Tam tạng Việt · Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh · Luật tạng › Bộ Luật

SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

Dịch giả: HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì phiên dịch
Thông tin: Đại tập 73Đại Chính số 1428

36. MỜI NGƯỜI TÚC THỰC 218

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ trong nước Xá-vệ có hai anh em đều làm Tỳ-kheo. Một người ham thích ăn uống, không biết túc thực hay không túc thực; dư thực hay không dư thực; nhận được thức ăn là ăn. Có vị Tỳ-kheo khác nói: Chưa từng có một người nào như thầy, ham thích ăn uống, không biết túc thực, không túc thực; dư thực, không dư thực; nhận được thức ăn là ăn liền.

Tỳ-kheo kia nghe câu nói như vậy, ôm lòng thù hận. Sau đó, một thời gian, thấy vị Tỳ-kheo này ăn rồi không làm pháp dư thực liền ân cần mời ăn. Tỳ-kheo này ăn. Tỳ-kheo tham ăn kia nói:

- Chưa từng thấy có thầy nào ham thích thức ăn như thầy, không biết túc thực hay không túc thực; không biết dư thực hay không dư thực; nhận được thức ăn là ăn, không biết nhàm chán, không biết đủ.

Tỳ-kheo này nói: Tuy tôi đã ăn nhưng chưa đủ. Tỳ-kheo kia nói: Thầy trước đó đã ăn no đủ rồi.

Tỳ-kheo này nói: Thầy đã biết tôi ăn đủ rồi phải không? Đáp: Vâng, tôi biết.

Tỳ-kheo này hỏi: Thầy biết tôi như vậy mà cố mời tôi ăn phải không?

Đáp: Vâng, tôi biết.

Khi ấy Tỳ-kheo này hiềm trách Tỳ-kheo kia:

- Tại sao biết Tỳ-kheo khác đã ăn đủ rồi mà ân cần mời ăn, muốn cho người khác phạm giới?

Bấy giờ các Tỳ-kheo nghe việc này, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Tỳ-kheo kia: Tại sao biết người khác đã ăn đủ rồi mà ân cần mời ăn, muốn khiến cho họ phạm tội?

Bấy giờ các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo. Biết mà Phật vẫn hỏi Tỳ-kheo kia:

- Có thật ông biết người kia đã ăn đủ rồi mà ân cần mời ăn, muốn cho người kia phạm giới hay không?

Vị Tỳ-kheo kia thưa:

- Kính bạch Đức Thế Tôn, có thật như vậy.

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách vị Tỳ-kheo kia:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao biết người khác đã ăn đủ rồi lại ân cần mời ăn, muốn cho họ phạm giới?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Tỳ-kheo kia rồi bảo các Tỳ-kheo:

- Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết Tỳ-kheo khác đã ăn đủ, ân cần mời ăn, nói rằng, "Trưởng lão hãy dùng món ăn này!" Chỉ vì mục đích muốn cho người khác phạm giới chứ không gì khác, ba-dật đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Lúc ấy các Tỳ-kheo chưa biết đã ăn hay chưa ăn, không biết đã ăn đủ hay chưa ăn đủ, sau đó mới biết là đã ăn đủ, hoặc tác pháp sám Ba-dật-đề, hoặc có vị e sợ. Đức Phật bảo:

- Không biết thì không phạm.

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết Tỳ-kheo khác đã ăn đủ, hoặc thọ thỉnh, 219 mà ân cần mời ăn, nói rằng, "Trưởng lão hãy dùng món ăn này!" chỉ vì mục đích muốn cho người khác phạm giới chứ không gì khác, ba-dật đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thức ăn: Có năm thứ như trước đã giải. Mời: Cũng có năm cách như đã nói trên. 220

Tỳ-kheo kia biết Tỳ-kheo khác đã ăn đủ, không làm pháp dư thực, mà ân cần mời ăn, nói rằng, - Trưởng lão, hãy dùng món ăn này. Vị kia nhận ăn, mỗi miếng, cả hai đều phạm Ba-dật-đề. Nếu mời ăn, Tỳ-kheo được mời không ăn, đem bỏ, thì người mời phạm Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo mời ăn, người kia nhận mà không ăn, đem cất thì kẻ mời phạm Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo mời, người kia nhận rồi chuyển cho người khác, thì người mời phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo không tác pháp dư thực, đem cho người. Người ấy tác pháp dư thực rồi ăn. Người cho phạm Đột-kiết-la. Nếu đem thức ăn người bệnh cho, muốn người khác phạm. Người cho phạm Đột-kiết-la. Đem thức ăn dư của người bệnh cho người khác, muốn người khác phạm thì người cho phạm Đột-kiết-la. Nếu tác pháp dư thực rồi, đem cho người khác muốn cho người khác phạm, thì người cho phạm Đột-kiết-la.

Ăn đủ tưởng là ăn đủ, Ba-dật-đề. Đủ mà nghi, Đột-kiết-la. Không ăn đủ tưởng là ăn đủ, Đột-kiết-la. Không ăn đủ mà nghi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Không phạm: Nếu trước không biết; hoặc ăn đủ tưởng là không ăn đủ; hoặc cho để bỏ mà ăn; hoặc cho để cất mà ăn; hoặc bảo đem cho người mà lấy ăn; hoặc chưa làm pháp dư thực mà cho; bảo làm pháp dư thực mà ăn; người kia không làm pháp dư thực mà ăn; hoặc đem thức ăn dư của người bệnh mà cho, không khiến cho người khác phạm; tất cả không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

37. PHI THỜI THỰC 221

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, thành La-duyệt. Bấy giờ nhân dân trong thành La-duyệt làm lễ tiết hội, tổ chức kỹ nhạc.

Khi ấy, hai Thích tử Nan-đà, Bạt-nan-đà đến xem kỹ nhạc. Thích tử Nan-đà, Bạt-nan-đà vì tướng mạo đoan chánh nên mọi người đều muốn ngắm nhìn. Khi ấy có một người trong đám đông nói:

- Quý vị chỉ ngắm suông Sa-môn Thích tử. Sao không cung cấp thức ăn? Phải cúng dường, sau đó mới ngắm!

Lúc ấy, mọi người đều cho thức ăn. Hai Thích tử Nan-đà, Bạt- nan-đà ăn xong, tiếp tục coi ca nhạc mãi cho đến chiều tối mới về đến núi Kỳ-xà-quật. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

- Các thầy sao lại đi vào lúc tối mịt thế?

