsī (bảo thủ quan điểm). Cf. Tập dị môn l5 (tr. 43lal6).

793 . Tham chiếu Pali, Vin. ii. 90, cha āpattisamutthānā, sáu đẳng khởi của tội: tội khởi chỉ từ thân, khởi chỉ từ miệng; từ cả thân và miệng, cả thân và ý; từ cả miệng và ý, từ cả thân và miệng và ý.

794 . Bảy hạng học nhân, tức bảy bậc Thánh giả hữu học, từ Dự lưu hướng, cho đến A-la-hán hướng

795 . Chỉ A-la-hán quả, thuộc hàng Thánh giả vô học.

796 . Tham chiếu Pali, Vin. ii. 9l: Tăng tác yết-ma với thiện tâm, đây gọi là sự tránh thiện (kiccādhikaranam kusalam).

797 . Bốn vế, quan hệ chéo giữa ngôn và tránh sự. Pali (Vin.ii. 9l): vivādo vivādādhikaranam (ngôn tức ngôn tránh), vivādo no adhikaranam (ngôn không phải tránh), adhikaranam no vivādo (tránh không phải ngôn), adhikaranađceva vivādo ca (vừa tránh vừa ngôn).

798 . Pali, ibid., vivādo vivādādhikaranam.

799 . Pali: vivādo no adbhikaranam, tranh luận mà không phải là tránh sự.

800 . Pali, ibid., sahāyopi sahāyena vivadati, bạn cãi với bạn.

801 . Những người này cãi nhau, không dẫn đến xung đột, nên không thành tránh sự. Thập tụng: đấu tránh nhưng không phải tránh sự: Tỳ-kheo tranh cãi nhau, nhưng chưa thành xung đột.

802 . Giống như trường hợp một: ngôn tức ngôn tránh. Thập tụng và Pali không tách riêng với trường hợp đầu.

803 . Pali, ibid., không đề cập.

804 . Giống như trường hợp đầu. Pali và Thập tụng không tách riêng

805 . Pali: vivādo na adhikarana, tranh luận không phải tránh sự.

806 . Giống như trường hợp thứ hai. Thập tụng không tách riêng.

807 . Pali: adhikaranam no vivādo: đó là tránh sự về giáo giới, tránh sự về phạm tội, tránh sự về tác sự.

808 . Như các trường hợp một và ba.

809 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

810 . Ba yếu tố hiện tiền.

811 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 66.

812 . Chỉ tránh sự được diệt mà mình không có mặt, do đó không chấp nhận.

813 . Bốn yếu tố hiện tiền.

814 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 76.

815 . Ngũ phần, Thập tụng: Ưu-ba-ly hỏi.

816 . Tham chiếu Pali, Vin. ii. 95: bhikkhu ubbāhika, tỳ-kheo đoán sự thành tựu l0 pháp. Thập tụng 35 (T23nl435 tr.252cl5): tỳ-kheo thành tựu 5 pháp được lập làm người đoán sự, gọi là Ô-hồi-cưu-la 烏迴鳩.

817 . Pali, Vin. ii. 96: dhammika, vị pháp sư không am hiểu Luật tạng.

818 . Ba loại hành trù, như Pali, Vin.ii.98: tayo salākaggāhe gūnhakam, sakattajappakam, vivanakan.

819 . Bản Minh: tác lễ. Bản Cao-ly: tác loạn 作亂. Bản Tống: tác loạn lễ.

820 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

821 . l940. Nguyên Hán: bình đáng nhân 平當人. Thập tụng 35 (T23nl435 tr.252cl0): Ô-hồi-cưu-la 烏迴鳩羅. Pali: Ubbāhika. Xem cht.49 trên.

822 . Hết quyển 47.

823 . Tức diệt bằng hai pháp: hiện tiền và ức niệm.

824 . Trường hợp vô căn báng, vu khống không căn cứ. Xem Phần i, Ch.ii tăng-già-bà-thi-sa 8.

825 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

826 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

827 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

828 . Tỳ-kheo Tương Lực, xem Phần i, ch.v, Ba-dật-đề l. Xem mục I.6 "Tội xứ sở" trên.

829 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

830 . Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

831 . l950. Tham chiếu Pali, Cūnavagga l0, Bikkhunikkhandhakam, Vin. ii. 252.

832 . Ni-câu-luật viên 尼拘律園. Pali: Nigrodhārāma, vườn cây bàng, gần Kapilavatthu.

833 . l952. Thích-sí-sấu 釋翅瘦; phiên âm của Śākyenu (Skt.) hay Sakkesu (Pali): giữa những người họ Thích-ca (không phải địa danh).

834 . l953. Ma-ha Ba-xà-ba-đề 摩訶波闍波提. Các đoạn trên kia dịch là Đại Ái Đạo. Pali: Mahāpajāpati.

