Luật Tứ Phần ( Tập 1~4)

10. Có bốn pháp không được truyền trao đại giới cho người: không biết tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, không rộng tụng hai bộ giới. Có bốn pháp như vậy thì không được truyền thọ đại giới cho người. Có bốn pháp nên cho người thọ đại giới: (Ngược lại với câu trên).

11. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không biết tăng giới học, không biết tăng tâm học, tăng tuệ học, không quảng tụng tỳ-ni. Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

12. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người (Ngược lại với câu trên).

13. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không biết tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, tuy tụng tỳ-ni mà không thể quyết liễu. Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

14. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người : (Ngược lại câu trên).

15. Lại có bốn pháp không được truyền thọ đại giới cho người: không thọ trì hai trăm năm mươi giới; không đa văn; nếu đệ tử có ác kiến không thể giáo hóa để đệ tử bỏ ác kiến, tu tập thiện kiến;

không đủ mười tuổi (hạ). Có bốn pháp như vậy không được truyền thọ đại giới cho người.

16. Lại có bốn pháp nên truyền thọ đại giới cho người (Ngượi lại câu trên).

17. Có bốn pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng.

18. Lại có bốn pháp: biết phạm, biết không phạm, biết hữu dư, biết vô dư.(1)

19. Lại có bốn pháp: biết phạm, biết không phạm, biết thô ác, biết không thô ác.(2)

20. Lại có bốn pháp: biết tội có thể sám, biết tội không thể sám, biết sám hối thanh tịnh, biết sám hối không thanh tịnh.

21. Lại có bốn tránh sự: ngôn tránh, mích tránh, phạm tránh, sự tránh.

22. Có bốn sự sợ hãi phạm tội:(3)

a. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm con dao, [1000c] đến giữa đám đông, nói như vầy: ‘Tôi đã tạo ra tội cực đại trọng ác, bị chém đầu, tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.’ Bấy giờ, mọi người liền bắt trói, đánh tiếng trống hung dữ, để

báo hiệu sự chết, xướng lệnh dọc theo đường đi, dẫn ra khỏi cửa phía hữu, đến pháp trường để giết. Người trí thấy vậy, nói như sau:‘Người này đã tạo tội ác cực trọng tử hình. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội trọng ác tử hình như vậy.’ Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-la-di sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, ‘Nếu chưa phạm ba-la-di thì trọn đời không phạm. Nếu

———

(1) Xem cht. 11, mục “hai pháp” hạng mục 14.

(2) Xem cht. 12, mục “hai pháp” hạng mục 15.

(3) Thập tụng 49 (tr.356c24): “Thế gian có bốn hạng người, thấy sự phạm tội thì sinh sợ hãi.”

lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.’ Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ nhất.

b. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm gậy, đến giữa đám đông, nói như vầy: ‘Tôi làm điều ác bất thiện. Tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.’ Bấy giờ, đám đông người nọ liền đoạt lấy con dao, đánh và đuổi ra khỏi cửa phía hữu. Có người trí thấy bèn nói như vầy: ‘Đây là người làm tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng làm tội ác như vậy.’ Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp tăng tàn sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, “Nếu chưa phạm tăng tàn thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ

phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.’ Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ hai.

c. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, cầm con dao, đến giữa đám đông, nói như vầy: ‘Tôi đã tạo tội ác. Tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.’ Bấy giờ, mọi người liền đoạt lấy cây gậy, rồi đuổi ra khỏi cửa hữu. Người trí thấy vậy, nói như sau:

‘Người này đã tạo tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội như vậy.’ Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-dật-đề sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, ‘Nếu chưa phạm ba-dật-đề thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.’ Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ ba.

d. Có người đàn ông như vầy: tóc rũ, mặc áo đen, đến giữa đám đông, nói như vầy: ‘Tôi đã làm điều ác bất thiện. Tùy theo sự vui lòng của mọi người tôi sẽ làm.’ Bấy giờ, mọi người liền khiển trách, rồi đuổi ra khỏi cửa phía hữu. Người trí thấy vậy, nói như sau: ‘Người này đã tạo tội ác. Nay ta nên tự cảnh tỉnh và dạy người khác đừng tạo ra tội như vậy.’ Cũng vậy, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni đối với pháp ba-đề-đề-xá-ni sanh tâm sợ sệt, tâm niệm rằng, ‘Nếu chưa phạm ba-đề-đề-xá-ni thì trọn đời không phạm. Nếu lỡ phạm thì

hoàn toàn không có tâm che giấu, như pháp sám hối.’ Đây là sự sợ hãi phạm tội thứ tư.

23. Có [1001a1] bốn hạng người phạm:

a. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: ‘Thầy phạm tội, thấy không?’ Vị kia nói: ‘Không thấy.’ Tỳ-kheo lại nói: ‘Này Trưởng lão, nếu thấy tội nên sám hối.’(1) Đây là người phạm thứ nhất.

b. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: ‘Này Trưởng lão, thầy phạm tội, có thấy không? Vị kia nói: ‘Không thấy.’ Tỳ-kheo lại nói: ‘Này Trưởng lão, nếu thấy tội nên sám hối giữa Tăng.’(2)Đây là người phạm thứ hai.

c. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: ‘Trưởng lão phạm tội, có thấy không?’ Vị kia nói: ‘Không thấy.’ Tỳ-kheo lại nói: ‘Trưởng lão thấy tội hãy ở giữa Tăng này mà sám hối.’(3) Đây là phạm nhân thứ ba.

d. Nếu tỳ-kheo phạm tội, tỳ-kheo khác nói: ‘Này Trưởng lão, thầy phạm tội, thấy không?’ Vị kia nói: ‘Không thấy.’ Bấy giờ, Tăng nên hoàn toàn xả bỏ (4) và nói: ‘Tùy ý thầy hãy đi. Muốn đi đâu, tùy ý. Nhưng chỗ thầy đến, ở đó thầy cũng sẽ bị cử tội. Các vị kia đối với thầy sẽ bị tác cử, tác ức niệm, tác tự ngôn, ngăn a-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ.’ Như ông thầy luyện ngựa. Con ngựa dữ khó huấn luyện, liền gộp luôn cả yên cương mà đánh đuổi ngựa đi. Tỳ-kheo này cũng như vậy, tất cả đều xả bỏ. Đây là phạm nhân thứ tư.

24. Đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, trong núi Kỳ-xà-quật. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chấp tay bạch Phật rằng:

“Vị Trưởng lão đối trước vị tỳ-kheo niên thiếu sám hối, bên trong có bao nhiêu pháp cần sám hối?”

Đức Phật dạy:“Bên trong có bốn pháp nên sám hối: để trống vai bên hữu, cởi bỏ

dép, quỳ gối chắp tay, nói tên tội phạm: ‘Tôi phạm

———

(1)Sám các tội ba-dật-đề

(2) Sám các tội thâu-lan-giá.

(3) Sám các tội tăng-già-bà-thi-sa.

(4)Tăng tác yết-ma xả trí, vì ngoan cố không nhận tội.

tội như vậy. Nay đối trước Truởng lão sám hối.’ Vị kia nên nói: ‘Thầy nên cải hối, sanh tâm yểm ly.’ Đáp rằng: ‘Xin vâng!’ Tỳ-kheo Thượng tọa đối với tỳ-kheo hạ tọa có bốn pháp như vậy nên sám hối. Có bốn ba-la-đề-đề-xá-ni, nói như trên.

Có bốn ba-la-di nói như trên.

25. Có bốn yết-ma: phi pháp biệt chúng yết-ma, như pháp biệt chúng yết-ma, phi pháp hòa hợp chúng yết-ma, và như pháp hòa hợp yết-ma. Đó là bốn yết-ma. Ở đây, phi pháp biệt chúng yết-ma, không được làm. Phi pháp hòa hợp yết-ma, không được làm. Pháp biệt chúng yết-ma không được làm. Pháp hòa hợp yết-ma, nên làm. Đó là điều Ta cho phép.

Phi pháp biệt chúng yết-ma, yết-ma không thành. Phi pháp hòa hợp yết ma, yết-ma [1001b] không thành. Pháp biệt chúng yết-ma, yết- ma không thành. Pháp hòa hợp yết-ma, yết-ma thành tựu.

Phi pháp biệt chúng yết-ma, không đúng cách. Phi pháp hòa hợp yết-ma, không đúng cách. Pháp biệt chúng yết-ma, không đúng cách. Pháp hòa hợp yết-ma, đúng cách.

26. Có bốn cách bố-tát: ba lời bố-tát, thanh tịnh bố-tát, thuyết Ba- la-đề-mộc-xoa bố-tát, tự tứ bố-tát.

27.Có bốn vọng ngữ: vọng ngữ ba-la-di, vọng ngữ tăng tàn, vọng ngữ ba-dật-đề, vọng ngữ tỳ-ni a-tỳ-bà-la.(1)

———

(1) Tỳ-ni a-tỳ-bà-la 毘(阿毘婆羅. Không rõ. Theo đoạn mạch, đây chỉ vọng ngữ thuộc tội ác thuyết. Danh nghĩa tiêu thích 38 (Vạn 44 tr. 693b10): như ba-dật-đề thứ nhất, nói dối mà không rõ ràng thuộc đột-kiết-la; khi thuyết giới, sau ba lần hỏi, nhớ mình có tội mà không nói, thuộc đột-kiết-la. Khai tông ký 10 (Vạn 42 tr.597a): đó là những lời tạp toái với tâm coi nhẹ, nói dối để đùa giỡn. Thập tụng 9 (tr. 46a), năm loại vọng ngữ: thuộc ba-la-di, thuộc tăng-già-bà-thi-sa, thuộc thâu-lan-giá, thuộc ba-dật đề và đột-kiết-la. Vin. v. 128: pañca āpattiyo musāvādapaccayā, phạm tội vọng ngữ do năm duyên. Sớ giải: pārājikathullacadukkaṭasanghādisesapācittiyā, ba-la-di, thâu-lan-giá, đột-kiết-la, tăng-già-bà-thi-sa, ba-dật-đề.

28. Có bốn chúng: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di.

29. Lại có bốn chúng: sát-lợi, bà-la-môn, cư sĩ, sa-môn.

30. Lại có bốn chúng: Tứ thiên vương, Đao lợi thiên, Ma, Phạm.

31. Lại có bốn chúng: ái, nhuế, bố, si.

32. Lại có bốn chúng: không ái, không nhuế, không bố, không si.

33. Có bốn hạng người bình đoán sự có trí tuệ: Có người thân không hiện ác mà miệng hiện. Có người miệng không hiện ác mà thân hiện. Có người thân miệng hiện ác. Có người thân khẩu không hiện ác.

a. Thế nào là thân không hiện ác mà khẩu hiện? Hoặc có người thân không hiện ác, mà miệng nói chỉ thị khiến phải cộng đồng kiến giải. (1) Đó là thân không hiện ác mà khẩu hiện.

b. Thế nào là miệng không hiện ác mà thân hiện? Có người thân hiện ác, mà miệng không chỉ thọ, không bắt cùng đồng kiến giải.Đó là miệng không hiện ác mà thân hiện.

c. Thế nào là thân không hiện ác, khẩu không hiện ác? Có người thân không hiện, miệng không chỉ thọ, không bắt cùng đồng kiến giải. Đó là thân miệng không hiện ác.

d. Thế nào là thân miệng hiện ác? Có người thân hiện ác, miệng nói chỉ thọ, bắt ép cùng đồng kiến giải. Đó là thân hiện ác, khẩu hiện ác. Đó là bốn hạng người bình đoán sự có trí.

34. Tỳ-kheo có bốn pháp tự tổn hại, có phạm, bị người có trí quở trách, mắc nhiều tội. Bốn pháp đó là gì? Có ái (thiên vị), có nhuế (thù hận), có bố (sợ hãi), có si (bất minh). Tỳ-kheo có bốn pháp như vậy, tự tổn hại, bị người có trí quở trách, mắc nhiều tội.

35. Tỳ-kheo có bốn pháp không tự tổn hại: (Ngược lại hạng mục trên).

36. Có bốn pháp hướng đến phi đạo: có ái, có nhuế, có bố, có si.

———

(1)Áp chế bằng miệng mà không áp chế bằng thân, khi quyết đoán tránh sự.

37. Có bốn pháp không hướng đến phi đạo: (Ngược lại câu trên).

38. Có bốn pháp không được sai làm người chia cháo.(1) sai thì không được sai. Đã sai thì không được chia: có ái, có nhuế, có bố, có si.

39. Có bốn [1001c] pháp nên sai làm người chia cháo: (ngược lại câu trên).

Chia tiểu thực, chia thức ăn khư-xà-ni, hoặc sai phó hội, trải ngọa cụ, chia y tắm mưa, chia y nhận được.

Sai tỳ-kheo làm sứ, cho đến sai sa-di làm sứ cũng vậy.

40. Có bốn pháp đọa vào địa ngục như tên bắn (tức là sai các tri sự như trên). (2)

41. Có bốn phi pháp ngăn thuyết giới, ngăn vô căn: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng.

42. Có bốn như pháp ngăn thuyết giới, ngăn hữu căn: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng. Đó là bốn như pháp ngăn thuyết giới.

43. Có bốn thanh tịnh: trì giới thanh tịnh, kiến thanh tịnh, oai nghi thanh tịnh, chánh mạng thanh tịnh. Đó là bốn thanh tịnh.