Nan-đà, Bạt-nan-đà đem nhân duyên ấy thuật lại các Tỳ-kheo.

Cũng trong khi sẩm tối ấy, Ca-lưu-đà-di 222 khoác y, bưng bát vào thành La-duyệt khất thực. Trong lúc trời đang nhá nhem tối, Ca-lưu-đà-di lại đến khất thực nhằm nhà người đàn bà đang mang thai. Người đàn bà ấy mang thức ăn ra cửa ngõ, gặp lúc trời chớp, chợt thấy sắc diện của Ca-lưu-đà-di, 223 hoảng sợ hét to: "Quỷ! quỷ!" Do đó trụy thai. Ca- lưu-đà-di nói:

- Đại muội, tôi chẳng phải là quỷ mà là Sa-môn Thích tử. Người đàn bà nổi giận nói:

- Sa-môn Thích tử, hãy lòi ruột ra đi, chứ đừng đi khất thực ban đêm!

Ca-lưu-đà-di nghe câu nói ấy, trở về đến trong Tăng-già-lam, đem nhân duyên này kể lại cho các Tỳ-kheo nghe.

Trong số đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách việc làm Nan-đà, Bạt-nan-đà thích tử, cùng Ca-lưu-đà-di: Này Nan-đà, Bạt-nan-đà và Ca-lưu-đà-di, sao các thầy lại đi khất thực vào lúc phi thời cùng xem ca nhạc?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Nan-đà, Bạt-nan-đà Thích tử, cùng Ca-lưu-đà-di:

- Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Nan-đà, Bạt Nan-đà, Ca-lưu-đà-di, sao các ông lại khất thực lúc phi thời, cùng xem ca nhạc?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Nan-đà, Bạt-nan-đà Thích tử, cùng Ca-lưu-đà-di rồi, bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay về sau, không được xem kỹ nhạc. Xem kỹ nhạc phạm Đột-kiết-la.

- Từ nay về sau Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận thức ăn 224 phi thời và ăn, Ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thời: Từ khi sáng xuất hiện cho đến giữa ngày. Đây là thời giờ đúng pháp để ăn. Bốn châu thiên hạ cũng ăn như vậy.

Phi thời: Từ giữa ngày cho đến khi bình minh chưa xuất hiện.

Thức ăn: Có hai loại: Khư-xà-ni và bồ-xà-ni, 225 mỗi thứ có năm loại như trên.

Nếu Tỳ-kheo nào nhận được thức ăn phi thời và ăn, mỗi miếng phạm một Ba-dật-đề. Nếu phi thời, quá phi thời, Ba-dật-đề. Bảy ngày, 226 mà để quá bảy ngày, Ba-dật-đề. Thuốc trọn đời, 227 không nhân duyên mà dùng, Đột-kiết-la. Phi thời tưởng là phi thời, Ba-dật-đề. Phi thời mà nghi, Đột-kiết-la. Phi thời tưởng là thời Đột-kiết-la. Thời tưởng là phi thời Đột-kiết-la. Thời mà nghi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Không phạm: Bấy giờ, có Tỳ-kheo khất thực thấy người ta làm đường đen, 228 trong đó có chất kế-ni, 229 vì e sợ nên cẩn thận không dám dùng phi thời. Đức Phật dạy, - Cho phép dùng, không phạm. Phương pháp chế biến phải như vậy.

Bấy giờ, có Tỳ-kheo bệnh uống thuốc xổ. Tỳ-kheo nấu cháo. Thời gian chờ cháo chín quá giờ. Nên nấu lúa mạch, đừng cho nó bể vỏ, lọc lấy nước mà dùng thì không phạm. Thức ăn trong cổ ói ra, mà nuốt vào không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

38. THỨC ĂN CÁCH ĐÊM 230

A. DUYÊN KHỞI

Một thời Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt. Bấy giờ, tôn giả Ca-la 231 cũng đang tọa thiền tư duy ở trong đó. Hằng ngày, đến giờ Tôn giả khoác y, bưng bát, vào thành La-duyệt, khất thực.

Bấy giờ, trong thành La-duyệt khất thực dễ dàng, nên Ca-la khởi ý nghĩ: Phiền gì hằng ngày ta phải vào thành khất thực cho vất vả. Ta hãy ăn những thức ăn được trước; thức ăn đang được thì mang về. Sau đó, làm theo như điều suy nghĩ. 232 Tôn giả liền thực hiện theo ý nghĩ ấy.

Bấy giờ các Tỳ-kheo không thấy Ca-la vào giờ tiểu thực, và đại thực, nên các cùng nhau bàn tán, - Chúng ta không thấy Ca-la vào tiểu thực, và đại thực. Phải chăng thầy ấy đã qua đời, hay đi xa, hoặc thôi tu, hay bị giặc giết, bị ác thú hại, cũng có thể bị nước cuốn trôi lắm!

Sau đó một thời gian lại thấy Ca-la xuất hiện. Các Tỳ-kheo hỏi:

- Mấy hôm nay thầy đi đâu mà vào giờ tiểu thực, và đại thực không thấy thầy? Chúng tôi tưởng thầy đã qua đời hay đi xa, hoặc bị ác thú hại, hay là thôi tu, hoặc bị ác thú hại.

Bấy giờ, Ca-la đem sự việc trên kể lại cho các Tỳ-kheo nghe. Trong số đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Ca-la: Sao lại chứa cất thức ăn cách đêm mà ăn?

- Thật sự ông có cất thức ăn cách đêm để ăn hay chăng? Ca-la thưa:

- Thật như vậy.

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-la:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Ca-la, sao ông lại cất đồ ăn cách đêm mà ăn? Ý nghĩ của ông tuy là thiểu dục tri túc, nhưng chúng sanh đời sau sẽ bắt chước làm theo.

Đức Thế Tôn quở trách Ca-la rồi, bảo các Tỳ-kheo:

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ăn thức ăn cách đêm, 233 Ba-dật-đề.

A. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thức ăn cách đêm: 234 nhận được hôm nay để đến ngày mai. Tất cả Sa-môn Thích tử, đã thọ đại giới, mà ăn thức ăn như vậy, đều không thanh tịnh.

Thức ăn có hai loại: Thức ăn chánh và thức ăn phi chánh. 235 Thức ăn phi chánh là thức ăn bằng củ, cho đến thức ăn được nghiền vụn. 236 Thức ăn chính là thịt, cá, cơm khô, lương khô và cơm.