835 . Xá-di nữ 舍彌?; chỉ con gái họ Thích.

836 . Tham chiếu, Trung A-hàm 28, kinh ll6 "Cù-đàm-di", Cūnavagga x, Vin. ii. 253

837 . Cù-đàm-di 瞿曇彌; Pali: Gotamī, người nữ của dòng họ Gotama.

838 . Vin. ii. 256: Phật chỉ nói điều này sau khi đã chấp nhận người nữ xuất gia.

839 . Vin.ii. 256: dễ bị phá hoại bởi bọn cướp.

840 . Trong bản: sương bạc, sương và mưa đá 霜雹. Pali, ibid., ruộng lúa bị chứng bịnh gọi là sương muối (setattikā nāma rogajāti).

841 . Bất khả quá pháp 不可過法. Trung A-hàm: tôn sư pháp. Ngũ phần: bất khả việt pháp 不可越法. Tăng kỳ, Thập tụng: Kỉnh pháp. Pali: garudhamma.

842 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-dề 175.

843 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l45. Thập tụng thay điều này bằng Ba-dật-đề l72.

844 . Thập tụng, điều 8: Tỳ-kheo-ni không được nói các tội thấy, nghe, nghi của tỳ-kheo.

845 . Tỳ-kheo ni, Ba-dật-đề l24.

846 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l4l. Pali, pháp thứ 3: Mỗi nửa tháng đến tỳ-kheo Tăng có hai việc: hỏi ngày Bố-tát (uposathapucchakam) và xin giáo giới (ovādūpasamkammam). Thập tụng 47: Mỗi nửa tháng, đến tỳ-kheo nhận tám kỉnh pháp.

847 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l43.

848 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l42.

849 . Các loại hoa: Ưu-bát-la 優羅 (Pali: uppala, bông súng xanh), A-hy-vật-đa 阿希物多 (Pali: atimuttaka, hoa thiện tư), Chiêm-bà 瞻婆 (Pali: campaka, một loại hoa vàng), Tô-man-na 蘇曼那 (Pali: sumanā, tố hương), Bà-sư 婆師. (Pali: vassika, hạ sinh hoa).

850 . Trong bản, có sự nhầm lẫn, vì truyền khẩu theo quán tính.

851 . Dịch sát. Ngũ phần 29 (T22nl42l tr.l86al4): "Chánh pháp của Phật tồn tại ở đời một nghìn năm. Nay cho nữ xuất gia, giảm mất năm trăm năm."

852 . Tham chiếu, Phần ii. Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l2l.

853 . A-di 阿姨, phiên âm từ Pali: ayye, Skt.: ārya, āyya, xưng hô với người nữ, người nhỏ thưa trình người lớn.

854 . Xem Phần ii, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l25. Tham chiếu, Thập tụng 45 (T23nl435, tr.325c25), tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l90.

855 . Tham chiếu Thập tụng 45, nt., văn thọ sáu pháp. Văn thọ Pali, xem Vin. ii.3l9 (Bhik-khuni, pāc. 63).

856 . Xem trên, phần ii, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l23 (bản Việt, quyển 3, tr. l266: Nếu Thức-xoa-ma-na phạm dâm thì phải diệt tẫn. Nếu có tâm nhiễm ô cùng với nam từ có tâm nhiễm ô, hai thân xúc chạm tức khuyết giới, phải thọ lại.

857 . Xem Phần ii, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l23, nt.: trộm 5 tiền trở lên, diệt tẫn. Dưới 5 tiền, khuyết giới, phải thọ lại.

858 . Chưa tìm ra nghĩa "quá thực." Xem Phần ii. Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l2l (Bản Việt, quyển 3, tr. l26l): trừ điều tự tay lấy thức ăn, trao thức ăn cho người.

859 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 26.

860 . Tham chiếu Phần ii, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l24.

861 . Hán: cử 舉, thường dùng theo nghĩa cử tội, tức buộc tội. Nhưng đây không thuộc ba cử tội thấy-nghe-nghi, nên không nói là cử tội.

862 . Tốn 蹲; theo phong tục, cách ngồi được xem là cung kính của đàn ông. Pali: ukkunika; Skt. utkunuka.

863 . Thọ sứ cụ túc. Thập tụng 4l (T23l435, tr.295b), 56 (T23nl435 tr.4l0all): Bán Ca-thi-ni 半迦尸尼 khiển sứ đắc giới cụ túc. Pali: dūtena upasampāda. Vin. ii. 277: Kỹ nữ Atthakāsī, xuất gia, muốn về Sāvatthi để thọ cụ túc. Bọn vong mạng hay tin, tổ chức chận đường để cướp. Cô biết được, không dám đi. Phật cho phép nhờ sứ giả thọ giới. Trong Câu-xá l4, đây là trường hợp của tỳ-kheo-ni pháp thọ (Skt. Dharmadinnā, Pali, Dhammadinnā).