44. Có bốn pháp y chỉ: y phấn tảo, khất thực, nghỉ dưới gốc cây, thuốc hủ lạn. Đó là bốn pháp y chỉ.

45. Có bốn pháp tổn giảm: hoặc có trí có thể nhẫn, hoặc có trí có thể thân cận, hoặc có trí có thể giải, hoặc có trí năng đoạn. (3) Đó là bốn thứ tổn pháp. (1)

———

(1) Xem đoạn trên, kiền-độ phòng xá (bản Hán tr. 945a5): có 5 pháp không được Tăng sai chia cháo

(2) Xem mục “hai pháp.”

(3)Tứ phần luật sớ 10 (Vạn 41 tr.825a): "Bốn pháp tổn. Bên trong có minh huệ, có khả năng phân biệt đúng sai, gọi là trí năng. Duy chỉ là một nhưng tùy vị thế mà phân làm bốn. Nhẫn là văn huệ; thân là tư huệ; giải là tu huệ; đoạn là huệ vô tướng vô lậu". Khai tông ký 10 (Vạn 42 tr.597a): "Trí có khả năng nhận rõ pháp,

46. Đức Thế Tôn ở tại Ba-la-nại.

Bấy giờ, Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tôn giả A-nan:

“Trong khi mất mùa, lúa gạo khan hiếm, Ta từ mẫn vì các tỳ-kheo nên cho phóng xả bốn việc: ngủ chung với thức ăn trong nội giới, nấu trong nội giới, tự mình nấu, tự nhận thức ăn.(2) Nay các tỳ-kheo vẫn cứ tiếp tục như vậy hay sao?”

A-nan bạch Phật: “Các tỳ-kheo vẫn tiếp tục.”

Đức Phật dạy:

“A-nan, không được ăn như vậy. Nếu ăn, sẽ như pháp trị.”

47. Đức Phật bảo tôn giả A-nan:

“Do khi lúa gạo khan hiếm, Ta thương các tỳ-kheo nên cho phép: sáng sớm thọ tiểu thực,từ người kia mang đến, như trái hồ đào v.v...và thức ăn có thể ăn trong nước.(3) Những thứ như vậy vẫn tiếp tục ăn hay sao?”

Tôn giả A-nan trả lời: “Vâng!”

Đức Phật dạy: “Không được ăn. Nếu ăn, sẽ như pháp trị.”

———

tổn hoại. Thể chỉ là một nhưng tùy theo dụng mà phân bốn. Nhẫn, căn cứ nội tâm quán chiếu mà nhẫn hứa. Thân cận, tức phương tiện tiến tu. Năng giải tức tỏ ngộ các pháp. Năng đoạn là khả năng quyết đoán các pháp." (Không rõ căn cứ của những giải thích này.)

(1)Bản Hán, hết quyển 58.

(2)Tỳ-kheo có thể tự lượm trái cây mà ăn, không cần người trao; nới rộng ba-dật- đề 39. Xem Phần III, Ch. VII. Thuốc, mục 9. Tám sự cho phép

(3) Bốn trường hợp này cùng với bốn trường hợp trong mục trên là tám sự cho phép. Xem phần III, Chương VII. Thuốc, mục 9: Tám sự cho phép.

48. Có bốn pháp tác yết-ma ha trách, phi pháp phi tỳ-ni yết-ma không thành, không đúng cách. Bốn pháp đó là gì? [1002a1] Vô căn phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng. Đó là bốn pháp.

49. Có bốn pháp tác yết-ma quở trách như pháp như tỳ-ni yết-ma thành tựu, đúng cách (ngược nghĩa với câu trên).

50. Có bốn đại tặc.(1) Những gì là bốn?

a. Hoặc có đại tặc sanh ý nghĩ như vầy: ‘Nếu có được trăm người, ngàn người để phá thành ấp đó.’ Một thời gian sau, tên giặc ấy có được trăm người, ngàn người phá thành ấp đó. Cũng vậy, ác tỳ- kheo nghĩ như vầy: ‘Ở chỗ nào mà ta sẽ được một trăm nhân chúng, một ngàn nhân chúng để du hành tại thành ấp nào đó.’ Vào thời gian khác vị kia có được một trăm nhân chúng, một ngàn nhân chúng du hành nơi thành ấp kia. Đó là đại tặc thứ nhứt.

b. Lại nữa, có đại tặc chẳng phải tịnh hạnh tự nói là tịnh hạnh. Đó là hạng đại tặc thứ hai.

c. Lại nữa, có đại tặc vì miệng bụng, nên tuy không chân thật, chẳng phải mình có, mà đối giữa đại chúng cố ý vọng ngữ, tự xưng được pháp thượng nhân. Đó là hạng đại tặc thứ ba.

d. Lại có đại tặc sử dụng bông trái, rau lá của Tăng để tự nuôi sống. Đó là đại tặc thứ tư.

51. Có bốn tín pháp: Nếu tỳ-kheo ở nơi thành quách, thôn xóm, làm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Trong đây, nên tùy thuận giáo thọ cư sĩ khiến cho họ tin. Tỳ-kheo kia nói với tỳ-kheo này rằng: “Thầy ở nơi thành ấp, thôn xóm đó làm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Thầy nên trở lại giáo hóa cư sĩ kia. Nếu

———

(1)Thập tụng 49 (tr.356b20): thế gian có ba đại tặc. 1. Thủ lãnh cướp, cầm đầu 100 cho đến 500 lâu la, cướp bóc làng xóm. 2. Tỳ-kheo lấy vật tứ phương Tăng đi bán để nuôi sống. 3. Tỳ-kheo trống rỗng mà tự xưng đắc pháp thượng nhân.

thầy không thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ khiến cho họ tin thì thầy không thể cư trú tại đây.

b.Nếu thầy có thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ thì cho phép thầy ở tại đây.

c.Nếu không thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ khiến cho họ tin thì các tỳ-kheo không cùng thầy đồng yết-ma, thuyết giới, tự tứ, chung đồng một chỗ ngồi, tiểu thực đại thực không theo thứ tự mà ngồi, cũng không đón tiếp, chắp tay lễ bái chào hỏi.

d.Nếu thầy có thể tùy thuận giáo hóa cư sĩ kia khiến cho họ tin thì các tỳ-kheo sẽ cùng thầy đồng yết-ma, cho đến lễ bái hỏi chào.”

Đó là bốn tín pháp. Nếu là cư sĩ hay con cư sĩ cũng như vậy.

52. Có bốn phi Thánh pháp: cái không thấy nói thấy, cái không nghe nói nghe, cái không xúc nói xúc, cái không biết nói biết.(1) Đó là bốn phi Thánh pháp.

53. Có bốn Thánh pháp (ngược lại nghĩa câu trên).

54. Có bốn phi Thánh pháp: cái thấy nói không thấy, cái nghe nói không nghe, cái xúc nói không xúc, cái biết nói không biết. Đó là bốn phi Thánh pháp.

55. Có bốn Thánh pháp: (ngược lại nghĩa câu trên).

56. Có bốn lời xả giới: “Xả Phật, xả Pháp, [1002b] xả Tăng, xả Hòa thượng.” Đó là bốn lời xả giới.

Cũng vậy, “xả Phật, xả Pháp, xả Tăng,” làm phần đầu, rồi thêm, cho đến “phi sa-môn Thích tử.”(2) Mỗi cụm bốn lời như vậy.

———

(1) Kiến 見, văn 聞, xúc 觸, tri 知. Trường A-hàm 8 (kinh Chúng tập, tr.50b27), bốn phi Thánh ngữ, và Thánh ngữ: kiến, văn, giác 覺, tri. Pāli, Vin. v. 124: cattāro anariyavohārā, adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññe viññātavāditā.

(2) Chi tiết, xem mục “một pháp” các hạng mục 1, 2

57. Vì bốn nghĩa lợi ( 1)nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới: nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi cụm gồm bốn nghĩa như vậy.(2)

58. Có bốn nghĩa lợi nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách; nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi cụm gồm bốn nghĩa như vậy. (3)

Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy.

V. NĂM PHÁP

Bấy giờ, đức Thế Tôn ở thành Vương-xá, bảo các tỳ-kheo:

1. “Có năm pháp không được trao đại giới cho người:(4) không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không tri kiến giải thoát. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

2. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (Ngược lại nghĩa câu trên).

3. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: tự mình không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ, (5) cũng không thể dạy người khiến an trụ giới- định-tuệ, cho đến kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

4. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

5. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không tín, không tàm, không quý, giải đãi, quên nhiều. Có năm pháp như vậy, không được trao đại giới cho người.

———

(1) Bốn mục đích.

(2) Chi tiết, xem mục “hai pháp” hạng mục 127.

(3)Chi tiết, xem mục “hai pháp” hạng mục 127.

(4)Không đủ tư cách làm Hoà thượng. Xem Phần III, Chương I “Thọ giới.” đoạn 8.

(5)Giải thoát tri kiến.

6. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (Ngược lại nghĩa câu trên).

7. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học, không biết bạch, không biết yết- ma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

8. Có năm pháp nên trao đại giới cho người (tức ngược với nghĩa câu trên).

9. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết oai nghi giới, không biết tăng tịnh hạnh, (1) không biết Ba-la-đề-mộc- xoa giới, không biết bạch, không biết yết-ma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

10. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

11. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết phạm rồi sám hối, không biết phạm rồi sám hối thanh tịnh, không biết bạch, không biết yết-ma. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

12. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câutrên).

13. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết có nạn pháp, không biết không nạn pháp, [1002c] không biết bạch, không biết yết-ma, không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

14. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

15. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy người tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, không thể làm

———

(1)Tăng tịnh hạnh, hay tăng thượng phạm hạnh. Đọc đúng là “căn bản phạm hành.” Hán đọc ādi-brahmacariya, thành adhi-brahmacariya.

người nuôi bệnh, (1)cũng không thể nhờ người nuôi bệnh đến khi lành hoặc đến khi qua đời, hoặc không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

16. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược nghĩa lại câu trên).

17. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy đệ tử tăng oai nghi giới, tăng tịnh hạnh, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa giới, nếu đệ tử có ác kiến không thể phương tiện dạy khiến cho bỏ ác kiến trụ thiện kiến, hoặc không đủ mười tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

18. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược nghĩa lại câu trên).

19. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết nặng, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

20. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược nghĩa lại câu trên).

21. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ- đàm, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới.

22. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược nghĩa lại câu trên).

23. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy khiến xả ác kiến trụ thiện kiến. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

———

(1) Không thể chăm sóc đệ tử bệnh. Xem Phần III, Ch. I, dẫn trước.

24. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

25. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy

358

khiến xả ác kiến trụ thiện kiến, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể dời đến trú xứ khác an lạc, nếu đệ tử có sanh tâm nghi hối mà không thể khai giải đúng Phật Pháp.

Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

26. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

27. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: Không thể dạy đệ tử Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu [1003a1] đệ tử có ác kiến không thể dạy khiến xả ác kiến trụ thiện kiến, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể dời đến trú xứ khác an lạc, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

28. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại nghĩa câu trên).

29. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết Ba-la-đề-mộc-xoa giới, cũng không thể thuyết giới, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

30. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên).

31. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không khéo biết phạm, không khéo biết sám hối phạm, không khéo nhập định, không khéo xuất định, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

32. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại lại câu trên).

33. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết

nặng, không đủ mười tuổi. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

34. Lại có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên).

35. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, không thể chăm sóc bệnh, không thể nhờ người chăm sóc bệnh đến khi lành hay qua đời, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

36. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên).

37. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, nếu đệ tử có ác kiến không thể dạy đệ tử xả bỏ ác kiến khiến trụ thiện kiến, không khéo tụng tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

38. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược lại câu trên).

39. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học, nếu đệ tử không an lạc ở trú xứ này, không thể di chuyển đến trú xứ khác an lạc, không kiên trụ tỳ-ni. Có năm pháp

như vậy không được trao đại giới cho người.

40. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (trái với nghĩa câu trên).

41. Lại có năm pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, [1003b] không đa văn, không thể dạy đệ tử tăng giới học; đệ tử có nghi, không thể như Phật pháp giải thích, không thể quyết đoán tránh sự. Có năm pháp như vậy

không được trao đại giới cho người.

42. Có năm pháp nên trao đại giới cho người: (ngược với câu trên).

Cũng vậy, tăng tâm, tăng tuệ, tăng oai nghi học, tăng tịnh hạnh học, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa học (cũng mỗi cụm gồm năm như trên).

Nếu tỳ-kheo nào tự điều phục, không sợ hãi, có khả năng nói năng; tự mình có những việc này, thì cũng có thể dạy đệ tử. Người như vậy nên trao đại giới cho người, nên cho người y chỉ, nên nuôi sa-di, nên nhận Tăng sai giáo thọ tỳ-kheo-ni; nếu đã sai thì nên giáo

thọ.

43. Có năm hạng người không được thọ đại giới: tự nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, hoặc tặc tâm thọ giới, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn.(1) Người có năm pháp như vậy không được cho thọ đại giới.

44. Lại có năm hạng người không được cho thọ đại giới: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, ác tâm làm thân Phật ra máu.(2) Có năm pháp như vậy không được cho thọ đại giới.