Tỳ-kheo ăn thức ăn cách đêm, mỗi miếng phạm một Ba-dật-đề. Thức ăn phi thời, quá phi thời ăn, Ba-dật-đề. Nhận thuốc bảy ngày, quá bảy ngày dùng, Ba-dật-đề. Thuốc dùng suốt đời, không có lý do bệnh mà dùng, Đột-kiết-la.

Cách đêm khởi ý tưởng cách đêm, Ba-dật-đề. Cách đêm mà nghi, Đột-kiết-la. Chẳng phải cách đêm mà tưởng là cách đêm, Đột-kiết-la. Chẳng phải cách đêm mà nghi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Không phạm: Thức ăn nhận được dư cách đêm, còn dư đem cho cha mẹ. Hay cho người làm tháp, người làm phòng xá, tính giá công bằng thức ăn; sau đó, Tỳ-kheo khất thực nơi người làm ấy mà được lại thức ăn. Nơi bát có lỗ nứt, thức ăn nhét vào, khi rửa cạy sợ bể thì nên cẩn thận như pháp mà rửa, nếu nó không ra thì không phạm. Nếu ban đêm nhận sữa, dầu, bơ, mỡ dùng để nhểu vào lỗ mũi; nếu khi nhểu vào sữa dầu chảy ra lại nên bỏ. Tất cả không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách. 237

39. BỎ VÀO MIỆNG VẬT KHÔNG ĐƯỢC CHO 238

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ trong thành Xá-vệ có một Tỳ-kheo 239 nghĩ rằng, Ta nên thường đi khất thực với chiếc y phấn tảo. 240 Và vị ấy liền thực hành theo ý nghĩ.

Bấy giờ, có các cư sĩ trong thành Xá-vệ, vì cha mẹ, anh em, chị em, hay chồng vợ, con trai con gái của họ qua đời, làm đồ ăn thức uống thiết lễ cúng tế ở ngả tư đường, hoặc nơi cửa ngõ, hoặc bên bờ sông, dưới gốc cây, hoặc bên hòn đá, hoặc trong miếu thờ.

Bấy giờ, vị Tỳ-kheo khất thực kia tự lấy phẩm vật họ cúng đó ăn. Các cư sĩ thấy vậy đều cơ hiềm, Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn; phạm điều lấy vật không cho. Bên ngoài tự xưng rằng ta tu chánh pháp. Như vậy thì có chánh pháp gì? Chúng ta vì cha mẹ, anh em, chị em… qua đời, sắm đồ ăn thức uống tế tự cúng dường, mà họ lại lấy ăn. Hình như chúng ta vì họ làm đồ ăn thức uống, đặt nơi đó, để cúng dường cho họ vậy! Sự thật, chúng ta vì cha mẹ, cho đến anh chị em của chúng ta qua đời cho nên mới thiết lập thức ăn này để tế tự, mà họ lại tự ý lấy ăn.

Khi ấy, các Tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Tỳ-kheo khất thực:

- Tỳ-kheo khất thực, sao các cư sĩ trong thành Xá-vệ, vì cha mẹ, cho đến anh chị em của họ qua đời; họ sửa soạn thức ăn để tế tự cúng dường, mà thầy lại tự tiện lấy ăn?

Bấy giờ các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Tỳ-kheo kia:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tỳ-kheo khất thực, sao ông tự tiện lấy thức ăn cúng tế của các cư sĩ trong thành Xá-vệ mà ăn?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các Tỳ-kheo khất thực kia rồi, bảo các Tỳ-kheo:

- Tỳ-kheo khất thực ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cho vào miệng thức ăn, hoặc thuốc không được trao nhận, 241 Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ, các Tỳ-kheo đối trong vấn đề ấy có nghi, không dám tự tay lấy tăm xỉa răng và nước uống. Đức Phật bảo:

- Tỳ-kheo tự tay lấy tăm xỉa răng và nước uống, không phạm. Từ nay trở đi, nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, cho vào miệng thức ăn, hoặc thuốc không được trao nhận, 242 trừ nước và tăm xỉa răng, 243 Ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Không được cho: 244 tức là chưa được trao nhận.

Nhận: Có năm cách nhận. Tay trao tay mà nhận; hoặc tay trao dùng vật mà nhận; dùng vật trao tay mà nhận; dùng vật trao dùng vật nhận, từ xa dùng vật trao cho người nhận lấy, giữa người trao và người nhận đều biết có khoảng cách không xúc ngại; vật cho được rơi vào trong tay. Đó gọi là năm cách nhận.

Lại có năm cách nhận thức ăn: Cho qua thân và nhận qua thân, cho qua y (áo, vải) và nhận qua y; cánh tay này co lại để trao, cánh tay kia co lại để nhận; dùng vật đựng để cho, dùng vật đựng để nhận; hoặc có nhân duyên để dưới đất cho. Đó gọi là năm cách nhận thức ăn. 245

Thức ăn khư-xà-ni: Thức ăn từ rễ, cho đến thức ăn được nghiền nhỏ mịn.

Thức ăn: 246 gồm có cơm, bánh bột, cơm khô, thịt và cá. Thức ăn xà-da-ni: Gồm có tô, du, sanh tô, mật, thạch mật. 247

Tỳ-kheo nào, thức ăn không được trao mà tự tay lấy bỏ vào miệng, trừ nước và tăm xỉa răng, mỗi miếng phạm một Ba-dật-đề. Phi thời, quá phi thời ăn, Ba-dật-đề. Nhận thuốc bảy ngày, quá bảy ngày dùng, Ba-dật-đề. Thuốc dùng suốt đời, không có nhân duyên, không được trao cho nhận mà dùng, Đột-kiết-la. Không được trao cho nhận, tưởng không được trao cho nhận, Ba-dật-đề. Không được trao cho nhận mà nghi, Đột-kiết-la. Nhận mà khởi ý tưởng không nhận, Đột-kiết-la. Nhận mà có nghi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Lấy nước và tăm xỉa răng; hoặc sữa, dầu, mỡ không được trao nhận mà nhểu vào mũi; chảy vào miệng rồi nhổ ra hết, còn dư, 248 không phạm. Hoặc Tỳ-kheo khất thực, chim ngậm thức ăn bay rơi vào bát, hay gió thổi rớt vào bát, muốn trừ bỏ thức ăn ấy, cho đến chỉ bằng một móng tay cũng có thể trừ bỏ, còn dư, không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

40. YÊU SÁCH MỸ THỰC 249

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử có một thương chủ là đàn- việt. Đến giờ khất thực, Bạt-nan-đà Thích tử khoác y, bưng bát, đến nơi nhà thương chủ đó, nói như vầy:

- Nay tôi muốn có được thức ăn mỹ diệu. 250 Thương chủ hỏi:

- Nay, Đại đức có bệnh gì mà phải nghĩ đến thức ăn ấy? Đáp:

- Tôi không có bệnh hoạn gì cả. Mà muốn được thức ăn như vậy thôi.

