SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

Không được nói pháp cho người ở chỗ kinh hành cao, còn mình ở chỗ kinh hành thấp, trừ người bệnh, thức-xoa-ca-la-ni.

(như trên)

Điều 92 581

Không được nói pháp cho người ở giữa đường, còn mình ở bên đường, trừ người bệnh, thức-xoa-ca-la-ni.

(như trên)

Điều 93

Một thời, Đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo nắm tay nhau đi ngoài đường, hoặc ngăn chận những nam nữ khác. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, bên ngoài tự xưng là tôi biết chánh pháp, mà đi ngoài lộ nắm tay nhau như nhà vua, Đại thần của vua, hào quý trưởng giả. Như vậy có gì là Chánh pháp?

Các Tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu Tỳ-kheo rồi, đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên Đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo… cho đến câu - Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Không nên nắm tay nhau khi đi đường, thức-xoa-ca-la-ni.

Tỳ-kheo cố ý làm, phạm Đột-kiết-la cần phải sám. Do bởi cố ý làm nên phạm phi oai nghi Đột-kiết-la. Nếu không cố ý làm, phạm Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Tỳ-kheo-ni cho đến Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Sự không phạm: Hoặc mắc chứng bệnh thế nào đó, hoặc có vị Tỳ-kheo mắt bị mờ, cần dìu để đi thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

Điều 94 582

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, có một Tỳ-kheo nhập hạ an cư ở trên một cây đại thọ. Từ trên cây đại thọ đại tiểu tiện xuống, khiến vị thọ thần nổi giận, muốn đoạn mạng căn vị Tỳ-kheo kia.

Các Tỳ-kheo nghe, hiềm trách rồi đến bạch Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách vị Tỳ-kheo này:

- Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao lại từ trên cây đại tiểu tiện xuống?

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay về sau, không được an cư trên cây. Không được đại tiểu tiện xung quanh cây. Nếu chỗ đã có sẵn thì đại tiểu tiện không phạm.

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới

này đầu tiên. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Không được leo lên cây cao quá đầu người, thức-xoa-ca-la-ni.

Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy. Bấy giờ có các Tỳ-kheo từ nước Câu-tát-la du hành, trên đường đi gặp phải ác thú khủng bố, leo cao lên cây ngang người với ý nghĩ: Đức Thế Tôn chế giới không được leo cây cao quá đầu người. Do đó không dám leo lên, nên họ bị ác thú hại. Các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch Phật, Phật dạy:

- Từ nay về sau cho phép các Tỳ-kheo vì mạng nạn, phạm hạnh nạn, được phép leo lên cây cao quá đầu người.

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

Không được leo lên cây cao quá đầu người, trừ khi có nhân duyên, Thức-xoa-ca-la-ni*.

Tỳ-kheo cố ý leo lên cây cao quá đầu người, phạm Đột-kiết-la cần phải sám. Do bởi cố tâm làm nên phạm phi oai nghi Đột-kiết-la. Nếu không cố ý làm, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cho đến Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Hoặc có chứng bệnh như thế nào đó, hay vì mạng nạn, phạm hạnh nạn, leo lên cây cao quá đầu người thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

Điều 95

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà bỏ bình bát vào trong đãy, xỏ vào đầu gậy vác trên vai mà đi. Các Cư sĩ thấy, tưởng là người của nhà quan, đứng tránh bên đường, tìm chỗ vắng núp để xem. Thì ra, khi đến mới biết đó là Bạt-nan-đà. Các cư sĩ cơ hiềm: Sa-môn Thích tử này không biết hổ thẹn, tại sao bỏ bình bát vào đãy, xỏ vào gậy, vác trên vai mà đi giống như người của nhà quan khiến chúng ta phải tránh bên lề đường?

Các Tỳ-kheo nghe, quở trách rồi đến bạch lên Đức Thế Tôn, Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách Bạt- nan-đà:

- Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao ông bỏ bình bát vào trong đãy, xỏ vào đầu gậy, vác trên vai đi, khiến cho các cư sĩ phải tránh bên lề đường?

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Không được bỏ bình bát vào đãy, xỏ vào đầu gậy quẩy trên vai mà đi, Thức-xoa-ca-la-ni*.

Nếu Tỳ-kheo cố ý làm phạm Đột-kiết-la cần phải sám. Do bởi cố ý làm nên phạm phi oai nghi Đột-kiết-la. Nếu không cố ý làm, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cho đến Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Hoặc mắc phải chứng bệnh như thế nào đó, hoặc bị cường lực bắt ép hoặc bị trói, hay vì mạng nạn, phạm hạnh nạn thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

Điều 96 583

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có vị trong nhóm sáu Tỳ-kheo vì người cầm gậy, không cung kính mà nói pháp.

Các Tỳ-kheo biết, quở trách như trên rồi, đến bạch Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn cũng quở trách… như trên, cho đến câu - Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Không được nói pháp cho người cầm gậy, Thức-xoa-ca-la-ni*. Có vị nghi, không dám vì người bệnh cầm gậy nói pháp, Đức Phật dạy:

Vì người bệnh thì không phạm. Từ nay về sau ta vì các Tỳ-kheo kiết giới:

Không được nói pháp cho người cầm gậy, không cung kính, trừ người bệnh, Thức-xoa-ca-la-ni*.

Tỳ-kheo nào cố ý vì người cầm gậy mà nói pháp, phạm Đột-kiết-la cần phải sám. Do bởi cố ý làm nên phạm phi oai nghi Đột-kiết-la. Nếu không cố ý làm, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cho đến Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: Hoặc bị chứng bệnh thế nào đó, hay vì nhà vua,

Đại thần của vua nói thì không phạm.

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

Điều 97 584

Không được nói pháp cho người cầm kiếm, trừ người bệnh, Thức- xoa-ca-la-ni*.

(như trên)

Điều 98 585

Không được nói pháp cho người cầm mâu, 586 trừ người bệnh, Thức-xoa-ca-la-ni*.

(như trên)

Điều 99 587

Không được nói pháp cho người cầm dao, trừ người bệnh, Thức- xoa-ca-la-ni*.

(như trên)

Điều 100 588

Không được nói pháp cho người cầm dù, trừ người bệnh, Thức- xoa-ca-la-ni*.

(như trên)

Phần 1: GIỚI PHÁP CỦA TỲ KHEO

Chương VIII: NÓI VỀ 7 PHÁP DIỆT TRÁNH 589

Bảy pháp hối quá như vậy nửa tháng, nửa tháng tụng một lần, chép ra từ trong giới kinh. Nếu có việc tranh cãi khởi lên, liền phải trừ diệt.

Điều 1

Nên sử dụng pháp hiện tiền tỳ-ni thì sử dụng pháp hiện tiền tỳ-ni.

Điều 2

Nên sử dụng pháp ức niệm tỳ-ni thì sử dụng pháp ức niệm tì-ni.

Điều 3

Nên sử dụng pháp bất si tỳ-ni thì sử dụng pháp bất si tỳ-ni.

Điều 4

Nên sử dụng pháp tự ngôn trị thì sử dụng pháp tư ngôn trị.

Điều 5

Nên sử dụng pháp mích tội tướng thì sử dụng pháp đa mích tội tướng.

Điều 6

Nên sử dụng pháp đa nhân mích tội thì sử dụng pháp đa nhân mích tội.

Điều 7

Nên sử dụng pháp như thảo phú địa thì sử dụng pháp như thảo phú địa. 590

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 73

LUẬT TỨ PHẦN

SỐ 1428

(PHẦN 2)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

1 . Cf. Ngũ phần 6 (T22nl42l, tr.37bl4); Tăng kỳ l2 (T22nl425, tr.324c07); Thập tụng 7 (T23nl435, tr.63bl6); Căn bản 25 (T23nl442, tr.760bl6). Pali, Pācittiya l. Mūsavāda Vin.iv. 2..

2 . Nt.

3 . Tượng Lực 象力. Ngũ phần 6 (T22nl42l, tr.37bl5), Tỳ-kheo pháp sư Sa-lan 法師比丘名 沙蘭. Tăng kỳ l2 (T22nl425, tr.324c08): Trưởng lão Thi-lị-da-bà 長老尸利耶婆; Thập tụng 7 (T23nl435, tr.63b22): Tỳ-kheo họ Thích Ha-đa 訶哆釋子比丘; Căn bản 25 (T23nl442, tr.760bl7): Duyên khởi từ Tôn giả La-hầu-la 具壽羅怙羅(Cụ thọ La-hỗ-la), nhưng chưa chế giới; cho đến duyên khởi bởi Tỳ-kheo Pháp Thủ 法手苾芻 mới chế giới. Pali: Hatthako Sakya-putto.

4 . Ba-dật-đề. Thập tụng 7 (T23nl435, tr.63cl9): Ba-dạ-đề 波夜提 tội danh; có nghĩa là thiêu đốt, ngăn bít. Nếu không sám hối, có thể chướng ngại đạo. Pali: Pācittiya.

5 . Thấy, nghe, xúc, giác, hay biết, Hán: Kiến, văn, xúc, tri 見聞觸知. Bốn chức năng nhận thức, cũng thường nói là kiến, văn, giác, tri. Tăng-kỳ: Kiến văn tri thức 見聞知識. Pali: Didha, suta, muta, viñña.

6 . Cf. Pali, Vin.iv. 2, nói dối với bảy hình thức về một trong bốn chức năng nhận thức: Trước khi nói dối, trong khi nói dối, sau khi nói dối đều biết rõ mình sẽ, đang và đã nói dối; (cố ý) diễn tả sai lạc quan điểm, sự tán thành, sở thích và ý hướng; (…) vinidhaya didhī, vinidhāya khantī, vinidhāya ruci, vinidhāya bhāva.

7 . Chủng loại mạ 種類罵. Xem giải thích nơi phần giới tướng.

8 . Đắc-sát-thi-la 得尸羅國. Pāli: Takkasilā, thủ phủ của Gandhâra, nổi tiếng về giáo dục. Được đề cập rất nhiều trong các chuyện tiền thân.

9 . Pali, con bò tên là Nandivisāla.

10 . Pali, sedāhi, nhà phú hộ, hay đại thương gia.

11 . Pali, sahassena abbhuta karoti, đánh cuộc một nghìn. Không nói - một nghìn" cái gì. Bản dịch Anh phỏng định: Kahāpaha (tiền vàng). Ngũ phần 6 (T22nl42l, tr.37c2l), 50 tiền vàng. Căn bản l5 (T23nl442, tr.765a22), 500 tiền vàng.

12 . Hán: Nhất giác 一角, tên gọi diễu cợt con bò. Pali: Kùla, không sừng; bò cụt sừng.

13 . Hán: Chủng loại huỷ tỷ ngữ 種類毀呰語. Tăng kỳ l2 (T22nl425, tr.325b28): Chủng loại hình tướng ngữ 種類形相語; có 7 cách: Chủng tánh, nghề nghiệp, tướng mạo, bệnh tật, tội, bệnh, kết sử (ô nhiễm). Pali (Vin.iv. 4): omasavàda. Có l0 cách mắng nhiếc: Bằng gia đình (jàtiyà), tên tuổi (nàmena)), tộc họ (gottena), nghề nghiệp (kammena), công xảo (sippena), chứng (bệnh) tật (bàdhena), dấu hiệu (ligena), phiền não (thói xấu) (kilesena), tội lỗi (àpat- tiyà), và sự hèn hạ (hìnena).

14 . Trúc sư chủng 竹師種: Thợ làm đồ tre. Pali: Veajāti.

15 . Xa sư chủng 車師種. Pali: rathakārajāti.

16 . Câu-tấu 拘湊, Câu-thi 拘尸, Bà-tô-trú 婆蘇晝, Ca-diếp 迦葉, A-đề-lị-dạ 阿提梨夜, Bà-la-đọa 婆羅墮. Pali, giòng họ có thấp và cao. Giòng họ thấp: Kosiya, Bhāradvāja; giòng họ cao: Gotama, Moggallāna, Kaccāyana, Vāsidha.

17 . Hán: Bá ki ??. Pali: Narakāra, nghề đan/dệt cói.

18 . Manh hạt 簸箕, chỉ chung các khuyết tật và các chứng bịnh.

19 . Thiện Nha 善牙. Thập tụng 9 (T23nl435, tr.66a27): Hảo Mao # A #-.

20 . Thiện Bác 善博. Ngũ phần 6 (T22nl42l, tr.38b05): Thiện Trảo 善抓. Thập tụng 9 (T23nl435, tr.66a27): Hảo Nha 好牙.

21 . Tăng kỳ l2 (T22nl425, tr.326bl9): Truyện kể trong - Tam thú bản sanh kinh; không nêu chi tiết.

22 . Ngũ phần, nt.: Nói hai lưỡi khiến Tỳ-kheo loạn đấu. Pali: Bhikkhupesuđđa, lời nói ly gián Tỳ-kheo.

23 . Pali, có hai hình thái ly gián ngữ (dvìhàkàrehi pesunna hoti): Nói với mục đích gây cảm tình, nói với mục đích gây chia rẻ.

24 . Tức là, thuật lại lời của người này cho người kia. Pali, có l0 loại nói ly gián, như l0 loại nói ác khẩu mạ lỵ:Từ chuyện bêu xấu dòng họ, cho đến mắng chưởi.

25 . Ngũ phần 8 (T22nl42l, tr.59b09), Ba-dật-đề 56; Tăng-kỳ l9 (T22nl425, tr.38lc28), Ba- dật-đề 69; Thập tụng (T23nl435, tr.ll2c22), Ba-dật-đề 65; Căn bản 40 (T23nl442, tr.849b25), Ba-dật-đề 65. Pali, Vin.iv. l7, Pàcittiya 6.

26 . Nguyên Hán: Xá nội 舍內; chính xác, nên hiểu là buồng trong. Pali: Mađcaka abbhantara, giường ở buồng trong. Xem cht. 32 dưới.

27 . Hán: Nhị câu giải thoát 二俱解脫. Tức với tâm giải thoát và huệ giải thoát. A-la-hán chứng đắc diệt tận định, gọi là có câu (phần) giải thoát. Xem Câu-xá (T22nl558, tr.l3lb26). Pali: ubhatobhàga-vimutta, cf. D.ii. 7l; M.i. 477; S.i. l9l.