45. Có năm hạng huỳnh môn: sanh huỳnh môn, hình tàn huỳnh , thạch huỳnh môn, biến huỳnh môn, bán nguyệt hình môn. Đó là năm hạng huỳnh môn.(3)

46. Có năm hạng bệnh nhân không được cho thọ đại giới: hủi, ung thư, hủi trắng, can tiêu, điên cuồng. Năm hạng người có bệnh như vậy không được cho thọ đại giới.

47. Có năm hạng người thanh tịnh, không có nạn sự nên cho thọ đại giới: đàn ông,(4) không mắc nợ, chẳng phải tôi tớ, đủ hai mươi tuổi, cha mẹ cho phép. Năm hạng người thanh tịnh không có nạn sự như vậy nên cho thọ đại giới.

48. Có năm pháp (cách) cho người y chỉ: hoặc nói, “Được.”

———

(1) Năm trong số 13 già nạn. Xem Phần III, Chương I “Thọ giới.”

(2)Năm trong số 13 già nạn. Xem Phần III, dẫn trước.

(3)Sanh, hình tàn, thạch, biến, bán nguyệt 生形殘妒變半月. Xem giải thích nơi Phần III, chương I “Thọ giới.” Các thuật ngữ khác ở đây: sanh, kiền, đố, biến, bán nguyệt.

(4)Trượng phu -., dịch từ Skt. (Pāli): nara: nghĩa đen là “đàn ông” (không phải là đàn bà) chẳng liên hệ gì đến nghĩa đại trượng phu hay tiểu trượng phu mà các bản dịch Việt thường nhầm lẫn tai hại.

nói, “Chấp thuận.” Hoặc nói, “Phải.” Hoặc nói, “Ngươi hãy khéo tự tu hành.” Hoặc nói, “Ngươi chớ buông lung.” Đó là năm cách nói cho pháp y chỉ.

49. Có năm cách nói khi cho người y chỉ: Hoặc nói, “Lành thay.” Hoặc nói, “Tốt.” Hoặc nói, “Hãy đứng dậy.” Hoặc nói, “Hãy đi.” Hoặc nói, “Ta cho ngươi y chỉ.” Đó là năm cách nói khi cho người y chỉ.

50. Có năm pháp không được sống không y chỉ: không giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

51. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại với năm câu trên).

52. Lại có năm pháp không nên sống không y chỉ: không giới lại không thể tự siêng tu học giới, không định, không tuệ, không giải thoát tuệ, không kiến giải thoát tuệ, lại không thể tự siêng tu giới- định-tuệ, [1003c] giải thoát tuệ, kiến giải thoát tuệ. Có năm pháp như vậy không nên sống không y chỉ.

53. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

55. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thọ trì đủ 250 giới, không đa văn, không thể tự học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, nếu tâm sanh ác kiến không thể khai giải khiến tu tập thiện kiến. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

56. Có năm pháp có thể sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

57. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thọ trì đủ 250 giới, không đa văn, không thể học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, không đủ 5 tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

58. Có năm pháp nên sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

59. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thể tự học Tỳ-ni, A-tỳ-đàm, ác kiến sanh không thể xả để trụ thiện kiến, nếu không an lạc sống nơi trú xứ này không thể đi đến chỗ khác an lạc, tâm có sanh nghi hối không thể như pháp khai giải.

Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

60. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

61. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không thể tự siêng năng tu giới, tăng tâm, tăng tuệ học, có bệnh không thể tự điều dưỡng, cũng không thể khiến người khác nuôi bệnh mình, không đủ 5 tuổi. Đó là năm pháp không được sống không y chỉ.

62. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

63. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không tự siêng năng tu oai nghi giới, không thể tăng tịnh hạnh, (1) tăng Ba-la-đề- mộc-xoa giới, có ác kiến không thể xả để trụ thiện kiến, không đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

64. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

65. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết tránh sự, không biết tránh sự khởi, không biết tránh sự diệt, không biết hướng đến tránh sự diệt, (2) không đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

66. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

67. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết phạm, không biết sám hối, không khéo vào định, không khéo xuất định, không [1004a1] đủ 5 tuổi. Có năm pháp như vậy không được sống không y chỉ.

68. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

69. Lại có năm pháp không được sống không y chỉ: không biết phạm, không biết không phạm, không biết nhẹ, không biết nặng,

———

(1) Xem điều 9 mục "năm pháp" trên

(2)Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, người trì luật có đủ 5 điều để được gọi là ngu si; không biết tránh sự (adhikaraṇa), không biết gốc rễ của tránh sự (adhikaraṇasa mūla), không biết sự tập khởi của tránh sự, không biết sự dập tắt tránh sự (adhikaraṇa-nirodha), không biết con đường dẫn đến sự dập tắt tránh sự (adhikaraṇanirodhagāmini).

không rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Có năm pháp như vậy không được không y chỉ mà trụ.

70. Có năm pháp được sống không y chỉ: (ngược lại câu trên).

71. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc bị đuổi ra, (1) hoặc bỏ đi,(2) hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ,(3) hoặc đ ến trên giới trường. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

72. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc bỏ đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc 5 tuổi hay quá 5 tuổi (hạ). Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

73. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc không cho y chỉ, hoặc gặp Hòa thượng cũ. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

74. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc Hoà thượng A-xà-lê qua đời. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

75. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc không cho y chỉ, hoặc Hòa thượng A-xà-lê thôi tu. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

76. Lại có năm pháp mất y chỉ: hoặc chết, hoặc đi, hoặc thôi tu, hoặc thôi không cho y chỉ, hoặc trở lại theo Hòa thượng cũ. Có năm pháp như vậy mất y chỉ.

77. Có năm pháp phải xua đuổi đệ tử: hoặc Hòa thượng nói với đệ tử rằng: “Nay tôi đuổi ông đi”, “Ông không được vào phòng tôi”,“Ông không được giúp việc cho tôi”, “Ông đừng đến chỗ tôi”, “Tôi không nói với ông.” Đây là năm pháp Hòa thượng xua đuổi đệ tử.

78. A-xà-lê có năm pháp xua đuổi đệ tử: (4) “Nay tôi đuổi ông đi”,

———

(1) Bị đuổi ra ngoài trú xứ.

(2)Ra khỏi đồng trú xứ với thầy y chỉ có ý định không trở lại.

(3)Thầy y chỉ dứt y chỉ.

(4)Dứt y chỉ.

“Ông không được vào phòng tôi”, “Ông không được giúp việc cho tôi”, “Ông đừng đến chỗ tôi”, “Tôi không nói với ông.” Đây là năm pháp A-xà-lê xua đuổi đệ tử.

79. Đệ tử có năm pháp bị Hòa thượng A-xà-lê xua đuổi: không tàm, không quí, không thể dạy bảo, chẳng phải oai nghi, không cung kính. Đệ tử có năm pháp như vậy bị Hòa thuợng A-xà-lê xua đuổi.

80. Lại có năm pháp: không tàm, không quý, không thể dạy bảo, gần ác tri thức, thường đến nhà dâm nữ. (1) Có năm pháp như vậy bị Hòa thượng A-xà-lê xua đuổi. (cũng như vậy, ưa đến nhà phụ nữ, (2) nhà phụ nữ chưa chồng, [1004b] nhà huỳnh môn, chỗ tỳ-kheo-ni, chỗ thức-xoa-ma-na, chỗ sa-di-ni, chỗ người bắt rùa trạnh .(3) Mỗi bốn sự như trên, thêm một trong các sự này, thành mỗi cụm năm pháp).

81. Có năm cách dữ dục: Nói, “Tôi gởi dục nơi thầy”, “Nhờ vì tôi thuyết dục”, ra dấu bằng thân, miệng nói, ra dấu bằng thân cùng miệng nói. Đó là năm thứ dữ dục.

82. Có năm trường hợp mất dục: tỳ-kheo nhận dục qua đời, hoặc thôi tu, hoặc nhập chúng ngoại đạo, hoặc nhập Tăng bộ khác, (4) hoặc đến trên giới trường sau khi tướng bình minh đã xuất hiện.(5)Đó là năm thứ mất dữ dục.

83. Có năm thứ gởi thanh tịnh và gởi tự tứ (cũng như trên, nếu mất cũng như trên).

———

(1)Thập tụng luật 49 (tr.359b17), “Phật nói, tỳ-kheo có năm chỗ không nên lai vãng: phụ nữ chưa chồng, đàn bà goá, phụ nữ có chồng, dâm nữ, tỳ-kheo-ni.” Lại có 5 chỗ: nhà giặc cướp, nhà chiên-đà-la (thịt chó), nhà đồ tể, nhà dâm nữ, nhà bán rượu.

(2)Đã có chồng.

(3) Chỉ chung những người làm chài lưới.

(4)Người nhận dục bỗng biến đổi giới tính.

(5) Vì đã qua ngày khác.

84. Đức Như Lai ra đời thấy những sai lầm của các tỳ-kheo nên vì năm lợi nghĩa mà chế pháp ngọa cụ: không khiến gió thổi, nước mưa thấm ướt, nắng xém, bụi đất, không khiến chim quạ làm bẩn. Đó là năm.

85. Hòa thượng có năm phi pháp thì đệ tử nên sám hối rồi bỏ đi. Nên thưa với Hòa thượng: “Con có như pháp hay không, Hòa thượng không biết. Con không như pháp, Hòa thượng cũng không biết. Con phạm giới mà Hòa thượng bỏ bê, không dạy, không quở trách. Phạm cũng không biết. Phạm mà sám hối cũng không biết.” Hòa thượng có năm pháp như vậy, đệ tử nên sám hối mà xin đi.

86. Tỳ-ni có năm sự (1) trả lời: tựa, chế, trùng chế, tu-đa-la, tùy thuận tu-đa-la.(2) Đó là năm.

87. Lại có năm pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, rộng tụng hai bộ giới. Đó là năm.

88. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, rộng tụng tỳ-ni. Đó là năm.

89. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, an trụ tỳ-ni mà không động. Đó là năm.

90. Lại có năm pháp: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, tránh sự khởi khéo hay diệt trừ. Đó là năm.

91. Có năm hạng trì luật: tụng thuộc tựa giới, bốn sự, mười ba sự, hai bất định, rộng tụng ba mươi sự. Đó là hạng trì luật thứ nhất. Nếu tụng thuộc tựa giới, bốn sự, mười ba sự, hai bất định, rộng tụng ba mươi sự, rộng tụng chín mươi sự. Là hạng trì luật thứ hai. Nếu rộng tụng giới tỳ-ni là hạng trì luật thứ ba. Nếu rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni là hạng trì luật thứ tư. Nếu tụng toàn bộ tỳ-ni là hạng

———

(153) Sự, chỉ cơ sở (để trả lời trong vấn đáp nghĩa tỳ-ni).

(2) Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, trì luật ngu si với 5 pháp: không biết nhân duyên (nidānaṃ, nguyên nhân Phật chế giới Hán dịch là tự 序 ), không biết chế (paññttiṃ), không biết tùy chế (anupaññattiṃ, quy định phụ; Hán dịch là trùng chế 重制), không biết ngữ pháp thích đáng (anusandhivacanaṃ).

trì luật thứ năm. Ở đây xuân, thu, và đông nên y theo bốn hạng trì luật đầu, nếu không y vào đó để sống thì phạm đột-kiết-la. Hạ an cư nên y vào hạng trì luật thứ năm. Không y vào đó để sống thì phạm ba-dật-đề.

92. Người trì luật có năm công đức: giới phẩm kiên cố, khéo thắng các oán địch, [1004c] giữa đại chúng quyết đoán không sợ, có nghi hối có thể khai giải, khéo trì tỳ-ni khiến chánh pháp tồn tại lâu dài. Đó là năm.

93. Có năm thứ tâm giặc: tâm hắc ám, tâm tà vạy, tâm khúc lệ(1), tâm bất thiện, tâm thường muốn lấy trộm vật của người. Đó là năm.

94. Lại có năm hạng giặc: cương quyết mà lấy, đe dọa lấy, gởi vật lấy, thấy bèn lấy, ỷ thác lấy.(2) Đó là năm.

95. Lại có năm hạng: đồng nghiệp với người tội, chỉ dẫn người làm giặc cướp, dò xét chỗ để tài vật cho cướp, giữ vật cho giặc cướp, canh chừng cho giặc cướp. Đó là năm.

96. Lại có năm loại phạm:(3) ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, đột-kiết-la. Đó là năm. Cũng gọi là năm loại chế giới, cũng gọi là năm tụ phạm. (4)

———

(1) Khúc lệ : cong queo

(2)Hán: quyết định thủ 決定取, khủng khiếp thủ 恐怯取, ký vật thủ 寄W取 (lấy bằng cách gởi nơi vật khác, tức lấy bằng cách che giấu), kiến tiện thủ 見便取 (có lẽ như Pāli: pasayha, áp chế, được đọc là pasaya: thấy), ỷ thác thủ 倚託取 (có lẽ chỉ sự rút thăm). Tham chiếu Pāli (Vin. v. 129), năm sự tước đoạt (pañcaavahārā): đoạt bằng cách trộm lấy (theyya-), bằng cưỡng bức (pasayha-), bằng mưu mô (parikappa-), bằng cất giấu (paṭicchanna-), bằng rút thăm (kusa-). Xem Thập tụng 50 (tr.363b19), năm hình thức lấy vật của người khác: kiếp thủ 劫取, đạo thủ 盜取, trá thủ 詐取, để mạn thủ 詆謾取 (bịp mà lấy), pháp thủ O取 (lấy hợp pháp).