Thương chủ thưa:

- Chúng con là nhà buôn, buôn bán để sinh sống, còn không thể có được thức ăn như vậy, huống là người xuất gia.

Bấy giờ, có Tỳ-kheo khất thực nghe những lời này, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Tại sao thầy chỉ vì tự thân mà cầu xin thức ăn mỹ diệu 251 như thế?

Khi Tỳ-kheo khất thực thọ thực rồi, trở về trong Tăng-già-lam, đem nhân duyên này nói lại cho các Tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt- nan-đà Thích tử:

- Tại sao Thầy chỉ vì tự thân mà cầu xin thức ăn mỹ diệu như vậy?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Bạt-nan-đà, sao chỉ vì tự thân mà cầu xin thức ăn mỹ diệu như vậy?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà rồi, bảo các Tỳ-kheo:

- Bạt-nan-đà ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Nếu có các thức ăn mỹ diệu như sữa, bơ, cá và thịt, Tỳ-kheo nào, với thức ăn ngon như vậy, chỉ vì tự thân, đòi hỏi để được ăn, Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ các Tỳ-kheo bệnh nghe vậy, vì e sợ không dám xin, không dám vì Tỳ-kheo bệnh xin, nhận được không dám ăn.

Đức Phật dạy:

- Từ nay về sau cho phép Tỳ-kheo bệnh được xin; người kia vì Tỳ-kheo bệnh được xin. Xin được rồi, cho phép ăn.

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Nếu có 252 các thức ăn mỹ diệu 253 như sữa, bơ, cá và thịt, Tỳ-kheo nào không bịnh, với thức ăn 254 ngon như vậy, chỉ vì tự thân, đòi hỏi để được ăn, Ba-dật-đề.

A. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thức ăn mỹ diệu: Sữa, bơ, cá và thịt.

Bệnh: Cho đến không đủ sức ngồi để ăn xong một bữa. 255

Tỳ-kheo nào không bệnh, vì tự thân, xin thức ăn mỹ diệu này mà ăn, mỗi miếng ăn phạm một Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Người bệnh tự xin; vì người bệnh xin; khất thực được mà ăn; hoặc mình vì người, người vì mình xin; hoặc không xin mà được, thảy đều không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

41. CHO NGOẠI ĐẠO ĂN 256

A. DUYÊN KHỞI

Một thời Đức Phật dẫn một ngàn hai trăm năm mươi đệ tử từ nước Câu-tát-la du hành đến nước Xá-vệ. Bấy giờ, có các đàn-việt cúng dường Phật và chúng Tăng rất nhiều bánh. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả A-nan:

- Ông đem bánh này chia cho chúng Tăng.

Tôn giả vâng lời Phật dạy đem chia. Chia xong còn dư. Đức Phật bảo tôn giả đem cho người đi xin. Tôn giả vâng lời dạy của Phật đem cho mỗi người một cái. Trong số người hành khất kia có một người nữ ngoại đạo lõa thể, 257 nhan mạo xinh đẹp. Khi tôn giả A-nan phân phối bánh, bánh dính vào nhau tưởng là một, phát cho cô ta. Cô ta hỏi người đứng gần:

- Bà được mấy cái? Người kia trả lời:

- Tôi được một cái.

Trả lời xong bà ấy lại hỏi cô ta:

- Cô được mấy cái? Cô ta nói:

- Tôi được hai cái.

Người đàn bà kia liền nói với cô:

- Tỳ-kheo đó cùng cô tư thông, cho nên cô mới được hai cái.

Bấy giờ tôn giả A-nan nghe những lời nầy, liền ôm lòng ưu sầu.

Các Tỳ-kheo nghe cũng không vui.

Trong số những người tụ hội kia, có một Phạm chí, 258 nhận thức ăn này xong, lại trên đường đến Câu-tát-la. Trên đường đi gặp một người Bà-la-môn chí tín, làm nghề xem tướng, hỏi:

- Ông từ đâu đến? Phạm chí trả lời:

- Tôi từ Xá-vệ đến. Bà-la-môn hỏi:

- Sao, trong nước Xá-vệ khất cầu thức ăn dễ dàng lắm không? Có thể còn thừa mang theo không?

Phạm chí nói:

- Có thể xin được. Bà-la-môn hỏi:

- Xin nơi ai mà dễ được vậy? Phạm chí trả lời:

- Xin từ cư sĩ trọc đầu. Người Bà-la-môn lại hỏi:

- Cư sĩ trọc đầu là ai? Phạm chí nói:

- Chính là Sa-môn Cù-đàm. Người Bà-la-môn bất bình nói:

- Ông là người gì mà ăn của người ta lại nói lời ác như vậy?

Người Bà-la-môn kia đến trong Tăng-già-lam, đem sự việc đã nghe kể lại cho các Tỳ-kheo.

Các Tỳ-kheo này đem nhân duyên nầy bạch lên Đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên trên tập hợp Tăng Tỳ-kheo bảo:

- Từ nay về sau Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cho thức ăn đến lõa hình ngoại đạo nam hoặc nữ, Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Các ngoại đạo đều có lời oán trách:

- Một người, hai người ngoại đạo có lỗi, chớ chúng tôi đâu có tội gì mà không cho thức ăn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy:

- Từ nay về sau, các Tỳ-kheo nào muốn cho thức ăn, nên để dưới đất mà cho, hoặc sai người cho.

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy.

Tỳ-kheo nào, tự tay cho thức ăn đến lõa hình ngoại đạo nam hoặc nữ, 259 Ba-dật-đề.

A. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Ngoại đạo: Chỉ cho người lõa hình dị học. 260

Ba-tư-ba-la-xà: 261 là người xuất gia trong chúng ngoại đạo ấy.

Thức ăn khư-xà-ni: Thức ăn bằng rễ củ, cho đến thức ăn bằng quả, thức ăn bằng dầu cho đến thức ăn được nghiền nát.

Thức ăn: 262 cơm, bánh bột, cơm khô, cá và thịt.