28 . Hán: Dục bất tịnh độ hữu lậu phược 欲不淨度有漏縛. Cf. Pali, Mahāvagga, Vin. i. l6: Bhagavā… anupubbi katha kathesi seyyathida dānakatha sīlakatha sagga-katha, kāmāna ādīna- va okāra sakilesa nekkhamme ānisasa, - … rồi Thế Tôn tuần tự thuyết pháp, nói về bố thí, về trì giới, về sinh thiên, về sự nguy hiểm, sự thấp hèn, sự ô nhiễm của các dục, và sự ích lợi do thoát ly dục.

29 . Cf. A.i.80, dvemāni … sukhāni… kāmasukhanca nekkhammasukhañca, có hai sự khoái lạc: Khoái lạc do dục vọng, và khoái lạc do thoát ly.

30 . Nguyên Hán: Đồng thất ??, chung nhà. Chính xác, chung buồng. Pali: Sahaseyya. Xem cht. 32 dưới.

31 . Hán: Hữu tri 有知. Cf. định nghĩa của Pali, Vin. iv. 20: (…) manussitthī na yakkhī na oetī na tiracchānagatā… nữ thuộc loài người, không phải yakkha, không phải quỉ, không phải súc sanh.

32 . Hán: Thất 室. Pali: Seyya, buồng ngủ; định nghĩa: Hoặc được che lợp kín; hoặc được bao che kín; hoặc che lợp một phần; hoặc bao quanh một phần. Các bản Hán đều dịch là thất.

33 . Ngũ phần 6, (T22nl42l, tr.40a07), Ba-dật-đề 7; Tăng kỳ l7, (T22nl425, tr.365b03), Ba-dật-đề 42; Thập tụng l5, (T23nl435, tr.l05b09), Ba-dật-đề 54; Căn bản 39, (T23nl442, tr.838c07), Ba-dật-đề 54. Pali: Pâc. 5. Sahaseyya, Vin. iv.l5.

34 . Khoáng Dã 曠野城. Ngũ phần nt., A-trà-tì ấp 阿荼脾邑.Tăng kỳ nt., Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍. Thập tụng nt., A-la-tì quốc 阿羅毘國. Căn bản nt., Phật tại Thất-la-phiệt 室羅伐 城 (Xá-vệ). Pali, nt., āvaviya viharati aggāave cetiye, trú tại āvavi, trong ngôi miếu lớn của āvavi.

35 . Pali, navakā bhikkhū … upāsakehi saddhi…, các tân Tỳ-kheo… cùng với các cư sĩ.

36 . Câu-thiệm-tỳ 拘毘國. Ngũ phần nt., tại nước Câu-xá-di, vườn Cù-sư-la 拘舍彌國瞿羅 園. Tăng kỳ nt., nhân duyên tại Ca-duy-la-vệ. Thập tụng nt., Phật tại Xá-vệ. Căn bản nt., Phật tại Kiều-thiểm-tì, trong vườn Diệu âm 憍閃毘妙音園. Pali: Kosambī.

37 . La-vân: La-hầu-la (Râhula).

38 . Y nói, Sa-di đã xuất gia, không còn nhận cha mẹ ngoài đời, mà là con của Phật. Không chỉ riêng La-hầu-la là con Phật. Xem cht. dưới.

39 . Ngũ phần nt. (T22nl42l, tr.40bl7): Sao bầy cáo lại đuổi sư tử? Thập tụng nt. (T23nl435, tr.l05cll): Sa-di này không cha mẹ. Nếu các ngươi không thương tưởng che chở, làm sao sống nổi? Căn bản nt. (T23nl442, tr.839c02): Các cầu tịch (tức Sa-di) không có cha mẹ. Duy chỉ các ngươi, những người đồng phạm hạnh, phải thương yêu che chở.

40 . Tăng kỳ nt. (T22nl425, tr.365cll): được phép ngủ chung buồng ba đêm; bốn đêm thì nên biệt trú.

41 . Ngũ phần, Thập tụng, Căn bản, - quá hai đêm, Ba-dật-đề. Tăng kỳ: quá ba đêm, Ba-dật-đề. Pali: uttaridirattatiratta, - quá hai hoặc ba đêm"; được hiểu là - từ hai đến ba đêm. Giải thích ý nghĩa để chấp hành, Pali, Vin.iv. l7, nói: Nếu đã trải qua hai đêm, thì đến đêm thứ ba nên ra đi trước khi có dấu hiệu bình minh.

42 . Đồng thất túc 同室宿. Xem cht.30. Ba-dật-đề 4 trên. Pali:Sahaseyya kappeyya.

43 . Các bộ, Ba-dật-đề 6. Pali, Pâc. 4 Padasodhammasikhā.

44 . Thập tụng 6, "Đem cú pháp dạy người chưa thọ cụ túc…"

45 . Ngũ phần 6, cú pháp: Cú, vị và tự, tức mệnh đề, cụm từ, và âm tiết (vì tiếng Phạn đa âm tiết). Thập tụng 6, cú pháp: Túc cú (mệnh đề trọn), bất túc cú (mệnh đề không trọn); túc tự (từ ngữ trọn, đa âm tiết), bất túc tự (từ ngữ không trọn), túc vị (âm tiết trọn), bất túc vị (âm tiết không trọn).

46 . Ngũ phần 6, Ba-dật-đề 9; Tăng kỳ l4, Ba-dật-đề 8; Thập tụng l0, Ba-dật-đề 8. Căn bản 27, Ba-dật-đề 7. Pali, Pâc. 9 Dullhullàrocana.

47 . Xem Ch.ii, Tăng-già-bà-thi-sa x.

48 . Hán: uý thận 畏慎.

49 . Tăng kỳ l3, Thập tụng l0, Ba-dật-đề 7; Ngũ phần 6, Căn bản 27, Ba-dật-đề 8. Pali, Pâc.8 Bhūta-rocanasikhā. Tham chiếu Ch.i Ba-la-di iv.

50 . Hán: Nhân pháp, trong quá nhân pháp ??? (thượng nhân pháp) Pl. uttarimanussa-dham- ma). Xem giải thích, Ch.i Ba-la-di 4.

51 . Giới 人界, ấm 人陰, nhập 人入, hay giới (Pl. dhàtu), uẩn (khandha), xứ (àyatana): Các tổ hợp cấu thành nhân cách.

52 . Nguyên Hán: Quá nhân pháp 過人法.

53 . Ngũ phần 6, Ba-dật-đề 4; Tăng kỳ l3, Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 5; Pali, Pâc. 7 Dham- madesanasikhā.

54 . Pali, Pâc. l0 Pathavìkhanana. Ngũ phần 8, Ba-dật-đề 59; Tăng kỳ l9, Ba-dật-đề 73; Thập tụng l6, Căn bản 4l, Ba-dật-đề 73.

55 . Ngũ phần, nt.: Phật từ Câu-tát-la đến ấp A-trà-tỳ. Các Tỳ-kheo sửa chữa nhà cửa để đón Phật. Tăng kỳ, nt: Doanh sự Tỳ-kheo.

56 . Ngũ phần 8 (T22nl425, tr.60c22): sai người đào, hoặc bảo, đào chỗ này. Tăng kỳ l9 (T22nl425, tr.384c): Sai người đào, hoặc chỉ điểm chỗ đào. Thập tụng: Chỉ dạy người khác đào, bảo, "Ngươi hãy đào chỗ này."

57 . Tăng kỳ nt., hai loại đất: Sanh 生, chỉ đất tự nhiên; tác 作: Đất nền để canh tác. Thập tụng nt., hai loại đất: Sinh địa 生地, đất sinh sản vào tháng 8 ở những nước có mưa nhiều; ở nước mưa ít, tháng 4 đất sinh sản. Bất sinh địa 不生地, ngoài sinh địa ra. Pali, Vin. iv. 33: jàtà ca pathavì ajātā ca pathavī.

58 . Ngũ phần nt.: Hãy biết cái này, hãy xem cái này. Tôi cần cái này. Cho tôi cái này. Cf. Pali: ima jāna, ima dehi, ima āhara, iminā attha, ima kappa karohi, - Hãy nhận rõ cái này; hãy cho đi cái này; hãy mang đi cái này; tôi cần cái này; hãy làm cho cái này hợp thức.

59 . Bản Hán, hết quyển ll.

60 . Pali, Pâc. ll. bhùtagàma.

61 . Nguyên Hán: Quỷ thần thôn 鬼神村; do dịch nghĩa đen. Pali, bhùtagàma, chủng loại (hạt giống) có mầm sống; Vin.A., (iv.76l) giải thích: jàyanti vanmhanti jàtà vanmhità càti attho, chúng sinh sản, tăng trưởng, và những cái đã sinh sản, đã tăng trưởng. Ngũ phần 6, sát sinh thảo mộc 殺生草木. Tăng kỳ l4: Hoại chủng tử phá quỷ thôn 壞種子破鬼村. Thập tụng: Chước bạt quỷ thôn chủng tử 斫拔鬼村種子. Căn bản 27: Hoại chủng tử hữu tình thôn 壞種子有情村. Pali: Bhùtagàmapàtavyatàya.

62 . Hán, năm loại giống: Căn chủng, chi chủng, tiết chủng, phú la chủng, chủng tử chủng. 根種 枝種節生種覆羅種子種. Ngũ phần nt, bốn loại: Từ rễ, từ cọng, lóng, quả 根種子莖種子節種 子實種子. Tăng kỳ nt, năm loại: Từ rễ, từ cọng, ruột, lóng, quả 根種莖種心種節種子種. Thập tụng l2, năm loại: Từ rễ, từ cọng, lóng, tự rụng, từ quả 根種子莖種子節種子自落種子實種子.

63 . Ha-lê-đà 呵梨陀 (Pali: Haliddi: Củ nghệ), ưu-thi-la 憂尸羅 (Pali: us?ra: Hương căn), ha-tha-trí-tra 貿(呵?)他致 (Skt. ativi?, Pali: ativis?, mạch đông?), lư-kiện-đà-lâu 盧揵陀樓 (?).

64 . liễu 柳, xá-ma-la 舍摩?羅?, bà-la-hê-tha 婆羅?醯他(?). Thập tụng nt, giống từ cọng: Thạch lựu 石榴, bồ-đào 葡’“ (nho), dương liễu 楊柳, sa-沙勒. Pali: assattho nỉgrodho pilako udumbaro kacchako kapithano.

65 . Tô-man-na 蘇蔓那 (Skt. sumanas; Pali: Sumanā, tố hương, nhục quan hoa, tương tợ hoa mồng gà), tô-la-bà 蘇羅婆 (Phiên phạn ngữ, T54n2l30, tr.l049al6: Dịch là hảo đắc 好得, Skt. sulabha?), bồ-hê-na 醯那 (?), la-lặc-liệu 羅勒蓼 (?).

66 . Phú la 覆羅. Pali: Phaubīja: ucchu, veu, nāno, mía, tre và lau.

67 . Cam giá 甘蔗 (mía), trúc vĩ 竹葦 (tre và lau) ngẫu căn 藕根 (ngó sen).

68 . Thập tụng l2, Căn bản 28: Ba-dật-đề l3. Các bộ khác: Ba-dật-đề l2. Pali, Pāc. l2 aññavādaka.

69 . Xiển-đà Tỳ-kheo 闡陀比丘. Xem ch.ii, Tăng-già-bà-thi-sa xiii. Ngũ phần: Nhóm sáu Tỳ-kheo phạm tội.

70 . (T22nl428, tr.642bl0): Đương danh tác dư ngữ 當名作餘語. Thập tụng l2 (T23nl435, tr.76bl4), ức thức pháp 憶識法. Căn bản 28 (T23nl442, tr.778b7), tác yết-ma ha trách 羯磨呵 責. Pali (Vin.iv. 35): ađđavâdaka ropetu, khiển trách sự nói lãng.

71 . Thập tụng, Căn bản, Pali, đều nói yết-ma bạch nhị.

72 . Xúc não 觸惱. Pali, nt.: Vihesaka ropetu, khiển trách sự gây não loạn.

73 . Dư ngữ 餘語. Trong giới văn, dị ngữ 異語. Pali: aññavādaka,, sự nói lãng, nói quanh để chối tội.

74 . Hán: Xúc não 觸惱. Pali: Vihesako, sự gây rối.

75 . Pali. Pâc. l3 ujjhāpanaka. Thập tụng, Căn bản: Ba-dật-đề l2.

76 . Xem Ch.ii, Tăng-già-bà-thi-sa viii & ix.

77 . Xem cht. 83, Ch.ii, Tăng-già-bà-thi-sa viii. Tăng kỳ l4: Ưu-ba-nan-đà. Căn bản 28: Hai Tỳ-kheo Hữu và Địa cùng bàn chuyện với Ô-ba-nan-đà.

78 . Căn bản, nt. đối diện nói xấu.

79 . Căn bản nt., Phật khiến Tăng tác yết-ma ha trách cho Từ, Địa, sau đó mới chế giới.

80 . Hán: Cơ hiềm 譏嫌. Ở đây, nói xấu sau lưng. Ngũ phần, vu thuyết 誣說; nói xấu. Tăng kỳ, hiềm trách 嫌責. Thập tụng, sân cơ 瞋譏, giận hờn mà chỉ trích. Căn bản, hiềm hủy 嫌毀. Pali: ujjhāpanaka, sự bêu xấu hay nói xấu; giải thích (Vin.iv. 38): Muốn làm cho người đó xấu hỗ, mất danh dự; gây khó khăn cho người đó.

81 . Căn bản nt., đối diện nhưng không gọi thẳng tên mà giả thác sự kiện khác.

82 . Thập tụng: Sân cơ sai hội nhân 瞋譏差會人, giận hờn mà nói xấu người được Tăng sai, hay chức sự Tăng. Nếu không phải là chức sự Tăng sai, phạm Đột-kiết-la.

83 . Các bộ khác, như Tứ phần.

84 . Thằng sàng, mộc sàng, ngọa cụ, tọa nhục 繩床木床臥具坐褥. Tăng kỳ: Ngọa sàng tọa sàng, nhục, chẩm 臥床坐床褥枕: Giường nằm, giường ngồi, đệm, gối.

85 . Thằng sàng 繩床. Chỉ các loại giường nằm. Tăng kỳ: Ngọa sàng 臥床. Thập tụng: Tế thằng sàng 細繩床. Pali: Mañca, giải rằng có bốn loại: Masāraka, trường kỷ; bundikābaddha, giường trải vạt; kuīrapādaka, giường chân cong (chân quỳ); āhaccapādaka, giường chân ráp (tháo gỡ được).

