SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

Phấn 2: GIỚI PHÁP CỦA TỲ KHEO NI

Chương V: NÓI VỀ 8 PHÁP BA-LA-ĐỀ ĐỀ-XÁ-NI 525

ĐIỀU 1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Bà-già-bà ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo-ni xin váng sữa 526 để ăn. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm, nói: Tỳ-kheo nầy không biết hổ thẹn, cầu xin không nhàm chán. Bên ngoài tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng Như vậy có gì là chánh pháp? Xin váng sữa để ăn, như bọn tặc nữ dâm nữ không khác!

Các Tỳ-kheo-ni nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo-ni: Sao các cô lại xin váng sữa để ăn?

Quở trách rồi, Tỳ-kheo-ni thiểu dục liền bạch với các Tỳ-kheo.

Các Tỳ-kheo đến bạch lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên nầy tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo-ni:

- Các cô làm điều sai trái, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao Tỳ-kheo-ni lại xin váng sữa để ăn?

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Các Tỳ-kheo-ni nầy là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những người đầu tiên phạm giới nầy. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo-ni kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp cửu trụ.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo-ni nào, xin váng sữa để ăn, phạm pháp đáng chê trách phải sám hối. Nên đến các Tỳ-kheo-ni khác nói: "Thưa đại tỉ, tôi phạm pháp đáng chê trách, làm điều không nên làm. Nay đến đại tỉ xin sám hối. 527 "Đây gọi là pháp hối quá.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo-ni kiết giới như vậy rồi, có vị nghi, không dám vì người bệnh xin, chính mình bệnh cũng không dám xin, người khác vì mình xin cũng không dám dùng. Đức Phật dạy:

- Từ nay về sau cho phép, mình bệnh được xin, vì người bệnh được xin, người khác vì mình xin được dùng.

Từ nay nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo-ni nào, không bệnh mà xin váng sữa để ăn, phạm pháp đáng chê trách phải sám hối. Nên đến các Tỳ-kheo-ni khác nói: "Thưa đại tỉ, tôi phạm pháp đáng chê trách, làm điều không nên làm. Nay tôi đến đại tỉ sám hối." Gọi là pháp hối quá.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo-ni: nghĩa như trên.

Tỳ-kheo-ni nào, không bệnh mà xin váng sữa để ăn, một miếng nuốt là một ba-la-đề đề-xá-ni.

Tỳ-kheo, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Vì mình có bệnh, vì người bệnh mà xin, hoặc người khác vì mình xin, hay mình vì người khác xin, hoặc không xin mà được. Thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

ĐIỀU 2 ĐIỀU 8

2. Xin dầu, 3. Xin mật, 4. Xin đường mía, 5. Xin sữa, 6. Xin sữa đặc, 7. Xin cá, 8. Xin thịt; cũng như xin váng sữa không khác. 528

Bốn giới trên của Tỳ-kheo, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Bốn giới dưới, Tỳ-kheo Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Chương VI: NÓI VỀ 100 PHÁP CHÚNG HỌC

Chương VII: NÓI VỀ 7 PHÁP DIỆT TRÁNH

Chúng học giới, cùng đại Tăng không khác. Nên không chép ra. 529

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 73

LUẬT TỨ PHẦN

SỐ 1428

(PHẦN 3)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

1 . Bản Hán, quyển 22 (T22nl428, tr.7l4al). Ngũ phần ll (T22nl42l, tr.77b27): Phần II. Ni luật. Tăng kỳ 36 (T22nl425, tr.5l4a25). Thập tụng 42 (T23nl435, tr.302cl5): Ni luật. Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ Bí-sô-ni tỳ nại da (vt. Căn-bản ni) l (T23nl443, tr.907al). Pali: Bhik-khunīvibhāga, Vin. iv. 206. Các bộ đều có 8 điều. Trong đó, 4 điều thuộc thông giới. Những học xứ, tuy duyên khởi từ Tỳ-kheo, chung cho cả hai bộ. Duyên khởi, giới tướng, giải thích từ ngữ, của những học xứ này đại thể giống nhau. Xem Phần I, các điều liên hệ. Các thông giới sẽ được đánh dấu hoa thị (*).

2 . Thông giới. Các bộ trong Hán tạng đều có nguyên nhân kết, và giới văn của 4 thông giới. Thập tụng và Luật Pali không có giới văn của 4 thông giới này.

3 . 593. Lâu các giảng đường 樓閣講堂. Ngôi nhà sàn dùng làm nhà hội. Trên kia, có chỗ (tr.577bl3) dịch là Cao các giảng đường 高閣講堂.

4 . Xem Phần I, Ch.i Ba-la-di l, do nguyên nhân Tu-đề-na, Phật kết giới cho Tỳ-kheo. Nhân đó, kết giới luôn cho Tỳ-kheo-ni. Có 4 Ba-la-di là thông giới, chung cho cả hai bộ. Bốn điều riêng biệt cho Tỳ-kheo-ni gọi là - bất cộng giới.

5 . Xem cht. 3l, Phần I, Ch.i Ba-la-di l

6 . Ngũ phần, Ưu-ba-li hỏi Phật: Thế Tôn đã kết giới cho Tỳ-kheo… Được áp dụng cho một, hay cả hai bộ Tăng? Phật đáp: "Cho cả hai bộ… Tỳ-kheo-ni, cùng với các Tỳ-kheo-ni đồng giới… phạm bất tịnh hạnh…" (xem Phần Một, Ch.i Ba-la-di l).

7 . Thiện lai Tỳ-kheo-ni 善來比丘尼. Pali (Vin. iv. 2l4): ehi bhikkhunī. Trong các nguyên nhân đắc giới, không có trường hợp Tỳ-kheo-ni thiện lai. Xem Phần III, Chương i. Thọ giới.

8 . Xem cht. 5l, Phần I, Ch. i Ba-la-di l.

9 . Xem cht. 52, ibid.

10 . Đệ lục cú. Tổ hợp 3 giai đoạn hành dâm cùng với cảm thọ hay không cảm thọ lạc, thành 6 trường hợp phân biệt.

11 . Các bản Tống Nguyên Minh không có từ ni.

12 . Nguyên nhân bởi Tỳ-kheo Đàn-ni-ca; xem Phần I, Ch.i Ba-la-di 2 & cht. 59 603. Thông giới cho cả hai bộ. Xem Phần I, Ch.i Ba-la-di 2.

13 . Thông giới cho cả hai bộ. Xem Phần I, Ch.i Ba-la-di 2.

14 . Thông giới cho cả hai bộ, xem Phần I, Ch.i Ba-la-di 3.

15 . 605. Thông giới, xem Phần I, Ch.i Ba-la-di 4.

16 . Ngũ phần ll (T22nl42l, tr.78a3). Tăng kỳ 36 (T22nl425, tr.5l5al7). Thập tụng 42 (T23nl435, tr.302cl6). Căn bản ni 5 (T23nl443, tr.929a29).

17 . Đại Thiện Lộc Lạc 大善鹿樂. Ngũ phần: Thi-lị-bạt 尸利跋, cháu ngoại của bà Tỳ-xá-khư. Thập tụng: Lộc Tử cư sỹ nhi 鹿子居士兒, con trai ông Lộc Tử. Pali: Sāho Migāranatta, cháu của bà Migāra. Tứ phần đọc là Sādhu Migāraratta.

18 . Thâu-la-nan-đà 羅難陀. Tăng kỳ: Lại-tra Tỳ-kheo-ni 賴比丘尼 dạy kinh cho một thiếu niên họ Thích. Thập tụng: Châu-na-nan-đà 周那難陀. Pali: Thullanandā. Cf. Vin. iv. 2l2, bốn chị em xuất gia: Nandā, Nandavatī, Sundarīnandā, Thullanandā. Trong đó, chuyện xảy ra giữa Thullanandā vā Sālha.

19 . A-di 阿姨. Pali: ayye, từ xưng hô đối với người trên.

20 . Ngũ phần, Thập tụng: từ chân tóc trở xuống, từ đầu gối trở lên. Tăng kỳ: từ bờ vai (giải thích: từ vú) trở xuống, từ đầu gối trở lên (giải thích: đến rốn). Căn bản: từ con mắt trở xuống, từ đầu gối trở lên. Pali: adhakkhakam ubbhajnumandalam, từ xương cổ (xương đòn gánh) trở xuống, đầu gối trở lên.

21 . Pali: ubbhajānumandalikā ti, - Vì xúc chạm từ đầu gối trở lên.

22 . Ngũ phần: dục thạnh biến tâm 欲盛變心. Xem cht. l8, Phần I, Ch. ii Tăng-già-bà-thi-sa 2. Thập tụng: lậu tâm 漏心.

23 . Hán: tróc ma 捉摩, khiên 牽, thôi 推, nghịch ma 逆摩, thuận ma 順摩, cử 舉, hạ 下, 捉, nại 捺.

24 . Tróc ma 捉摩.

25 . Nại 捺, lấy ngón tay đè, ấn xuống

26 . Cf. Pali adhakkhakam ubhajānumandalam āmasanam và parāmasanam vā gahanamchupanam và patipīlanam và sādiyeyyāti, … thuận tình cho vuốt ngược, vuốt xuôi, ôm ghì, sờ mó hay ép sát, từ xương cổ trở xuống và từ đầu gối trở lên… Xem thêm, Phần I, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa & cht. 20-25.

27 . Xem Phần I, Ch. ii Tăng-già-bà-thi-sa 2, - Ma xúc giới.

28 . Sa-lâu Lộc Lạc 沙樓鹿樂. Cùng nhân vật như trên, Đại Thiện Lộc Lạc, nhưng âm nghĩa có khác. Pali: Sādha Migāranatta; Hán đọc là Sādhu Migāraratta.

29 . Tăng kỳ: cùng đứng nói chuỵên trong tầm tay với.

30 . Pali: atthavatthukā, - vì phạm tám sự. Tăng kỳ, không có câu này. Thập tụng: Biểu lộ tướng tham trước bằng tám việc này. Căn bản ni: Cùng nhau lãnh thọ tám việc như vậy

31 . Ngũ phần: nắm tay, nắm từ cùi chõ về trước

32 . Tám sự, theo Ngũ phần (T22nl428, tr.7l6a28): nắm tay, nắm áo, cùng đi, cùng đứng, cùng nói, cùng ngồi một chỗ, thân thể cọ sát nhau. Thập tụng (T23nl435, tr.303c20): cho nắm tay; cho nắm áo; cùng đứng; cúng nói; cùng hẹn; vào chỗ khuất; chờ đàn ông đến; trao thân như nữ bạch y. Căn bản ni (T23nl443, tr.930cl3): l. trạo cử; 2. đùa giỡn; 3. cười cợt; 4. chỉ định chỗ; 5. hẹn giờ; 6. ước tín hiệu; 7. đi đến chỗ đàn ông; 8. cùng ở chỗ có thể hành sự. Pali: hatthaggahanam, cho nắm tay, sanghti-kannaggahanam, cho nắm vạt áo Tăng-già-lê, santit- theyya (…purissa hatthapàse), đứng (trong tầm tay với của đàn ông), sallapeyya (…purissa hat- thapa2se), nói chuyện (trong tầm tay với…), sanketam và gaccheyya, đi đến chỗ hẹn, purissa và abbhàgamanam, cho đàn ông đến gần, channam và anupavíseyya, đi theo vào chỗ khuất, kàyam và tadatthàya upasamhareyya, trao thân cho mục đích ấy.