Nếu Tỳ-kheo tự tay cho thức ăn đến lõa hình, nam nữ ngoại đạo, Ba-dật-đề. Nếu cho mà họ nhận phạm Ba-dật-đề; họ không nhận phạm Đột-kiết-la. Phương tiện muốn cho mà không cho, hối hận, tất cả đều phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Nếu để dưới đất mà cho; hoặc sai người cho; hoặc biếu cho cha mẹ; cho thợ làm tháp, người thợ làm phòng, tính theo giá trị mà trả công; hoặc bị thế lực cưỡng bức thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

42. TRƯỚC SAU BỮA ĂN ĐI ĐẾN NHÀ KHÁC KHÔNG BÁO 263

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, trong thành Xá-vệ có một trưởng giả hào tộc là bạn thân hữu trước kia của Bạt-nan-đà Thích tử, nghĩ: Nếu Bạt-nan-đà Thích tử đến thành này, ta sẽ vì Bạt-nan-đà thiết trai cúng dường chúng Tăng.

Sau đó, Bạt-nan-đà Thích tử vào đến thành. Trưởng giả biết, liền sai người đến trong Tăng-già-lam mời các Tỳ-kheo sáng ngày mai thọ thực.

Trong đêm ấy, trưởng giả sửa soạn đầy đủ các đồ ăn thức uống ngon bổ, sáng ngày đến báo đã đến giờ. Các Tỳ-kheo khoác y, bưng bát, đến nhà ông trưởng giả an tọa nơi chỗ ngồi. Các Tỳ-kheo bảo ông trưởng giả:

- Chúng Tăng đã tập họp rồi. Đồ ăn thức uống đã sửa soạn xong, hãy dọn ra.

Ông trưởng giả thưa:

- Xin chư tôn chờ một lát. Đợi Thích tử Bạt-nan-đà đến. Các Tỳ-kheo bảo:

- Chúng Tăng đã tập họp rồi. Đồ ăn thức uống nếu đã sửa soạn xong, thì cứ dọn ra. Sao lại phải đợi? Mặt trời gần xế rồi. E rằng các Tỳ-kheo thọ thực không kịp no.

Khi ấy, ông trưởng giả thưa với các Tỳ-kheo:

- Trước đây, tôi có lời nguyện, nếu Thích tử Bạt-nan-đà đến thành nầy, tôi sẽ vì Bạt-nan-đà Thích tử thiết cơm cúng dường chúng tăng. Vậy xin chư tôn chờ một chút, đợi Bạt-nan-đà.

Hôm ấy, Bạt-nan-đà vào giờ tiểu thực lại đến nhà khác, mãi gần giữa ngày mới lại. Khi ấy, các Tỳ-kheo thấy gần quá giữa ngày, tuy được ăn uống nhưng không được no lắm.

Trong số các Tỳ-kheo có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Bạt-nan-đà thích tử, sao giờ tiểu thực thầy lại đến nhà khác, gần giữa trưa mới đến, khiến cho các Tỳ-kheo thọ thực không được đầy đủ?

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Bạt-nan-đà thích tử, tại sao giờ tiểu thực, ông lại đến các nhà khác, gần quá giữa ngày mới đến, khiến cho các Tỳ-kheo thọ thực không được đầy đủ?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà rồi, bảo các Tỳ-kheo:

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, vào giờ tiểu thực 264 lại đến nhà khác, Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Khi ấy, trong thành La-duyệt có một Đại thần là bạn thân quen trước kia của Thích tử Bạt- nan-đà. Một hôm vị Đại thần kia có được một số quả ngọt, 265 liền sai một người và dặn:

- Bạt-nan-đà Thích tử là bạn thân quen trước kia của ta. Ngươi mang quả nầy đến trong Tăng-già-lam cho ông ấy thấy rồi nói rõ rằng, "Tôi với ông là bạn cũ. Nhờ ông mang số quả nầy phân chia trong chúng Tăng."

Người sứ kia vâng lời, mang cam đến trong Tăng-già-lam, thưa với các Tỳ-kheo:

- Thưa chư Đại đức, đây là trái cây mới, cho Tăng. Các Tỳ-kheo bảo:

- Nếu cúng cho chúng Tăng thì nên chia liền đi. Người kia thưa:

- Vị Đại thần trong thành La-duyệt sai tôi rằng, "Ngươi mang số quả nầy đến trong Tăng-già-lam nhờ Thích tử Bạt-nan-đà chia cho Tăng." Bây giờ, cần phải chờ Thích tử Bạt-nan-đà đến rồi sẽ chia cho Tăng.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà sau bữa ăn đã đến nhà khác rồi. Khi trở về thì đã quá giờ, khiến chúng Tăng không dùng được số quả tươi ấy.

Các Tỳ-kheo nghe biết, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà:

- Tại sao sau bữa ăn, lại đến nhà khác, quá giờ mới trở lại, khiến cho các Tỳ-kheo dùng không được số quả mới như vậy?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Thích tử Bạt-nan-đà, tại sao sau khi ăn xong, ông lại đến nhà khác, quá giờ mới trở lại, khiến cho các Tỳ-kheo dùng không được số quả mới?

Từ nay về sau, nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, trước bữa ăn hay sau bữa ăn lại đến nhà khác, Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ, trong thành La-duyệt có nhiều chỗ thỉnh Tăng, nhưng các Tỳ-kheo e sợ, không dám nhận lời thỉnh vào thành. Bạch Phật. Phật dạy:

- Từ nay về sau cho phép các Tỳ-kheo báo cho nhau để vào thành.

Tỳ-kheo không biết nên báo cho ai. Phật dạy:

- Nên báo cho Tỳ-kheo. Nếu ở một mình trong phòng thì báo cho vị Tỳ-kheo phòng gần.

Từ nay về sau, nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, trước bữa ăn hay sau bữa ăn lại đến nhà khác mà không báo, Ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ, có Tỳ-kheo bệnh, trước đó bảo nhà đàn-việt nấu canh, nấu cháo, nấu cơm; vị ấy e sợ, không dám vào thành, ngại phạm sau bữa ăn mà đến nhà khác. Bạch Phật, Phật dạy:

- Cho phép Tỳ-kheo bệnh, không báo, được vào thành. Từ nay, nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, trước bữa ăn hay sau bữa ăn lại đến nhà khác mà không báo cho Tỳ-kheo khác, trừ trường hợp đặc biệt, Ba-dật-đề. Trừ trường hợp đặc biệt là khi bệnh.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ, thời gian may y đã đến. Các Tỳ-kheo cần những thứ như nồi lớn, nồi nhỏ, bình, thìa, bát, búa, chén, chậu, bát nhỏ, ấm, giây phơi, đồ treo y, y-ni-diên-đà, vải lông. Các Tỳ-kheo vì e sợ, nên không dám vào thành, ngại phạm không báo mà vào thôn. Đức Phật dạy:

- Từ nay về sau cho phép các Tỳ-kheo khi may y, không báo được vào thôn.