86 . Mộc sàng 木床. Tăng kỳ: Tọa sàng 坐床. Thập tụng: Thô thằng sàng 麤繩床.Pali: Pīha.

87 . Ma-ma-đế 摩摩帝; Tăng sử lược (T54n2l26, tr.244cl8): Chùa lập ba giềng mối… Tiếng Phạn nói, Ma-ma-đế 摩摩帝, Tất-thế-na 悉替那, Kiết-ma-đà-na 羯磨那陀; Hoa nói là Tự chủ 寺主, Thượng tọa 上座, Duyệt chúng 悅... Theo đó, Ma-ma-đế có thể phiên âm không chỉnh của (vihâra-) svâmin: Chủ Tinh-xá, hay tự chủ.

88 . Kinh doanh nhân 經營人, hay doanh sự Tỳ-kheo, tức vị tri sự của Tăng, Skt. karma-dāna.

89 . Các bộ như nhau.

90 . Tứ phần & Pali, giống nhau: Ba-dật-đề l7. Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: Ba-dật-đề l7.

91 . Thập tụng, nguyên nhân do Ca-lưu-đà-di.

92 . Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: Ba-dật-đề l6. Pali, như Tứ phần.

93 . Pali, Vin.iv. 43: Các Tỳ-kheo này dọn tinh xá lớn gần Kỳ hoàn để an cư.

94 . Tăng kỳ thêm chi tiết: …cho đến, bảo Tỳ-kheo: Ông hãy đi ra! Thập tụng cũng thêm: …Đi ra, si nhân! Không nên ở đây. Căn bản thêm: Trừ duyên cớ khác... Pali: Saghikā vihārā, (kéo) ra khỏi tinh xá của Tăng.

95 . Các bộ như nhau.

96 . Trùng các 重閣. Pali: upari-vehāsa-kuī, nghĩa không rõ, có lẽ chỉ tầng trên của gác cao, hay gác lững; Ngũ phần: Trùng các ốc 重閣屋; nhà có gác cao. Thập tụng ll (T23nl435, tr.79a22): Một người được chỗ trên gác; một người được chỗ dưới gác. Cf. Nam Truyền, Luật tạng 2: Một Tỳ-kheo ở trên lầu, một Tỳ-kheo ở dưới lầu.

97 . Thoát cước sàng 脫腳床. Pali: āhaccapādaka mađca, giường có chân tháo gỡ được. Ngũ phần 6 (T22nl42l, tr.44bl8): Tiêm cước sàng 尖腳床, giường chân nhọn.

98 . Ngũ phần thêm: Dụng lực toạ ngoạ 用力坐臥, dùng sức ngồi hay nằm. Căn bản: Phóng thân tọa ngọa 放身坐臥, buông người ngồi hay nằm.

99 . Hán: Xá 舍; trong giới văn nói là phòng 房.

100 . Trùng các 重閣. Pali: Vehāsakunā, giải thích: Majhimassa purisassa īsaghattā, (gác cao) mà một người cao trung bình không đụng đầu. Căn bản: Trùng phòng 重房, giải thích: tầng gác cao nguy hiểm, hủ mục.

101 . Độc tọa sàng 獨坐床. Có lẻ chỉ một loại ghế ngồi cho một người.

102 . Dục sàng 浴床. Ghế nhỏ, để ngồi mà tắm.

103 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 20. Pali, Pāc. 20 Sappānaka. Các bộ khác, như Tứ phần.

104 . Pali: Phật tại Ānavī (Khoáng dã).

105 . Xem Ch.ii. Tăng-già-bà-thi-sa xiii. Tăng kỳ, doanh sự Tỳ-kheo 營事比丘.

106 . Đại ốc 大屋. Ngũ phần: Đại phòng xá 大房舍.

107 . Ngũ phần thêm: hoặc uống, hoặc dùng vào các việc khác... Căn bản thêm, …hoặc hòa với phân bò.

108 . Lạc tương và thanh lạc tương 酪漿清酪漿.

109 . Pali, Pâc. l9: Mahallaka-vihāra. Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: Ba-dật-đề l9. Cf. Ch.ii, Tăng-già-bà-thi-sa vii.

110 . Ngũ phần: Có thí chủ cất cho. Tăng kỳ, Xiển-đà đi khuyến hoá để cất phòng.

111 . Ngũ phần: …từ đất bằng, đắp lên đến chỗ chừa cửa sổ, khiến cho hết sức bền chắc...

112 . Hán: Chỉ thọ phú 指授覆, chỉ dẫn người khác lợp. Pali: adhihâtabba, được lợp theo quy định.

113 . Tăng kỳ thêm - …nên làm (trụ) nơi chỗ đất ít cỏ... Pali: appaharite hitena, - dựng trên chỗ ít cỏ tươi. Căn bản: …ở hai bên khung cửa nên đặt ngạch ngang, và các cửa sổ, đồng thời đặt lỗ thoát nước; khi dựng tường, nếu là bùn sình, đắp hai, ba lớp, ngang đến chỗ ngạch ngang thì thôi..

114 . Đại xá 大舍. Trong giới văn: Đại phòng xá. Tăng kỳ, Thập tụng: Đại phòng 大房. Căn bản: Đại trú xứ 大住處. Pali: Mahallaka…vihāra, tinh xá cỡ lớn.

115 . Các bộ giống nhau.

116 . Vương Viên 王園. Pali: Rājakārāma, khu vườn gần Jetavana do vua Pasenadi lập, phía đông nam Xá-vệ. Pali không nói chi tiết này.

117 . Pali: Cūna-Panthaka (Châu-lợi Bàn-đà-già).

118 . Các đề tài được gọi là tạp luận hay súc sinh luận, Pali: Tiracchāna-kath?, cf. D.i. 7, l78, l79, liệt kê 28 loại. Cf. Hán, Tl, tr.896b.

119 . Pali: 8 đức tính

120 . Bát bất khả vi pháp 八不可違法; tức 8 kỉnh pháp.

121 . Tự ngôn và mích tội: 2 trong 2 diệt tránh.

122 . Bản Hán, hết quyển l2

123 . Tăng kỳ l5: … từ sau mặt trời lặn cho đến trước khi bình minh xuất hiện...

124 . Ngũ phần, Tăng kỳ: Ba-dật-đề 24; Thập tụng, Căn bản: Ba-dật-đề 23. Pali, Pāc. 24 Āmisa.

125 . Ngũ phần: vì lợi dưỡng. Thập tụng: vì tài lợi. Pali: āmisahetu, - vì lợi lộc vật chất

126 . Ngũ phần, Thập tụng: Ba-dật-đề 26; Tăng kỳ: Ba-dật-đề 28; Căn bản: Ba-dật-đề 24. Pali, Pāc. 25. Cīvaradāna.

127 . Xem Ch.iv. Ni-tát-kỳ iv, cht. 4l.

128 . Xem Ch.iv. Ni-tát-kỳ i. Ngũ phần, Thập tụng: Ba-dật-đề 27. Tăng kỳ: Ba-dật-đề 29. Căn bản: Ba-dật-đề 25. Pali, Pâc. 6 cīvarasibbana.

129 . Ngũ phần, Thập tụng: Ba-dật-đề 27. Tăng kỳ: Ba-dật-đề 29. Căn bản: Ba-dật-đề 25. Pali, Pāc. 6 cīvarasibbana.

130 . Tăng kỳ: Tỳ-kheo-ni Thiện Sinh 善生比丘尼, vợ cũ của Ưu-đà-di. Thập tụng: Quật-đa Tỳ-kheo-ni 掘多比丘尼, quen biết cũ với Ca-lưu-đà-di. Căn bản: Cấp-đa bí-xô-ni 笈多苾芻尼.

131 . Ngũ phần: Ưu-đà-di 優陀夷. Pali: Ud?yin, khéo may y.

132 . Y tài, bản Cao-li: 衣財; Tông-Nguyên-Minh: 衣裁.

133 . Hán: Bạch thời đáo 白時到. Được báo đã đến giờ đi thọ thực. Pali: yadā bhikkhuni-sagho ovāda āgacchati, khi nào chúng Tỳ-kheo-ni đi nghe giáo giới. Có lẽ, ovāda (giáo giới), bản Hán hiểu là sự công bố (giờ thọ thực )?

134 . Ma-ha Ba-xà-ba-đề 摩訶波闍波提; trên kia nói là Đại Ái Đạo 大愛道.

135 . Pali: Sibbeyya vā sibbāpeya vā, may và khiến (người khác) may.

136 . Ngũ phần, Tăng kỳ: Ba-dật-đề 25; Thập tụng: Ba-dật-đề 28; Căn bản: Ba-dật-đề 29. Pali, Pâc. 30. rahonisajja.

137 . Nhất xứ 一處; không có trong giới văn. Pali: eko ekāya, một người với một người.

138 . Bình chướng xứ 屏障處, trong giới văn: Bình xứ 屏處.

139 . Chướng 障; từ được giải không có trong giới văn.

140 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 28; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 26; Thâp tụng, Ba-dật-đề 24; Căn bản, Ba-dật-đề 26. Pali, Pâc. 27 savidhāna.

141 . Ngũ phần 7 (T22nl42l, tr.48b24) các Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni ở Ma-kiệt-đà.

142 . Hán: Hữu nghi xứ 有疑處. Cụm từ không có trong giới văn. Giới văn nói: Nhược nghi 若 疑. Pali: Sāsakasammato.

143 . Tăng kỳ l5 (T22nl425, tr.348c7): Đường, tính từ l câu-lô-xá đến 3 do-diên (do tuần).

144 . Tăng kỳ nt, Thập tụng ll: Đoạn đường không có thôn xóm, đi hết l câu-lô-xá là l Ba-dật-đề.

145 . Thập tụng l2, Ba-dật-đề 25; Căn bản 23, Ba-dật-đề 27.

146 . Thập tụng l2: Các Tỳ-kheo-ni đồng bọn của Đề-bà-đạt-đa.

147 . Căn bản: Hoặc duyên ba 沿波, hoặc tố lưu 泝流. Giải thích: Duyên ba, đi xuôi dòng; tố lưu, đi ngược dòng.

148 . Các đoạn trên, không thấy định nghĩa liên hệ.

149 . Các bộ, Ba-dật-đề 30.

150 . Bạch thời đáo 白時到. Pali: Kāla āroceti.

151 . Đề-bà-đạt 提婆達, Tam-văn-đà-la-đạt 三聞陀羅達, Khiên-đà-la-đạt-bà 騫駄羅達婆, Cù- bà-ly 瞿婆離, Ca-lưu-la-đề-xá 迦留羅提舍. Xem Ch.ii. Tăng-già-bà-thi-sa x & cht.l23, Đề-bà-đạt-đa và đồng bọn.

152 . Giáo hoá 教化, trên kia nói là khuyến hoá 勸化.

153 . Lê-sư-đạt 梨師達.

154 . Tăng kỳ: Trừ cựu đàn-việt 除舊檀越.

155 . Trong giới văn, tán thán giáo hoá 讚歎教化; các bộ: Tán thán 讚歎 Pali: Bhikkhunī-paripācita, gây ảnh hưởng bởi Tỳ-kheo-ni.

156 . Dư thực pháp 餘食法; xem Ba-dật-đề 36.

157 . Nhất tọa thực, ăn chỉ một lần ngồi, tức ăn một bữa. Cf. Trung A-hàm 50 (Tl, tr.744bll); cf. Ba-dật-đề 37. Pali, ekāsana-bhojana, M.i.l24

158 . Nhất đoàn thực 一摶食, mỗi lần ăn một vắt cơm.

159 . Thường tọa tùy tọa 常坐隨坐.

160 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 67, Tăng kỳ, Ba-dật-đề 68; Thập tụng, Ba-dật-đề 70; Căn bản, Ba-dật-đề 70; Pali. Pāc. 67.

161 . Hán: Nãi chí thôn gian 乃至村間. Pali: antamaso āmantarampi.

162 . Xem Ba-dật-đề 27.

163 . ibid.

164 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 33; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 3l; Thập tụng, Ba-dật-đề 32; Căn bản, Ba-dật-đề 32. Pali Pâc. 3l āvasathapia.

165 . Tức không có tinh xá của Tăng.

166 . Thập tụng l2: Phước đức xá 福德舍 (nhà từ thiện), với phụ chú (T23nl435, tr.89c25): Chính xác, gọi là nhất túc xứ 一宿處 (chỗ ngủ trọ một đêm).. Pali: ?vasahapia, lữ xá có bố thí thức ăn.

167 . Ăn nhiều lần. Ngũ phần, Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 3l; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 32; Pali, Pâc. 3l paramparabhojana, ăn từ chỗ này đến chỗ khác.

168 . Sa-nậu 沙菟. Ngũ phần 7: Nhân duyên từ một người làm mướn nghèo khó. Thập tụng l2: Một tiểu nhi mồ côi làm thuê. Pali (Vin.iv. 75): aḍḍatarassa daliddassa kammakārassa.

169 . A-na-tần-đầu 阿那頻頭. Cf. Mahāvagga 6, Vin.i. 220: Andhakavindha, một thị trấn trong Vương quốc Magadha.

170 . Tất bạt 蓽, loại cỏ có bông trắng trổ vào mùa xuân, dùng làm thuốc. Không rõ Pali.

171 . Pali, nt., yāguñca madhugoakañca, cháo (sữa cháo) và kẹo mật (mật viên).

172 . Tức gừng, tiêu và cỏ tất bát.

173 . Không rõ loại bánh gì. Pali, nt. madhugoaka, mật hoàn.

174 . Thỉnh thực 請食.

175 . Hán: Thượng hữu lậu 上有漏. Cf. Pali: Kāmāna ādānava okāra sakilesa, sự tai hại, tháp hèn và ô nhiễm của các dục.

176 . Tăng thượng quả 增上果; chỉ quả Thánh. Đây chỉ quả Tu-đà-hoàn. Chính xác, nên hiểu: ở trong Chánh pháp mà đạt được sự vô uý.

177 . Trù chúc 稠粥; trên nói là nùng chúc 濃粥.

178 . Hán: Xiếu 麨, mạch yến mài nát vụn (Khang hy). Hoặc đọc là khứu 糗, lương khô Thiều Chữu).

179 . Năm loại thức ăn: Xem định nghĩa đoạn sau; xem cht.l82; cf. xem Ba-dật-đề 35.

180 . Triển chuyển thực 展轉食: ăn luân phiên. Ngũ phần, Thập tụng: Sác sác thực 數數食. Tăng kỳ: Xứ xứ thực 處處食; ăn nhiều chỗ. Pali: Paraparabhojana.