33 . Ngũ phần (T22nl42l, tr.78b20): mỗi việc riêng biệt, phạm Thâu-lan-giá. Phạm bảy việc, dù đã sám hối tùy mỗi việc; khi phạm đến việc thứ tám, đủ cả tám việc, Ba-la-di.

34 . Tùy trường hợp: hoặc Tăng-già-bà-thi-sa, hoặc Ba-dật-đề.

35 . Giống nhau các câu trên; chỉ khác: cùng chung chỗ, cùng đứng, cùng nói, cùng đi.

36 . Ngũ phần (T22nl42l, tr.79al), Ba-la-di thứ tám.

37 . Xem cht. l2 trên.

38 . Để-xá-nan-đà 舍難陀. Pali: Sundarīnandā; xem cht. l2 trên. Thập tụng: hai chị em, Tỳ-kheo-ni Di-đa-la 彌多羅 phạm giới dâm; em gái là Tỳ-kheo-ni Di-đế-lệ 彌帝隸, thanh tịnh, biết nhưng dấu tội cho chị.

39 . Tăng giá 僧遮; giới văn lần sau không có.

40 . Bất tự phát lồ 不自發露, trên kia: bất tự cử 不自舉. Pali: nevattanā paicodeyya, chính mình đã không buộc tội.

41 . Giới văn trên kia không có. Pali: sā ithā vā assa cutā vā, cô ấy vẫn tồn tại, hay đã chết; giải thích: hitā (trụ, hay tồn tại), nghĩa là vẫn nguyên giới tính (sallige hitā vuccati). Cf. Ngũ phần: nhược tại 若在. Thập tụng: nhược trụ 若住, giải thích: trụ trong pháp bạch y (hoàn tục).

42 . Có sự bất nhất trong bản dịch Hán, hai đoạn văn trong hai lần kết giới không đồng nhất.- Ngũ phần, thêm các yếu tố: nhược tại 若在, vẫn còn đó; nhược viễn hành 若遠行, đi xa; và nhược hình biến 若形變, thay đổi giới tính (khi đó mất giới Tỳ-kheo-ni).

43 . Đại chúng, nhóm người, đông nhưng không thành Tăng. Pali: gana.

44 . Từ ngữ được giải thích không có trong giới văn lần hai; có trong lần đầu.

45 . Ngũ phần, ba la di thứ 7.

46 . Cf. Phần I, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa l3.- Ngũ phần: Xiển-đà bị Tăng tác yết-ma bất kiến tội (ngoan cố không chịu nhận tội, bị Tăng xả trí). Tăng kỳ: bất kiến tội cử yết-ma 不見罪舉 羯磨. Thập tụng: Ca-lưu-la Đề-xá 迦留羅提舍 bị Tăng tác yết-ma bất kiến tẫn 不見擯. Pali: Tỳ-kheo Ariha bị Tăng xả trí (samaggena saghena ukkhitta). Cf. Phần I, Ch.v Ba-dật-đề 68; Pali, Pâc. lxix.

47 . Úy-thứ 尉次. Ngũ phần: Xiển-đà có em gái là Tỳ-kheo-ni Ưu-ta 優蹉. Tăng kỳ: Xiển-đà có mẹ 闡陀母 là Tỳ-kheo-ni bênh vực chống lại Tăng. Thập tụng: Tỳ-kheo Ca-lưu-la Đề-xá 迦 留羅提舍 bị Tăng tác yết-ma bất kiến tẫn 不見擯 (bị xả trí, vì không nhận tội); có 7 cô em gái đều là Tỳ-kheo-ni tùy thuận chống lại Tăng.

48 . 638. Pali: ukkhittānuvattikā, đi theo người bị Tăng xả trí

49 . Ngũ phần: bất cộng trú, bất cộng sự, bất cộng ngữ 不共住不共 事不共語.

50 . Thập tụng: đối với Tỳ-kheo bị Tăng xả trí, Tăng Tỳ-kheo-ni tác yết-ma không cung kính: Tỳ-kheo sẽ không lễ bái, không cúng dường, không nói chuyện với Tỳ-kheo ấy.

51 . Tứ phần, Ngũ phần, Thập tụng: l7 điều, trong đó, 7 thông giới. Tăng kỳ: l9 điều, 6 thông giới. Căn bản: 20 điều. Pali, l7 điều, trong đó 7 thông giới. Không có giới văn của các thông giới.

52 . Thông giới, duyên khởi, xem Phần I, Chương ii Tăng-già-bà-thi-sa 5.

53 . Hán: phạm sơ pháp ưng xả Tăng-già-bà-thi-sa 犯初法應捨 僧伽婆尸沙. Ngũ phần: sơ phạm Tăng-già-bà-thi-sa khả hối quá 初犯僧伽婆尸沙可悔過. Tăng kỳ: thị pháp sơ tội Tăng- già-bà-thi-sa 是法初罪僧伽婆尸沙. Thập tụng: thị pháp sơ phạm Tăng-già-bà-thi-sa khả hối quá 是法初犯僧伽婆尸沙可悔過. Pali, Vin. i.224: aya bhikkhunī pahamāpattika dhamma āpannā nissāranīya saghādisesam, - Tỳ-kheo-ni này phạm pháp lần thứ nhất, Tăng-già-bà- thi-sa, cần phải xả ly. Nghĩa là, ngay khi vi phạm lần đầu, tức thành Tăng-già-bà-thi-sa với hình phạt là bị cách ly với Tăng mà không kinh qua sự khuyến cáo asama-nubhāsanāya).

54 . Duyên khởi, xem Phần I, Ch. ii Tăng-già-bà-thi-sa 8.

55 . Nên thêm văn: đối với Tỳ-kheo-ni không phạm Ba-la-di mà (vu khống). Xem giới văn trong thông giới tỳ kheo.

56 . Duyên khởi, xem Phần I, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa 9.

57 . Ngũ phần, tăng-già-bà-thi-sa 7. Pali, biệt giới l. Tăng kỳ: 4.

58 . Pali, thêm: antamaso sama aparibbājakenāpi, cho đến Sa-môn du sỹ (xuất gia ngoại đạo).

59 . Hoặc ngày, hoặc đêm.. các bộ không có các chi tiết thời gian này.

60 . Hán: tương ngôn 相言. Ngũ phần: ngôn nhân 言人. Pali: ussaya-ādika, kiện cáo.

61 . Ngũ phần, Tăng-già-bà-thi-sa 5. Tăng kỳ: 8. Pali, biệt giới 2.

62 . Pali: corim vajjham viditam.

63 . Pali, Vin. 226, - Chưa được phép của Vua, của Tăng (sangha), của chúng (gana), của hội đoàn (seni), , trừ phi hợp pháp (kappa).

64 . Pali: cori, nữ tặc. Phân biệt ăn trộm (adinnadana: bất dữ thủ), lấy trộm vật dưới 5 masaka), và trộm cướp (cora), trộm vật có giá trên 5 masaka.

65 . Pali: viditā: aññehi manussehi ñātā hoti, esā vajjhā" ti, tội chết đã được công bố, mọi người đều biết - Người này đáng bị giết.

66 . Pali, chi tiết: (được hứa khả bởi) Tăng tức Tỳ-kheo-ni Tăng (sangho nama bhikkhuni- sangho vuccati); bởi cộng đồng (gano: chúng hay chúng hội); bởi hội đoàn (pugo: đoàn thể), tập đoàn (seni); và chưa được miễn tội (aññatra kappā).

67 . Không hỏi: không xin phép. Pali: apaloketabbo, chưa được sự hứa khả (của...); bản Hán hiểu là do động từ apucchati: hỏi xin phép.

68 . Ngũ phần, Tăng-già-bà-thi-sa 6. Tăng kỳ: 8. Thập tụng: l0. Pali, biệt giới 4.

69 . Xem Ch. i Ba-la-di 8 & cht. 47. Thập tụng 43 (T23nl435, tr.3l0bl9): Tỳ-kheo-ni Xiển-đề 闡提, em gái của Xa-nặc, tính ngang ngược, bị các Tỳ-kheo-ni tác yết-ma bất kiến tẫn (bị xả trí vì ngoan cố không nhận tội). Mẹ là Tỳ-kheo-ni Ưu-bà-hòa 憂婆和, vốn là người đoán sự của Tăng, tự ý ra ngoài giới tác pháp giải tội. Pali, Vin.iv. 23l: Tỳ-kheo-ni Candaklī bị các Tỳ-kheo xả trí vì không nhận tội (apattiya adassane ukkhipi). Tỳ-kheo-ni Thullanandā tự ý tập hợp Tỳ-kheo-ni giải tội cho Candakali.

70 . Pali: sanghena ukkhittam, bị Tăng xả trí.

71 . Vị ái cố 為愛故. Các bộ không có chi tiết này.

72 . Pali, Tăng tàn biệt giới 3.

73 . Bốn độc, bốn trường hợp Tỳ-kheo-ni không được phép đơn độc: độc độ, độc vãng, độc túc, độc lưu.

74 . Bản Hán, hết quyển 22.

75 . Pali, biệt giới 5.

76 . Tăng kỳ: lậu tâm 漏心. Pali: avassutā: sārattā apekkhavatī patibaddhacittā, tâm nhiễm dục, tức là tâm tham luyến, trông chờ, đắm nhiễm.

77 . Tăng kỳ: Tỳ-kheo-ni không có lậu tâm; từ người nam có lậu tâm. Pali: bhikkhunī avassutā avassutass purisapugalassa hatthato, Tỳ-kheo-ni có tâm ô nhiễm, (nhận) từ tay đàn ông có tâm ô nhiễm.

78 . Đây chỉ loại thức ăn cứng khư-đà-ni, xem Phần I, cht. l88, Ch.v Ba-dật-đề 35. Pali: khādanīyam.

79 . Đây chỉ loại thức ăn mềm, hay chánh thực, hay bồ-xà-ni; xem Phần I, cht. l80, Ch.v Ba-dật-đề 35. Pali: bhojanīyam.

80 . Pali, biệt giới 8.

81 . Các bộ giống nhau. Riêng Tăng kỳ (T22nl425, tr.52lc5): Tỳ-kheo-ni (nói như vậy), sau ba lần được can gián mà không bỏ, Tăng-già-bà-thi-sa.

82 . Thông giới, duyên khởi, xem Phần I, Ch. ii Tăng-già-bà-thi-sa l0.