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, trước bữa ăn hay sau bữa ăn lại đến nhà khác mà không báo cho Tỳ-kheo khác, trừ trường hợp đặc biệt, Ba-dật-đề. Trừ trường hợp đặc biệt là khi bệnh, thời gian may y.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ, thời gian thí y đã đến. Hoặc có chỗ đã được thí y, có chỗ đang tìm cầu. Các Tỳ-kheo kia e sợ không dám vào thành, lo ngại phạm không báo mà vào thành. Đức Phật dạy:

- Từ nay về sau, thời gian thí y cho phép các Tỳ-kheo không báo vẫn được phép vào thành.

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước đã nhận lời mời, trước bữa ăn hay sau bữa ăn lại đến nhà khác mà không báo cho Tỳ-kheo khác, 266 trừ trường hợp đặc biệt, Ba-dật-đề. Trừ trường hợp đặc biệt là khi bệnh, thời gian may y. Đó là những trường hợp đặc biệt.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Trước bữa ăn: Từ bình minh xuất hiện, đến khi ăn. Sau bữa ăn: Từ khi ăn cho đến giữa ngày. 267

Nhà: Nơi có nam nữ cư trú.

Các Tỳ-kheo khác: Những người sống chung đồng trong một cương giới.

Bệnh: Như trên đã nói.

Thời gian may y: Sau tự tứ, không thọ y Ca-thi-na thì một tháng, có thọ y Ca-thi-na thì năm tháng. Ngoài ra những khi khuyến hóa cúng thức ăn kể cả thí y, cũng thuộc về thời gian thí y.

Nếu Tỳ-kheo nào báo đến thôn mà giữa đường trở lại, thời lời báo trước không còn giá trị; nếu muốn đi nữa, thì phải báo trở lại. Nếu Tỳ-kheo nào báo đến trong thôn mà không đến chỗ đã báo đó, lại đến nhà khác, thì lời báo trước không còn giá trị; nếu muốn đến đó thì phải báo trở lại mới được đi.

Nếu báo đến nhà bạch y mà lại đến nơi nhà kho và tụ lạc hay phòng biên; 268 hoặc đến Tăng-già-lam của Tỳ-kheo-ni hay đến nhà bạch y rồi về liền cũng mất đi lời báo trước; phải báo trở lại mới được đi. Nếu Tỳ-kheo đã nhận lời mời rồi trước bữa ăn hay sau bữa ăn đến nhà khác, mà không báo cho Tỳ-kheo để vào thôn, trừ trường hợp đặc biệt, Ba-dật-đề. Một chân trong cửa, một chân ngoài cửa, phương tiện trang nghiêm, muốn đi mà không đi, tất cả đều phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Khi bệnh, thời gian may y, thời gian thí y, đã báo cho Tỳ-kheo khác; hoặc không có Tỳ-kheo, không báo; 269 đến nơi nhà kho, tụ lạc, phòng biên; hoặc đến Tăng-già-lam của Tỳ-kheo, đến dặn nhà bạch y được dặn báo; hoặc nơi nhiều nhà, trải tọa cụ, thỉnh Tỳ-kheo; hoặc bị thế lực ép buộc; hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

43. NGỒI TRONG NHÀ ĐANG CÓ ĂN 270

A. DUYÊN KHỞI

Một thời Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tôn giả Ca-lưu-đà-di, khi còn ở đời quen thân với người vợ của ông bạn bạch y. Bà ấy tên là Trai, có nhan sắc đẹp xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di cũng có tướng mạo đẹp đẽ. Khi ấy Ca-lưu-đà-di để ý đến Trai ưu-bà-tư. Trai ưu-bà-tư cũng để ý đến Ca-lưu-đà-di.

Hôm ấy đến giờ khất thực Ca-lưu-đà-di khoác y, bưng bát, đến nhà Trai ưu-bà-tư, an tọa nơi chỗ ngồi. Trong lúc ấy, Trai ưu-bà-tư tắm rửa trang điểm thân hình, phu chủ hết lòng yêu kính, nên không bao giờ rời nhau.

Phu chủ hỏi Ca-lưu-đà-di:

- Ông cần gì?

Ca-lưu-đà-di trả lời:

- Tôi cần thức ăn.

Người chồng liền bảo vợ đem thức ăn cho. Như lời nói của chồng, bà vợ đem thức ăn trao cho Ca-lưu-đà-di. Ca-lưu-đà-di ăn xong, vẫn ngồi một chỗ không đi. Người chồng hỏi Ca-lưu-đà-di:

- Vừa rồi ông nói cần thức ăn. Đã ăn rồi, sao không đi?

Khi ấy, Trai ưu-bà-tư ra dấu hiệu khiến Ca-lưu-đà-di đừng đi. Phu chủ của bà nổi giận nói với Ca-lưu-đà-di:

- Tỳ-kheo làm trở ngại việc của ta. 271 Nói cần ăn, cho ăn rồi, sao không đi. Lại muốn làm gì đây? Tôi giao nhà cho ông mà đi. Ở lại đó, muốn làm gì thì làm!

Người chồng giận, nói như vậy, rồi bỏ nhà ra đi.

Vào Bấy giờ, có Tỳ-kheo khất thực vừa đến nhà đó, nghe như vậy, hiềm trách Ca-lưu-đà-di:

- Tại sao thầy lại ngồi lì tại nhà đang có thức ăn ?

Tỳ-kheo khất thực ra khỏi thành Xá-vệ, về đến trong Tăng-già-lam, đem nhân duyên này bạch đầy đủ với các Tỳ-kheo. Trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Ca-lưu-đà-di:

- Tại sao thầy lại ngồi lì tại nhà đang có thức ăn? 272

Bấy giờ, các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên Đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo. Biết mà Ngài vẫn hỏi Ca-lưu-đà-di:

- Thật sự ông có ngồi yên tại nhà đang có thức ăn? Ca-lưu-đà-di thưa:

- Bạch Đức Thế Tôn, có thật như vậy.

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao ông lại ngồi yên nơi nhà cho ăn có của quý?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di rồi, bảo các Tỳ-kheo:

- Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tại nhà có thức ăn 273 có vật báu, 274 mà cố nán ngồi, Ba-dật-đề.

A. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thức ăn: Nam dùng nữ làm thức ăn, nữ dùng nam làm thức ăn, cho nên gọi là thức ăn.

Nhà: Như trên đã nói.

Vật báu: Xa cừ, mã não, chân châu, hổ phách, kim ngân.

Nếu Tỳ-kheo tại nhà có thức ăn, có vật báu, duỗi cánh tay mà đụng cánh cửa thì được ngồi. Nếu Tỳ-kheo nơi nhà có thức ăn có vật báu mà cố nán ngồi, Ba-dật-đề. Mù mà không điếc, Đột-kiết-la. Điếc mà không mù, cũng Đột-kiết-la. Đứng mà không ngồi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức xoa ma ni, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Nếu vào trong nhà ăn có vật báu, ngồi duỗi cánh tay ra đụng cửa; hoặc có hai Tỳ-kheo làm bạn; hoặc có người quen; hoặc có người khách ở chỗ đó mà không mù không điếc, không điếc không mù; hoặc đi ngang qua mà không đứng lại; hoặc bất ngờ bệnh phát té xuống đất; hoặc bị thế lực bắt; hoặc bị trói nhốt; hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn; thảy đều không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

44. NGỒI VỚI NGƯỜI NỮ Ở CHỖ KHUẤT 275

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, tôn giả Ca-lưu-đà-di, khi còn là người thế tục, có quen thân với người vợ của ông bạn bạch y. Bà ấy tên là Trai, có nhan sắc xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di cũng có tướng mạo đẹp đẽ. Ca-lưu-đà-di để ý Trai ưu-bà-tư. Trai ưu-bà-tư cũng để ý Ca-lưu-đà-di.

Đến giờ khất thực, Ca-lưu-đà-di khoác y, bưng bát, đến nhà của Trai ưu-bà-tư, tự nghĩ rằng, Đức Thế Tôn cấm trong nhà có ăn có vật báu không được ngồi và được ngồi chỗ nào duỗi cánh tay ra đụng cửa. Nên ông ngồi phía sau cánh cửa.

Khi Ca-lưu-đà-di cùng với Trai ưu-bà-tư đang nói chuyện, thì có Tỳ-kheo khất thực đến, nghe có tiếng Ca-lưu-đà-di đang nói, mà không thấy Ca-lưu-đà-di ở chỗ nào, bèn hiềm trách Ca-lưu-đà-di:

- Tại sao, trong nhà có ăn có của báu mà lại ngồi chỗ khuất khiến cho chúng tôi không biết đang làm gì?

Khất thực Tỳ-kheo ra khỏi thành Xá-vệ, trở về đến trong Tăng- già-lam, đem nhân duyên này kể lại cho các Tỳ-kheo nghe. Trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Ca-lưu-đà-di:

- Tại sao, trong nhà đang ăn có vật báu, lại ngồi chỗ khuất?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo. Biết mà Ngài vẫn hỏi Ca-lưu-đà-di:

- Có thật, trong nhà đang ăn có vật báu, mà ông ngồi chỗ khuất hay không?

Ca-lưu-đà-di thưa:

- Kính bạch Đức Thế Tôn, có đúng như vậy.

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao, trong phòng ăn có vật báu, lại ngồi chỗ khuất?

Quở trách Ca-lưu-đà-di rồi, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, trong nhà ăn có vật báu 276 mà ngồi nơi khuất, Ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thức ăn: Nữ là thức ăn của nam, nam là thức ăn của nữ. Vật báu: Xà cừ, mã não, chân châu, hổ phách, kim ngân.

Chỗ khuất: Hoặc cây, tường, vách, rào dậu, hoặc y, các vật khác che ngăn.

Tỳ-kheo vào trong phòng ăn có vật báu, ngồi nơi chỗ khuất, duỗi tay đụng cửa, khiến Tỳ-kheo khất thực thấy. Tỳ-kheo nào trong phòng ăn có vật báu, mà ngồi nơi chỗ khuất, Ba-dật-đề. Đui mà không điếc, Đột-kiết-la. Điếc mà không đui, đứng mà không ngồi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la, đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Nếu nơi nhà có ăn có vật báu mà ngồi chỗ duỗi cánh tay đụng cửa, khiến Tỳ-kheo khất thực thấy; hoặc có hai Tỳ-kheo làm bạn; hoặc có người quen biết gần bên; hoặc cùng một chỗ với người khách mà không đui không điếc; hoặc đi ngang qua chứ không đứng lại; hoặc bất ngờ bị bệnh té xỉu hay bị thế lực bắt; hoặc bị trói nhốt; hoặc mạng nạn; phạm hạnh nạn; thảy đều không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

45. NGỒI MỘT MÌNH VỚI NGƯỜI NỮ TẠI CHỖ TRỐNG 277

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, tôn giả Ca-lưu-đà-di, khi chưa xuất gia, có thân quen với người vợ của ông bạn bạch y. Người đàn bà ấy tên là Trai, 278 có nhan sắc xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di cũng có tướng mạo đẹp đẽ. Ca-lưu-đà-di để ý Trai ưu-bà-tư. Trai ưu-bà-tư cũng để ý Ca-lưu-đà-di. 279

Đã đến giờ khất thực, Ca-lưu-đà-di khoác y, bưng bát, đến nhà của Trai ưu-bà-tư, ngồi chỗ trống cùng nhau nói chuyện. Một Tỳ-kheo khất thực đến, thấy Ca-lưu-đà-di cùng Trai ưu-bà-tư ngồi một chỗ nói chuyện, liền hiềm trách Ca-lưu-đà-di: Sao thầy lại cùng với Trai ưu-bà- tư ngồi tại chỗ trống cùng nhau nói chuyện?

Tỳ-kheo khất thực xong, về lại trong Tăng-già-lam, đem nhân duyên này kể lại cho các Tỳ-kheo nghe. Trong số đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Ca-lưu-đà-di:

- Sao thầy lại cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi tại chỗ trống cùng nhau nói chuyện?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn hỏi Ca-lưu-đà-di:

- Thật sự ông có cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi một chỗ trống nói chuyện hay không?

Ca-lưu-đà-di thưa:

- Kính bạch Đức Thế Tôn, đúng như vậy.

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di:

- Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Ca-lưu-đà-di, sao ông lại cùng với Trai ưu-bà-tư chỗ trống nói chuyện?