864 . Nguyên văn bản Hán: thử mỗ giáp tỳ-kheo-ni tùng mỗ giáp cầu thọ đại giới 此某甲比丘 尼從某甲求受大戒. Văn cú đảo trang, cần chỉnh lại để đọc cho đúng nghĩa.

865 . Tham chiếu văn bạch đại diện xin giới theo Pali, Vin. ii. 277: (...) itthannāmā, ayyā, itthannāmāya ayyāya upasampadāpekkhā ekato-upasampannā bhikkhunisanghe, visuddhā. Sā kenacideva antarāyena na āgacchati. itthannāmā, ayyā, sangha upasampādam yācati.Ullumpatu tam ayyā sangho anu-kampam upādāya "... Người nữ mỗ giáp, theo người nữ mỗ giáp khất cầu giới cụ túc. Người nữ ấy đã thọ một phần cụ túc giữa tỳ-kheo-ni Tăng. Người nữ ấy thanh tịnh. Người nữ ấy vì một chướng ngại như vậy không đến đây được. (Bạch chư Đại đức) Người nữ mỗ giáp khất cầu Tăng cho giới cụ túc. Nguyện Tăng thương tưởng cứu vớt người nữ mỗ giáp ấy." Tham chiếu văn bạch Thập tụng 4l, đã dẫn.

866 . Để bản: bạt tế ngã 拔濟我. Các bản khác, không có chữ ngã 我.

867 . Trong nguyên bản. Đề nghị sửa lai: "Người nữ..." Vì chưa đắc giới, nên không thể gọi là tỳ-kheo-ni. Bản Hán bị chép nhầm. Tham chiếu Pali (Vin.ii. 277) dẫn trên, cht. 34.

868 . Pali: Tăng tỳ-kheo, sau khi chỉ dẫn cách đo bóng mặt trời, định mùa, tính ngày tháng, rồi dặn, bảo cho tỳ-kheo-ni ấy biết ba y chỉ (tayo nisaya, ni bất trụ lan nhã nên chỉ truyền ba y chỉ) và tám phi sự (attha akaranīyāni, tức 8 Ba-la-di).

869 . Hán: huyết xuất 血出; đây chỉ kinh nguyệt. Ngũ phần, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l78: độ người nữ thường ra nguyệt thủy. Tứ phần, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l65, thay điều này bằng, "độ người nữ mà đường đại và tiểu tiện thường chảy đàm dãi."

870 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l66.

871 . Xem Phần i, Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 6.

872 . Xem Phần ii, Tỳ-kheo-ni, tăng-già-bà-thi-sa l6.

873 . Tác cổ đạo 作蠱道. Cf. Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề ll7 & ll8.

874 . Tham chiếu Pali, Vin.ii. l6l: tỳ-kheo định pháp yết-ma, hay định tội của tỳ-kheo-ni, rồi uỷ nhiệm cho Tăng tỳ-kheo-ni tác yết ma và xử trị.

875 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 29.

876 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l75.

877 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 84, thay Tỳ-kheo bằng chủ nhân.

878 . Hết quyển 48.

879 . Vin.ii. 278: Các tỳ-kheo-ni sống tại trú xứ A-lan-nhã, bị bọn xấu làm nhục.

880 . Cf. Vin.ii. 279: Tỳ-kheo-ni sống A-lan-nhã, phạm đột-kiết-la (na bhikkhuniyā araññe vatthabba).

881 . Xem tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 99.

882 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 69 & 70: Không được học kỹ thuật thế tục (nghề nghiệp), và dạy cho người khác để kiếm sống.

883 . Cô tửu 酤酒. Thập tụng 4l (tr.297cl8): tác tửu 作酒, làm rượu.

884 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề, các điều 50-55, 57

885 . Vin.ii. 266: atthillena jaghanam ghansapeti.

886 . Xem, tỳ-kheo-ni, các Ba-dật-đề l50, l5l.

887 . Triền thể 纏體.

888 . Bề-lâu 樓. Pali: vinīva, được làm bằng tre (?), Cf. Vin.ii. vilīvena pattena phāsukā nāmenti, các cô quấn dây thắt lưng làm bằng tre.

889 . 2008. Sa yêu đái 娑腰帶. Không rõ. Cf. Pali. ibid., colapattena, thắt giây lưng bằng vải cola (Skt. cola hay cona; các từ điển Skt. và Pali không cho biết rõ đây là loại vải gì).

890 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l0l.

891 . Phong tục thời đó: nô lệ chết. Chủ không chôn, mà đem vất xác ngoài bãi tha ma.