83 . Hán: phạm tam pháp ưng xả Tăng-già-bà-thi-sa 犯三法應捨 僧伽婆尸沙. Ngũ phần: tam gián phạm Tăng-già-bà-thi-sa khả hối quá 三諫犯僧伽婆尸沙可悔過. Pali, không có giới văn cho thông giới này. Tham khảo biệt giới 7 (Vin.iv. 236): yāvatatiyakam dhammam āpannā nissaraaīyan sanghādisesam, phạm pháp nầy, (được can gián) cho đến lần thứ ba, Tăng-già-bà-thi-sa cần xả trí.

84 . Thông giới, duyên khởi, xem Phần I, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa ll

85 . Thông giới, duyên khởi, xem Phần I, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa l2

86 . Thông giới, duyên khởi, xem Phần I Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa l3

87 . Pali, biệt giới 9.

88 . Pali, biệt giới l0.

89 . Pali, biệt giới 7.

90 . Pali, biệt giới 8.

91 . Hắc 黑, Pali: Candakali.

92 . Bất thiện ức trì tránh sự. Nghĩa là, bị đuối lý, mỗi khi có sự gây gổ. Pali: adhikarane pacc?kat?, bị cự tuyệt trong khi có tránh sự. Giải thích: pacc?kat? n?ma par?jit? vuccati, bị cự tuyệt, nghĩa là bị thua.

93 . 683. Hán: đấu tránh 鬥諍. Pali: adhikarana, tránh sự, có 4.

94 . 684. Bản Hán: T22nl428, tr.727b29. Ngũ phần l2: T22nl42l, tr.83al3. Tăng kỳ 37: T22nl425, tr.524b04. Thập tụng 43: T23nl435, tr.3l3b05. Pali, Vin.iv. 243.

95 . Tứ phần: 30 điều, l8 thông giới. Duyên khởi, giới tướng, và các giải thích, xem các điều liên hệ trong Phần I, Ch. iv Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.- Những điều thuộc thông giới có đánh dấu hoa thị (*). - Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng: 30 điều. Căn bản: 33 điều. Pali, 30 điều, l8 thông giới.

96 . Duyên khởi các thông giới, như Tỳ-kheo.

97 . Phần I, Ch. iv Ni-tát-kỳ l

98 . nt. Ni-tát-kỳ 2.

99 . nt. Ni-tát-kỳ 3.

100 . nt. Ni-tát-kỳ 6

101 . nt. Ni-tát-kỳ 7

102 . nt. Ni-tát-kỳ 8.

103 . nt. Ni-tát-kỳ 9.

104 . nt. Ni-tát-kỳ l0.

105 . nt. Ni-tát-kỳ l8.

106 . nt. Ni-tát-kỳ l9

107 . nt. Ni-tát-kỳ 20.

108 . nt. Ni-tát-kỳ 22

109 . nt. Ni-tát-kỳ 23

110 . 700. nt. Ni-tát-kỳ 24.

111 . 70l. nt. Ni-tát-kỳ 25.

112 . 702. nt. Ni-tát-kỳ 28.

113 . nt. Ni-tát-kỳ 30.

114 . Bản Hán, hết quyển 23

115 . Pali, Niss. 4, Vin.iv 248; Cf. Niss. 5, Vin.iv 249. Ngũ phần: điều l8. Thập tụng: điều 25.

116 . Hán: tô tơ ?. Pali, Thullanand? bịnh, cần thục tô tức bơ lỏng (sappina).

117 . Ngũ phần: … xin được vật này rồi, không dùng. Lại xin vật khác. Thập tụng: … đã xin được cái này rồi, lại xin thêm cái khác.

118 . Pālī (Cf.Vin.iv 243): vissajjati, đem gởi tặng (cho người khác).

119 . Vì muốn cho hư nhanh.

120 . Cf. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 25: …vì Tăng… xin từ một cư sỹ… Thập tụng: …vì Tăng, xin để làm viêc này, đem dùng vào việc khác.

121 . Cf. Pali, Niss.7.

122 . An Ẩn ??; nơi khác, phiên âm Sai-ma. Xem trên, Tăng-già-bà-thi-sa 7.a.

123 . Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 28: … tự mình vì Tăng… xin từ nhiều cư sỹ.

124 . Thích từ không có trong giới văn.

125 . 7l5. Bà-già-bà 婆伽婆, trong bản Hán, tức Thế Tôn. Pali: bhagavā.

126 . Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 27: … tự mình (vì cá nhân)… xin từ một cư sĩ.

127 . Xem cht. l0 điều 22

128 . Ngũ phân, Ni-tát-kỳ 26: … tự mình vì Tăng… xin từ nhiều cư sĩ.

129 . 7l9. Cf. Pali, Niss. l, Vin. iv 243. Ngũ phần: điều 30; Tăng kỳ: điều l4, cf. điều 2l; Thập tụng: điều l9; Căn bản: điều 20.

130 . Súc trưởng bát 畜長. Ngũ phần: đa tích tụ bát, chất chứa nhiều bát. Tăng kỳ: điều l4: chứa bát dư…; điều 2l: …bát dư được phép chứa l0 ngày… Thập tụng: chứa bát dư cho đến một đêm. Căn bản: được chứa bát dư qua một đêm. Pali: pattasannicayam, tích chứa bát. Giải thích, Vin. iv. 243: nissaggiyo hotīti saha arunuggamana nissaggiyo hoti, (cất chứa qua một đêm), khi mặt trời mọc, phạm Ni-tát-kỳ.

131 . Pali, vissajjati, xem cht. 4, Ni-tát-kỳ l9 trên.

132 . Ngũ phần, điều 29.

133 . Hán: súc đa khí 畜多器. Ngũ phần: tàng tích khí vật 藏積器物; giải thích (T22nl42l, tr.85a25): Khí vật, chỉ đồ đựng nhu yếu sinh hoạt (tư sinh khí vật 資生器物). Chỉ cho phép chứa bình đựng sữa, dầu, mật, hương dược, tương lạc. Mỗi thứ một cái.

134 . Pali, Pâc. 47. Căn bản: Ba-dật-đề, điều l43 & l44

135 . Cf. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 22, T22nl42l, tr.84a26.

136 . Già nguyệt kỳ y 遮月期衣. Ngũ phần: già nguyệt thủy y 遮月水衣. Pali: āvasathacīvara: y nghỉ nhà, giải thích (Vin.iv 303): để Tỳ-kheo-ni dùng khi có kinh (utuniyo bhikkhuniyo pa-ribhuñjantu).

137 . Hán: bịnh y 病衣.

138 . Ngũ phần: … bảo Tỳ-kheo-ni khác hãy dùng già nguyệt thủy y, mình không dùng; nhưng lâm thời lại dùng trước… Pali, Pāc. 47: anissajjitvā paribhuñjeyya, không xả mà tiếp tục dùng; giải thích: Đã sử dụng qua hai hoặc ba ngày; đến ngày thứ tư, đem giặt rồi dùng mà không xả cho các Tỳ-kheo-ni khác...

139 . Y theo bản Hán.

140 . Pali, Niss. 2, Vin. iv 245. Ngũ phần: điều l9. Thập tụng: điều 20, điều 2l.

141 . Ngũ phần, điều l9: Vì vậy, Tỳ-kheo-ni khách không thể được y. Pali, Niss.2: Sau an cư, cư sĩ cúng cho các Tỳ-kheo-ni y phi thời (akāacīvarā) cho các Tỳ-kheo-ni có y rách. Tỳ-kheo-ni Thullanandā nói đó là thời y (kālacīvaran ti), bèn đem phân phối trong Tăng; do đó. các Tỳ-kheo-ni có y rách không nhận được y mới.

142 . Thập tụng, điều 20: … lấy thời y làm phi thời y rồi phân chia. (thời y chỉ chia cho cựu trụ Tỳ-kheo-ni tại trú xứ an cư; phi thời y, chia cả cựu và khách). Điều 2l, ngược lại: …lấy y phi thời y làm thời y rồi phân chia… (để khỏi phải chia cho khách ni). Pali: akālacīvaram kālacīvaran ti aditthahitvā bhājāpeyya, như Thập tụng.

143 . Pali, Niss.3, Vin. iv. 246. Ngũ phần: điều 20. Tăng kỳ: điều 24. Thập tụng: điều 22. Căn bản: điều l7.

144 . Pali, Nis. 11.

145 . Cao các giảng đường 高閣講堂. Những chỗ khác, hoặc nói là Trùng các giảng đường; hoặc nói là Lâu các giảng đường.

146 . Trọng y 重衣 (y dày), trái với khinh y (y nhẹ) được nói ở điều sau. Pali, Niss.ll, Vin.iv. 255): garupāvurana, giải thích: yam kiñci sītakāle pāvuranam, loại áo choàng ngoài vào mùa lạnh.

147 . Trương điệp 張疊. Ngũ phần (điều 23): … y nặng với giá tiền lớn (tứ đại tiền 四大錢). Tăng kỳ (điều l9): …mua y nặng quá 4 yết-lị-sa-bàn 羯利沙槃… Thập tụng (điều 29): …xin y nặng, nên xin y với giá 4 tiền, không được quá… Pali, ibid., catukamsaparamam, 4 tiền đồng. Kamsa, tiền đúc bằng đồng thau hay đồng la. l kamsa bằng 4 kahāpana. Không có ý kiến thống nhất về giá trị các đơn vị tiền tệ này.

148 . Pali, Niss. 12.

149 . Khinh y 輕衣, y (vải) nhẹ hay mỏng; trái với trọng y, xem trên. Pali, Pâc. l2, Vin. iv 256: lahupāranam, áo choàng nhẹ mặc trong mùa nóng (unhakāle pāvuranam).

150 . Trương điệp, xem cht. 34 trên. Ngũ phần (điều 24): … y nhẹ, giá 2 tiền lớn rưỡi… Tăng kỳ (điều 20): … y nhẹ, … quá 2 yết-lị-sa-bàn rưỡi… Thập tụng: … y nhẹ… 2 tiền rưỡi

151 . Tứ phần: l78 điều, có 69 thông giới, là những điều học chung cho cả hai bộ. Duyên khởi, từ các Tỳ-kheo. Xem Phần I ch. vi.- Những điều thuộc thông giới có đánh dấu hoa thị (*). - Ngũ phần: 2l0 Ba-dật-đề ???. Tăng kỳ: l40 Ba-dạ-đề 波逸提.. Thập tụng: l78 Ba-dạ-đề 波夜 提. Căn bản ni: l80 Ba-dật-để-ca 波逸 底迦. Pali, pācittiyā, l66 điều; trong đó, 70 điều thuộc thông giới.

152 . Xem Phần I, Ch. v Ba-dật-đề l.

153 . nt. Ba-dật-đề 2.

154 . nt. Ba-dật-đề 3.

155 . nt. Ba-dật-đề 4.

156 . nt. Ba-dật-đề 5.