Quở trách Ca-lưu-đà-di rồi, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, một mình ngồi với người nữ tại chỗ trống, Ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Người nữ: Người có trí, mạng căn không đoạn. Một mình: Một người nữ, một Tỳ-kheo.

Chỗ khuất: 280 khuất đối với thấy, khuất đối với nghe.

- Khuất đối với thấy: Do bụi, sương, bóng tối, mà không thấy mặt.

- Khuất đối với nghe: Không nghe được tiếng nói bình thường. Tỳ-kheo nào một mình ngồi với người nữ tại chỗ trống, Ba-dật-đề. Nếu đui mà không điếc, Đột-kiết-la. Điếc mà không đui, Đột-kiết-la. Đứng mà không ngồi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Có hai Tỳ-kheo làm bạn, hoặc có người quen biết gần bên, hoặc có người khách nơi đó mà không đui không điếc, không điếc không đui, hoặc đi ngang qua chứ không đứng lại, hoặc bất ngờ bị bệnh té xuống hay bị thế lực bắt buộc, hoặc bị trói nhốt, hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

46. ĐUỔI ĐI KHÔNG CHO THỨC ĂN 281

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử cùng với các Tỳ-kheo khác 282 cãi nhau, bắt phải sám hối. Bạt-nan-đà ôm hận trong lòng. Sau đó, Bạt-nan-đà Thích tử nói với vị Tỳ-kheo:

- Thầy đi theo tôi vào trong thôn. Tôi sẽ cho thầy thức ăn. Tỳ-kheo kia đồng ý.

Giờ khất thực đến, Bạt-nan-đà khoác y, bưng bát, cùng với Tỳ-kheo kia vào thành Xá-vệ. Dẫn đến vùng không có thức ăn. Bạt-nan-đà đi vòng quanh khắp nơi. Mãi đến khi gần quá giữa ngày, Bạt-nan-đà toan tính:

- Nếu Tỳ-kheo nầy ra khỏi thành Xá-vệ, về đến trong Kỳ-hoàn thì đã quá ngọ.

Bạt-nan-đà bèn nói với Tỳ-kheo kia:

- Chưa từng có người nào đại ác như thầy! Tỳ-kheo kia hỏi:

- Tôi đã tạo ra những tội gì? Bạt-nan-đà trả lời:

- Hôm nay, thầy đã làm cho tôi không nhận được thức ăn. Trưởng lão hãy đi đến chỗ khác nhanh lên. Tôi mà ngồi hay nói chuyện với thầy thì bị bất hạnh. Tôi ngồi một mình, nói chuyện một mình lại an lạc.

Bạt-nan-đà nói với Tỳ-kheo này như vậy rồi, vào chỗ có thức ăn trong thành Xá-vệ nhận ăn. Trong khi Tỳ-kheo kia ra khỏi thành Xá-vệ về đến Kỳ-hoàn thì đã quá giữa ngày, nên không thể ăn được, phải nhịn đói.

Các Tỳ-kheo nghe biết. Trong số đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Sao Thầy bảo Tỳ-kheo kia cùng đi với thầy vào tụ lạc, thầy sẽ cho thức ăn. Cuối cùng thầy không cho thức ăn cho Tỳ-kheo kia lại nói rằng, "Trưởng lão hãy đi đến chỗ khác nhanh lên. Tôi mà ngồi hay nói chuyện với thầy thì bị bất hạnh. Tôi ngồi một mình, nói chuyện một mình lại an lạc." Đuổi Tỳ-kheo kia trở lại trong Kỳ-hoàn. Đã quá giữa ngày, (668al) cuối cùng phải nhịn đói?

Bấy giờ, các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Sao lại bảo Tỳ-kheo kia cùng đi với thầy vào tụ lạc, thầy sẽ cho thức ăn. Cuối cùng thầy không cho thức ăn cho Tỳ-kheo kia lại nói rằng, "Trưởng lão hãy đi đến chỗ khác nhanh lên! Tôi mà ngồi hay nói chuyện với thầy thì bị bất hạnh. Tôi ngồi một mình, nói chuyện một mình lại an lạc." Đuổi Tỳ-kheo kia trở lại trong Kỳ-hoàn. Đã quá giữa ngày, cuối cùng phải nhịn đói?

Bấy giờ, Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử rồi, bảo các Tỳ-kheo:

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói với Tỳ-kheo khác như vầy, "Đại đức, hãy cùng tôi vào tụ lạc, tôi sẽ cho Đại đức ăn." Tỳ-kheo ấy cuối cùng không cho Tỳ-kheo kia thức ăn, nói: "Trưởng lão hãy đi đến chỗ khác nhanh lên! Tôi mà ngồi hay nói chuyện với thầy thì bị bất hạnh. Tôi ngồi một mình, nói chuyện một mình lại an lạc." Chỉ với mục đích ấy chứ không gì khác, là cố tình đuổi đi, Ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Thôn: 283 có bốn loại như đã nói ở trên. Thực: Thời thực, (ăn đúng lúc)

Tỳ-kheo kia nói với Tỳ-kheo này rằng, - Vào tụ lạc, tôi sẽ cho thầy thức ăn. Cuối cùng Tỳ-kheo kia không cho thức ăn cho Tỳ-kheo nầy, lại nói, - Trưởng lão hãy đi đến chỗ khác nhanh lên! Tôi mà ngồi hay nói chuyện với thầy thì bị bất hạnh. Tôi ngồi một mình, nói chuyện một mình lại an lạc. Tỳ-kheo kia phương tiện đuổi đi đến chỗ không thấy nghe, phạm Ba-dật-đề; đến chỗ không thấy mà nghe, phạm Đột-kiết-la; đến chỗ không nghe mà thấy, phạm Đột-kiết-la. Phương tiện đuổi đi, tự bỏ chỗ thấy nghe, phạm Ba-dật-đề; bỏ chỗ thấy đến chỗ nghe; bỏ chỗ nghe đến chỗ thấy, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Trao cho thức ăn rồi bảo đi; hoặc bệnh, hoặc không có oai nghi, người thấy không vui nên nói, "Thầy đi! Tôi sẽ đưa thức ăn đến trong Tăng-già-lam." Hoặc vị kia phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc trong chúng cử tội, hay bị tẩn, hoặc đáng bị tẫn, hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, phương tiện bảo đi, không vì thù hận mà khiến đi, thảy đều không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

Nguồn: Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh — bản Việt dịch do HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì. Dữ liệu từ daitangkinh.org. Bản quyền bản dịch thuộc về các dịch giả.