181 . Năm loại thức ăn, Hán: Phạn, khứu, can phạn, ngư, cập nhục 飯糗乾飯魚及肉. Pali: odana (cơm chín), kummāsa (bánh bột, hay cháo chua), sattu (bánh khô), maccha (cá), masa (thịt). Cf. Căn bản (T23nl442, tr.82lb24), 5 loại thực phẩm bồ-thiện-ni thực 蒲繕尼食: Cơm, đậu mạch, lương khô, thịt, bánh 飯麥豆飯糗肉餅.

182 . Hết quyển l3.

183 . Ngũ phần 7, Ba-dật-đề 32; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 40, lời chú (T22nl425, tr.362b24) nói: Bản Phạn lưu trong tinh xá Kỳ-hoàn bị mọt ăn mất điều 40 biệt chúng thực; Thập tụng, ba dật-đề 36; Căn bản, Ba-dật-đề 36. Pali, Pâc. 32 Gaabhojana.

184 . Xem Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa l0.

185 . Đề-bà-đạt 提婆達, Tam-văn-đà-la-đạt 三聞陀羅達, Khiên-đà-la-đạt-bà 騫駄羅達婆, Cù- bà-ly 瞿婆離, Ca-lưu-la-đề-xá 迦留羅提舍. Xem Ch.ii. Tăng-già-bà-thi-sa x & cht.l23, Đề-bà-đạt-đa và đồng bọn.

186 . Bốn Tỳ-kheo trở lên, khi chưa đủ yếu tố để thành Tăng (Pl. Sangha), thì gọi là biệt chúng (gana).

187 . Biệt chúng thực 別食. Xem giải thích đoạn sau. Ngũ phần 7 (T22nl42l, tr.50c24): Biệt thỉnh chúng thực 別請食.

188 . Ca-đề nguyệt 迦提月; Xem cht.l77, Ch.iv, Ni-tát-kỳ 29.

189 . Xem cht.l87 trên.

190 . Tăng chia làm nhiều chúng riêng. Mỗi chúng thọ thực tại mỗi nơi khác nhau.

191 . Bình-sa vương 瓶沙王 Xem cht. ll3, Ch.i Ba-la-di 2; cht. 98, Ch.ii Tăng-già-bà-thi-sa l0.

192 . Ca-la 迦羅. Ngũ phần 7 (T22nl42l, tr.50c27): em trai của vua tên là Ca-lưu 迦留. Thập tụng l3 (T23nl435, tr.94c25), Căn bản 36 (T23nl442, tr.824a0l): Cậu của vua. Pali, Vin.iv.747, một người thân tộc của vua Seniya Bimbis?ra xuất gia theo nhóm lõa hình tà mạng (Ājīvaka); không nói tên.

193 . Tức chúng Tỳ-kheo được tu sĩ đạo khác mời ăn

194 . Năm loại thức ăn, xem cht.l82, Ba-dật-đề 32 trên.

195 . Pali: Mahāsamayo, bản Anh hiểu là sự khan hiếm cực kỳ, do Pali samaya có nghĩa: Thời tiết, cơ hội. Trong Skt., samaya còn có nghĩa - tập hội.

196 . Pali: Samanabhattasamayo, được giải thích: bữa ăn của Sa-môn, nghĩa là bữa ăn được làm bởi Sa-môn. (Vi. iv. 475).

197 . Tăng kỳ, Ba-dật-đề 38; Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 33. Pali, Pāc. 34.

198 . Già-nhã-na 伽若那. Tăng kỳ: Hạt Nhãn 瞎眼. Thập tụng: Lai Nhãn 眼; vì mắt lé. Pali: Kānamātā.

199 . Pali: Ba lần cô chuẩn bị lương thực đi đường đều lần lượt bố thí hết cho ba Tỳ-kheo, nên trễ chuyện về nhà chồng. Các bộ khác cũng vậy.

200 . Hán: Bính, khứu 餅糗. Pali: Pūvehi vā manthehi, giải thích, pūva, bánh để làm quà; mantha, lương khô để đi đường.

201 . Tỳ-kheo này không mang về bát nào, nhắc Tỳ-kheo khác biết có thể mang về hai hoặc ba bát.

202 . Tỳ-kheo này đã mang về một bát, nhắc Tỳ-kheo kế tiếp biết chỉ được mang về tối đa hai bát.

203 . Tỳ-kheo này đã mang về hai bát, nhắc Tỳ-kheo kế tiếp biết chỉ được mang về một bát nữa thôi.

204 . Xem các cht. trên.

205 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 35; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 33; Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 34. Pali, Păc. 35.

206 . Nhất thực pháp 一食法 hay nhất tọa thực, ngày ăn một bữa. Pali: ek?sana/ ekabhatta. Bản Hán đọc là eka-asana: Một lần ăn, nhất thực. Các bản khác đọc eka-āsana, một chỗ ngồi, nhất tọa (thực). Cf. M.i. 437.

207 . Khư-xà-ni 佉闍尼. Pali: Khādanīya, thức ăn loại cứng (cần phải cắn). Xem giải thích đoạn giới tướng, và cht.l82.

208 . Chánh thực 正食. Pali: Bhojanīya, thức ăn loại mềm. Xem cht.l82, Ba-dật-đề 32.

209 . Sác sác thực 數數食.

210 . Túc thực pháp 足食法. Xem cht.l84 đoạn sau.

211 . Tăng kỳ: … ăn đã đủ, đã rời chỗ ngồi... Pali: Bhuttāvī pavārito, ăn đã xong, và đã no. Bản Hán hiểu pavārito là -được yêu cầu.

212 . Dư thực pháp 餘食法. Ngũ phần, và các bộ khác: Tàn thực pháp 殘食法.

213 . Cf. Ngũ phần 7 (T22nl42l, tr.52cl3), mỗi loại thưc ăn có 5 sự được nói là túc thực: Có thức ăn, đã trao cho, đã nhận và đã nhai và nuốt, ăn đã xong, đã rời khỏi chỗ ngồi, gọi là túc thực (ăn đã đủ). Pali, Vin. iv. 82, 5 yếu tố để thành túc thực: 1. được biết là đang ăn (asana paññāyati), 2.được biết là có thức ăn (bhojana paññāyati), 3. đứng gần trong tầm tay (hatthapāse hito), 4. mang đến cho (abhiharati), 5. được biết là đã từ chối, vì đã ăn no (panikkhepo paññāyati).

214 . Nghĩa là, không còn -đang đi nữa.

215 . Nội dung các đoạn lặp chỉ khác nhau về thức ăn.

216 . 2l6. Pali: Khādanīya, thức ăn loại cứng (cần phải cắn), được giải thích (Vin. iv. 83): Trừ 5 loại thức ăn chính (bhojanīya, loại mềm), trừ thực phẩm loại để qua đêm, 7 ngày, và suốt đời, còn lại đều là thức ăn loại cứng. Thập tụng (T23nl435, tr.9lbll), 5 loại khư-đà-ni 佉陀尼: rễ, cọng, lá, mài, quả 根莖葉磨果. Căn bản (T23nl442, tr.82lb22): rễ, cọng, lá, hoa, quả 根莖葉花果.

Ngũ phần 7 (T22nl42l, tr.52cl2): Phạn (cơm), can phạn (cơm khô), bính xiếu (bánh bột), ngư (cá), nhục (thịt) 飯乾飯餅糗魚肉.

217 . Ma tế mạt 磨細末. Đoạn sau, nói là tế mạt thực 細末食.

218 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 36; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 34; Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 35. Pali, Pāc, 36.

219 . Xem cht.2l2, Ba-dật-đề 35.

220 . Thỉnh 請. Các bản khác: Thuyết thỉnh. Giải thích từ - thọ thỉnh" trong giới văn, nhưng đoạn trên không có giải thích. Chính xác, đây giải ý nghĩa - túc thực" (Pali: Pavārita) mà bản Hán hiểu là - thọ thỉnh (được yêu cầu). Xem cht.2l2, Ba-dật-đề 35 trên.

221 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 38; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 36; Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 37. Pali, Pâc. 37.

222 . Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷. Cf. M.i. 437 (Bhadd?lisutta): Chuyện tôn giả Bhaddâli. Xem Trung A-hàm 5l, kinh l94 Bạt-đà-hòa-lợi, Tl, tr.746.

223 . Pali, Kāludāyi (Skt. Kālodāyin): Kāla + Udāyī, nghĩa là, Udāyī đen, vì nước da ông ngăm đen.

224 . Pali: Thức ăn loại cứng (khādānīya) và loại mềm (bhojanīya).

225 . Xem các đoạn trên, và cht. liên hệ.

226 . Loại thức ăn (xem là thuốc) được phép để dùng trong thời hạn bảy ngày.

227 . Thuốc (thức ăn) cất dùng không kể thời hạn.

228 . Hắc thạch mật 黑石蜜, loại đường cát chưa tinh luyện.

229 . Pali: Kikla, chất gây men.

230 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 39; Tăng kỳ, Ba-dật-đề 37; Thập tụng, Căn bản, Ba-dật-đề 38.

231 . Ca-la ??. Thập tụng l3, Tỳ-kheo Thượng Thắng 上勝. Căn bản 36, Cụ thọ Ca-la 具壽哥 羅. Pali: Belahasīsa, Hoà thượng của A-nan (Ānandassa upajjhāyo).

232 . Văn Hán đoạn này hơi tối. Cf. Căn bản 36 (T23nl442, tr.824c24): Nếu khất thực được thức ăn ướt, lấy bát mà nhận rồi ăn ngay. Nếu là thức ăn khô, lấy khăn gói lại mang về cất. Hôm nào trời mưa không đi khất thực được, lấy ra ăn. Cf. Pali, Vin. iv. 86: Belahasiha để dành cơm, phơi khô. Khi cần ăn, mang ra rưới nước vào rồi ăn.

233 . Tàn túc thực 殘宿食. Căn bản 36: Tăng xúc thực 曾觸食. Pali: Sannidhikāra khādānīya vā bhojanīya vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, ăn các thức ăn được tích trữ.

234 . Hán: Túc thực 宿食, trong giới văn: Tàn túc thực 殘宿食. Pali: Sannidhikarāna khādanīya vā bhojanīya vā, tích trữ các loại thức ăn cứng và mềm.

235 . Chánh thực và phi chánh thực 正食非正食; tức bồ-xà-ni (loại mềm) và khư-đà-ni (loại cứng). Xem giải thích các đoạn trên.

236 . Xem cht.2l8 trên.

237 . Hết quyển l4.

238 . Ngũ phần 7, Ba-dật-đề 39; Tăng kỳ l6, Ba-dật-đề 35; Thập tụng l3, Căn bản 36, Ba-dật-đề 38. Pali, Pāc.40 dantapona.

239 . Ngũ Phần 7 (T22nl42l, tr.53a20): Đại Ca-diếp lượm và ăn đồ ăn người ta bỏ đống rác; bị chê là ăn đồ dơ. Tăng kỳ l6 (T22nl425, tr.357a05): A-na-luật sống hoàn toàn bằng phấn tảo: Lượm giẻ rách làm y, nhặt cơm đống rác mà ăn; bị chỉ trích tranh ăn với chim chóc. Thập tụng l3 (T23nl435, tr.95c25): Tỳ-kheo Ma-ha Ca-la; Căn bản 36 (T23nl442, tr.825a27), cụ thọ Ca-la; nhân duyên tương tợ như các bộ, chỉ khác nhân vật. Pali, Vin. iv. 89: aññataro bhikkhu sabbapasukūliko susāne viharati, một Tỳ-kheo nọ, là vị trì phấn tảo toàn diện, sống trong khu mộ.

240 . Pali: adinna... āhāra, thức ăn không được người khác trao cho.

241 . Pali: adinna... āhāra, thức ăn không được người khác trao cho.

242 . Bất thọ 不受. Trong giải thích, nói là bất dữ 不與; xem cht.245 dưới. Thập tụng: Bất thọ 不受, không nhận từ người khác. Tăng kỳ: Bất dữ thủ 不與取. Pali: adinna, (vật) không được cho; giải thích: appaiggahitaka, (vật) chưa được nhận lấy, hay chưa được tiếp nhận.

243 . Ngũ phần thêm: trừ thức nếm (thường thực 嘗食.). Căn bản: bỏ vào miệng rồi nhai, nuốt. Pali: aññatra udakadantapolkā, bản Anh hiểu là - nước súc miệng.

244 . Bất dữ 不與. Trong giới văn nói bất thọ 不受. Pali: adinna. Xem cht.243 trên.

245 . Cf. Ngũ phần7 (T22nl42l, tr.53c20) có bốn cách nhận. Trao và bằng thân với thân; trao và nhận qua một vật; trao và nhận qua tay với tay; bảo cầm lấy mà nhận.

246 . Chỉ chánh thực hay bồ-xà-ni, xem cht.209 trên.

247 . Tô, du, sanh tô, mật, thạch mật.

248 . Vì không thể nhổ sạch hoàn toàn.

249 . Ngũ phần 8, Ba-dật-đề 4l; Tăng kỳ l6, 39. Thập tụng l3, Căn bản 36: 40. Pali, Păc. 39.

250 . Tạp thực 雜食. Giới văn nói là mỹ thực 美食. Xem giải thích sau.

251 . Trong bản: Mỹ thực. Trên, nói là tạp thực. Pali: Panītabhojāni, thức ăn mỹ vị.

252 . Trong bản: Đắc 得. Thập tụng: …có 有 trong nhà bạch y. Ngũ phần:… có trong các gia đình.

253 . Căn bản. - loại ẩm thực mà Thế Tôn nói là mỹ diệu. Pali: Pālitabhojanāni, liệt kê: Sappi, sữa chua hay đề hồ, navanīta. bơ trong hay sanh tô, tela, dầu mè, madhu, mật ong, phālita, đường mía hay đường cát, maccha, cá, masa, thịt, khīra, sữa, dadhi, sữa đặc.

254 . Trong bản: ẩm thực; các đoạn trên không có chữ ẩm 飲.

255 . Nhất tọa gian 一坐間; chính xác, hiểu là không thể ăn ngày một bữa mà no đủ. Định nghĩa của Pali: Người bịnh (gilāno), là người cần thức ăn mỹ diệu mới thấy khoẻ khoắn.

256 . Ngũ phần, Ba-dật-đề 40; Tăng kỳ: 52; Thập tụng, Căn bản, 44. Pali. Pāc.4l.