157 . nt. Ba-dật-đề 6

158 . nt. Ba-dật-đề 7

159 . Bản Hán, hết quyển 22.

160 . nt. Ba-dật-đề 8.

161 . nt. Ba-dật-đề 9.

162 . nt. Ba-dật-đề l0.

163 . nt. Ba-dật-đề ll

164 . nt. Ba-dật-đề l2.

165 . nt. Ba-dật-đề l3.

166 . nt. Ba-dật-đề l4.

167 . nt. Ba-dật-đề l5.

168 . nt. Ba-dật-đề l6.

169 . nt. Ba-dật-đề l7.

170 . nt. Ba-dật-đề l8.

171 . Bản Hán, hết quyển 23.

172 . nt. Ba-dật-đề l9

173 . nt. Ba-dật-đề 20

174 . nt. Ba-dật-đề 3l

175 . nt. Ba-dật-đề 33

176 . nt. Ba-dật-đề 34

177 . nt. Ba-dật-đề 37

178 . nt. Ba-dật-đề 38

179 . nt. Ba-dật-đề 39

180 . nt. Ba-dật-đề 42

181 . nt. Ba-dật-đề 43

182 . nt. Ba-dật-đề 44

183 . nt. Ba-dật-đề 45

184 . nt. Ba-dật-đề 46

185 . nt. Ba-dật-đề 47

186 . nt. Ba-dật-đề 48

187 . nt. Ba-dật-đề 49

188 . nt. Ba-dật-đề 50

189 . nt. Ba-dật-đề 5l

190 . nt. Ba-dật-đề 52

191 . nt. Ba-dật-đề 53

192 . nt. Ba-dật-đề 54

193 . nt. Ba-dật-đề 55

194 . nt. Ba-dật-đề 56

195 . nt. Ba-dật-đề 57.

196 . nt. Ba-dật-đề 58.

197 . Bản Hán, hết quyển 24.

198 . nt. Ba-dật-đề 59

199 . nt. Ba-dật-đề 60

200 . nt. Ba-dật-đề 6l

201 . nt. Ba-dật-đề 62

202 . nt. Ba-dật-đề 63

203 . nt. Ba-dật-đề 64

204 . nt. Ba-dật-đề 66

205 . nt. Ba-dật-đề 67

206 . nt. Ba-dật-đề 68

207 . nt. Ba-dật-đề 69

208 . nt. Ba-dật-đề 70

209 . nt. Ba-dật-đề 7l

210 . nt. Ba-dật-đề 72

211 . nt. Ba-dật-đề 73

212 . nt. Ba-dật-đề 74

213 . nt. Ba-dật-đề 75

214 . nt. Ba-dật-đề 76

215 . nt. Ba-dật-đề 77

216 . nt. Ba-dật-đề 78

217 . nt. Ba-dật-đề 79

218 . nt. Ba-dật-đề 80

219 . nt. Ba-dật-đề 8l

220 . nt. Ba-dật-đề 82

221 . nt. Ba-dật-đề 83

222 . nt. Ba-dật-đề 84

223 . nt. Ba-dật-đề 85

224 . Pali, Pâc. l. Ngũ phần: điều 69; Tăng kỳ: điều 80; Thập tụng: điều 72; Căn bản ni: điều 73

225 . Pali, Pâc. 2. Ngũ phần: điều 74, cf. điều l80; Thập tụng: điều 73; Căn bản ni: điều 74.

226 . Pali: sambāde lomam samhārapeyya, bản Anh (Horner) hiểu là - dưỡng lông chỗ kín (let the hair of the body grow); do động từ samharāpeti được hiểu là sưu tập (to cause to collect, PTS). Nhưng Luật sớ Pali (iv. 920) nói: kattariyā vā sandasakena vā khurena vā yena kenaci ekapayogena vā nānāpayogena vā ekam vā bahūni vā samharāpentiyā, ...hoặc bằng dao nhỏ, hoặc bằng nhíp nhổ, hoặc bằng dao cạo, bất cứ bằng một hay nhiều phương tiện khác nhau nào... một hay nhiều (sợi lông) Theo đây, samharāpeti nên được hiểu là - cạo" như trong các bản Hán. Ngũ phần, điều 74: cạo lông dưới nách và chỗ kín; điều l80: đốt lông chỗ kín.

227 . Pali, Pāc. 5. Ngũ phần: điều 72; Thập tụng: điều 74; Căn bản ni: điều 75.

228 . Ma-ha Ba-xà-ba-đề 摩訶波闍波提; chỗ khác gọi là Đại Ái Đạo.

229 . Tác tịnh 作淨. Căn bản ni: tẩy tịnh 洗淨. Pali: udaka-suddhikam, rửa sạch bằng nước.

230 . Pali, Pāc. 4. Ngũ phần: điều 7l. Thập tụng: điều 85. Căn bản ni: điều 93.

231 . Hồ giao 胡膠 ; nhựa, hay cao su. Căn bản ni: thọ giao 樹膠.

232 . Pali, Pāc. 3. Ngũ phần: điều 7l. Thập tụng: điều 75. Căn bản ni: điều 76.

233 . Pali, Pāc. 6. Ngũ phần: điều l43. Tăng kỳ: điều 79. Thập tụng: điều 77

234 . Ngũ phần: …cầm bình nước và quạt, đứng trước mặt… Tăng kỳ: … cung cấp nước và quạt…

235 . Pali, Păc. 7.

236 . Hán: sinh cốc 生穀. Pali: āmakadhađđam, gạo sống (chưa nấu), được giải thích gồm luôn các thứ: sāli (gạo trắng), vīhi (thóc), yavo (đại mạch), godhūmo (tiểu mạch, hay lúa mì), kangu (hạt kê), varako (các loại đậu), kudrusako (lúa mạch đen).

237 . Pali: viññatvā…bhajjitvā…kottetvā…pacitvā: (tự mình hay nhờ người) hỏi xin, rang, giã, nấu.

238 . 828. Pali, Pâc. 9. Ngũ phần: điều l37. Tăng kỳ: điều l39. Thập tụng: điều l74. Căn bản ni: điều 79

239 . 829. Kết lũ thảo 結縷草 (?). Các bản Tống Nguyên Minh: già lâu thảo 茄草, cỏ lâu (?, Thiều Chữu). Pali: harita, rau cỏ, các thứ xanh tươi; được giải thích là trồng để làm thức ăn cho con người.

240 . Căn bản ni: đại tiểu tiện và khạc nhổ. Pali: đổ nước tiểu, phân, rác rưởi, thức ăn thừa, trên cỏ xanh.

241 . Pali, Pâc. 8. Ngũ phần: điều l35, l36. Tăng kỳ: Thập tụng: điều 78. Căn bản: điều 80

242 . Pali: ông châm lửa, đòi đốt chùa.

243 . Cư sĩ này nói: Điềm tốt đấy!

244 . Pali: đổ phân, nước tiểu, rác, cơm dư bên ngoài tường. Ngũ phần, điều l35: đổ phân, nước tiểu, ra ngoài tường dậu; điều l36: liệng rác, thức ăn thừa.

245 . Nghĩa là, đứng bên trong tường mà liệng ra ngoài, không xem trước. Pali: đổ hay sai người đổ (=ném hay liệng) qua tường hay phên dậu.

246 . Pali, Pâc. l0. Căn bản ni: l72-l74

247 . Pali: naccam vā gītam vā vāditam vā dassanāya gaccheyya, đi xem múa, hát và tấu nhạc.

248 . Pali, Pāc. l2. Căn bản ni, điều 8l-82.

249 . Pali, Pâc. l2 không có chi tiết - trong xóm. Căn bản ni, điều 8l: đứng với đàn ông ở chỗ khuất kín, điều 82: đứng với Tỳ-kheo ở chỗ khuất kín.

250 . Căn bản, điều 83: …đứng với đàn ông ở chỗ trống…; điều 84:…đứng với Tỳ-kheo ở chỗ trống…

251 . Tham chiếu, Pali, Pâc. l2; Căn bản: điều 8l & 82.

252 . Hán: lập trụ 立住. Phân biệt, điều 80: cùng đứng, điều 8l: cùng đi vào.

253 . Phân biệt, điều 80: cùng đứng, ba-đật-đề.

254 . Hán: hành bất trụ 行不住, giống như trong điều 80. Có lẽ nên đảo lại: trụ bất hành.

255 . Pali, Pāc. l4. Cf. Căn bản ni, điều 83: cùng đàn ông đứng chỗ trống; điều 84: cùng Tỳ-kheo đứng chỗ trống.; điều 86-87: thì thầm với đàn ông; điều 88-89: thì thầm với Tỳ-kheo.

256 . Cf. Căn bản ni, điều 86: …nói thì thầm với đàn ông…; điều 87: … nghe đàn ông nói thì thầm…; điều 88: …nói thì thầm với Tỳ-kheo…; điều 89: … nghe Tỳ-kheo nói thì thầm

257 . Pali, Pâc. l5.Căn bản ni: điều 96.

258 . Độc tọa sàng 獨坐床. Tức cái đòn (ghế nhỏ) để ngồi. Căn bản: ngọa cụ 臥具. Pali: āsana, vật để ngồi; được giải thích: để ngồi kết già. Có lẽ là tấm thảm hay một loại chiếu, đệm ngồi.

259 . Ma-nạp 摩納. Thiếu niên, thanh niên hay một học sinh Bà-la-môn. Pl., Skt. mānava.

260 . Pali (Vin.iv. 272): nữ tỳ ra lau nhà, thấy bèn xếp cất vào trong một cái chậu (bhājantarikāya).

261 . Pali, thêm yếu tố: trước giờ ăn trưa (purebhattam).

262 . Pali, thêm yếu tố: ngồi trên chỗ ngồi, giải thích: āsanam nāma pallankassa okāso hoti, chỗ ngồi là khoảng trống để ngồi kết già.

263 . Chỉ những vật ngồi mà cá nhấn không tự tiện di chuyển

264 . Pali, Pâc. l6. Ngũ phần, điều l29. Căn bản ni: điều 96.

265 . Độc tọa sàng 獨坐床; xem cht. trên. Pali, Pāc. āsana, xem cht. l36 trên.

266 . Tham chiếu, Pali, Pāc. l6, thêm chi tiết: sau bữa ăn trưa (pacchābhattam).

267 . 857. Pali, nt.: ngồi hoặc nằm.

268 . Xem điều l5 trên.

269 . Pali, Pāc. l7. Ngũ phần: điều l64. Thập tụng: điều l05. Căn bản: điều 97.

270 . Không có chùa hay tinh xá. Bản Hán có thể nhảy sót. Nên thêm: vào một nhà nọ. Tham chiếu Pali: đến xin nghỉ đêm tại nhà một người Bà-la-môn.

271 . Pali, chi tiết: chủ nhân đi vắng. Người vợ bảo chờ ông về.

272 . Pali, nt.: đến nhà bạch y lúc phi thời (vikāle kulāni upasamkamitvā). Giải thích: phi thời, chỉ thời gian từ sau khi mặt trời lặn đến khi mặt trời mọc.