892 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 97.

893 . Vương viên 王園. Thực chất, đây là khu rừng của Vua, trong đó có khu A-lan-nhã.

894 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề l40.

895 . Xả giáo thọ 捨教授. Cf. Vin. ii. 263: ovādam ahapetum,, ngưng giáo giới. Tỳ-kheo-ni bị ngưng giáo giới, không được dự bố-tát (na ovādatthapitāya bhikkhuniyā saddhim uposatho katabbo).

896 . Truyện Liên Hoa Sắc, xem Phần I, Ch. iv, Ni-tát-kỳ 4.

897 . Huyền xí 懸廁. Pali, Vin.ii. 280: vaccakumī, nhà xí, làm theo kiểu nhà sàn.

898 . Hán dịch mâu thuẫn: ngồi kiết già, hai gót chân lật lên, không dính bẩn được. Cf. Vin. ii. 280: pallakena nisīdanti pahīsamphassa sādiyanti, "ngồi kiết già, để cho chúng nó sờ vào hai gót chân."

899 . Ma-kiệt-đề, nhưng chỗ khác âm là Ma-kiệt-đà.

900 . Nhữ niên thiếu bất tri túc 汝年少不知足. Xem câu trả lời của A-nan tiếp theo để hiểu rõ ý nghĩa của lời trách mắng này. Tạp A-ham 4l (T02n99 tr.303a06): Ca-diếp mắng A-nan, "Ông, trẻ con, không biết lượng sức" (nhữ thị đồng tử, bất tri trù lượng 汝是童子不知籌量). A-nan trả lời như trên. Cf. Pali, S.ii. na vāya kumārako mattamaññāsi, "Cậu bé này không biết lượng sức."

901 . Trong các kinh Pali, Ca-diếp xưng hô A-nan là āvuso, hiền giả (hay ông bạn). A-nan luôn xưng hô Ca-diếp là bhante, bạch Đại đức, như xưng hô với Phật. Vì tôn kính Ca-diếp như là Hòa thượng của mình.

902 . Pali, ibid., "…mắng Thánh giả A-nan, vị ẩn sĩ thông thái (ayyo Ānando vedehamuni).

903 . Pali, ibid., Ca-diếp nói, "… từ khi Ta xuất gia đến nay, Ta chưa gọi ai là Thầy, ngoại trừ Thế Tôn."

904 . Thoá chi 唾之, nhổ nước bọt.

905 . Tham chiếu Pali, Cullavagga 8, Vattakkhandhaka, Vin.ii. 206. Ngũ phần 27, "Oai nghi pháp."

906 . Thập tụng 4l (T23nl435, tr.300al7): Khách tỳ-kheo nghi pháp; 57 (T23nl435 tr.420a24): Khách pháp. Cf. Tăng kỳ 35 (T22nl425 tr.507b4).

907 . Phước nhiêu 經行處. Chưa rõ thứ gì. Ngũ phần 27 (T22nl42l tr.l79a20), tỳ-kheo khách hỏi: "Phòng này có thức ăn không? Thập tụng 57, nt., hỏi: "Tăng phòng này có tiền thực hậu thực không? Ngũ phần 27, nt., cũng hỏi như Thập tụng.

908 . Tháng 30 ngày thì kể luôn ngay 23, 29, 30.

909 . Kinh hành xứ 經行處. Có lẽ kinh hành đường đúng hơn. Pali: cakamana-sāla. Nhà để đi kinh hành khi trời mưa. Cũng thường dùng làm nhà khách, phòng hội.

910 . Tức xỉa răng

911 . Xoa kỳ xí thảo 叉奇廁草.

912 . Quy định như pháp khất thực, đoạn trên.

913 . Bản cao ly: tượng hàng 象行, như đàn voi. Bản Tống-Nguyên-Minh: như nhạn hàng, bầy nhạn.

914 . Năm pháp tác tịnh trái cây, xem trên, Chương vii, về thuốc.

915 . Pali, Vin.ii. 2l2: bhattagge na anumodanti, ăn xong, không tụng tùy hỷ.

916 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 9.

917 . Thực thượng pháp 食上法.. Pali: bhattaggavatta

918 . Lỗ thổ 鹵土, đất mặn, đất có vị muối.

919 . Các loại cây: đà-bà 陀婆, bà-trà 婆茶, kiền-đà-la 揵陀羅, tất bát 蓽, a-ma-lặc 阿摩勒:

920 . Thiến thảo 茜草; loại cỏ dùng để nhuộm.

921 . Cấm-mãn 禁滿; Pali (Sk) kumbha (?), cái ghè.

922 . Xem Chương về da thuộc.

923 . Hết quyển 49. Hết phần iii.