257 . Hán: Lõa hình ngoại đạo (xuất) gia nữ 裸形外道家女. Bản Hán có sự chép nhầm. Chính xác, ngoại đạo xuất gia nữ (Pali: Paribbājikā). Trong giới văn Pali, loã hình acelakassa (Skt. acelakāya) thuộc nam tánh. Không có nữ lõa hình ngoại đạo.

258 . Trong Luật Pali, chuyện kể nam loã hình ngoại đạo (acelaka).

259 . Trong bản Hán chép thiếu hai chữ lõa hình 形外 đã được nêu trong văn kết giới lần đầu. Pali: acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā, cho các loã hình (nam), hay xuất gia (ngoại đạo) nam hay xuất gia (ngoại đạo) nữ. Tăng kỳ: Vô y ngoại đạo và xuất gia nam, nữ. Căn bản: Vô y ngoại đạo, và các nam, nữ ngoại đạo khác.

260 . Chính xác, giải thích từ lõa hình trong giới văn. Có lẽ do người chép nhầm nên đảo ngược thành giải thích từ ngoại đạo.

261 . 26l. Ba-tư-ba-la-xà 波私波羅闍. phiên âm không chuẩn của từ Skt. parivrāja (nam), parivrājikā (nữ); hoặc Pali, paribbāja (paribbājikā): Người xuất gia, chỉ các du sỹ (nam, nữ) ngoại đạo. Giải thích từ ngoại đạo 外道 trong giới văn.

262 . Đây chỉ chánh thực hay bồ-xà-ni.

263 . Ngũ phần 9: Ba-dật-đề 82; Tăng kỳ 20, Thập tụng l7, Căn bản 43: 8l. Pali, Pāc. 46.

264 . Các đoạn sau nói thực tiền, trước bữa ăn.

265 . Cam quả 甘果. Ngũ phần: Thục thực 熟食, thức ăn chín (trái cây). Pali: Khādānīya, thức ăn loại cứng.

266 . Ngũ phần: Không báo cho Tỳ-kheo ở gần. Nếu không có Tỳ-kheo gần đó để báo, không phạm.

267 . Thực hậu 食後. Tăng kỳ: ăn xong rồi, vẫn còn sớm, gọi là thực hậu. Thập tụng: Trung tiền trung hậu 中前中後, trước và sau giữa trưa.

268 . Biên phòng 邊房. Thập tụng: Tăng phường 僧坊.

269 . Cf. Ngũ phần.

270 . Ngũ phần: Không có. Tăng kỳ, Ba-dật-đề 54; Thập tụng, Căn bản: 42. Pali, Pāc. 43.

271 . Duyên khởi theo Thập tụng và Căn bản: Người chồng đang có dục tâm với vợ nhưng bị Tỳ-kheo ngồi lì gây trở ngại. Chi tiết này giải thích từ hữu thực gia: Gia đình đang hưởng thọ dục lạc.

272 . Thực gia 食家; xem giải thích sau.

273 . Thực gia 食家. Thập tụng: Hữu thực gia 有食家; giải thích: Người nữ là thức ăn của người nam. Căn bản: Tri hữu thực gia 知有食家, biết trong nhà nam nữ đang có dục tâm với nhau. Pali: Sabhojana, giải thích: Nhà có nam và nữ; nam nữ đang có dục tâm với nhau (ubho avītarāgā).

274 . Vật báu: Các bộ khác không có yếu tố này. Có thể bản Hán hiểu sabhojana (có thức ăn) đồng nghĩa với sabhoga (có tư cụ hay tài bảo).

275 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 42; Tăng kỳ: 70; Thập tụng, Căn bản: 42.

276 . Xem cht.275. Tăng kỳ không có chi tiết này.

277 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 44; Tăng kỳ, không có. Căn bản, không có. Thập tụng: 29. Pali, Pāc.45.

278 . Thập tụng: Tỳ-kheo-ni Quật-đa 掘多比丘尼, quen thân cũ.

279 . Cf. điều 33 & 34 trên, và các cht. liên hệ.

280 . Bình xứ 屏處. Nhưng, giới văn: Lộ địa 露地. Pali: eko ekāya raho, hai người ở chỗ khuất vắng.

281 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 76; Tăng kỳ: 44; Thập tụng, Căn bản: 5l. Pali Pāc. 42.

282 . Ngũ phần: Tỳ-kheo Đạt-ma 達摩比丘.

283 . Thôn 村. Giới văn: Tụ lạc 聚落.

284 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 62; Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: 74. Pali, Pāc. 47.

285 . Thích-suý-sấu 釋翅搜. Pali: Sakkesu, giữa những người họ Thích.

286 . Pali: Họ tìm cách làm mất tiếng Mahānāma.

287 . Tứ nguyệt (thỉnh) nhân duyên thỉnh dữ dược 四月(請)因緣請與藥. trong này dư chữ thỉnh đầu.Từ nhân duyên 因緣 tức Pali paccaya, duyên; đây chỉ một trong bốn duyên hay bốn nhu yếu của Tỳ-kheo là thuốc. Ngũ phần: Tứ nguyệt tự tứ thỉnh 四月自恣請. Tăng kỳ: Tứ nguyệt biệt tự tứ thỉnh 四月別自恣請. Thập tụng: Tứ nguyệt tự tứ thỉnh 四月自恣請. Pali: Cātumāsapaccaya-pavāraā, được yêu cầu tuỳ ý đối với các nhu yếu trong bốn tháng.

288 . Căn bản, bốn ngoại trừ: Biệt thỉnh, cánh thỉnh, ân cần thỉnh, thường thỉnh. Thập tụng, trừ ba: Thường thỉnh, sác sác thỉnh, biệt thỉnh. Ngũ phần, trừ ba: Cánh thỉnh, tự tống thỉnh, trường thỉnh. Tăng kỳ, trừ hai: Cánh thỉnh và trường thỉnh. Pali, trừ hai: yêu cầu thêm nữa (punapavārana) và yêu cầu thường xuyên (niccapavārana).

289 . Từ được dùng trong văn kết giới lần đầu. Các lần sau, bản Hán lược bỏ. Pali: Paccaya, duyên; đây chỉ thuốc là một trong bốn duyên của Tỳ-kheo.

290 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 45; Tăng kỳ: 55; Thập tụng, Căn bản: 45. Pali, Pâc. 48.

291 . Ba-tư-nặc 波斯匿王. Pali: Pasenadi, vua nước Kosala.

292 . Lị-sư-đạt-đa và Phú-la-na 利師達多富羅那.

293 . Ngũ phần: Quán quân phát hành 觀軍發行, xem quân đội xuất trận.

294 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 46; Tăng kỳ: 56; Thập tụng, Căn bản: 46. Pali, Pāc. 49.

295 . Bản Hán, hết quyển l5.

296 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 47; Tăng kỳ: 57; Thập tụng, Căn bản: 47; Pali, Pāc. 50.

297 . Thập tụng: Xem dụng binh khí, tù và, cờ xí, hai bên giao chiến. Căn bản: Xem chỉnh trang quân đội, cờ xí, bố trận.

298 . Thập tụng l4 (T23nl435, tr.l02a04), bốn thế trận: Trận hình cánh cung, trận hình bán nguyệt, trận hình sáng, trận hình mũi nhọn. Căn bản 37 (T23nl442, tr.832cl3), bốn thế trận: Thế mũi nhọn, thế gọng xe, thế bán nguyệt, thế cánh đại bàng.

299 . Hán: Trương chân 張甄.

300 . Hán: Giảm tương (tướng?) trận 減相陣, không rõ nghĩa.

301 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 57; Tăng kỳ: 76; Thập tụng, Căn bản: 79. Pali, Pāc. 5l.

302 . Chi-đà 支陀國. Pali, Vin.iv. l08: Cetiyesu...bhaddavatikā. Ngũ phần 8 (T22nl42l, tr.59c26): Tại Câu-xá-di 拘舍彌. Thập tụng l7 (T23nl435, tr.l20b29): Phật tại nước Chi-đề, ấp Bạt-đà-la-bà-đề 支提國跋陀羅婆提邑.

303 . Sa-già-đà 者娑伽陀. Ngũ phần: Sa-kiệt-đà 沙竭陀. Căn bản: Thiện Lai 善來. Pali: Sāgata.

304 . Tức thị giả của Phật.

305 . Đệ nhất 第一房. Pali: agyāgāra, căn nhà thờ lửa; bản Hán đọc là aggāra.

306 . Câu-thiểm-di chủ 拘彌主. Có lẽ là quốc chủ, như kể ở đoạn sau.

307 . Hắc tửu 黑酒. Tăng kỳ: Thạch mật tửu 石蜜酒, rượu mía. Pali: Kāpotikā, loại rượu quý, có lẽ màu trắng hay xám tro như màu lông chim bồ-câu nên gọi như thế.

308 . Mộc tửu 木酒; rượu chế biến từ trái cây.

309 . Xá-lâu già 舍樓伽. Pali: Sālūka, rễ hay củ sen.

310 . Nhuy trấp 汁. Uy-nhuy, một loại dược thảo, hoa màu xanh (Khang hy).

311 . Chính xác, nước ngọt có vị rượu. Thập tụng, Tỳ-kheo uống rượu ngọt (điềm tửu 甜酒) và rượu chua (thố tửu 酢酒) đều phạm Ba-dật-đề.

312 . Căn bản: uống những thứ khi uống vào cho say, Ba-dật-đề; nhưng thứ không làm cho say, Đột-kiết-la.

313 . Ngũ phần 8: Ba-dật-đề 55; Tăng kỳ l9: 66; Thập tụng l6, Căn bản 40: 64. Pali, Pāc. 53.

314 . A-kỳ-la-bà-đề 阿耆羅婆提. Ngũ phần: A-di-la hà 阿夷羅河. Thập tụng: A-chỉ-la hà 阿脂 羅. Căn bản: A-thị-la-bạt-để 阿市羅跋底河. Pali: Aciravatī.

315 . Mạt-lợi phu nhân 末利夫人 (Mallikā-devī) chánh cung của vua Ba-tư-nặc (Pl. Pasenadi). Căn bản: Thắng Man phu nhân 勝鬘夫人.

316 . Na-lăng-ca 那陵迦. Ngũ phần: Na-lân-già 那鄰伽. Có lẽ Pali: N?nijangha, người Bà-la-môn mà Phu nhân thường sai đến Phật thỉnh ý kiến; cf. M. ii. l08" Các bộ khác không đề cập. Luật Pali: Vua Pasenadi nhờ các Tỳ-kheo này mang về cho Phật một thỏi đường. Phật biết ý vua, khiển trách các Tỳ-kheo nghịch phá.

317 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 54; Tăng kỳ: 67; Thập tụng, Căn bản: 63. Pali, Pāc. 52.

318 . Phần lớn các bộ giống nhau. Thập tụng thêm: Các Tỳ-kheo nghi phạm Ba-la-di, bạch Phật. Phật nói, không có ý sát, không phạm. Tăng kỳ l9: Các Tỳ-kheo trẻ lấy ngón tay thọc nhau đùa giỡn, không có án mạng.

319 . Tăng kỳ: Thụi bằng nắm đấm, Thâu-lan-giá.

320 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 58; Tăng kỳ: 77; Thập tụng, Căn bản: 78. Pali, Pāc. 54.

321 . Xem Ch.ii. Tăng-già-bà-thi-sa l2, và cht. liên hệ.

322 . Ngũ phần: Khinh sư 輕師; bất kính đối với Hoà thượng, A-xà-lê. Tăng kỳ: Khinh tha 輕他; coi thường các Tỳ-kheo, khi Tăng gọi thì không đến. Thập tụng, Căn bản: Bất cung kính 不恭 敬?; coi thường đại chúng Tỳ-kheo. Pali: an?dariye, bất kính.

323 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 73; Tăng kỳ: 65; Thập tụng, Căn bản: 66. Pali. Pāc. 55.

324 . Ba-la-lê-tỳ 波羅梨毘. Thập tụng: Phật tại Duy-da-li 維耶離, trong núi Ma-câu-la 摩俱羅.

325 . Na-ca-ba-la 那迦波羅. Thập tụng: Tỳ-kheo thị giả bấy giờ là Tượng Thủ 象守 (Nāgapāla?). Cf. Tạp A-hàm 49 (Kinh l320). Cf. Pali, Udāna l.7. Pādalī.

326 . Kim kinh hành đường 金經行堂. Thập tụng: Hoá thành hang lưu ly 琉璃窟.

327 . Thập tụng: Sau này sẽ lậu tận, đắc quả A-la-hán.

328 . Khủng bố 恐怖. Pali: Bhisāpeyya.

329 . Ba-la thanh 波羅聲; chưa rõ tiếng gì.

330 . Tát-la thọ 薩羅樹; có lẽ Pali: Săla.

331 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 70; Tăng kỳ: 50; Thập tụng, Căn bản: 60. Pali, Pāc. 57.

332 . Pali: Hồ nước Tapodā.

333 . Xem Ch.i. Ba-la-di 2 & cht. 64.

334 . Tăng kỳ: 4l; Thập tụng, Căn bản: 52; Pali, Pāc. 56.

335 . Xem Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 6 & cht. 53.

336 . Ôn thất 溫室; nhà tắm có nước nóng. Pali: jantāghara.

337 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 78; Tăng kỳ: 64; Thập tụng, Căn bản: 67. Pali, Pāc. 60.

338 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 8l; Tăng kỳ: 63; Thập tụng, Căn bản: 68. Pali, Pāc. 59.

339 . Xem cht. l4, Ch.iv, Ni-tát-kỳ l.

340 . Tăng kỳ: không xả mà thọ dụng. Thập tụng: Người khác không trả mà cưỡng đoạt lấy. Căn bản: nhận y người khác gởi, tự tiện dùng mà không hỏi chủ.

341 . Pali: Sammukhāvikappanā, tác tịnh hiện tiền (trực tiếp); cf. Vin. iv. l22.

342 . Pali: Paramukhāvikappanā, tác tịnh vắng mặt người nhận. cf. Vin.iv. l22.

343 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 77; Tăng kỳ: 48; Thập tụng, 59. Căn bản: 58. Pali, Pāc. 58.