273 . Pali: trải hay khiến người trải.

274 . Pali, Pāc. ll. Ngũ phần, điều l28.

275 . Ám thất 闇室. Pali: rattandhakāre appadīpe, trong bóng tối ban đêm không đèn.

276 . Pali, Pāc.ll: Một mình cùng người nam đứng hay nói chuyện trong đêm tối không đèn đuốc.

277 . Bản Hán, hết quyển 25.

278 . Pali, Pāc. l8. Ngũ phần, điều l33. Căn bản ni, Ba-dật-đề 92.

279 . Căn bản ni:…không xét kỹ mà lại cật vấn… Pali: dug-gahitena dūpadhāritena para ujjhāpeyya, do không hiểu rõ, do hiểu nhầm, khiến người khác bị hiềm trách.

280 . Pali, Pāc. l9. Ngũ phần, điều l34. Căn bản ni: điều 9l.

281 . Ngũ phần: Tỳ-kheo-ni, tự thế thốt, nhưng thật sự nguyền rủa người khác...

282 . Căn bản ni: …đem phạm hạnh ra mà thề thốt… Pali: nira-yena brahmacariyena vā abhisap- eyya, nguyền rủa bằng địa ngục hay phạm hạnh.

283 . Pali, Pāc. 20, Vin. iv.77. Ngũ phần, điều l32. Căn bản ni, điều 90.

284 . Đấu tránh 鬥諍. Pali: bhanditvā, tranh luận.

285 . Xem cht. 42, Ni luật, Tăng-già-bà-thi-sa l7.

286 . Pali: không có các chi tiết này.

287 . Căn bản ni: …vì giận hờn mà tự đấm ngực… Pali: vadhitā vadhitā rodheyya, tự đấm mình liên hồi, rồi khóc.

288 . Pali: phải đủ cả hai yếu tố, tự đấm và khóc. Tự đấm mà không khóc, hay chỉ khóc mà không tự đấm, phạm Đột-kiết-la.

289 . Pali, Pāc. 3l. Căn bản ni: điều l00.

290 . Bà-kỳ-đà 婆祇陀. Pali, Phật tại Sāvatthi.

291 . Bạt-đề Ca-tì-la 跋提迦毘羅. Pali: Bhaddā Kāpilāni.

292 . Pali, Pāc. 32.

293 . Pali, Pāc. 33. Thập tụng: điều l00 & l0l.

294 . Hán: tiên trụ hậu chí, hậu chí tiên trụ 先住後至後至先住, được hiểu: với người ở trước mà mình đến sau, hoặc người đến sau mà mình ở trước…. Thập tụng, điều l00: Người ở trước quấy nhiễu người ở sau 先住惱後住者; điều l0l: Người ở sau quấy nhiểu người ở trước 後住惱先住 者. Xem cht. l45 dưới. So sánh điều l73 sau.

295 . Thập tụng: … đầu hôm, khách tọa thiền…, cô ngủ. Giữa đêm, khách ngủ, cô tọa thiền, tụng kinh… khách mất ngủ… Pali, Vin.iv. 290: Thullanandā quấy nhiễu Bhaddā Kāpilāni bằng cách, ban đêm, đi tới, đi lui, đứng lên, ngồi xuống…, đọc kinh, bảo người đọc kinh…(phá không cho cô này ngủ, vì ghen tức)

296 . Pali, bhikkhuniyā sañcicca aphāsum kareyya, cố ý gây bất an cho Tỳ-kheo-ni khác.

297 . Pali, Pāc. 34. Ngũ phần: điều l23; Thập tụng: điều l02. Căn bản ni: điều 99.

298 . Đồng hoạt 同活. Ngũ phần: đồng học 同學. Căn bản ni: thân đệ tử y chỉ đệ tử 親弟子依止弟子. Pali: sahajīvitam, sống chung; giải thích: saddhivihārinī, cùng ở chung (một chỗ)

299 . Pali, Pāc. 35. Cf. Ngũ phần: điều l36.

300 . Thất túc 失宿. Cũng nói là thất tuế 失歲, hay mất tuổi hạ; xem đoạn sau, T22nl428, tr.835a08.

301 . Pali, Pāc. 35, không có chi tiết an cư.

302 . Pali thêm chi tiết, - hoặc bảo đuổi ra.

303 . Pali, Pāc. 39. Ngũ phần: điều 92; tham chiếu, điều 89: không an cư..., điều 90 ... không y chỉ chúng Tỳ-kheo để an cư... Tăng kỳ: điều l34; Thập tụng: điều 95. Căn bản ni: điều l0l.

304 . Pali, Pāc. 39, Vin.iv. 296: … antovassam cārikam careyya, du hành trong mùa mưa.

305 . Pali (Vin.iv. 297): bên trong thôn có nhà sát nhau, đi đến trong mỗi thôn phạm một Ba-dật-đề. Trong khoảng trống không nhà, đi qua nửa do-tuần, phạm một Ba-dật-đề.

306 . Pali, Pâc. 40; Ngũ phần: điều 94; Tăng kỳ: điều l35; Thập tụng: điều 96. Căn bản: điều l02.

307 . Ngũ phần, điều 94: … qua một đêm mà không đi… Pali: Nếu không ra đi du hành năm hay sáu do tuần...

308 . Pali, Pâc. 38. Ngũ phần: điều 96; Thập tụng: điều 98. Căn bản ni: điều l03.

309 . Căn bản ni l7 (T23nl443, tr.l003c05): Vua Vị Sinh Oán (A-xà-thế) chuẩn bị chinh phạt thành Quảng nghiêm (thành Xá-vệ, nước Câu-tát-la). Thập tụng 98 (T23nl435, tr.323b03): A- xà-thế đang đánh nhau với một tiểu quốc ở biên cảnh.

310 . Pali: asatthā cārikam careyya, du hành mà không vũ khí; nghĩa là không ai bảo vệ. Ngũ phần: xuất quốc cảnh... vô sở y hỗ 出國境... 無所依怙.

311 . Pali, Pāc. 38: … tiroratthe, bên ngoài lãnh thổ. Ngũ phần: quốc cảnh 國境. Thập tụng: quốc giới biên 國界邊. Cf. Căn bản ni, điều l03: vương quốc trung 王國中.

312 . Pali, Pāc. 37. Ngũ phần: điều 95. Thập tụng: điều 97; Cf. điều l99. Tham chiếu Căn bản ni: điều l04.

313 . Quốc vương Ba-tư-nặc nước Kiêu (Câu)-tát-la đánh nhau với một tiểu quốc.

314 . Xem cht. l60 trên.

315 . Pali: antoratthe, bên trong lãnh thổ.

316 . Đây hiểu là thành bang, tức quốc gia theo chế độ Nhà Nước thành thị, mỗi thành thị là một quốc giới. Pali, Vin.iv. 295: yassa vijite viharati, tassa ratthe, trong phạm vi mà người ấy đang sống, đó là trong quốc giới của nó.

317 . Pali, Pāc. 36.

318 . Thân cận cộng trú 親近共住. Pali: samsatthā vihareya, sống chung chạ.

319 . Biệt trú 別住. Pali: viviccāyye, hãy xa lánh.

320 . Pali: ananulomikena kāyikavācasikena samsatthā, giao tiếp với nhau (thân cận) với thân và ngữ không chân chính (bất tùy thuận)

321 . 9ll. Pali, Pāc. 4l

322 . 9l2. Họa đường 畫堂. Pali: uyyāne cittāgare patibhānacittam, tranh vẽ tuyệt tác (được chưng bày) trong nhà trang trí họa trong lạc viên (của Vua).

323 . Pali: rājāgaram, lầu các của vua.

324 . Văn sức họa đường 文飾畫堂. Pal: cittāgāram, nhà được trang trí vẽ vời.

325 . Viên lâm 園林. Pali: ārāmam vā uyyānam, công viên và lạc viên.

326 . Dục trì 浴池. Pali: pokkharanim, hồ sen.

327 . Pali, Păc. 2l. Ngũ phần: điều 8l. Thập tụng: l59.

328 . Trong bản: thâm thuỷ 深水, nước sâu. Tống Nguyên Minh: cừ thuỷ.

329. …tắm trong …nước ao, Pali không có chi tiết này. Thập tụng: Tắm khỏa thân tại chỗ trống.

330 . Bất đắc tương thủ dữ khí vật 不得相取與器物. Bản Cung, không có chữ bất.

331 . Pali, Pāc. 22. Thập tụng: điều l28.

332 . Pali: dài 4 gang, rộng 2 gang. Thập tụng (T23nl435, tr. 335a20): dài 5 gang, rộng 2 gang rưỡi.

333 . Pali, thêm, phải cắt bỏ (Pali: chedanakam).

334 . Cf. Pali, Pâc. 23. Thập tụng: điều l30. Tham chiếu, Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ l7.

335 . Pali: cô này may xấu, cần tháo ra để may lại. Thập tụng, điều l30: Thí-việt-sa 施越沙, đệ tử của Thâu-la-nan-đà, tháo y ra rồi may lại không được.

336 . Pali: cīvaram visibbetvā … neva sibbeyya, - sau khi tháo y ra… không khâu lại… Không xác định phải là Tăng-già-lê.

337 . Bản Hán bị cắt ngang và nhảy sót. Theo như các điều mà sắp lại.

338 . Pali, Pāc 24. Thập tụng: điều l3l.

339 . Ngũ nhật bất khán 五日不看; Thập tụng: ngũ dạ bất khán ngũ y 五夜不看五衣. Pali: quá năm ngày không khoác Tăng-già-lê.

340 . Bản Hán, hết quyển 26.

341 . Pali, Pāc. 26

342 . Pali: ganassa cīvaralābham, sự nhận y của chúng (gana: một nhóm, không phải Tăng: sangha)

343 . Pali, Pāc. 25. Tăng kỳ: điều 7l.

344 . Pali, Pāc. 28. Cf. Thập tụng: điều l32. Tăng kỳ: điều 72. Ngũ phần: điều 87. Căn bản: điều l42.

345 . Ngũ phần: y Tỳ-kheo-ni.

346 . Pali. Vin. iv. 286: samanacīvaram…kappakatam, y của Sa-môn, y đã được tác tịnh.

347 . Pali, Pāc. 27. Ngũ phần: điều 84. Thạp tụng: điều l37. Căn bản: điều l47.

348 . Chỉ vì sợ… Pali không có chi tiết này. Thập tụng: khi Tăng chia y, mà không tùy thuận…

349 . Pali, cf. Păc. 29. Tham chiếu, Ngũ phần (tr.96a29), điều l84: ngăn cản thọ y ca-thi-na. Thập tụng 46 (T23nl435, tr.336bl4), Ba-dật-đề l35: Thâu-lan-nan-đà hy vọng y mà chưa nhận được nên không thuận theo Tăng xả y ca-thi-na. Xem Ni-tát-kỳ 3 (thông giới).