(3) Pāli (Vin.v. 128, 91): pañca āpattiyo.

(4) Năm tụ phạm, hay năm tụ tội, hay năm thiên tội, đồng nghĩa. Pāli: pañca āpattikkhandā. Vin. v. 91.

97. Nếu không biết, không thấy năm loại phạm này, Ta nói người đó ngu si: ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni,đột-kiết-la. Đó là năm loại phạm. Năm loại chế giới cũng như vậy. Năm tụ phạm cũng như vậy.

98. Nếu không biết, không thấy năm phạm, ba-la-di, tăng-già-bà- thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, đột-kiết-la, Tăng nên trao cho pháp yết-ma quở trách. Năm loại chế giới cũng như vậy. Năm phạm tụ cũng như vậy.

99. Lại có năm loại phạm: hoặc có phạm tự tâm niệm sám hối, (1) hoặc có phạm tiểu tội đến người khác sám hối, (2) hoặc có phạm trung tội đến người khác sám hối,(3) hoặc có ph ạm không thể sám hối.(4)

100. Có năm pháp, Tăng nên trao cho yết-ma ha trách: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc hủy báng Phật và Pháp. Đó là năm.

101. Lại có năm pháp: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hủy báng Phật và Tăng. Đó là năm.

102. Lại có năm: phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hủy báng Pháp và Tăng. Đó là năm pháp nên trao cho yết-ma ha trách. Yết-ma tẫn, yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, yết-ma cử (5)cũng như vậy.

103. Có năm pháp tác yết-ma ha trách phi pháp, phi tỳ-ni, yết-ma không thành, không đúng cách. Năm pháp là: không tác cử, không tác ức niệm, không tác tự ngôn, phi pháp, biệt chúng. Đó là năm.

104. Lại có năm pháp: không phạm, phạm không thể sám, phạm đã sám, phi pháp, biệt chúng. Đó là năm pháp yết-ma không thành, không đúng cách.

———

(1) Chỉ các tội đột-kiết-la và ác thuyết.

(2) Các tội ba-dật-đề, và ba-la-đề đề-xá-ni.

(3)Thâu-lan-giá và tăng-già-bà-thi-sa.

(4)Phạm ba-la-di.

(5)Yết-ma xả trí.

105. Lại có [1005a1] năm pháp yết-ma như pháp thành tựu, đúng cách: (ngược lại câu trên).

106. Người bị yết-ma ha trách có năm việc không được làm (như trong Kiền-độ ha trách (1) đã nói ).

107. Người bị cử có năm pháp không được cho giải yết-ma: mạ báng tỳ-kheo; phương tiện làm cho tỳ-kheo khác tổn giảm, mất lợi ích; (làm cho tỳ-kheo khác) mất chỗ ở; trong nội giới hay ngoại giới nhận thiện tỳ-kheo lễ bái cúng dường; ở chỗ không có tỳ-kheo. Tỳ-kheo có năm pháp như vậy không được cho giải yết-ma bị cử.

108. Lại có năm pháp nên cho giải yết-ma bị cử. (ngược với câu trên).

109. Nếu tỳ-kheo bị yết-ma cử tội vì không thấy tội nên bằng năm sự mà tự quán sát: “Nếu ta không thấy tội thì các tỳ-kheo không cùng ta yết-ma, thuyết giới, tự tứ, đồng phòng ngủ; không cùng đồng một chỗ ngồi; tiểu thực đại thực, không tùy theo thứ tự lớn nhỏ; không chắp tay lễ bái cung kính hỏi chào.” Đây là người bị yết-ma bất kiến tội cử, dùng năm việc này để quán sát.

Yết-ma không sám hối, yết-ma cử ác kiến không xả, cũng như vậy. Tác yết-ma cử bất kiến tội đối với người khác cũng phải bằng vào năm việc này để quán sát.

Yết-ma không sám hối, cử không xả ác kiến, cũng như vậy.

110. Tỳ-kheo có năm pháp, Tăng không nên tác yết-ma ngăn cho không đến nhà bạch y: không hiếu với cha, với mẹ; không kính sa- môn; bà-la-môn; không khéo nhận lời nói. (2)Có năm pháp như vậy không được tác yết-ma ngăn không đến nhà bạch y.

111. Có năm pháp nên tác yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y: (ngược lại câu trên).

———

(1) Trong bản Hán, Phần III, Ch.XI.

(2)Xem Phần III, Chương XI “Khiển trách.”

112. Lại có năm pháp nên cho tác yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y: ưa mạ báng bạch y; phương tiện làm cho bạch y tổn giảm, mất lợi ích; làm cho (bạch y) không có chỗ ở; gây mâu thuẫn giữa bạch y.(1) Đó là năm pháp.

113. Lại có năm pháp, trước mặt bạch y mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng, mạ bạch y, làm nghiệp thấp hèn, hoặc dối gạt bạch y. Đó là năm pháp.

114. Tỳ-kheo có năm pháp khiến cho bạch y không tin: (như trường hợp “gây mâu thuẫn giữa bạch y” trên).

115. Tỳ-kheo lại có năm pháp khiến bạch y không tin (như trường hợp “dối gạt bạch y trên”).

116. Đối với bạch y có năm pháp, Tăng nên tác yết-ma úp bát: bất hiếu với cha, với mẹ, không kính sa-môn, bà-la-môn, không kính thờ tỳ-kheo. Đó là năm.

117. Với bạch y có năm pháp, Tăng không nên cho tác yết-ma úp bát: (ngược với câu trên).

118. Có năm pháp, Tăng nên cho tác úp bát: mạ báng tỳ-kheo, làm tỳ-kheo tổn giảm, làm mất lợi ích, [1005b] làm cho không có trú xứ, gây đấu loạn tỳ-kheo. Đó là năm.

119. Lại có năm pháp: đối trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng, dùng vô căn bất tịnh hạnh vu khống tỳ-kheo, phạm tỳ-kheo-ni. Đó là năm.

120. Có năm trường hợp chê bai mà phạm ba-dật-đề: không vì nghĩa, không vì pháp, không vì tỳ-ni, không vì giáo thọ, không vì thân hậu. Có năm trường hợp chê bai như vậy phạm ba-dật-đề.

121. Lại có năm pháp chê bai không phạm ba-dật-đề. (ngược với câu trên).

122. Nếu tỳ-kheo nào không được Tăng sai mà, bằng năm sự, kể tội

———

(1) Xem Phần III, Chương XI.

tỳ-kheo khác với người chưa thọ đại giới, phạm ba-dật-đề. Năm sự đó là: nói tên tuổi, dòng họ, tướng mạo, y phục, phòng xá. Đó là năm sự.

123. Có năm đối tượng hành dâm phạm ba-la-di: phụ nữ, đồng nữ, hai căn, huỳnh môn, nam tử. Đó là năm.

124. Có năm trường hợp ăn trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, chỉ thị lấy, sai phái đi lấy, trọng vật, dời khỏi vị trí. Đó là năm.

125. Lại có năm việc: với ý tưởng vật không phải sở hữu của mình, không tạm lấy, không do thân tình mà lấy, trọng vật, dời khỏi chỗ cũ. Đó là năm.

126. Lại có năm: của người, có ý tưởng là của người, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. Đó là năm.

127. Người chết có năm điều bất hảo: 1. bất tịnh, 2. hôi thối, 3. ghê sợ, 4. khiến người ghê sợ nên ác quỷ được cơ hội, 5. trú xứ cho ác thú, phi nhân. Đó là năm.

128. Người phạm giới có năm sự thiệt hại:

a. có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh. Như sự bất tịnh của tử thi kia, Ta nói người này cũng như vậy.

b. Hoặc có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh, tiếng xấu đồn khắp. Như tử thi kia, hôi thối từ đó tiết ra, Ta nói người này cũng như vậy.

c. Người kia có thân, khẩu, ý nghiệp bất tịnh, các thiện tỳ-kheo sợ tránh. Như tử thi kia khiến người ghê sợ, Ta nói người này cũng như vậy.

d. Có thân khẩu ý nghiệp bất tịnh, khiến các thiện tỳ-kheo thấy sanh ác tâm nói:“Sao ta lại thấy người ác như vầy?” Như người thấy tử thi sanh ghê sợ, khiến cho ác quỷ có cơ hội. Ta thấy người này cũng như vậy.

e. Có thân khẩu ý nghiệp bất tịnh ở chung cùng người bất tịnh. Như chỗ tử thi kia có ác thú, phi nhân cùng ở, Ta thấy người kia cũng như vậy.

Đó là năm điều mất mát của người phạm giới như tử thi kia.

129. Người không nhẫn nhục có năm thiệt hại: 1. Không nhẫn nổi sự hung dữ. 2. Sau sanh hối hận. [1005c] 3. Nhiều người không ưa, 4. Tiếng xấu đồn khắp, 5. Chết đọa ác đạo. Đó là năm.

130. Người hay nhẫn nhục có năm công đức: (ngược lại câu trên).

131. Sưởi lửa có năm điều mất mát: 1. Khiến cho người không nhan sắc, 2. Không có sức khoẻ, 3. Khiến cho con mắt mờ, 4. Khiến nhiều người tập hợp làm ồn, 5. Nói nhiều việc đời. Đó là năm.

132. Thường tới lui nhà bạch y, tỳ-kheo có năm điều mất mát: 1.Không dặn tỳ-kheo bèn vào thôn xóm .(1) 2. Ngồi trong chỗ nam nữ có dục ý. (2) 3. Ngồi một mình(3) . 4. Ngồi chỗ khuất, chỗ kín (4). 5. Không có trí nam tử mà nói pháp cho người n ữ quá năm, sáu lời.(5) Đó là năm.

133. Lại có năm: 1. Thường gặp nữ nhân, 2. Đã gặp nhau thì gần gũi nhau, 3. Chuyển thành thân tình, 4. Đã thân tình rồi dục ý sanh,

5. Đã có dục ý, hoặc phạm tử tội, hay gần tử tội. Đó là năm.

134. Ngủ với tâm tán loạn có năm điều thiệt hại: thấy ác mộng, chư thiên không vệ hộ, tâm không nghĩ đến pháp, không buộc ý nơi ánh sáng, xuất bất tịnh. Đó là năm.

135. Ngủ với tâm không tán loạn có năm công đức. (ngượccâu trên)

136. Uống rượu có năm điều mất mát: không nhan sắc, cơ thể không sức lực, mắt mờ, ưa hiện tướng sân, mất của cải. Đó là năm.

137. Lại có năm việc: sanh thân bệnh, ưa đấu tranh, tiếng xấu đồn khắp, trí tuệ kém dần, chết đọa ác đạo. Đó là năm.

———

(1) Ba-dật-đề 42.

(2)Ba-dật-đề 43.

(3)Với người nữ. Ba-dật-đề 45.

(4) Với người nữ. Ba-dật-đề 44.

(5)Xem, tỳ-kheo, ba-dật-đề 9.

138. Phá giới có năm điều mất mát: tự hại, bị người trí quở trách,có tiếng xấu đồn khắp, khi gần chết hối hận, chết đọa ác đạo. Đó lànăm.

139. Trì giới có năm công đức: (ngược với câu trên).

140. Lại có năm việc: vật mà trước chưa được thì không được; đã được thì không giữ nổi; hoặc ở tại giữa bất cứ đám đông nào, hoặc chúng sát-lợi, chúng bà-la-môn, chúng cư sĩ, chúng tỳ-kheo, trong đó đều có sự hổ thẹn; trong phạm vi vô số do-tuần sa-môn bà-la- môn xưng nói cái ác kia; người ác phá giới chết đọa đường dữ. Đó là năm.

140. Trì giới có năm công đức: (ngược với câu trên).

141. Không xỉa răng(1)có năm điều thiệt hại: miệng hôi thối, không khéo phân biệt mùi vị, nhiệt ấm không tiêu, không dẫn thực, mắt không sáng. Đó là năm.

142. Xỉa răng có năm điều tốt. (trái với câu trên).

143. Ăn cháo có năm điều tốt: trừ đói, giải khát, tiêu thức ăn qua đêm, đại tiểu tiện thông lợi, trừ phong. Đó là năm.

144. Kinh hành có năm điều tốt: có thể đi xa, có thể tư duy, ít bệnh, tiêu thực, đắc định và an trú lâu.

145. Có năm thức ăn: cơm, cơm khô, bách bột, [1006a1] thịt và cá.(2)

146. Có năm thứ muối: muối xanh, muối đen, muối tỳ-trà, muối lam-bà, muối chi-đô-tỳ. (3) Đó là năm.

147. Lại có năm thứ muối: muối đất, muối tro, muối đỏ, muối đá, muối biển. Đó là năm.

———

(1)Tước dương chi, gồm cả chà răng và xỉa răng bằng nhánh thông. Pāli: dantapona, Vin.iii.51, iv.90; dantakattha, Vin.i.46,ii.223. Xem đoạn trên, Ch.II Tạp sự, mục 35

(2)Xem Phần III, Chương VII “Thuốc”.