344 . Ngũ phần 9 (T22nl42l, tr.68a25) xanh, đen, mộc lan. Thập tụng l5 (T23nl435, tr.l09bll) màu xanh, màu bùn, nâu đỏ 青 (thanh) 泥 (nê) 茜 (thiến). Căn bản39 (T23nl442, tr.845al4) màu xanh, màu bùn, màu đỏ 青泥赤. Pali: Nīla (xanh lá cây), kaddama (bùn), kāsasāmaka (màu đen, hay gần đen)

345 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 5l; Tăng kỳ: 6l; Thập tụng, Căn bản: 6l. Pali, Pāc. 6l.

346 . Xem Ch.i Ba-la-di 3, phần thích nghĩa.

347 . Xem Ba-dật-đề 19

348 . Bản Hán, hết quyển l6.

349 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 52; Tăng kỳ: 62; Thạp tụng, Căn bản: 62. Pali, Pāc. 77.

350 . Các bộ đều nói, gieo nghi ngờ l7 Tỳ-kheo này không đắc giới cụ túc vì thọ không như pháp.

351 . Đoạn trên, không nêu tội danh này.

352 . Thập tụng l6 (T23nl435, tr.lllbl7) - Chỉ với mục đích ấy chứ không gì khác.

353 . Nghi não 疑惱. Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng: Nghi hối 疑悔. Căn bản: Não 惱. Pali: Sañcicca kukkucca upadaheyya, cố ý khơi dậy sự hoang mang (hối tiếc).

354 . Tăng kỳ: Trưng dẫn gây nghi ngờ về sự đắc giới: Sanh hay tuổi tác; yết-ma, hình tướng, bệnh, tội, mạ lỵ, kết sử.

355 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 74; Tăng kỳ: 60; Thập tụng, Căn bản: 50; Pali, Pâc. 64.

356 . Ngũ phần: che giấu qua một đêm. Thập tụng: che giấu nhẫn đến một đêm.

357 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 6l; Tăng kỳ: 7l; Thập tụng, Căn bản: 72. Pali, Pāc.65.

358 . Tăng kỳ l9 (T22nl425, tr.383al4): Nhân duyên bởi - thập lục quần Tỳ-kheo, và cha con Ma-ha-la.

359 . Tức 8.000.000 (tiền vàng).

360 . Cf. Vin.i. 77 Upāli(dāraka).

361 . Hán: Học thư 學書. Pali nt.: Lekha sikkheyya.

362 . Pali nt.: Lekha sikkhissati aguliyo dukkhā bhavissanti, - nếu nó học viết, sẽ khổ cho các ngón tay.

363 . Pali, nt.: Gana sikkhissati urassa dukkho bhavissati, - học toán số, sẽ khổ cho cái ngực.

364 . Nguyên Hán: Thập thất quần đồng tử 十七群童子, tính dư một cậu. Pali: Upâli đến rủ bọn nhỏ kia.

365 . Xem cht. trên.

366 . Đoạn đối thoại này mâu thuẫn với tường thuật trên. Có sự nhầm lẫn nào đó trong bản Hán.

367 . Si cố 癡故. Tăng kỳ l9, không nói. Ngũ phần 8, thay bằng - pháp ấy phải như vậy 是法應 爾. Thập tụng l6: sự việc ấy phải như vậy 是事應爾. Pali: Te ca bhikkhū gārayhā, ida tasmi pācittiyan'ti, - các Tỳ-kheo ấy đang bị khiển trách; cái này trong đây Ba-dật-đề. Bản Skt. aya tatra samaya, - trong đây sự việc này là hợp thức.

368 . Tính tất cả các tháng âm lịch thiếu.

369 . Ngũ phần 6: Ba-dật-đề 5; Tăng kỳ l2: 4; Thập tụng, Căn bản 26: 4. Pali, Pc. 63.

370 . Giới văn trong bản: đã được sám hối như pháp. Ngũ phần: Sự việc đã được Tăng xử đoán như pháp.

371 . Tăng kỳ thêm: … nói rằng, yết-ma này bất thành. Hãy tác pháp lại với nhân duyên như vậy, không khác...

372 . Xem Ch. viii. Diệt tránh.

373 . Ngũ phần 9: Ba-dật-đề 66; Tăng kỳ l9: 72; Thập tụng l6, Căn bản 4l: 7l. Pali, Pāc. 66.

374 . Ngũ phần (T22nl42l, tr.63b22): Biên giới hai nước không an ninh, Tỳ-kheo tháp tùng bọn cướp để được bảo vệ. Tăng kỳ (T22nl425, tr.384a0l): Tỳ-kheo tháp tùng bọn cướp để không lạc đường.

375 . Đoạn trên nói - số đông các Tỳ-kheo.

376 . Nhất thôn gian 一村間. Ngũ phần: từ tụ lạc này đến tụ lạc kia...

377 . Thập tụng (T23nl435, tr.ll6b04): Một câu-lô-xá.

378 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 48; Tăng kỳ: 45; Thập tụng, Căn bản: 55. Pali, Pāc. 68.

379 . A-lê-tra 阿梨. Căn bản 39: Vô Tướng 無相. Pali: Arittha, Vin. iv. l33; M.i. l30; S.v. 3l4.

380 . Cf. Trung A-hàm 54, kinh 200 - A-lê-tra, (Tl, tr.763b). M. i. l30-2. Ngũ phần: Pháp chướng đạo mà Phật nói, thật sự không chướng ngại đạo.

381 . Hán: Sào quật (= khốt) 巢窟; Pali: ālaya (= a-lại-da) xem đoạn sau, quyển 32 (T22nl428, tr.787a03), - Thọ giới kiền độ.

382 . Ha gián yết ma 呵諫. Xem thêm điều 69 dưới: Can gián không bỏ, Tăng tác cử yết-ma. Thập tụng l5 (T23nl435, tr.l06a20): Tăng tác yết-ma ước sắc 約敕. Nếu vẫn không bỏ, tác tẩn yết-ma pháp 擯羯磨法. Căn bản 39 (T23nl442, tr.840b25, T23nl442, tr.840c26): yết-ma can gián (biệt gián sự 事別諫) mà không bỏ, tăng tác yết-ma xả trí 捨置羯磨. Tăng kỳ l8 (T22nl425, tr.367bl3): Tác cử yết-ma 作舉羯磨. Vin.ii. 25: ukkhepaniya-kamma, yết-ma xả trí.

383 . Trong bản có thể nhảy sót.

384 . Xem cht. 385 trên.

385 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 49; Tăng kỳ: 46; Thập tụng, Căn bản: 56. Pali, Pâc. 69.

386 . Yết-ma - ác kiến bất xả 惡見不捨. Xem cht. 385 điều 68 trên. Pali, Vin.ii. 28: Pāpikāya ditthiyā appaninissagge ukkhepanīyakamma.

387 . Diễn tiến tác pháp: Tác cử 作舉, nêu tội danh; tác ức niệm 作憶念, khiến cho tự thú nhận; dữ tội 與罪, phán quyết có tội. Pali: Codetvā...sāretvā āpatti āropetabbo.

388 . Ngũ phần: không như pháp hối. Tăng kỳ: đã bị tăng tác cử yết-ma mà chưa như pháp giải.

389 . Căn bản: Chư tùy thuận pháp không bỏ ác kiến.

390 . Ngũ phần: Ba-dật-đê 50; Tăng kỳ: 57; Thập tụng, Căn bản: 57. Pali, Pâc. 70.

391 . Yết-na 羯那; và Ma-hầu-ca 摩迦. Căn bản: Hai Sa-di tên Lợi Thích 利刺 và Trường Đại 長大. Tăng kỳ: Đệ tử của A-lê-tra là Sa-di Pháp Dữ 法與. Thập tụng, có (một) Sa-di tên Ma-ca 摩伽. Pali: Sa-di Kallaka.

392 . Ngũ phần, và các bộ: Tăng khuyên dạy ba lần cho bỏ; không có văn yết-ma ha gián.

393 . Ác kiến bất xả diệt tẫn yết ma 惡見不捨滅擯羯磨. Pali, Vin.iv. l38: Tăng đuổi Sa-di Kal-laka, sangho kallaka samauddesa nāsetu, không có văn yết ma.

394 . Bản Hán, hết quyển l7.

395 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 63; Tăng kỳ, Thâp tụng, Căn bản: 75; Pali, Pâc. 7l.

396 . Xem Ch. ii Tăng-già-bà-thi-sa l2. Ngũ phần, nguyên nhân, Nhóm sáu Tỳ-kheo.

397 . Ngũ phần: Tỳ-kheo thường xuyên phạm tội... Thập tụng: Tỳ-kheo, khi thuyết giới, nói rằng...

398 . Các bộ: Ba-dật-đề l0. Pali, Pâc. 72.

399 . Thập tụng, Căn bản: Tỳ-kheo tụng giới bố tát mỗi nửa tháng. Lục quần chống việc các tiểu giới.

400 . 400. Tạp toái giới ???. Pali: Khudd?nukhuddaka sikkh?pada. Cf. Cullavagga, Vin. ii. 287:

Tại kết tập, Tăng thảo luận các giới nhỏ mà Phật cho phép bỏ. Hoặc cho rằng, trừ bốn Ba-la-di, còn lại là giới nhỏ. Hoặc duy chỉ 92 Ba-dật-đề là giới nhỏ. Xem Tứ phần 54, đoạn sau, về kết tập lần thứ nhất, (T22, tr.967b).

401 . Tăng kỳ: khi tụng ba-la-đề-mộc-xoa mỗi nửa tháng mà nói như vầy... Ngũ phần: Không có chi tiết - thuyết giới. Pali: uddissamāne, trong khi đang thuyết giới; sớ giải, VA. 876: ācariyena antevāsikassa uddissamāne, - trong khi thầy đang thuyết cho đệ tử.

402 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 64; Tăng kỳ: 92; Thập tụng, Căn bản: 93.

403 . Vô như vô giải 無如無解. Ngũ phần: Bất dĩ bất tri cố đắc thoát 不以不知故得脫: Tỳ-kheo ấy không phải do vì không biết mà thoát khỏi tội. Các bộ cũng đồng. Pali: Na ca tassa bhik-khuno aññakena mutti atthi, nghĩa như các bản Hán.

404 . Tăng kỳ: cần khiển trách rằng... Nghĩa là, cần tác yết-ma ha trách

405 . Pali: ida tasmi mohanake pācittiya, - Đây là Ba-dật-đề, vì có sự vô tri ấy. Nghĩa là, do có yết-ma vô tri. Xem cht. trên. Skt. āyuman tatra kauktyāt pāyantikā, - Trưởng lão, trong đây, vì có sự hối quá, phạm Ba-dật-đề. Tức sau khi có yết-ma hối quá.

406 . Tăng kỳ: Tỳ-kheo…, sau khi bị khiển trách, Ba-dật-đề.

407 . Trùng tăng vô tri tội 重增無知罪; các Tỳ-kheo tác pháp yết-ma vô tri để khiển trách lỗi không chú tâm nghe thuyết giới. Bản Skt. uttara ca kauktyam āropayitavya, - thêm nữa, cần phải bắt hối quá. Pali: uttariñc' assa moho āropetabbo, - thêm nữa, cần phải áp đặt sự vô tri cho Tỳ-kheo ấy. Luật Pali, yết-ma bạch nhị, khiển trách sự vô tri. Nếu không có yết-ma vô tri, người ấy chỉ phạm Đột-kiết-la.

408 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 80; Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: 9. Pali, Pāc.8l.

409 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 53; Tăng kỳ: 79; Thập tụng, Căn bản: 77. Pali, Păc. 80.

410 . Tăng kỳ: không bạch Tỳ-kheo. Căn bản: mặc nhiên đứng dậy (bỏ đi), không chúc thọ 不 囑授.

411 . Xem ch.ii. Tăng-già-bà-thi-sa x.

412 . Các loại yết-ma được thực hiện không vì ích lợi của đối tượng; xem Tứ phần, phần ba, ch.xi, (T22, tr.906al7)

413 . Tham chiếu Luật Pali, Vin. iv. l53: Không dữ dục, bỏ đi mà không phạm nếu nghĩ rằng, sẽ có sự tranh chấp giữa Tăng, sẽ có sự phá tăng; hay yết-ma phi pháp, biệt chúng; hay yết-ma chống lại đối tượng không như pháp; hoặc có việc cần làm cho người bệnh; hoặc đi giải; hoặc không muốn phải ngăn yết-ma.

414 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 79; Tăng kỳ: 43; Thập tụng, Căn bản: 53. Pali, Păc. 79.

415 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 60; Tăng kỳ: 78; Thập tụng, Căn bản: 76. Pali, Pâc. 78.

416 . Ngũ phần: Nghe lén trong chỗ khuất 屏處默聽.

417 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 7l; Tăng kỳ: 58; Thập tụng, Căn bản: 48.

418 . Ngũ phần: Nếu không vì sân mà đánh, không phạm Ba-dật-đề.

419 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 72; Tăng kỳ: 59; Thập tụng, Căn bản: 49. Pali, Pâc. 75.

420 . Hán: Bác 搏, đánh hay tát. Ngũ phần: Nghỉ như đả tướng 擬如打相, làm bộ như đánh. Tăng-kỳ: Trắc chưởng đao nghỉ 側掌刀擬. nghiêng bàn tay làm bộ dao chém. Pali: Talasattika uggireyya, đưa lòng tay lên," nghĩa là, doạ đánh.

421 . Dĩ thủ bác 以手搏; xem cht. trên.

422 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 75; Tăng kỳ: 90; Thập tụng, Căn bản: 69. Pali, Pāc. 76.

423 . Xem Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 8& 9.

424 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 65; Tăng kỳ: 82; Thập tụng, Căn bản: 82. Pali, Păc. 83.

425 . Da-nhã-đạt 耶若達 (Pali: Yađđadatta, nhưng không có chuyện kể liên hệ trong các tư liệu Pali). Nhân duyên của Mạt-lỵ phu nhân, không được kể trong các bộ. Tăng kỳ giới thiệu đọc trong Trung A-hàm.

426 . Hoàng Đầu 黃頭. Tài liệu Pali nói bà là con gái của một người làm tràng hoa ở Kosala.

427 . Mat-lị viên 末利園. Pali: Mallikārāma, khu vườn trong thành Xá-vệ, vì của Mạt-lị Phu nhân nên được gọi tên như vậy. Truyện kể ở đây, tên của Phu nhân được gọi như vậy vì nguyên là cô gái giữ vườn hoa mallikā.

428 . Ngũ phần: Không có chi tiết vua Quán đỉnh. Tăng kỳ: Vua nhưng không phải dòng Sát-lợi; hoặc Sát-lợi nhưng không phải quán đảnh; đều không phạm.