350 . Xuất Ca-thi-na y, xả tự nhiên do hết thời hiệu, hay do tác pháp xả. Duyên khởi điều học này, Luật Pali (Vin.iv. 287) nói, do một cư sĩ, nhân lễ lạc thành tinh xá mà ông dựng để cúng Tăng, yêu cầu Tăng tác pháp xả y ca-thi-na để ông được cúng dường y phi thời cho cả hai bộ. Nếu ca-thi-na chưa xả, y chỉ được phân chia cho các vị đã an cư trong trú xứ thôi.

351 . Năm điều lợi trong thời gian của y ca-thi-na; tức 5 điều luật (Ba-dật-đề l, 2, 32, 33, 42) được nới lỏng (phóng xả). Xem Phần iii Ch. v, ở sau.

352 . Tham chiếu Pali, Pāc. 29: dubbalacīvarapaccāsāya cīvarakālasamaya atikkāmeyya, pācittiyan ti, đặt hy vọng nơi y không chắc chắn, nếu quá thời của y, Ba-dật-đề. Cf. Thập tụng: Hy vọng được y yếu, mà thọ ca-thi-na, Ba-dật-đề.

353 . Thập tụng: điều l36. Căn bản: điều l46

354 . Xem điều l09 trên.

355 . Pali, Pāc. 45. Căn bản: điều l48.

356 . Pali: sādhūti sā panisutitvā pacchā anantarayikinī neva vūpasameyya..., Cô ni ấy đã nhận lời, nhưng sau đó mặc dù không có bị trở ngại gì mà không cố dập tắt...

357 . Pali, Pāc. 46; tham chiếu, Pāc. 28. Tăng kỳ: điều 8l

358 . Xem điều l07 trên.

359 . Duyên khởi, Pali, Vin.iv 302: Thullanandā tự tay đưa thức ăn cứng và mềm cho vũ công và ca kỹ, như Pāc 28, thay - y Sa-môn (samancīvaram) bằng - thức ăn cứng và mềm (khādanīyam vā bhojanīyam vā)

360 . Hán: bạch y nhập ngoại đạo giả 白衣入外道者. Pali: Pali: agārikassa vā paribbājakassa vā paribbajikāya vā, - cho người tại gia hay nam nữ xuất gia (ngoại đạo), Tham chiếu Păc. 28. 95l.

361 . Hán: khả đạm thực giả 可噉食者. Trong giới văn kết lần sau, không có chi tiết này. Pali: cho thức ăn cứng và mềm (khādanīyam vā bhojanīyam vā)

362 . Xem cht. 2l2 trên.

363 . Thực đạm 食噉; trong giới văn chỉ nói thực 食. Đây chỉ một trong hai loại thức ăn, cứng và mềm. Xem cht. 2l2 trên.

364 . Pali, Păc. 44. Căn bản: điều l53. Cf. Ngũ phần: điều l48. Tăng kỳ: điều 84. Thập tụng: điều l42

365 . 955. Pali: gihiveyyāvaccam kareyya, chấp tác công việc gia đình, phục dịch người tại gia. Cf. Ngũ phần, điều l48: …vì ẩm thực mà chấp tác việc nhà của bạch y.

366 . Pali, Pāc. 43. Căn bản: điều l56 (& l55). Ngũ phần: điều l63 (cf. điều l97). Thập tụng: điều l46.

367 . Đoạn trên, chưa thấy ở đâu. Có thể chỉ l0 loại sợi để dệt mười loại vải (y). Xem Phần I, ch. iii, Ni-tát-kỳ l, cht. 9. Pali: có 6 loại chỉ sợi (suttam): khomam (gai), kappāsikam (gòn), koseyyam (lụa), kambalam(lông thú), sānam (gai thô), bhangam (gai lớn để may bố).

368 . Sách tuyến hợp tuyến 索線合線.

369 . Pali, Păc. 42.

370 . Pali không có chi tiết như vậy. Chỉ nói, các Tỳ-kheo-ni dùng ghế dài (āsandī) hay ván ngựa (đi-văng, Pali: pallanka)

371 . Pali, không có chi tiết này

372 . Tiểu sàng, đại sàng 小床大床. Pali: āsandim vā pallankam vā paribhuñjeyya, thọ dụng trường kỷ hay ghế đơn (thảm để ngồi kết già). Xem giải thích đoạn dưới. Cf. D. i. 7: Sa-môn Gotama không ngồi nằm trên các loại giường như āsandī (ghế bành?), pallanka.

373 . Pali, không rõ tương đương.

374 . Pali, Pāc. 49. Ngũ phần: điều l90 (tụng và dạy người tụng). Thập tụng: điều l40. Căn bản: điều l50

375 . Tạp chú thuật 雜咒術, các môn học (chú thuật) tạp nhạp vô ích. Xem, Trường A-hàm l3, kinh - A-ma-trú, Tl, tr.84cl. Xem, Pali, D. 9, liệt kê các loại chú thuật (tiracch?na-vijj?: khoa học súc sinh): anga-vijj? (chi tiết chú 支節咒), khoa xem tướng tay chân; khattiya-vijj? (sát-lị chú 利咒), khoa xem tướng cho vua chúa.

376 . chuyển lộc luân 轉鹿輪. Pali: miga-cakka.

377 . Pali: tiracchānavijjā(súc sinh minh), được giải thích là các học thuật của thế gian, không liên hệ Thánh đạo. Các môn học này được coi là bắt nguồn từ Vệ đà (thần bí), nên cũng thường hiểu là minh chú. Trong điều luật này, quy định Tỳ-kheo-ni không được học các môn học thế tục, chứ không phải chỉ cấm học bùa chú.

378 . Như điều luật trên. Ở đây cấm dạy. Pali, Păc. 50. Thập tụng: điều l4l. Căn bản: điều l5l

379 . Pali, Pāc. 6l. Ngũ phần: điều ll5. Căn bản: điều lll.

380 . Pali, Pāc. 62. Ngũ phần: điều ll6.

381 . Ngũ phần: tân sản phụ 新產婦, đàn bà mới sinh con

382 . Pali, Pāc. 7l. Tăng kỳ: điều 96. Thập tụng: điều ll6. Căn bản: ll5.

383 . Pali: ānavīsativassam kumāribhūtam, - thiếu nữ dưới hai mươi tuổi

384 . Bản Hán, giới văn lần thứ hai có chỗ nhảy sót. Đây vẫn giữ nguyên theo Hán.

385 . Pali, Pāc. 72 (nhập 2 điều: l22 & l23 làm một). Tăng kỳ: điều 97. Cf. Ngũ phần: điều l06. Căn bản: điều ll6.

386 . Pali: paripunnavīsativassam kumāribhūtam dve vassāni chasu dhammesu asikhita- sikkham vutthāpeyya, - cho thọ cụ túc thiếu đã đủ hai mươi tuổi nhưng chưa có hai năm học sáu pháp. Cf. Ngũ phần (l06): …đồng nữ chưa đủ mười tám tuổi mà cho học giới…

387 . Văn Hán có thể nhảy sót. Phải nói đủ: tuổi mười tám mà không cho hai năm học giới, khi tuổi đủ 20 liền cho thọ cụ túc.

388 . Pali, Pāc. 72. Cf. Tăng kỳ: điều 98. Căn bản: điều ll9.

389 . Tăng kỳ (điều 98): … học chưa học đầy đủ học giới

390 . Bản Hán, hết quyển 27

391 . Pali, Pāc. 73. Ngũ phần: điều l07. Tăng kỳ: điều 99.

392 . Tỳ-kheo-ni phải đủ 5 y. Ba y, như Tỳ-kheo. Tỳ-kheo-ni có thêm tăng-kì-chi (tăng-khước-kỳ; và phú kiên y. Pali (Vin.ii. 272): sankacchika (Tăng-kỳ-chi hay phú kiên y, hay yếm che ngực), udakasātika (quyết-tu-la, thủy dục y, quần hay váy để tắm mưa). Trong bản Hán, tăng-khước-kỳ và phú kiên y khác nhau. Có thể nhầm. Thập tụng 46 (T23nl435, tr.33lc05): phú kiên y 覆肩衣 và quyết-tu-la 厥修羅. Ngũ phần 29 (T22nl42l, tr.l87c20): phú kiên y 覆肩衣, thủy dục y 水浴衣. Tăng kỳ 30 (T22nl425, tr.472b22): phú kiên y, vũ y 雨衣.

393 . Luật Pali, có 24 già nạn (Pali: catuvīsati antarayike dhamme pucchī, Vin.ii. 272): ll trường hợp dị dạng, 5 bệnh truyền nhiễm; còn lại tương tự với Tỳ-kheo.

394 . Hán: thư thủ tương cập 舒手相及, chỉ khoảng cách giữa các Tỳ-kheo khi tác yết-ma.

395 . Hết quyển 27.

396 . Xem Ba-dật-đề l39.

397 . Luật Pali, chỉ truyền ba y (tasso nissaye). Vì Tỳ-kheo-ni trọn đời không được sống tại trú xứ A-lan-nhã. Nếu sống tại đó, phạm Đột-kiết-la (Vin.ii. 278: na bhikkhuniyā araññe vatthab-bam. yā vaseyya āpatti dukkatassā ti.). Xem Tứ phần 49 (T22nl428, tr.928al7)

398 . Hủ lạn dược 腐爛藥, được hiểu theo nghĩa đen là - thuốc mục nát" truyền thống Pali hiểu nó là - nước đái quỷ. Xem Trung bộ kinh I, 3l5b- tức Pali gọi là pūti-mutta (định nghĩa của PTS Pali-English Dictionary: nước tiểu có mùi rất hôi; thường là nước tiểu của trâu bò được dùng làm thuốc cho Tỳ-kheo.) Trong đó, mutta, nếu hiểu tương đương với mukta thì có nghĩa là - cái được trích ra. Còn pūti, tiếng Phạn cũng vậy; có ba gốc động từ khác nhau. Hoặc từ pūy: bốc thổi, hoặc từ pā: tinh lọc; hoặc từ pā: uống. Nếu hiểu từ kép Pali pūti-mutta gồm có pūti do động từ căn pūy và mutta tức là mūtra, như vậy sẽ có nghĩa nước đái độc thối, hoặc nước đái quỷ hoặc hủ lạn dược như Hán dịch, có lẽ không chính xác, và điều này phản lại nguyên lý y học thường được thấy trong các kinh điển, theo đó, tùy bịnh cho thuốc. Có lẽ nên hiểu từ kép này do động từ căn pū và mukta, nó sẽ có nghĩa loại thuốc được rút ra từ tinh dầu hoặc tinh cốt của các loại thảo mộc. Điều này phù hợp với điểm được qui định trong luật: Tỳ-kheo không được dùng các loại cây, rau cỏ đang sống và tươi làm thức ăn, trừ trường hợp đã tác tịnh. Về dịch ngữ khác tương đương hủ lạn dược do Nghĩa Tịnh là trần khí dược 陳棄藥 có thể gần sát ý nghĩa vừa nói. Dẫn Yết-ma-yếu chỉ, Ch. iii, cht. 9l.