(3)Xem Phần III, Chương VII “Thuốc”.

148. Thức ăn khư-xà-ni, có năm trường hợp không được ăn: phi thời, bất tịnh, không cho, không thọ, không tác pháp dư thực. Đó là năm. Có năm việc nên ăn (ngược với câu trên).

149. Có năm thứ thọ thực: thân trao thân thọ, y trao y thọ, khuỷu tay trao khuỷu tay thọ, đồ trao đồ thọ, khi có nhân duyên để dưới đất thọ. Đó là năm.

150. Lại có năm: thân trao thân thọ, hoặc thân trao vật thọ, hoặc vật trao thân thọ, hoặc vật trao vật thọ, hoặc từ xa quăng rơi vào trong tay. Đó là năm.

151. Có năm thứ quả được tác tịnh: (1) tác tịnh bởi lửa, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt, tác tịnh bởi chim cắn, tác tịnh bởi loại hột trỉa không mọc. Đó là năm.

152. Lại có năm: bóc ít vỏ, bóc hết vỏ, ung thối, bị dập vỡ, bướu. Đó là năm.

153. Có năm thứ mỡ: mỡ gấu, mỡ cá, mỡ lừa, mỡ lợn (2) , mỡ cá sấu. (3) Đó là năm.

154. Có năm thứ da không được dùng: da sư tử, da cọp, da báo, da rái cá, da chồn mèo. Đó là năm.

155. Lại có năm thứ da: da người, da độc trùng, da chó, da cẩm văn trùng, da cáo đồng. Đó là năm.

156. Có năm loại da không được chứa: da voi, da ngựa, da lạc đà, da bò, da lừa. Đó là năm.

157. Lại có năm: da linh dương, da dê trắng, da hươu, da báo, da y- sư. Đó là năm.

158. Có năm loại thịt không được ăn: thịt voi, thịt ngựa, thịt người, thịt báo, thịt thú độc trùng. Đó là năm.

———

(1) Năm loại tịnh quả: hỏa tịnh, đao tịnh, sang tịnh, điểu tịnh, bất nhiệm chủng tịnh. 五種qI火q刀q瘡q鳥q不任種q. Xem Phần III, Chương VII “Thuốc”.

(2)Trư chi

(3)Nguyên Hán: thất-thủ-ma-la.

159. Lại có năm: thịt sư tử, thịt cọp, thịt báo, thịt gấu, thịt bò. Đó là năm.

160. Có năm cách thuyết giới: Nói bài tựa rồi, nên bạch Tăng:“Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Hoặc nói bài tựa, nói bốn ba- la-di rồi nên bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Hoặc nói bài tựa, nói bốn ba-la-di, nói mười ba tăng tàn rồi nên bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Hoặc nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn, hai bất định rồi nên bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Hay là tụng đầy đủ. Đó là năm.

166. Lại có năm: Nói bài tựa, bốn ba-la-di rồi nên bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn rồi nên bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Nói [1006b] bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn, hai bất định rồi bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn, hai bất định, ba mươi ni-tát-kỳ ba-dật-đề rồi bạch Tăng: “Ngoài ra, như Tăng thường nghe.” Hay nói đầy đủ. Đó là năm.

161. Lại có năm: Nói bài tựa, bốn ba-la-di, tăng tàn rồi bạch Tăng: “Ngoài ra như Tăng thường nghe.” Cũng vậy, mỗi mỗi đều bạch Tăng, cho đến ba-dật-đề. Hay nói đầy đủ. Đó là năm.

162. Có năm pháp không được sai làm người chia cháo, nếu đã sai không được chia. (Như trong Kiền-độ Phòng xá(1)đã nói).

163. Do năm nhân duyên thọ công đức y: được chứa trường y, lìa y ngủ, ăn biệt chúng, lần lượt ăn, không dặn được vào thôn. Có năm nhân duyên này thọ công đức y.

164. Thọ công đức y rồi được năm việc (ngược với câu trên.)(2)

165. Có năm nhân duyên gởi tăng-già-lê: mất an ninh, nguy cơ mất an ninh, trời mưa, nghi sẽ mưa, kinh dinh may tăng-già-lê hoặc giặt

———

(1)Bản Hán, Phần iv, Ch. I, đoạn 18.

(2) Có thể có nhầm lẫn trong bản Hán. Nên hiểu, “Không thọ công đức y không được năm sự.”

nhuộm hoặc cất dấu kỹ. Đó là năm nhân duyên để gởi Tăng-già-lê.

166. Có năm nhân duyên gởi y tắm mưa: nhận thọ thực ngoài giới, lội nước, bệnh, ăn no rồi, kinh dinh may y tắm mưa, hoặc giặt nhuộm hoặc cất dấu kỹ. Do năm nhân duyên này gởi y tắm mưa.

167. Hạ an cư rồi nên làm năm việc: tự tứ, giải giới, kết giới lại, thọ y công đức, chia ngọa cụ. Đó là năm.

168. Tỳ-kheo có năm pháp không được coi là thân hậu: ưa đấu tranh, nhiều tác nghiệp,(1) tranh chấp với tỳ-kheo hơn mình giữa đại chúng, ưa đi du hành không chấm dứt, không vì người nói pháp chỉ cho người biết việc thiện việc ác. Đó là năm.

169. Có năm pháp nên làm cho thân tình: (ngược với câu trên).

170. Có năm pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đầy đủ Ba-la- đề-mộc-xoa giới, đa văn và khéo sử dụng ngôn ngữ,(2)luận nói rõ ràng khiến người nghe hiểu được, không phạm trọng tội khi theo Phật xuất gia, hai mươi tuổi hay hơn. Đó là năm.(3)

171. Có năm pháp khiến chánh pháp chóng diệt:

a. Có tỳ-kheo không lắng nghe thọ tụng, ưa quên nhầm, văn không đầy đủ mà đem dạy người khác, văn đã không đầy đủ mà nghĩa lại thiếu. Đó là điều thứ nhất làm cho chánh pháp mau tiêu diệt.

b. Lại nữa, có tỳ-kheo là bậc thắng nhân thượng tọa ở trong Tăng, cả nước tôn sùng, [1006c] mà phần nhiều không trì giới, chỉ tu các pháp bất thiện, phóng xả giới hành, không siêng năng tinh tấn để đắc điều chưa sở đắc, nhập điều chưa sở nhập, chứng điều chưa được chứng. Tỳ-kheo-niên thiếu hậu sanh bắt chước tập theo hạnh đó, phá giới nhiều, tu pháp bất thiện, phóng xả giới hành, không siêng năng tinh tấn để đắc điều chưa sở đắc, nhập điều chưa

———

(1) Tức bận rộn nhiều chuyện đời

(2) Để bản: dư 2 chữ từ tâm

(3) Xem sáu pháp, hạng mục 2.

sở nhập, chứng điều chưa được chứng. Đó là điều thứ hai làm cho chánh pháp mau tiêu diệt.

c. Lại nữa, có tỳ-kheo đa văn trì Pháp, trì Luật, trì Ma-di, nhưng không đem sự hiểu biết của mình dạy cho tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu- bà-tắc, ưu-bà-di, bèn qua đời. Vị kia đã qua đời khiến chánh pháp đoạn diệt. Đó là điều thứ ba khiến chánh pháp mau diệt.

d. Lại nữa, có tỳ-kheo khó có thể giáo thọ, không công nhận lời hay, không thể nhẫn nhục, các thiện tỳ-kheo liền xả trí. Đó là điều thứ bốn khiến chánh pháp mau tiêu diệt.

e. Lại nữa, có tỳ-kheo ưa đấu tranh, mạ lị nhau, hơn thua với nhau, tuôn ra lời như đao kiếm, xoi bới tốt xấu nhau. Đó là điều thứ năm khiến chánh pháp chóng tiêu diệt.

172. Lại có năm pháp khiến chánh pháp tồn tại lâu dài.

173. Tỳ-kheo có năm pháp không được làm bạn đồng hành: ưa đi trước quá xa; ưa đi sau xa; ưa nhại theo lời nói của đoán nhân; không phân biệt thiện, ác ngữ; thiện ngữ không khen, khen ác ngữ; được của lợi như pháp không thọ đúng thời. Có năm pháp như vậy

không được làm bạn cùng đi.

174. Có năm pháp làm bạn cùng đi (ngược lại câu trên).

175. Tỳ-kheo có năm pháp tự tổn giảm: có phạm; bị người trí quở trách; mắc tội vô lượng, gây nhiễm ô cho người không để cho thanh tịnh; buộc người phạm chứ không phải không phạm (1) ; thọ nhận tự ngôn (2)của vị kia mà không xử trị như pháp theo tự ngôn; không biết được lời nói xa gần có tổn giảm. Đó là năm.

176. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên).

177. Lại có năm pháp tự tổn giảm: không hiểu điều đã được nói; cũng không khéo ghi nhớ nhận biết; lời nói vị kia nên nạn vấn lại

———

(1) Hán dịch tối nghĩa

(2)Về tự ngôn trị, xem Phần III, Chương XVI, về bảy diệt tránh.

không nạn vấn; người kia nạn vấn đến thì không thể hiểu; không thọ trì đủ Ba-la-đề-mộc-xoa giới. Đó là năm.

178. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên).

179. Lại có năm pháp tự tổn giảm: ưa sân nhuế; không phóng xả; tăng thêm lời nói của người; chịu lời nói bất thiện, xa lìa lời nói thiện. Đó là năm.

186. Lại có năm pháp không tự tổn giảm (ngược với câu trên).

180. Người bệnh có năm pháp khó chăm nuôi, có năm pháp dễ chăm nuôi, có năm pháp nên thọ y của người bệnh (như trong [1007a1] “Kiền-độ Y”(1)đã nói).

181. Tỳ-kheo có năm pháp người đời nghi hoặc, cho đến A-la-hán: tỳ-kheo thường đến nhà dâm nữ, nhà phụ nữ, nhà đàn bà chưa chồng, nhà huỳnh môn, nhà tỳ-kheo-ni, (2)đó là năm.

182. Tỳ-kheo có năm pháp làm cho bạch y không ưa gặp: ưa gần bạch y, ưa giận bạch y, cưỡng bức đến nhà bạch y,(3)ưa cùng bạch y nói lén, ưa xin xỏ. Đó là năm điều mà bạch y không ưa gặp.

183. Có năm pháp bạch y ưa gặp (ngược với câu trên).

184. Đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:“Tỳ-kheo niên thiếu đối trước tỳ-kheo Thượng tọa sám hối, có bao nhiêu pháp?”(4)

Đức Phật bảo Ưu-ba-ly: Có năm pháp: trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, kính lễ sát chân, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay nói tên

———

(1) Bản Hán, Phần III, Chương VI, đoạn 11 “Di vật của tỳ-kheo.”

(2) Parivāra, Vin.v.129: tỳ kheo có đủ 5 chi này, dù là hạng bất động pháp (akuppadhammopi) vẫn bị nghi ngờ (ussaṅkitaparisaṅkito): thường lui tới (-gocara), 1. vesīyā: nữ thuộc giai cấp hạ tầng (du nữ, dâm nữ, xương phụ, kỷ nữ), 2. vidhavā, quả phụ, 3. thullakumāri, nữ lớn tuổi mà chưa có chồng, 4. pandaka, huỳnh môn, bhikkhuni, tỳ-kheo-ni.

(3) Mặc dù người không muốn mời đến

(4)Xem thêm mục “Bốn pháp”, hạng mục 23.

và chủng tánh tội như sau:“Tôi tỳ-kheo tên là... phạm tội như vậy như vậy, đến Trưởng lão sám hối.” Thượng tọa nên trả lời: “Tự trách tâm thầy, sanh yểm ly.” Vị kia trả lời: “Xin vâng.” Tỳ-kheo niên thiếu ở trước Thượng tọa sám hối nên dùng năm pháp này.

185. Ưu-ba-ly lại hỏi:“Tỳ-kheo khách niên thiếu kính lễ tỳ-kheo cựu Thượng tọa nên

dùng bao nhiêu pháp?”

Đức Phật bảo: Tỳ-kheo khách niên thiếu nên dùng năm pháp kính lễ tỳ-kheo cựu Thượng tọa: để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, nắm hai chân Thượng tọa, nói: “Đại đức, tôi hòa nam.” Đó là năm pháp. Cựu tỳ-kheo niên thiếu kính lễ tỳ-kheo Thượng tọa khách cũng như vậy.

186. Có năm hạng người không được kính lễ: tự nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, tặc tâm thọ giới, phá nhị đạo, huỳnh môn. Đó là năm.

187. Lại có năm pháp: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, ác tâm làm thân Phật ra máu.(1) Đó là năm.

188. Lại có năm cử chỉ oai nghi không được kính lễ: đại tiện, tiểu tiện, ở trần, khi cạo tóc, hoặc khi nói pháp. Đó là năm.

189. Lại có năm: xỉa răng, súc miệng, ăn, uống, ăn trái cây. Đó là năm.

190. Thượng tọa, thứ tọa có năm pháp không lợi ích đối với tỳ- kheo đấu tranh: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không rộng tụng hai bộ giới, không thể vấn đáp, không thể như pháp quở trách và tác diệt tẫn khiến được hoan hỷ, không khéo hay diệt đấu tranh sự. Đó là năm.