429 . Hán: Sát-lợi thuỷ nghiêu đầu chủng 利水澆頭種. Tăng kỳ: Sát-đế-lợi Quán đảnh vương 利 灌頂王.

430 . Ngũ phần: Vật quý trọng, và nữ sắc, đều được gọi là bảo vật. Tăng kỳ: Bảo vật, chỉ cho Vương Phu nhân.

431 . Túc tán tiểu vương 粟散小王. Tiểu vương (nhiều như thóc được rải) cai trị một tiểu quốc, phụ thuộc Quán đảnh vương.

432 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 69; Tăng kỳ: 49; Thập tụng, Căn bản: 58. Pali, Pâc. 84.

433 . Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母. Pali: Visākā Migāramātā.

434 . Thập tụng: hoặc bảo, hoặc tợ bảo. Giải thích, bảo: Tiền, vàng bạc…; tợ bảo: Đồng, thiếc, bạch lạp, chì,… Pali: ratana vā ratanasamma, bảo vật hay vật tương đồng bảo vật.

435 . Nguyên Hán: Xảo sư 巧師.

436 . Bản Hán, hết quyển l8.

437 . Ngũ phần 9: Ba-dật-đề 83; Tăng kỳ 20, Thập tụng l7, Căn bản 42: 80. Pali, Vin.iv. l64, Pâc. 85.

438 . Xu bồ 樗. Ngũ phần, nt.: Bàn chuyện thế sự với các bạch y. Pali: Sabhāya nisīditvā aneka-vihita tiracchānakatha kathenti, ngồi ở hội trường, bàn đủ các đề tài súc sinh luận.

439 . Tăng kỳ: Tỳ-kheo A-lan-nhã. Điều luật áp dụng cho Tỳ-kheo sống trong rừng.

440 . Ngũ phần: trừ có nhân duyên. Và giải thích: Nhân duyên, tức khi có tai nạn. Tăng kỳ: trừ dư thời. Giải thích: Dư thời, những lúc có việc khẩn cấp (như có người bị rắn độc cắn). Pali: aññatra tathārūpā accāyikā karaīyā, trừ có sự việc khẩn cấp nào đó.

441 . Trong giới văn không có từ thôn 村.

442 . Ngũ phần, và các bộ: Ba-dật-đề 85. Pali, Pāc. 87

443 . Pali, Vin.iv. l68: Bhagavā … senāsanacāraka āhianto, Thế Tôn đi xem xét chỗ nằm của các Tỳ-kheo. Ngũ phần 9 (T22nl42l, tr.70bl5): Thông lệ, mỗi năm ngày Thế Tôn đi tuần phòng các Tỳ-kheo một lần.

444 . Ngũ phần: Của tu-già-đà 修伽陀. Tăng kỳ: Của tu-già-đà, và giải thích: Của Phật. Căn bản: Của Phật; và giải thích: 8 ngón tay (chỉ ?) của Phật dài bằng l khuỷu (chẩu ?) của người trung bình. Pali: Sugatagula: Ngón tay của Sugata (Thiện Thệ). Cước chú của bản dịch Anh: Sugata đây có nghĩa là - tiêu chuẩn được chấp nhận (không phải chỉ cho ngón tay của Phật).

445 . Xem Ch.iv, Ba-dật-đề l4 & cht. 86.

446 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 84; Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: 86. Pali, Păc. 88.

447 . Đâu-la-miên 兜羅綿. Xem giải thích đoạn sau. Pali: Tūla, bông gòn.

448 . Tăng kỳ 20 (T22nl425, tr.392a28):... sau khi đã móc ra, ba dật-đề. Pali:... uddālanaka pācittiya, (phạm) Ba-dật-đề, phải xé bỏ (móc bông gòn ra bỏ).

449 . Cưu-la-da, văn nhã, sa-bà 鳩羅耶草文若草娑婆草.

450 . Ngũ phần: Ba-dật-đề 86; Tăng kỳ: 83; Thập tụng, Căn bản: 84. Pali, Pâc. 86.

451 . Công sư 工師. Ngũ phần: Nha giác sư 牙角師; thợ chế biến răng thú và sừng. Thập tụng: Trị giác sư 治角師; thợ chế biến sừng. Căn bản: Công nhân 工人. Pali: Dantakāra, thợ chế biến ngà voi.

452 . Nha 牙. Thập tụng: Nha xỉ 牙齒; giải thích: Nha, chỉ ngà voi, răng nanh của ngựa, răng nanh heo; xỉ, chỉ răng voi, răng ngựa, răng heo. Pali: Danta, giải thích: Danto n?ma hatthidanto vuccati, răng, là nói răng của voi (ngà voi).

453 . Tăng kỳ 20: ... sau khi đập vỡ, Ba-dật-đề. Pali: Bhedanaka pācittiya, Ba-dật-đề, cần đập vỡ (ống đựng bằng ngà).

454 . Thiền trấn 禪鎮, không rõ cái gì.

455 . Các bộ, Ba-dật-đề 87 ; Thập tụng : 89, Pali, Pāc. 89.

456 . Phật trách thủ 佛手. Ngũ phần: Tu-già-đà trách thủ 修伽陀磔手 Căn bản: Phật trương thủ 佛張手; giải thích: l gang tay Phật bằng ba gang tay người trung bình. Pali: Sugatavidatthiy?, gang tay (tiêu chuẩn) được chấp nhận (theo bản Anh); xem cht. 447 trên.

457 . Pali: Nisīdana nāma sadasa vuccati, nói ni-sư-đàn, là cái có viền. Căn bản: Ni-sư-đán-na 尼師但那 là đồ trải lót (phu cụ 敷具).

458 . Tăng kỳ: Ba-dật-đề 87; các bộ khác: 88. Pali, Pâc. 90.

459 . Phú sang y 覆瘡衣. Pali: Kattupanicchādi.

460 . Niết-bàn-tăng 涅槃僧. Pali: Nivāsana, nội y.

461 . Ngũ phần, Căn bản: Ba-dật-đề 89; Thập tụng, Tăng ky: 87. Pali, Pâc. 9l.

462 . Xem cht.434, Ba-dật-đề 82. Xem Ch.iv, Ni-tát-kỳ 27 & cht.l55

463 . Vũ dục y 雨浴衣. Xem Ch.iv Ni-tát-kỳ 27 & cht.l63

464 . Tăng kỳ: Ba-dật-đề 89; các bộ: 90. Pali, Pâc. 92.

465 . Xem cht.92, ch.iv. Ni-tát-kỳ l7.

466 . Thập tụng: Trưởng lão Nan-đà, em trai của Phât, con của bà dì; thân hình gần giống Phật, có 30 tướng, thấp hơn Phật 4 ngón tay; lại khoác y giống Phật, nên các Tỳ-kheo nhầm. Tăng kỳ: Tôn-đà-la Nan-đà 孫陀羅難陀, con của Di mẫu của Phật. Kể thêm nhân duyên A-la-quân-trà 阿羅軍荼 khoác y giống như Phật.

467 . Hắc y 黑衣; bản Hán có thể nhầm.

468 . 468. Tức Ba-la-đề đề-xá-ni 波羅提舍尼. Trong giới văn, dịch là hối quá 悔過. Ngũ phần l0 (T22nl42l, tr.7lc06): Hối quá pháp 悔過法. Tăng kỳ 2l (T22nl425, tr.396bl6): Đề-xá-ni 提 舍尼. Thập tụng l9 (T23nl435, tr.l3la05): Ba-la-đề-xá-ni pháp 波羅提舍尼法. Căn bản 49 (T23nl442, tr.897al8): Ba-la-để đề-xá-ni pháp 波羅底提舍尼法. Pali, Vin.iv. l75: Cattāro pāidesanīyā.

469 . Tăng kỳ: Đề-xá-ni 2.

470 . Liên Hoa Sắc 蓮華色- . Xem Ch. iv Ni-tát-kỳ 4 & cht.36

471 . Nguyên Hán: Hướng dư Tỳ-kheo thuyết 向餘比丘說. Ngũ phần: ưng hướng chư Tỳ-kheo hối quá 應向諸比丘悔過. Tăng kỳ: ưng dư Tỳ-kheo biên hối quá 應餘比丘邊悔過. Thập tụng: ưng hướng dư Tỳ-kheo thuyết thị tội 應向餘比丘說是罪. Căn bản: Nghệ chư bí-xô sở các biệt cáo ngôn 詣諸苾芻所各別告言. Pali: Patīdesetabba tena bhikkhunā.

472 . Căn bản: ư thôn lộ trung 於村路中, - Ở đường trong thôn xóm. Ngũ phần: tại các con đường... Tăng kỳ: trong nhà bạch y... Pali: antaraghara pavih?ya, sau khi đã đi vào nhà trong; và giải: Nhà (gharam) ở đây cũng chỉ luôn đường xe đi, đường hẻm, đường chữ thập...

473 . Pali, hatthato, từ tay (của Tỳ-kheo-ni) thay vì để xuống đất mà nhận; không nói đến yếu tố - trừ bịnh.

474 . Ngũ phần, Căn bản: trước các Tỳ-kheo khác.

475 . Tăng kỳ: Trưởng lão 長老. Ngũ phần: Chư Đại đức 諸大德. Pali: āvuso, từ hô khởi, số nhiều. Vì sám hối trước nhiều Tỳ-kheo, chứ không phải một như Ba-dật-đề.

476 . Tức Ba-la-đề-đề-xá-ni pháp 波羅提提舍尼法, dịch là Hối quá pháp 悔過法 Pali: Pāidesanīya dhamma (Skt. pratideśanīya dharma). Tăng kỳ (T22nl425, tr.396c25): Ba-la-đề-đề-xá-ni, vì tội này hướng đến người (Tỳ-kheo) mà phát lồ, không che dấu.

477 . Tăng kỳ: Đề-xá-ni 3.

478 . Ngũ phần, Thập tụng: Có thí chủ thỉnh thực hai bộ tăng.

479 . Tăng kỳ: Đề-xá-ni 4.

480 . Kiến đế 見諦: Đã thấy bốn Thánh đế, chứng đắc Tu-đà-hoàn. Ngũ phần: Trưởng giả Cù- sư-la 瞿師羅 tin ưa Phật pháp, thấy pháp, đắc quả. Tăng kỳ: Đại thần Tỳ-xà bố thí thái quá, gia sản khánh tận. Tăng tác yết-ma học gia. Thập tụng: Tượng sư Thủ-la, thấy Bốn đế, đắc Sơ đạo. Căn bản: Trưởng giả Sư Tử, đắc Sơ quả.

481 . Học gia 學家. Thập tụng: Chỉ gia đình đã đắc Sơ quả. Pali: Sekkhasammatāni kulni, những gia đình đã được xác nhận là hữu học; giải thích: Đó là gia đình tăng trưởng với tín, nhưng tổn giảm với tài sản.

482 . Tăng kỳ: Đề-xá-ni l.

483 . Xá-di thành trung chư phụ nữ 舍夷城中諸婦女. Xá-di, chỉ các Thích nữ (Xem Tứ phần đoạn sau, phần ba, Ch. xiv, T22, tr. 922c8). Ngũ phần, Thập tụng: Chư Thích phụ nữ 諸釋婦女. Căn bản: Thích ca nữ 釋迦女. Pali: Sākiyāniyo.

484 . Câu-lê chư nữ nhân 俱梨諸女人. Không rõ. Ngũ phần: Chư nô 諸奴. Pali: Sākiyadāsakā, những người nô lệ của họ Thích.

485 . Pali: Tena kho pana samayena sākiyadāsakā avaruddhā honti, vào lúc đó, các nô lệ của dòng họ Sakka nổi loạn. Ngũ phần: Các nô lệ của dòng họ Thích đón đường các Thích nữ để cướp.

486 . Pali: Các Tỳ-kheo biết có giặc chặn đường, nhưng không báo cho các phụ nữ họ Thích biết để đừng đi.

487 . Vì bọn cướp ẩn núp trong phạm vi Tăng-già-lam nên Tỳ-kheo phải ra khỏi phạm vi ấy mà nhận thức ăn.

488 . Pali: Pubbe appatíavidita, không báo cho biết trước (rằng trong phạm vi Tăng già lam có giặc cướp).

489 . Lời chua nhỏ trong bản Hán: Tiếng của người Hồ (chỉ Ấn độ) chính xác phải nói là Thức-xoa-ca-la-ni. Những chỗ nào đọc và viết, nên theo từ này. Vì không thể nhất nhất đều theo văn mà sửa, do đó mà cứ để nguyên như vậy. Đan bản gọi Trăm pháp Chúng học. - Thức- xoa-ca-la-ni, phiên âm Phạn: śikā karatīyā, - Điều cần phải học. Căn bản: Chúng đa học pháp 多學法. Các bộ khác: Chúng học pháp 學法. Pali: Sekhiyā dhammā (sikkhā karaīyā). Bản Skt. sabahulā śaikā dharmā (śikā karatīyā). Cf. Ngũ phần l0 (T22nl42l, tr.73c27); Tăng kỳ 2l (T22nl425, tr.399b07); Thập tụng l9 (T23nl435, tr.l33bl4); Căn bản 50 (T23nl442, tr.90lbl7). Pali, Vin. iv. l85.

490 . Tăng kỳ, điều l; Thập tụng, điều l2.

491 . Xem Ch.v, Ba-dật-đề 88 & cht.46l.

492 . Pali: Puratopi pacchatopi olambentā, quấn nội y để phía trước, phía sau thòng xuống.

493 . Pali, Sik. l: Parimalala nivāsessāmi, tôi sẽ quấn nội y tròn trịa.

494 . Thức-xoa-ca-la-ni 式叉迦羅尼. Tứ phần Tỳ-kheo giới bản (No l429) và Tứ phần Tăng giới bản (No l430) đều nói - ưng đương học 應當學. Pali: Sikhkā karaīyā.

495 . Hán: ưng sám Đột-kiết-la 應懺突吉羅. Tứ phần phân biệt hai loại Đột-kiết-la: Nếu cố ý, phạm Đột-kiết-la cần phải sám hối. Nếu không cố ý, phạm Đột-kiết-la chỉ phải tự trách tâm. Xem thêm cht. 8 dưới.