399 . Pali (Vin. iv. 329): sanghena asammatam, Tăng chưa hứa khả; giải thích...ñattidutiyena kammena vutthānasamutti na dinnā hoti, không được cho phép bằng bạch nhị yết-ma. Cf. Pâc. 64: Thức-xoa-ma-na đủ 2 năm học giới, thỉnh cầu Tăng truyền cụ túc. Tăng tác pháp bạch nhị chấp nhận thỉnh cầu. Sau đó tiến hành thủ tục truyền thọ cụ túc.

400 . Pali, Pāc. 65 & 66. Ngũ phần: điều l04. Tăng kỳ: điều l00 & l0l & l02. Thập tụng: điều l08. Căn bản: l08

401 . Thiếu niên phụ nữ 少年婦女; bản Hán dịch sót ý. Nên hiểu: Thiếu nữ nhỏ tuổi đã có chồng. Xem đoạn dưới.

402 . Hán: thiếu niên tằng giá phụ nữ 少年曾嫁婦女. Pali (Vin. iv. 32l): ūnadvādasa-vassamgihi-tam, nữ chưa đầy mười hai tuổi nhưng đã có chồng (tục tảo hôn).

403 . Thập tuế tằng giá 十歲曾嫁

404 . Ngũ phần: …thập nhị tuế dĩ giá nữ 十二歲已嫁女… Tăng kỳ: … thích tha phụ giảm thập nhị vũ 適他婦減十二雨… Pali: xem cht. 253 trên.

405 . Pali, Păc. 67. Ngũ phần: điều l05. Tăng kỳ: điều l03. Thập tụng: điều l09

406 . Xem Ba-dật-đề l24 trên.

407 . Xem Ba-dật-đề l24 trên.

408 . Chưa được Tăng chấp thuận, xem cht. 250, Ba-dật-đề l24 trên.

409 . Cf. Pali, Păc. 70. Thập tụng: điều ll5. Ngũ phần: điều ll2. Căn bản: điều l60 & ll4.

410 . Hán: như thị nhân 如是人. Ngũ phần: dâm nữ 婬女. Thập tụng: Nuôi dâm nữ làm đệ tử mà không đưa xa khỏi bản xứ 5, 6 do-tuần.

411 . Cf. Thập tụng: … độ dâm nữ mà không ra ngoài bản xứ năm, sáu do tuần…

412 . l002. Như thị nhân 如是人.

413 . Giải thích này gần giống sự việc được nêu trong Pali, Pāc. 70: sahajīvinim vutthāpetvā neva vūpakāseyya na vūpakāsāpeyya antamaso chappañcayojanānipi, … cho người cùng sinh hoạt thọ cụ túc mà không tự mình hay nhờ người đưa đi ẩn cho đến năm hay sáu do-tuần… Trong đó, - người cùng sinh hoạt (sahajivinī: đồng hoạt, cộng hoạt)" được giải thích - người cùng sống chung (saddhivihāranī) mà thường chỉ người cùng sống chung một trú xứ, tức chỉ cho đệ tử. Điều luật tương tợ, Ngũ phần, điều l22: … độ đệ tử, không tự mình hay nhờ người đưa đi khỏi bản xứ năm hay sáu do-tuần…; được giải thích (T22nl42l, tr.92cl2): sau khi cô này xuất gia, bọn đàn ông quen biết cũ tìm đến chọc ghẹo, nên phải đưa đi khỏi bản xứ. Cf. Ngũ phần, điều ll2 & cht. l7l dưới.

414 . Ngũ phần điều ll2 (T22nl42l, tr.92a05): Độ người nữ đã nhàm chán thân nữ, không phạm.

415 . Pali, Pāc. 68. Cf. Ngũ phần: điều l2l. Tăng kỳ: điều l04. Thập tụng: điều ll4. Căn bản: điều ll2 & ll3.

416 . An Ẩn, hoặc phiên âm Sai-ma; cùng chỉ một người. Pali: Thullanandā.

417 . Pali: na jānanti kappiyam vā akappiyam vā, - không biết là hợp thức hay không hợp thức.

418 . Pali: dve vassāni neva anuganheyya na anugganhāpeyya, trong hai năm, không chăm sóc, cũng không nhờ người chăm sóc. Ngũ phần: … trong sáu năm, không chính mình chăm sóc 攝取, không nhờ người chăm sóc… Tăng kỳ: … cần phải giáo giới trong hai năm… Thập tụng:…nuôi đệ tử mà không cung cấp tài và pháp…

419 . Pháp nhiếp thủ 法攝取.

420 . Pali, Pāc. 69. Ngũ phần: điều ll9.Tăng kỳ: điều l05. Thập tụng: điều ll3.

421 . Ngũ phần: … mới thọ giới… không nương thờ Hoà thượng trong sáu năm… Tăng kỳ: … sau khi thọ cụ túc, phải đi theo hầu hạ Hoà thượng trong hai năm…

422 . Cf. Pali, Păc. 75. Căn bản: điều l07.

423 . Pali: ...Tỳ-kheo-ni đã đủ 20 hạ.

424 . Pali: ...Tỳ-kheo-ni đã đủ 20 hạ này, tên là...

425 . l0l5. Pali: ... đã đủ 20 hạ...

426 . Pali, Păc. l3l. Ngũ phần: điều l02. Tăng kỳ: điều 92. Thập tụng: điều l06. Căn bản: điều l06.

427 . Pali, Pāc. 75. Ngũ phần: điều l03. Cf. Tăng kỳ: điều 93 & 94. Thập tụng: điều l07.

428 . Cf. Tăng kỳ, điều 93: …đủ mười hai hạ nhưng chưa đủ mười pháp…; điều 94: …đủ mười pháp nhưng chưa được yết-ma.

429 . l0l9. Pali, Pāc. 76. Ngũ phần: điều l09. Tăng kỳ: điều l09. Thập tụng: điều ll0.

430 . 1020. Pali: Tỳ-kheo-ni Candkālī.

431 . Pali: sādhū" ti patissutvā pacchā khīyanadhammam āpajeyya, đã đồng thuận nhưng sau đó lại bất bình.

432 . Pali, Păc. 80. Ngũ phần: điều l26. Thập tụng: điều l24. Căn bản: điều l2l.

433 . Pali: mātāpitūhi ... sikkhamānam vutthāpeyya, ... thọ cụ túc cho Thức-xoa-ma-na mà cha mẹ...

434 . l024. Pali, Pāc.79. Căn bản: điều ll8.

435 . Pali, Vin. iv. 333: thọ cụ túc Thức-xoa-ma-na (sikkhamāna) đang thân cận với những người đàn ông, thiếu niên; cô ấy là người hung dữ, là người đa ưu sầu (sokāvasa).

436 . Pali, Pāc. 78. Ngũ phần: điều lll. Tăng kỳ: điều ll0. Thập tụng: điều l25.

437 . Pali, Vin. iv. 333: Nếu cô đi theo tôi hai năm, tôi sẽ cho thọ cụ túc.

438 . Pali, Pāc. 77. Ngũ phần: điều l08. Thập tụng: điều l23. Căn bản: điều l22.

439 . l029. Ngũ phần: bạch y quy nữ 白衣歸女.

440 . Pali, Pāc. 82 & 83. Ngũ phần: điều ll7 (cf. điều l92). Tăng kỳ: điều l06. Thập tụng: điều l26. Căn bản: điều l24.

441 . Pali: ekam vassam dve vutth?peyya, trong một năm, truyền cụ túc cho hai người.

442 . Ngũ phần: điều ll8 (cf. điều l95). Tăng kỳ: điều l07. Thập tụng: điều l27.

443 . Sau khi hành bản bộ yết-ma (xem Ba-dật-đề l24 trên), để cách đêm, ngày hôm sau mới dẫn giới tử đến Tỳ-kheo Tăng hành chánh pháp yết-ma.

444 . Bản Hán, hết quyển 28.

445 . Pali, Pāc. 58. Ngũ phần: điều ll0. Tăng kỳ: điều l32. Thập tụng: điều l52.

446 . Vin. iv. 3l4: sakkesu viharati kapilavatthusmim nigrodh? "rāme, giữa những người họ Thích, trong rừng Ni-câu-loại, Ca-tì-la-vệ.

447 . Pali: ovādāya vā samvāsāya na gaccheyya, không đi dự nghe giáo giới, và sinh hoạt chung (cọng trú). Giải thích: nghe giáo giới (ov?d?ya), nghe tám pháp tôn trọng (bát kỉnh pháp). Ngũ phần: …không dự nghe giáo giới và yết-ma… Tăng kỳ: … nửa tháng, Tăng giáo giới, không cung kính, không đến dự…

448 . Chúc thọ 囑授. Các bộ không có chi tiết này. Pali, trừ các trường hợp không phạm: có chướng nạn, không có đồng bạn cùng đi, bịnh, sự cố; nhưng không quy định trong giới văn.

449 . Pali, Păc. 59. Ngũ phần: điều l00. Thập tụng: l5l. Căn bản: l26.

450 . Cf. Pali, Pāc.59: Mỗi nửa tháng, Tỳ-kheo-ni phải cầu Tỳ-kheo Tăng hai việc: hỏi ngày bố-tát, và thỉnh giáo giới

451 . Chúc thọ 囑授.

452 . Văn trong bản Hán, thiếu chủ từ. Xem đoạn sau, điều l42 (T22nl428, tr.766a28).

453 . Pali, Pāc. 57. Ngũ phần: điều 93. Thập tụng: điều l50. Căn bản: điều l29.

454 . Pali: ubhatosanghe tīhi thānehi …pāvareyya,- …tự tứ ba việc trước hai bộ Tăng… Thập tụng giữa hai bộ Tăng, cầu ba sự tự tứ…

455 . Pali, Pāc. 56. Ngũ phần: điều 9l. Thập tụng: điều l49. Căn bản: điều l28 &l27.

456 . Pali, Pāc. 5l. Tăng kỳ: điều ll6. Thập tụng: điều l53.

457 . Xem duyên khởi của Ba-dật-đề l45.

458 . Câu chuyện này được kể là duyên khởi của Ba-dật-đề 52, luật Pali, xem Tứ phần, Ba-dật-đề l45 đoạn sau. Duyên khởi theo Pali về điều luật này: các Tỳ-kheo đang khâu vá y nên chỉ khoác một y. Lúc ấy có Tỳ-kheo-ni đến, không hỏi xin phép mà tự tiện đi vào. Căn cứ theo duyên khởi này, Tứ phần hiểu mục đích của học xứ này khác hẳn cách hiểu của Pali. Theo đó, Tỳ-kheo-ni vào Tăng-già-lam của Tỳ-kheo đường đột không báo trước, khiến Tỳ-kheo bối rối vì thiếu oai nghi trước Tỳ-kheo-ni.