[1007b] 191. Lại có năm pháp Thượng tọa hoặc thứ tọa đối với tỳ- kheo đấu tranh có lợi ích (ngược với câu trên).

———

(1)Xem đoạn trước. Trước kia, được kể là 5 già nạn. Ở đây được kể là không nên lễ bái người như vậy

192. Có năm pháp gọi là đại tặc, suốt đời tạo tội nặng, nhưng không bị trói buộc gia cầm(1). Năm pháp là: Nếu ở chỗ vô định, có bạn tốt. Hoặc có nhiều đao gậy. Hoặc giàu to, của tiền nhiều, người kia nghĩ: “Nếu có bắt ta, ta sẽ cho họ nhiều của cải.” Hoặc có đại nhân thân tình; dựa thế vua, hoặc đại thần; người ấy nghĩ: “Nếu có bắt ta, vua và đại thần sẽ giúp ta.” Hoặc đến phương xa làm giặc rồi trở về. Đó là năm.

Cũng vậy, tỳ-kheo phá giới có năm pháp suốt đời tạo ra nhiều tội, không sớm bị người cử tội: Hoặc trụ chỗ vô định, có bạn đảng. Hoặc đa văn. Hoặc nghe có thể nhớ giữ; có đa văn như vậy, lời nói khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đều thiện, có văn có nghĩa, nói đầy đủ tịnh hạnh; ở trong pháp như vậy có thể nhớ giữ, có thể thiện tâm tư duy thâm nhập chánh kiến. Hoặc có thể đặng y phục, ẩm thực, ngọa cụ, thuốc men; tỳ-kheo ấy nghĩ: “Nếu có cử tội ta, ta sẽ cho vật dụng.” Hoặc có đại nhân là chỗ thân tình, Thượng tọa hay thứ tọa; tỳ-kheo ấy nghĩ: “Nếu có cử tội ta, thượng tọa thứ tọa sẽ giúp ta.” Hoặc trụ nơi hoang vắng mà đến đại gia cầu xin lợi dưỡng. Đó là năm pháp, mà Tỳ-kheo phá giới suốt đời tạo ra nhiều tội lỗi, nhưng không sớm bị người cử tội.

193. Có năm sự ngăn thuyết giới phi pháp: ngăn bằng ba-la-di vô căn, tăng-già-bà-thi-sa vô căn, ba-dật-đề vô căn, ba-la-đề-đề-xá-ni vô căn, đột-kiết-la vô căn. Đó là năm.

194. Có năm như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

195. Có năm sự rút thăm phi pháp: không rõ đoán sự mà nhận thẻ, không đồng ý mà nhận thẻ, không có thiện tỳ-kheo mà nhận thẻ, phi pháp biệt chúng nhận thẻ. Đó là năm.

196. Có năm như pháp rút thăm (ngược với câu trên).

197. Có năm sự im lặng phi pháp, có năm sự im lặng như pháp, có

———

(1) Không bị luật pháp thế gian trừng trị.

năm sự hòa hợp như pháp (như được nói trong “ Tạp Kiền-độ”).(1) Có năm pháp xả khí (như được nói trong “Kiền-độ Câu-thiểm-di”). (2)

198. Bấy giờ đức Phật bảo Ưu-ba-ly:“Các ngươi chớ nên lúc nào cũng cử tội tỳ-kheo khác. (3)Tại sao vậy? Người cử tội tỳ-kheo khác, thân oai nghi không thanh tịnh mà cử tội người thì khiến người ấy nói rằng: ‘Thưa Trưởng lão, trước tiên nên tự làm cho bản thân thanh tịnh đã.’ Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo thân oai nghi thanh tịnh mà cử tội người thì không khiến [1007c] người ấy nói như vậy.”

Lời nói không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh cũng như vậy.

“Lại nữa, Ưu-ba-ly, nếu kẻ ít nghe, không biết Tu-đa-la mà cử tội người khác, thì khiến người ấy nói rằng: “Thưa Trưởng lão, việc này thế nào? Điều này có nghĩa gì?” Người cử tội không thể phân biệt để trả lời thì khiến vị kia liền nói: “Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng Tu-đa-la đã, sau đó sẽ biết.” Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo đa văn Tu-đa-la thì không khiến người ấy nói như vậy.”

“Lại nữa, Ưu-ba-ly, tỳ-kheo ít nghe, không tụng tỳ-ni mà cử tội vị kia, thì khiến người ấy nói rằng: “Thưa Trưởng lão, đây là nói về cái gì? Nhân đâu mà phát khởi?” Nếu không thể nói chỗ phát khởi, thì khiến vị kia liền nói: “Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng tập

tỳ-ni.” Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo đa văn, tụng tập tỳ-ni mà cử tội người, không khiến người ấy nói như vậy.”

———

(1) Bản Hán, phần IV, kiền-độ hai “Tạp kiền-độ.” Bản Việt, Phần IV, Chương II“Tạp sự.”

(2)Bản Hán, Phần III, kiền-độ sáu. Bản Việt, Phần III, Chương IX “Câu-thiểm-di”.

(3)Tham chiếu Trung A-hàm, kinh 195 "Bạt-đà-hòa-lợi" (bản Hán, tr.748b22,c24), "Bạt-đà-hòa-lợi" (...): do nhân gì, duyên gì, khi các tỳ-kheo cùng phạm giới, nhưng có trường hợp khổ trị, có trường hợp không khổ trị?(...) Nay tỳ-kheo này còn có tín, có ái, có tĩnh. Nếu chúng ta khổ trị tỳ-kheo này, thì Hiền giả này vốn có tín, ái và tĩnh, do đây mà đứt mất vậy. Chúng ta hãy cùng nhau cẩn thận gìn giữ cho Hiền giả này. (...) cũng như một người kia chỉ có một con mắt, các bà con quyến thuộc vì thương tưởng, (...), nên cùng nhau cẩn thận gìn giữ hộ,..."

“Ưu-ba-ly, tỳ-kheo có năm pháp như vậy, nên đúng thời như pháp cử tội vị kia.”

Khi ấy Ưu-ba-ly tín lạc hoan hỷ thọ trì.

199. Đức Thế Tôn ở trong rừng Nhuy-la, nước Ca-lăng-già. Bấy giời Trưởng lão Ba-ma-na đến chỗ đức Thế Tôn đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn:“Kính bạch Đại Đức, do nhân duyên gì sau khi đức Như Lai diệt độ, chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? Lại do nhân duyên gì chánh pháp không diệt mà được tồn tại lâu dài?”

Đức Phật bảo Ba-ma-na:“Sau khi Như Lai diệt độ, tỳ-kheo không tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định. Do nhân duyên này mà chánh pháp nhanh chóng diệt độ, không tồn tại lâu dài. Ba-ma-na, sau khi Như Lai diệt độ, nếu có tỳ-kheo tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định, thì do nhân duyên này chánh pháp không diệt, đặng tồn tại lâu dài.”

Đức Thế Tôn ở trong vườn của vua, nước Kim-tỳ-la. Bấy giờ Trưởng lão Kim-tỳ-la đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn:“Do nhân duyên gì sau khi Như Lai diệt độ chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? (hỏi đáp đều như trước không khác).

200. Bấy giờ, có tỳ-kheo nọ đến chỗ đức Phật đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:

“Bạch Đại đức, vì nhân duyên gì chánh pháp nhanh chóng diệt mà không tồn tại lâu dài?”

Đức Phật bảo tỳ-kheo:

“Nếu tỳ-kheo xuất gia trong pháp luật, không chí tâm vì người nói pháp; cũng không chí tâm nghe pháp nhớ giữ; giả sử có kiên trì mà không thể tư duy nghĩa thú; vị kia không biết nghĩa, không thể như pháp tu hành; không thể tự lợi, cũng không lợi người.”

[1008a1] Đức Phật bảo tỳ-kheo:“Vì những nhân duyên như vậy khiến cho chánh pháp nhanh chóng diệt, mà không tồn tại lâu dài.”

“Bạch Đại Đức, lại nữa, do nhân duyên gì khiến chánh pháp tồn tại lâu dài, mà không nhanh chóng tiêu diệt? (ngược với câu trên).

201. Khi ấy, có tỳ-kheo khác đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, thưa:“Lành thay, Đại Đức, xin vì con lược nói pháp. Con sẽ ở riêng một chỗ, siêng năng tinh tấn tu hành, không phóng dật.”

Đức Phật bảo tỳ-kheo:“Nếu ngươi biết thế pháp không thể dẫn xuất ly, hoặc biết có ái (1) mà không thể vượt qua, hoặc biết có dục không được vô dục, hoặc biết có kết không thể vô kết, hoặc biết thân cận sanh tử không được không thân cận. Ngươi tỳ-kheo quyết định nên biết, đây là phi pháp phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy.“Này tỳ-kheo, ngươi biết pháp này là xuất ly, chẳng phải thế pháp, là vượt qua chẳng phải pháp ái, là ly dục chẳng phải có dục, là vô kết chẳng phải có kết, là không thân cận sanh tử chẳng phải thân cận.“Này tỳ-kheo, ngươi nên quyết định biết pháp này là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy.”

Tỳ-kheo kia nghe đức Thế Tôn lược nói lời giáo thọ, liền ở riêng một chỗ khuất, siêng năng tinh tấn, không phóng dật. Đầu đêm, cuối đêm tỉnh ý tư duy nhất tâm tu tập đạo phẩm, do tín tâm ưa xuất gia hành đạo, không bao lâu, hiện thế chứng đắc A-la-hán, “sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sanh nữa.” Tỳ-kheo kia tự biết đắc A-la-hán.

Đức Phật nói pháp như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, tín lạc hoan hỷ thọ trì.

———

(1)Để bản: hữu thọ . Các bản Tống, Nguyên: hữu ái . Hiểu là có ái, chứ không phải là hữu ái (tham ái đương ai hữu), vì theo cú pháp trong các câu tiếp theo. Tứ phần luật sớ 10 (Vạn 41 tr. 827a) hiểu là thọ, và giải thích: "... xu hướng đến chấp thủ nơi thức và tưởng, tâm thứ ba duyên đến tiền tài và sắc đẹp khởi lên bơi ba tưởng. Nhân nơi ba tưởng mà phát sinh ba thọ, lãnh nạp một cách sai lầm những cái thuận và chống trái, bị buộc vào ba hữu, nên nói là không thể vượt."

202. Bấy giờ, có tỳ-kheo nọ đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễsát chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng:“Lành thay, Đại đức, vì con lược nói pháp. Con sẽ ở một mình nơi chỗ khuất, siêng năng tinh tấn tu tập, không phóng dật.”

Đức Phật bảo tỳ-kheo:“Nếu ngươi biết có pháp khiến nhiều dục, không khiến ít dục, khiến vô yểm không tri túc, khiến khó bảo hộ, không dễ bảo hộ, khiến khó nuôi dưỡng, không dễ nuôi dưỡng, khiến ngu si không trí tuệ. Này tỳ-kheo, ngươi nên biết pháp như vậy là phi pháp, phi tỳ- ni, chẳng phải là lời dạy của đức Phật.“Nếu tỳ-kheo biết có pháp khiến thiểu dục không đa dục, khiến tri túc không vô yểm, khiến dễ bảo hộ không khó bảo hộ, khiến dễ nuôi dưỡng không khó nuôi dưỡng, khiến có trí tuệ không ngu si.

Này tỳ-kheo, ngươi nên quyết định và biết pháp này là tỳ-ni, là lời Phật dạy.”

Tỳ-kheo kia sau khi nghe đức Phật lược nói rồi, [1008b] liền ở riêng chỗ khuất tư duy như trên đã nói.(1)

203. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác- xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la (2); những thứ nào mà Ta cho phép, các ngươi nên làm như vậy.(3) Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không cho phép, thì các ngươi không được tùy thuận, nên chê trách. Hãy làm như vậy. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-

———

(1) Bản Hán, hết quyển 59.

(2) Các thành phần cảu ngôn ngữ: ba-đà-xá (tiếng hoa) (Skt., Pāli: pada,cú,câu hay mệnh đề), a-nậu ba-đà-xá (tiếng hoa) (Skt., Pāli: anupada, tùy cú), tiện-xà-na (tiếng hoa) (Skt. vyañjana: văn, từ ngữ), a-nậu-tiện-xà-na (tiếng hoa) (Skt., Pāli: anuvyañjana: tùy văn), ác-xoa-la (tiếng hoa) (Skt. akṣara, Pāli: akkhara, tự, tự mẫu, âm tiết), a-nậu-ác-xoa-la tiếng hoa (Skt. anu-akṣara, tùy tự).

(3) Câu này có thể hiểu như sau: "Những âm vận, từ ngữ, cú pháp nào mà Ta chấp thuận, các ngươi hãy theo đó mà làm." Điều này liên hệ việc chuyển thể kinh Phật sang ngôn ngữ Sanskrit chuẩn của Vệ-đà mà Phật không cho phép. Xem Phần IV, Chương II "Tạp sự", đoạn 17.

nậu-ác-xoa-la nào mà ta ngăn cản, thì các ngươi không nên làm. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không ngăn cản, các ngươi nên tùy thuận, không nên chê trách."