496 . Ngũ phần (T22nl42l, tr.74al3): Nếu không hiểu, không hỏi mà làm như vậy, phạm Đột-kiết-la. Hiểu, nhưng không cẩn thận, làm như vậy phạm Đột-kiết-la. Hiểu, nhưng khinh giới,khinh người mà làm như vậy, phạm Ba-dật-đề. Tăng kỳ: Việt học pháp 越學法, không phânbiệt hiểu hay không hiểu, cố ý hay không cố ý. Pali: anādariya paicca ...āpatti dukkaassa. anāpatti asañcicca, ...vì thiếu cung kính, phạm Đột-kiết-la. Không cố ý, không phạm.

497 . Tăng kỳ, điều 2. Thập tụng, điều l6; Căn bản, điều 8. Pali, Sikkhā 2.

498 . Hán: Trước y 著衣. Pali: Pārupanti, quấn (thượng) y, phân biệt với nivāsenti, quấn nội y.

499 . Pali, Sikkhā. 2: Parimalala pārupissāmi, tôi sẽ quấn (thượng) y cho tròn trịa. Thập tụng (T23nl435, tr.l34a23): Châu tề bị y ưng đương học 周齊被衣應當學.

500 . Ngũ phần, điều l5; Tăng kỳ, điều 8; Thập tụng, điều 4l; Căn bản, điều l6.

501 . Pali, Sikkhā. 9, ukkhittakāya antaraghare gacchati vén y lên mà đi vào nhà thế tục. Sớ giải, VA 89l: ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvā ti attho, y được vén lên ở một bên, hay cả hai bên. Cf. Ngũ phần (T22nl42l, tr.74a22): ...hoặc vắt ngược y lên vai phải... hoặc vắt ngược y lên vai trái... hoặc vắt ngược y lên cả hai vai... Thập tụng (T23nl435, tr.l36b04): Lấy y trùm vai phải vắt cả lên vai trái.

502 . Cf. Thập tụng, điều 37-38: Tả hữu phản sao y 左右反抄衣, vắt ngược y hai bên; điều 39- 40: Thiên sao y 偏抄衣, vắt ngược y một bên.

503 . Pali, Sikkhā 10

504 . Ngũ phần, điều 43; Tăng kỳ, điều 7; Thập tụng, điều 30; Căn bản, điều l5. Pali, Sikkhā 23.

505 . Thập tụng điều 29-30: Phú đầu 覆頭; điều 3l-32: Bộc đầu 頭.

506 . Pali, Sikkhā 24, Bản Hán, hết quyển l9.

507 . Khiêu hành 跳行.

508 . Khiêu hành 跳行. Cf. Căn bản 50 (T233nl442, tr.902all).

509 . Ngũ phần l0 (T22nl42l, tr.74b0l), điều 40: Tốn hành 蹲行, đi chồm hỗm (?). Cf. Cản bản 50 (T23nl442, tr.902a06). Thập tụng (T23nl435, tr.l35bl6), điều 27. Pali: ukkunikāya

510 . Ngũ phần l0 (T22nl42l, tr.74a26), điều 29. Tăng kỳ 2l (T22nl425, tr.40lal4), điều l0. Thập tụng l9 (T23nl435, tr.l36a0l), điều 35. Căn bản 50 (T23nl442, tr.90lc28), điềul8. Pali, Sikkhā 2l.

511 . Ngũ phần, điều l9; Tăng kỳ, điềull; Căn bản, điều 25; Thập tụng, điều 53. Pali, Sikkhā l5.

512 . Dao thân hành 搖身行. Pali: Kāyappacālaka, dao động thân.

513 . Pali, Sikkhā l7; Ngũ phần, điều 33; Tăng kỳ, điều l3; Thập tụng, điều 47; Căn bản, điều 26.

514 . Trạo tý hành 掉臂行; vừa đi vừa vung tay, đánh đòng xa. Pali: B?huppacalakam.

515 . Pali: Sikkhā 3; Ngũ phần, điều ll; Tăng kỳ, điều 3; Thập tụng, điều l7; Căn bản, điều l2.

516 . Pali, Sikkh? 7; Ngũ phần điều 37; Tăng kỳ, điều 4; Thập tụng, điều 2l

517 . Ngũ phần, điều 47; Tăng kỳ, điều 5; Căn bản, điều l3; Thập tụng, điều 27; Pali, Sikkhā l3.

518 . Hán: Tĩnh mặc 靜默.

519 . Pali. Sikkhā 11.

520 . Pali, Sikkhā 27; Ngũ phần, điều 5l; Tăng kỳ, điều 24; Thập tụng, điều 62; Căn bản, điều 43.

521 . Pali, Sikkhā 30; Ngũ phần, điều 52; Căn bản, điều 40; Thập tụng, diều 64.

522 . Pali, Sikkhā 29. Thập tụng, điều 60.

523 . Pali, samaspaka piapāta, nhận phần canh vừa phải.

524 . Pali, Sikkhā 34; Ngũ phần, điều 53; Tăng kỳ, điều 25; Thập tụng, điều 6l.

525 . Pali, Sikkhā 33. Thập tụng, điều 83.

526 . Pali: Taha taha omasitvā piapāta bhuñjanti, thọc chỗ này chỗ kia mà ăn.

527 . Pali, sapadāna piapāta bhuñjissāmi. Giải thích: Sapadānanti tattha tattha odhi akatvā anupipāiya, theo thứ lớp, không phân biệt lựa chọn chỗ này, chỗ kia.

528 . Pali, Sikkhā 35.

529 . Pali: Thūpakato omaditvā, moi trên chóp (bát). Sớ giải: Thūpakatoti matthakato vemajj-hato ti attho, moi chóp bát, tức moi giữa bát.

530 . Pali, Sikkhā 37; Ngũ phần, điều 79; Tăng kỳ, điều 44; Thập tụng, điều 84.

531 . Pali, Sikkhā 36; Ngũ phần, điều 79; Tăng kỳ, điều 44; Thập tụng, điều 80.

532 . Pali: Sūpa vā vyañjana vā ... bhiyyokamyata upādāyāti, để nhận thêm canh hay gia vị.

533 . Pali, Sikkhā 38; Ngũ phần, điều 80; Tăng kỳ, điều 42; Căn bản, điều 65; Thập tụng, điều 8l.

534 . ujjhānasaññī paresa patta olokessāmi, liếc nhìn vào bát người khác với tâm tưởng bất mãn.

535 . Pali, Sikkhā 32; Ngũ phần, điều 58; Tăng kỳ, điều 43; Căn bản, điều 64; Thập tụng, điều 82.

536 . Pali, Sikkhā 39; Ngũ phần, điều 64; Tăng kỳ, điều 29; Căn bản, điều 45; Thập tụng, điều 64.

537 . Pali, Sikkhā 4l; Ngũ phần, điều 66; Tăng kỳ, điều30; Căn bản, điều 47; Thập tụng, điều 66.

538 . Pali, Sikkhā 43; Ngũ phần, điều 68; Tăng kỳ, điều 33; Căn bản, điều 48; Thập tụng, điều 67.

539 . Pali, Sikkhā 44.

540 . Pali, Sikkhā 48; Ngũ phần, điều 59; Tăng kỳ, điều 40; Căn bản, điều 55. Thập tụng, điều 67.

541 . Trong giới văn: Làm rơi vải cơm. Xem cht. 54 dưới.

542 . Hán: Di 遺落. Pali: Sitthāvakāraka, làm rơi vải hạt cơm. Giải thích: Sittha avakiritvā avakiritvā, làm rơi hạt cơm chỗ này chỗ kia. Cf. Thập tụng (T23nl435, tr.l38al8): Bán giảo thực 半咬食, - cắn một nữa (vắt cơm) mà ăn.

543 . Bản Hán, hết quyển 20.

544 . 544. Pali, Sikkhā 46; Ngũ phần, điều 69; Tăng kỳ, điều 27; Căn bản, điều 56; Thập tụng, điều 7l.

545 . Thập tụng (T23nl435, tr.l38bl3): Bỏ cơm đầy miệng rồi mới nuốt.

546 . Trong bản Hán: Thi-xoa-kế-lại-ni 尸叉賴尼. Các đoạn sau đều giống như vậy.

547 . Pali, Sikkhā 50 (cf. 5l); Ngũ phần, điều 62; Tăng kỳ, điều 37; Căn bản, điều 5l; Thập tụng, điều 70.

548 . Pali, Sikkhā 50: Capucapukāraka, nhai có tiềng - cháp cháp

549 . Pali, Sikkhā 51, cf. 50.

550 . Hán: Đại hấp phạn thực 大噏飯食. Pali, Sikkhā 5l: Surusurukāraka khīra pivanti, húp sữa thành tiếng - xu-ru-xu-ru.

551 . Pali, Sikkhā 52; Ngũ phần điều 63; Tăng kỳ, điều 35; Căn bản, điều 6l; Thập tụng, điều 74.

552 . Thập tụng: Để thủ thực 舐手食, liếm tay mà ăn. Pali, Sikkhā 52: Hatthanillehaka, liếm tay. Cf. Sikkhā 49: jivhānicchāraka, le lưỡi. Sikkhā 53: Pattanillehaka, liếm bát.

553 . Pali, Sikkhā 47; Ngũ phần, điều 72; Tăng kỳ, điều 4l; Căn bản, điều 62; Thập tụng, điều 76.

554 . Chấn thủ 振手. Thập tụng (T23nl435, tr.l38c02): Thức ăn dính tay, rảy cho rơi.

555 . Pali, Sikkhā 55; Ngũ phần, điều 60; Tăng kỳ, điều 46; Căn bản, điều 66; Thập tụng, điều 78.

556 . Pali, Sikkhā 56; Ngũ phần, điều 76; Tăng kỳ điều 47; Căn bản, điều 67; Thập tụng, điều 84.

557 . Pali: Nước rửa bát có lẩn hạt cơm. Thập tụng (T23nl435, tr.l39a20): Phải gia chủ chỗ đổ.

558 . Pali, Sikkhā 74; Ngũ phần, điều 83; Tăng kỳ, điều 64; Căn bản, điều 96; Thập tụng, điều l04.

559 . Pali, Sikkhā 75; Ngũ phần, điều 82; Tăng kỳ, điều 65; Căn bản, điều 97; Thập tụng, điều l05.

560 . Pali, Sikkhā 73; Ngũ phần, điều 8l; Tăng kỳ, điều 66; Căn bản, điều 95; Thập tụng, điều l06.

561 . Ngũ phần, điều 93; Căn bản, điều 97; Thập tụng, điều 95, 96, 97.

562 . Thập tụng, điều 9l. Tăng kỳ, điều 53; Căn bản, điều 78. Pali, Sikkhā 67.

563 . Hán: Phú đầu 覆頭. Pali: oguhitasīso nāma sasīsa pāruto vuccati,trùm đầu, nghĩa là lấy vạt áo trùm kín đầu.

564 . Pali, Sikkhā 66; Tăng kỳ, điều 54; Căn bản, điều 92; Thập tụng, điều 92.

565 . Hán: Lý đầu 裹頭. Pali: Vehitasīso nāma kesanta na dassapetvā vehito hoti, quấn đầu, nghĩa là quấn khăn không để cho thấy chân tóc.

566 . Thập tụng, điều 94; Căn bản, điều 8l.

567 . Pali, Sikkhā 62; Ngũ phần, điều 85; Tăng kỳ, điều 5l; Căn bản, điều 88; Thập tụng, điều 98.

568 . Hán: Cách tỷ 革屣. Pali: up?hana, giày hay dép (thường làm bằng da). Pali, Sikkhā 6l;Ngũ phần, điều 84; Tăng kỳ, điều 65; Căn bản, điều 87; Thập tụng, điều 99.

569 . Pali, Sikkhā 6l; Ngũ phần, điều 84; Tăng kỳ, điều 65; Căn bản, điều 87; Thập tụng, điều 99.

570 . Hán: Mộc kịch 木屐. Thập tụng: Kịch 屐. Pali: Pādukā.

571 . Pali, Sikkhā 63; Ngũ phần, điều 96; Tăng kỳ, điều 62; Căn bản, điều 84; Thập tụng, điều 85.

572 . Hán: Kỵ thừa (thặng) 騎乘. Pali: yāna nāma vayha ratho sakaa sandamānikā sivikā pāakī, xe cộ: Cộ (cáng), xe ngựa kéo, xe chở hàng, chiến xa, kiệu, ghế khiêng.

573 . Phú-la; Phiên phạm ngữ (T54n2l30, tr.987bl3): Phú-la, dịch là mãn 滿 (dẫn Thập tụng 9, T23nl435, tr.65al5: Dùng da thuộc khâu lại làm giày phú-la).

574 . Tức đánh (xỉa) răng, súc miệng.

575 . Pali, Sikkhā 70; Ngũ phần, điều 87; Tăng kỳ, điều 48; Căn bản, điều 73; Thập tụng, điều 88.

576 . Từ điều 86-92, xem các điều 52-59 trên. Có sự sắp xếp lẫn lộn trong bản Hán.

577 . Pali, Sikkhā 64; Ngũ phần, điều 89; Tăng kỳ, điều 49; Căn bản, điều 74; Thập tụng, điều 90.

578 . Pali, Sikkhā 69; Ngũ phần, điều 88; Tăng kỳ, điều 50; Căn bản, điều 75; Thập tụng, điều 89.

579 . Pali, Sikkhā 7l; Ngũ phần, điều 90; Tăng kỳ, điều 6l; Căn bản, điều 76; Thập tụng, điều 86

580 . Thập tụng, điều 89.

581 . Pali, Sikkhā 92; Ngũ phần, điều 9l; Tăng kỳ, điều 63; Căn bản, điều 77; Thập tụng, điều 87.

582 . Ngũ phần, điều 84; Căn bản, điều 98; Thập tụng, điều l07.

583 . Pali, Sikkhā 58; Ngũ phần, điều 97; Tăng kỳ, điều 59; Thập tụng, điều l00.

584 . Thập tụng, điều l02.

585 . Pali, Sikkhā 60; Ngũ phần, điều 99; Tăng kỳ, điều 64; Căn bản, điều 96; Thập tụng, điều l03.

586 . Pali: āvudhapāi, cầm vũ khí. Thập tụng: Cầm thuẫn, cầm cung tên.

587 .

588 . Pali, Sikkhā 57; Ngũ phần, điều 95; Tăng kỳ, điều 60; Căn bản, điều 94; Thập tụng, điều l0l.

589 . Ngũ phần l0 (T22nl42l, tr.77b06); Thập tụng 20 (T23nl435, tr.l4lbl2); Căn bản 50 (T23nl442, tr.904b5). Pali: adhikaraasamathā, Vin. iv. 207.

590 . Bản Hán, hết quyển 2l.