459 . Nguyên Hán: tự 寺. Trong các giới văn trên: Tăng-già-lam 僧伽藍.

460 . Pali, Pāc. 52. Tăng kỳ: điều 9l.

461 . Ca-tỳ-la 迦毘羅. Pali, Păc. 52: trưởng lão Kappitaka, vốn là Hoà thượng của Tôn giả Ưu-ba-li (upālissa āyasmato upajjhāyo). Truyện kể gần giống Tứ phần trong duyên khởi của Ba-dật-đề l44.

462 . Truyện kể của Pali: Kappitaka phá tháp của Tỳ-kheo-ni. Các ni đệ tử thương nghị muốn hại Kappitaka. Có Tỳ-kheo-ni báo cho Upāli: biết. Tôn giả nói lại cho Kappitaka biết để Hoà thượng trốn đi. Vì vậy, các ni cô không hại được Kappitaka, nên họ mắng nhiếc Upāli: Gã thợ hớt tóc, từ chủng tộc ti tiện...

463 . Công sư chủng 工師種, tức thủ-đà-la, thấp nhất trong bốn giai cấp.

464 . Pali: akoseyya vā paribhāseyya vā, nhục mạ hay chửi bới hung dữ. Giải thích: nhục mạ bằng l0 cách. Chửi bới hung dữ, khiến cho người khác nghe mà sợ.

465 . Xem Phần I, Ch. v Ba-dật-đề 2.

466 . Pali, Pāc. 53. Căn bản: điều l30 & l3l.

467 . Ca-la 迦羅. Pali: Candakālī. Đoạn trên, có chỗ dịch nghĩa là Hắc.

468 . Xem, Ni luật, cht. 42, Tăng-già-bà-thi-sa l7; cht. l36, Ba-dật-đề 89.

469 . Pali, Pāc. 60. Ngũ phần: điều l68. Tăng kỳ: điều l33. Thập tụng: điều l62. Căn bản: điều l59.

470 . Thích-súy-sưu 釋翅搜. Tức Pali: sakkesu, giữa những người họ Thích. Nhưng ở đây, nhân duyên theo Pali, Phật tại Xá-vệ.

471 . lPali: chưa xin phép Tăng hay chúng hứa khả.

472 . l062. Pali, Pāc. 54.

473 . l063. Pali: ăn thêm thức ăn loại cứng (khādanīya) hay loại mềm (bhojanīya)

474 . Chánh thực 正食; xem Phần I, Ch.v Ba-dật-đề 32 & cht. l53.

475 . Pali, Pāc. 55. Tăng kỳ: điều 90. Thập tụng: điều l50. Căn bản: điều l33 (& l32).

476 . Duyên khởi Pali: một Tỳ-kheo-ni không muốn các Tỳ-kheo-ni khác đến gia đình cư sĩ nhận cúng dường, bèn nói với các cô: Nhà đó có chó dữ, có bò hung tợn. Các cô chớ đến.

477 . Pali: kulamaccharin, - bủn xỉn về gia đình; giải thích (vin. iv. 3l2): nói xấu một gia đình trước các Tỳ-kheo-ni để các cô này không ai đến đó. Tăng kỳ: Với tâm bủn xỉn, giữ gia đình người riêng cho mình. Thập tụng: hộ tích tha gia 護惜他家.

478 . Pali, Pāc. 88. Ngũ phần: điều l53. Thập tụng: điều l64. Căn bản: điều l66 & l67.

479 . Pali: gandhavanneka nahāyeyya, - tắm bằng hưong liệu và phẩm màu.

480 . l070. Pali, Pâc. 89. Thập tụng: điều l64; cf. điều l50 trên. Căn bản: điều l68.

481 . Hồ ma chỉ 胡麻滓. Pali: piññāka, nước cặn vừng, bột vừng, tức vừng được nghiền nát thành bột.

482 . Pali: vāsitena piññākena nahāyeyya, tắm bằng nước ướp vừng.

483 . Pali, Pāc. 90. Tăng kỳ: đều l27. Thập tụng: điều l65 (cf. điều l53 & l54 dưới). Căn bản: điều l6l.

484 . l074. Khải ma 揩摩. Pali: ummaddāpeyya parimaddāpeyya, tự mình chà xát (chà dầu) và nhờ người khác chà xát.

485 . Pali, Pāc. 9l. Tăng kỳ: điều l29. Thập tụng: điều l65. Căn bản: l62.

486 . Pali, Pāc. 92. Ngũ phần: điều l28. Thập tụng: điều l65.

487 . Pali, Pāc. 93. Tăng kỳ: điều l26 (cf. điều l30).

488 . Pali, Pāc. 86. Cf. Ngũ phần: điều 205 & 206.

489 . Trữ khỏa y (袖-由+衣, quần chẽn bó đùi. Pali: sanghāni váy hay quần đùi.

490 . Duyên khởi Pali (Vin.iv. 339): một nữ tín chủ nhờ một ni cô mang một cái váy lót đến cho người khác. Cô ni vì không tiện bỏ váy vào bát, nên mặc vào người. Giữa đường, giây lưng đứt, váy bị tuột. Mọi người chê cười.

491 . Cf. Ngũ phần, điều 205: … mặc y theo cách kỹ nữ…, điều 206: … mặc y theo cách phụ nữ bạch y…

492 . Pali, Pāc. 87. Ngũ phần: điều l58 (cf. điều l6l & l62). Thập tụng: điều l60. Căn bản: điều l70.

493 . Pali, Pāc. 87: itthālankāram dhāreyya, mang (đeo) đồ trang sức phụ nữ.

494 . Pali, Pāc. 84. Ngũ phần: điều l42. Thập tụng: điều l48. Tăng kỳ: điều ll2. Căn bản: điều l57 & l58.

495 . Cách tỉ 革屣. Pali: upāhana, giày dép (chung các thứ).

496 . Bản Hán, hết quyển 29.

497 . Pali, Pāc. 85. Ngũ phần: điều l4l. Thâp tụng: điều l45. Tăng kỳ: điều lll.

498 . Hán: bộ vãn thặng (thừa) 步挽乘.

499 . Hán: nhất thiết nữ thặng 一切女乘. Có lẽ loại xe chỉ dành cho phụ nữ. Các bộ không thấy đề cập loại xe này. Đoạn dược, nói là chủng chủng nữ thặng 種種女乘 (Để bản: an 安; Tống-Nguyên-Minh: nữ 女).

500 . Thừa (hay thặng) 乘, chỉ chung các phương tiện chuyên chở: xe, cộ, kiệu, cáng. Pali: yāna, định nghĩa: vayhā, kiệu đi núi, ratha, xe do con vật kéo, sakata, xe tải, sandamānikā, chiến xa, sivikā, cáng, pātankī, kiệu.

501 . Xem cht. 350 trên.

502 . Pali, Pāc. 96. Ngũ phần: điều l8l.

503 . Tăng-kỳ-chi 僧祇支. Căn bản: tăng-khước-kỳ. Pali: sankicchā (yếm), định nghĩa (Vin. iv.345): áo che ngực, phần từ xương cổ xuống, rốn trở lên.

504 . Người dịch do quán tính thuộc lòng, nên nói như vậy.

505 . Ngũ phần: điều l69.

506 . Cf. Ngũ phần, điều l78: … người nữ kinh nguyệt ra mãi

507 . Ngũ phần: điều l76.

508 . Nhị hình 二形. Ngũ phần: nhị căn 二根. Người có hai sinh thực khí.

509 . Ngũ phần: điều l77.

510 . Ngũ phần: điều l25 & l27

511 . Ngũ phần, điều l25: …người nữ bịnh thường xuyên…; điều l27: … người nữ mắc nợ…

512 . ll02. Tăng kỳ: điều 82.

513 . Tăng kỳ: điều 83.

514 . Tăng kỳ, ibid.: … dạy nghề thuốc…

515 . Nơi khác, gọi là ngày - thần biến

516 . Ngũ phần: điều l72.

517 . Ngũ phần, ibid, - … bị yết-ma khu xuất…

518 . Pali, Pāc. 95. Ngũ phần: điều l86. Thập tụng: điều l58. Căn bản: điều l69.Thần Chú Lăng Nghiêm

519 . Thập tụng: … chưa được cho phép, mà hỏi Kinh, Luật, Tì-đàm…

520 . Xem điều 92 trên.

521 . Tiên trụ hậu chí, hậu chí tiên trụ 先住後至後至先住: mình ở trước, người đến sau; hoặc mình đến sau, người ở trước (tại một trú xứ). Xem điều 92 & cht. l44 & l45.

522 . Ngũ phần: điều l79.

523 . Một lần ngồi ăn, đứng dậy rồi, không ăn lại nữa. Dù có làm phép dư thực. Xem Phần I, Ch. v. Ba-dật-đề 35.

524 . Thập tụng, các điều l67-l72: tự mình và nhờ người chà đầu; tự mình và nhờ người chải tóc; tự mình và nhờ người bện tóc. Ngũ phần, điều 203: làm eo nhỏ; điều 204: các hình thức trau chuốt thân hình; điều 207: ngắm nghía thân mình; điều 208: soi kiếng.

525 . Bản Hán không ghi chương. Chỉ ghi chú nhỏ ở cuối thiên ba-dật đề: Đã nói xong l78 pháp Ba-dật-đề. Bản Việt đặt thành chương riêng biệt để thống nhất hình thức với luật tỳ kheo. Thiên này có 8 điều, tất cả đều biệt giới. Ngũ phần l4 (T22nl42l, tr.l00al6), phần ii, thiên thứ 5, -ni luật hối quá pháp, 8 pháp ba-la-đề đề-xá-ni. Tăng kỳ 40 (T22nl425, tr.544a08): tám pháp đề-xá-ni. Thập tụng 47 (T23nl435, tr.345a23). Căn bản ni 20 (T23nl443, tr.l0l6a27): Đệ tứ bộ ba-la-đề đề-xá-ni pháp. Pali, Vin.iv. 346, Bhikkhunīvibhanga, - 5. Pātidesanīyakam.

526 . Hán: tô 酥. Pali: sappi, thục tô, tô nhũ, hay đề hồ. Giải thích: các loại tô làm từ sữa bò, sữa sơn dương, hay sữa trâu.

527 . Pali: gārayham dhammam āpajjim asappāyam pātidesanīyam, phạm pháp đáng bị chê trách, không thích đáng, cần phải phát lồ.

528 . Xin 8 thứ, Tứ phần, Ngũ phần, Tăng kỳ: tô, du, mật, thạch mật, nhũ, lạc, ngư, nhục 酥油 蜜黑石蜜乳酪魚肉. Thập tụng: nhũ, lạc sinh tô, thục tô, du, ngư, nhục bô 乳酪生酥 熟酥油魚 肉脯. Pali: sappi, dadhi, tela, madhu, phānita, maccha, mamsa, khīra.

529 . Hết quyển 30.