204. Bấy giờ, Xá-lợi-phất cùng với năm trăm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng với năm trăm tỳ-kheo-ni; A-nan-phân-để (1) cùng với năm trăm ưu-bà-tắc; Tỳ-xá-khư Mẫu(2) cùng với năm trăm ưu-bà-di, như trong kiền-độ Câu-thiểm-di (3) đã nói.

Bấy giờ đức Phật bảo các tỳ-kheo:

205. Tỳ-kheo đến trong Tăng, trước hết phải có năm pháp: nên đến với từ tâm, nên tự ti xem mình như cái khăn lau bụi, nên khéo léo biết việc ngồi đứng, nếu thấy thượng tọa thì không được ngồi yên, nếu thấy hạ tọa thì không được đứng dậy Tỳ-kheo đến trong Tăng không được bàn nói chuyện của thế tục, nên tự nói pháp, hay thỉnh người nói pháp, nếu thấy trong Tăng có sự việc bất khả, tâm không nhịn yên, thì nên im lặng. (4)Tại sao vậy? Sợ Tăng phân hóa. Tỳ-kheo trước hết phải có năm pháp này, sau đó mới đến trong Tăng.

206. Này Xá-lợi-phất, có năm pháp này tỳ-kheo ở trong Tăng không [1008c] được nói. Lại có năm pháp ở trong Tăng nên nói. Ở đây có sáu pháp (5)như trên đã nói trong pháp tự tổn giảm.

———

(1)A-nan-phân-để ; phiên âm của Skt. (Pāli) Anāthapi ṇḍika, dịch là Cấp Cô Độc. Các đoạn trên kia phiên âm là A-nan-bân-để , dịch là Cấp Cô Độc Thực.

(2)Tỳ-xá-khư Mẫu, trên kia cũng nói là Tỳ-xá-khư Vô-la-di Mẫu. Pāli: Visākhā- Magāra-Matā

(3) Xem phần III, Chương IX " Câu-thiểm-di", đoạn 5

(4) Vì không có đồng bạn, ý kiến không được thuận tình; xem mục"mặc nhiên" chương tạp sự.

(5)Gồm sáu hạng mục cho 5 pháp “nên nói” và “không nên nói.” Như các hạng mục 180-185 trên

207. Có năm pháp để cử tội người khác: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, khéo léo việc nói năng, có ức niệm, có trí tuệ. Đó là năm.

Có năm pháp nên cử tội người khác: có tâm từ bi, vì muốn lợi ích, khiến tăng trưởng, khiến sám hối, thanh tịnh. Có năm pháp như vậy nên cử tội người.

Muốn cử tội người nên có năm pháp, như đã nói ở trên trong “Kiền-độ Ngăn.”(1)

208. Có năm cử tội phi pháp: phi thời chứ không phải đúng thời, không thật chứ không phải như thật, gây tổn giảm chứ không lợi ích, thô lỗ chứ không nhu hòa, sân nhuế chứ không từ tâm. Đó là năm.

209. Có năm cử tội như pháp: (ngược với câu trên). Bất thiện, thiện; phi tỳ-ni, tỳ-ni; thế gian, xuất thế gian; tổn giảm, lợi ích; cũng nói như vậy.

Có năm câu, không có câu thứ ba: thời cùng phi thời, câu này không có câu thứ ba. Thật cùng không thật, câu này không có câu thứ ba. Tổn giảm với có lợi ích, câu này không có câu thứ ba. Thô lỗ với nhu hòa, câu này không có câu thứ ba. Sân nhuế với từ tâm, câu này không có câu thứ ba. Đó là năm câu không có câu thứ ba.

210. Nói năm lời xả giới: “Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa Thượng, xả đồng Hòa thành một hạng mục, cho đến “...phi sa-môn Thích tử.”(2)

211. Đức Như Lai ra đời thấy có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế giới cho các tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an lạc, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi tăng

———

(1) Phần III, Chương XIV “Già yết-ma.”

(2)Xem các hạng mục, “Một pháp”, hạng mục 1 & 2; “Hai pháp”, hạng mục 126; “Ba pháp”, hạng mục 153; “Bốn pháp”, hạng mục 56.

trưởng.(1) Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy.

212. Đức Như Lai ra đời thấy các tỳ-kheo có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế yết-ma ha trách cho các tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi Tăng trưởng. Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi năm pháp làm thành một hạng mục cũng như vậy. Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy.(2)

VI. SÁU PHÁP

1. Có sáu phi pháp ngăn nói giới, ngăn phá giới vô căn, có tác hành hay không tác hành,(3) phá kiến; phá oai nghi cũng như vậy. Đó là sáu. Có sáu như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

2. Có sáu pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni, có khả năng về ngôn ngữ, luận biện nghĩa cú rõ ràng, không phạm trọng tội khi theo Phật xuất gia, [1009a1] hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là sáu

pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni.(4)

3. Tỳ-kheo đặt nghi vấn cho tỳ-kheo (5)bằng sáu pháp: hoặc vì tính tuổi đời, hoặc vì tính tuổi hạ, hoặc vì tính thọ đại giới, hoặc vì yết- ma, hoặc phạm, hoặc vì pháp. Đó là sáu.

4. Có sáu chỗ phát sanh sự phạm: (6) hoặc có phạm do thân khởi chẳng phải tâm hay miệng, hoặc có phạm khởi nơi miệng không do thân hay tâm, hoặc có phạm từ thân và miệng khởi không do tâm, hoặc có phạm từ thân và tâm khởi chẳng phải do miệng, hoặc có

———

(1) Xem trên, “Hai pháp”, hạng mục 136; “Ba pháp”, hạng mục 156; “Bốn pháp”, hạng mục 57.

(2)Chi tiết, xem “Bốn pháp”, hạng mục 58.

(3) Xem Phần III, Ch. XIV “Già yết-ma” đoạn 2 (Thuyết giới).

(5) Ba-dật-đề 63, cố ý gieo nghi ngờ hoang mang cho người khác

(6)Pāli, Vin. v. 92, 133: cha āpattisamuṭṭhānā, sáu tội đẳng khởi.

phạm khởi từ miệng và tâm chẳng phải do thân, hoặc có phạm từ thân, miệng và tâm khởi. Đó là sáu.

5. Có sáu gốc rễ của đấu tranh, như trong A-hàm(1) đã nói.

6. Có sáu trường hợp ăn trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, hoặc chỉ thị lấy, sai phái người đi lấy, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. (2) Đó là sáu.

7. Lại có sáu (trường hợp khác): với tưởng chẳng phải của mình, ý tưởng không tạm lấy, ý tưởng chẳng phải thân tình, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. Đó là sáu.

VII. BẢY PHÁP

1. Có bảy phi pháp ngăn thuyết giới: ngăn bằng ba-la-di vô căn,

cho đến ác thuyết vô căn.(3)Đó là bảy.

2. Có bảy tụ phạm: (4) ba-la-di cho đến ác thuyết. Đó là bảy.

3. Có bảy loại tinh: sắc đỏ, cho đến sắc nước sữa. (5) Đó là bảy.

4. Có bảy diệt tránh, như trên, trong văn giới đã nói.(6)

5. Có bảy pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, biết hữu dư, biết vô dư, rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Đó là bảy.

———

(1) Xem Trường A-hàm 8 (tr.51c26): lục tránh bản. Xem thêm, Trung A-hàm 52 (tr.753c9). Thập tụng 50 (tr.367a07), lục tránh bản 六諍本: 1. sân hận bất ngữ, 2. ác tánh dục hại, 3. tham tật, 4. siểm khúc, 5. vô tàm quý, 6. ác dục tà kiến. Tham chiếu Pāli, Saṅgi, D. iii. 246: cha vivādamulāni.

(2) Xem mục “Năm pháp”, hạng mục 129.

(3)Ngăn bằng bảy thiên tội. Xem Phần III. Ch. XIV “Già yết-ma”, đoạn 2 “Già thuyết giới.”

(4) Bảy thiên tội, hay bảy tụ tội. Pāli: sattāpattikkhandhā. Xem mục “Năm pháp”, hạng mục 93.

(5) Xem phần i, tăng-già-bà-thi-sa 1.

(6)Phần I, ch. VIII. Bảy diệt tránh. Phần III. Ch. XVI. Diệt tránh.

6. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: rộng tụng tỳ-ni. Đó là bảy.

7. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: trụ tỳ-ni không lay không động. Đó là bảy.

8. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: khéo hay diệt tránh sự. Đó là bảy.

9. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như. Pháp thứ bảy: tự nhớ biết các đời sống trước, với đủ các hình thức khác nhau.(1) Đó là bảy.

Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: bằng thiên nhãn thấy chúng sanh chết đây sanh kia. Đó là bảy.

10. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: lậu tận, thành vô lậu, tâm giải thoát, huệ giải thoát, hiện đời này được quả chứng, “sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, quyết không còn tái sanh nữa.” Đó là bảy.

11. Không cung kính có bảy: không kính Phật, Pháp, Tăng, giới, định, phụ mẫu và [1009b] thiện pháp. Đó là bảy.

12. Cung kính có bảy (ngược với câu trên).

13. Xả giới có bảy lời: “Tôi xả Phật, Pháp, Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê.” Đó là bảy. Cho đến “...phi sa-môn Thích tử” cũng như vậy.(2)

14. Do bảy nghĩa mà đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ đã tin tăng trưởng, điều phục kẻ khó điều phục, người tàm quý được yên vui. Đó là bảy.

———

(1)Để bản: sử 使. Các bản khác: canh 更. Tham chiếu Pāli, Vin. v. 135: thành tựu bảy pháp được gọi là tỳ-kheo trì luật (nhiều tụ bảy như Hán): biết tội, không tội... nhớ nhiều đời quá khứ khác nhau (anekavihitaṃ pubbenivāsanṃ anussarati).

(2)Xem mục “Năm pháp”, hạng mục 217.

Cũng vậy: mỗi bảy pháp làm thành một hạng mục, cho đến “chánh pháp tồn tại lâu dài” cũng như vậy.(1)

15. Do bảy nghĩa mà đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách: từ “nhiếp thủ đối với Tăng,”

Cứ mỗi bảy pháp làm thành hạng mục, cho đến “chánh pháp tồn tại lâu dài” cũng như vậy.(2) Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy, cũng như yết-ma ha trách làm thành hạng mục.

VIII. TÁM PHÁP

1. Có tám sự ngăn thuyết giới một cách phi pháp; ngăn bằng phá giới vô căn, tác hay bất tác; phá kiến vô căn, tác hay bất tác; phá oai nghi vô căn, tác hay bất tác, phá chánh mạng vô căn, tác hay bất tác.(3) Đó là tám.

2. Có tám như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

3. Có tám pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới; đa văn; tụng hai bộ giới tỳ-ni; có khả năng ngôn ngữ luận; biện nghĩa câu chữ rõ ràng, từ đại tánh xuất gia như sát-lợi, bà-la-môn, cư sĩ; hình mạo đoan chánh; không phạm trọng tội khi

theo Phật xuất gia; hai mươi hay hơn hai mươi hạ.(4)Đó là tám.

4. Có tám pháp không thể vượt qua,(5) như trong “Kiền-độ Tỳ-kheo- ni” đã nói.

5. Bạch y có tám pháp nên tác pháp úp bát: (6)mạ báng tỳ-kheo, làm cho (tỳ-kheo) thiệt hại, không làm cho lợi ích, làm cho (tỳ-kheo) không có trú xứ, làm cho tỳ-kheo đấu loạn nhau, trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám.

———

(1) Xem trên, “Hai pháp”, hạng mục 136; “Ba pháp”, hạng mục 156; “Bốn pháp”, hạng mục 57; “Năm pháp”, hạng mục 218.

(2) Xem hạng mục 14 trên.

(3) Xem mục “Sáu pháp”, hạng mục 1.

(4)Xem sáu pháp, hạng mục 2.

(5)Tức “Tám kỉnh pháp.”

(6)Xem Phần IV, Chương II “Tạp sự”, đoạn 27 “Úp bát.”

6. Tỳ-kheo có tám pháp khiến bạch y không tin: mạ báng bạch y, gây thiệt hại (cho bạch y), làm mất lợi ích (của bạch y), làm cho (bạch y) không có chỗ ở, làm cho bạch y đấu loạn nhau, trước bạch y mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám. Tỳ-kheo có tám pháp

như vậy nên trao cho pháp yết-ma ngăn không đến nhà bạch y, như trên đã nói.

7. Có tám pháp nên sai làm bạn người sai phái:(1)có khả năng nghe, có khả năng nói, tự mình hiểu rõ, khiến người hiểu rõ, có khả năng ghi nhận, có khả năng ghi nhớ không mất, biết tốt xấu, nói ý nghĩa lý thú. Đó là tám.

8. Bấy giờ đức Thế Tôn ở bên ao Già-già tại thành Chiêm-bà. Ngày mười lăm có trăng, vào thời thuyết giới, Thế Tôn ngồi chỗ đất trống cùng chúng Tăng đông đủ xoay quanh bốn bên. [1009c] Khi ấy, có tỳ-kheo bằng kiến, văn, nghi mà cử tội tỳ-kheo kia. Khi bị cử

tội, tỳ-kheo kia liền dùng dư ngữ (nói quanh) để trả lời. (2) Do đó có sự sân hận nổi lên. Đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Nên thẩm định hỏi người kia. Người kia ở trong Phật pháp chẳng có ích gì, (3) không tăng trưởng gì. Giống như người nông phu làm ruộng lúa, cỏ dại mọc lẩn với lúa. Lúa và cỏ dại giống nhau không khác, nhưng nó làm hại lúa. Cho đến khi trổ bông, kết hạt, mới biết nó không phải là lúa. Biết nó không phải là lúa rồi, phải nhanh chóng nhổ trừ tận gốc. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm hại lúa. Tỳ-kheo cũng như vậy. Có ác tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết loại cỏ dại, khác với tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao vậy? Sợ

nó làm phương hại thiện tỳ-kheo.

“Thí như người nông phu sẩy thóc, đón chiều gió mà rê đi thóc lép, giữ lại thóc tốt. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm xấu lúa tốt. Cũng vậy, ác

———

(1) Sứ giả truyền đạt quyết định của Tăng đến các đối tượng liên hệ.

(2) Xem, tỳ-kheo, ba-dật-đề 12.

(3) Để bản: vô sở nhiệm o所任. Các bản khác: vô sở trụ.

tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, trong tỳ-kheo. Biết rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi.

“Giống như có người cần cây để làm lan can giếng. Người ấy ra khỏi thành, cầm búa vào rừng, gõ khắp hết các loại cây. Cây nào có ruột chắc thật thì âm thanh chắc thật. Cây nào bộng ruột thì âm thanh rỗng như tiếng ghè vỡ. Nhưng cây rỗng ruột ấy có gốc, thân,

nhánh lá giống như cây chắc ruột không khác. Chỉ khi nào gõ vào mới biết bên trong trống rỗng. Biết nó rỗng ruột rồi, thì chặt bỏ nhánh lá, róc bỏ những chỗ thô kệch, sau đó mới đẽo chuốt làm cho trơn nhẵn cả trong lẫn ngoài, đem dùng rào giếng. Cũng vậy, ác tỳ- kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, cây rỗng ruột giữa các tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao Sợ nó làm phương hại thiện tỳ-kheo.” Đức Phật nói kệ:

Sống chung, biết tánh hạnh,

Ganh tị, ưa sân hận.

Giữa chúng, nói lời hay,

Chỗ khuất làm phi pháp.

Phương tiện bày vọng ngữ,

Kẻ sáng hay giác tri.

[1010a1] Cỏ dại nên trừ bỏ;

Cho đến cây bộng ruột.

Tự nói là sa-môn

Hư vọng nên diệt tẫn.

Đã tác diệt tẫn rồi,

Đuổi người ác, phi pháp;

Người thanh tịnh sống chung

Nên biết là sáng chói.

Hòa hợp cùng diệt tẫn

Hòa hợp dứt gốc khổ.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc thọ trì.

9. Bấy giờ đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Nay Ta nói cho các ngươi về tám thứ ngựa dữ và tám hạng người dữ. (1)Các ngươi lắng nghe! Những gì là tám? Hoặc có ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn khiến cho nó chạy tới, nó lại gặc đầu dậm chân không chịu đi. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa vào hai bên cây gọng mà không bước tới. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại lộn nhào ngã xuống đất làm cho đầu gối bị thương, lại gãy gọng xe. Hoặc có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại bước lui chứ không đi tới. Lại có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại chạy ra ngoài đường làm cho hỏng bánh xe, gãy trục. Lại có loại ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, mà cố nhai cái hàm sắt, chạy lung tung không có cách nào ngăn chận. Lại có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựng hai chân trước lên, đứng như người, phun nước bọt ra. Hoặc có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại ngồi hay nằm xuống. Đó là tám thứ ngựa dữ.

“Tám hạng người ác là những gì? Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói: “Tôi không nhớ, tôi không nhớ.” Cũng như con ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nói đi tới mà lại gặc dậm chân không đi. Ta nói người này cũng như vậy.

b.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia không nói phạm, không nói không phạm, mà ngồi trơ im lặng. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa hai bên gọng xe không chạy tới. Ta nói người này cũng

như vậy.

———

(1)Xem Tạp A-hàm 33 (tr.235a6). Pāli, A. viii. 14. Assakhaluṅka.

c.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi cử tội vị kia. Vị kia nói như sau: “Trưởng lão cũng phạm tội thì làm sao cử tội người khác?” Cũng như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại lộn nhào ngã xuống đất, làm cho đầu gối bị thương lại gãy gọng xe. [1010b] Ta nói người này cũng như vậy.

d.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói: “Trưởng lão si mê, cần phải được dạy, lại muốn dạy tôi.” Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại đi lui. Ta nói người này cũng như vậy.

e.“Hoặc có tỳ-kheo dùng kiến văn nghi cử tội vị kia, vị kia lại nói lãng chuyện khác để trả lời nên sanh ra sân nhuế. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại chạy ra ngoài đường làm cho gãy trục, hư bánh xe. Ta nói người này cũng

như vậy.

f.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia không sợ chúng Tăng cũng không sợ phạm, không nhận sự cử tội, bèn lấy tọa cụ để trên vai rồi ra đi, không thể quở trách hay ngăn cấm được. Như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, cắn cái hàm sắt vụt chạy không thể cấm ngăn được. Ta nói người này cũng như vậy.

g.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lật ngược y uất-đa-la-tăng, giữa chúng Tăng đưa tay lên nói: “Các thầy muốn dạy tôi sao?” Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại đứng hai chân trước lên như người, phun nước bọt ra. Ta nói người này cũng như vậy.

h.“Hoặc có tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia nói: “Trưởng lão không cho tôi y bát, ngọa cụ, thuốc men, thì sao lại dạy tôi?” Nói xong liền xả giới, chọn con đường dưới,(1) đến

———

(1) Thủ ư hạ đạo 取於下道. Nghĩa là trở lại đời sống thế tục. Hán dịch sát nghĩa đen, cf. Pāli: hīnāya āvattati.

chỗ các tỳ-kheo nói: “Đại đức, tôi đã thôi tu, ngài vừa ý lắm phải không?” Cũng như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại ngồi hay nằm xuống. Ta nói người này cũng lại như vậy. Đó là tám hạng người ác.

“Ta đã nói về tám thứ ngựa dữ và tám loại người dữ rồi, như điều Thế Tôn cần làm vì từ mẫn đối với các đệ tử, Ta đã nói đầy đủ cả rồi. Nay các ngươi hãy đến trụ nơi trống vắng, dưới gốc cây, tu tập thiền định, đừng phóng dật để rồi sau này phải hối hận. Đây là lời

răn dạy của Ta.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

10. Bấy giờ, đức Thế tôi ở tại nước Câu-tát-la, cùng với một ngàn hai trăm năm năm mươi tỳ-kheo, du hành trong nhân gian. Giữa đường thấy có một đám lửa cháy lớn. Thấy vậy, đức Phật đến bên đường, dưới một gốc cây, trải chỗ ngồi ngồi, nói với các tỳ-kheo: (1)

[1010c] “Các ngươi thấy đám lửa lớn đang cháy kia không? Nếu người nào ôm lấy ngọn lửa kia tức thì sẽ bị đốt cháy tiêu hết da thịt, xương cốt. Lại có người ôm lấy sát-lợi nữ, bà-la-môn nữ, tỳ-xá nữ, thủ-đà-la nữ, vuốt ve và hôn. Hai việc làm trên, việc nào là tốt lành hơn?”

Các tỳ-kheo bạch Phật: “Bạch Đại Đức, nếu ôm lấy sát-lợi nữ, v.v.. vuốt ve và hôn; việc này tốt lành hơn. Vì sao vậy? Vì nếu ôm lấy lửa tức thì sẽ bị cháy tiêu hết da thịt, gân cốt, bị đại kịch khổ không thể chịu nổi!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Nay Ta nói với các ngươi, thà là ôm lấy lửa kia để rồi bị cháy hết da thịt, gân cốt thì việc này vẫn là điều tốt hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân này mà đọa ác đạo. Còn nếu chẳng phải sa-môn mà tự nói là sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, tự nói là tịnh hạnh, phá giới làm điều ác, hoàn toàn không trì giới,

———

(1) Tham chiếu Pāli, A. iv. 128: Aggikkhandhopama. Xem Trung A-hàm 1, kinh số 5 Mộc tích dụ.

oai nghi, tà kiến, nơi chỗ khuất kín làm điều tội lỗi. Bên trong trống rỗng, hư nát, bên ngoài hiện ra là hoàn thiện. Vì ăn đồ ăn của tín thí mà không tiêu được nên phải đọa vào ba đường ác, thọ khổ lâu dài. Cho nên các ngươi cần phải trì tịnh giới mới ăn của người tín thí; dùng các thứ cần thiết như y phục, ngọa cụ, thuốc men, mới có thể khiến cho tín thí được đại quả báo, và mục đích của người xuất gia làm sa-môn cũng được thành tựu.

“Này các tỳ-kheo, các ngươi cầm cây kích đốt nóng đâm vào chân, hay là nhận sự lễ bái dưới chân của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ? Hai việc như vậy, việc nào là tốt lành hơn?

Các tỳ-kheo bạch Phật:“Nên nhận sự lễ bái dưới chân của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ. Tại sao vậy? Vì dùng cây kích đốt nóng chích vào chân phải chịu sự đại kịch khổ!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Nay Ta bảo các ngươi, thà dùng cây kích nóng đâm vào chân còn hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân này mà đọa vào ba đường ác. Nếu chẳng phải sa-môn mà tự nói là sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, tự nói là tịnh hạnh, phá giới làm điều ác, hoàn toàn không trì giới, oai nghi, tà kiến, nơi chỗ khuất kín làm điều tội lỗi. Bên trong trống rỗng, hư nát, bên ngoài hiện ra là hoàn thiện. Vì ăn đồ ăn của tín thí mà không tiêu được nên phải đọa vào ba đường ác, thọ khổ lâu dài.

Cho nên các ngươi cần phải trì tịnh giới mới ăn của người tín thí; dùng các thứ cần thiết như y phục, ngọa cụ, thuốc men, mới có thể khiến cho tín thí được đại quả báo, và mục đích của người xuất gia làm sa-môn cũng được thành tựu.

“Này các tỳ-kheo, nên tự cầm búa nóng chém vào thân vào đầu mình, hay là nhận bàn tay của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ vuốt ve thân thể? [1011a1] Hai việc này, việc nào là tốt lành hơn?”

Các tỳ-kheo bạch Phật: “Bạch Đại Đức, nên nhận bàn tay của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ vuốt ve thân thể. Tại sao vậy? Vì cầm búa nóng chém vào thân, vào đầu phải thọ đại kịch khổ!”

“Này các tỳ-kheo, nay Ta bảo các ngươi nên cầm búa nóng chém vào thân vào đầu, việc này mới là tốt hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác. Còn lại, văn cú như trên đã nói.

“Này các tỳ-kheo, các ngươi nên lấy sắt nóng làm y để đốt cháy hết thân này, hay là nhận mặc các loại y tốt của thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ? Hai việc này, việc nào là tốt lành hơn?”

Các tỳ-kheo bạch Phật:“Bạch Đại Đức, nên nhận các loại y tốt. Tại sao vậy? Vì loại y bằng sắt nóng kia đốt cháy thân hình, phải chịu đại kịch khổ!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Nay Ta bảo các ngươi là nên nhận lấy y bằng sắt nóng kia để đốt cháy thân hình. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên ấy mà đọa

vào ba đường ác.” Còn lại, văn cú như trên đã nói.

“Này các tỳ-kheo, nên nuốt hoàn sắt nóng cháy cả ngũ tạng rồi tuôn tháo ra ngoài, hay là nhận thức ăn cúng dường của kẻ thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ? Hai việc này, việc nào là tốt hơn?”

Các tỳ-kheo thưa: “Nên nhận thức ăn cúng dường kia. Tại sao vậy? Nuốt hoàn sắt nóng kia phải chịu đại kịch khổ!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Nay Ta bảo các ngươi, thà là nuốt hoàn sắt nóng. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà không đọa vào ba đường ác.” Còn lại, văn cú như trên đã nói.

Nhận các thứ cháo cũng như vậy.

“Này các tỳ-kheo, nên nằm trên giường sắt nóng để tự đốt cháy hết thân hình, hay là nhận các loại giường tốt, ngọa cụ tốt của thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ để ngồi nằm? Hai việc này, điều nào là tốt lành hơn?”

Các tỳ-kheo bạch Phật:“Nên nhận các thứ giường, ngọa cụ tốt kia. Tại sao vậy? Vì ngồi

nằm trên giường sắt nóng tự đốt cháy thân hình thọ đại khổ thống!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Nay Ta bảo các ngươi, thà nhận

giường, tọa cụ bằng sắt nóng kia để tự đốt cháy thân hình. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác.” Còn lại, văn cú như trên đã nói.

“Này các tỳ-kheo, nên ở trong nhà bằng sắt nóng để thân hình bị đốt cháy, hay là nhận phòng nhà của thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ để ngủ nghỉ? Hai việc này, điều nào là tốt lành hơn?”

Các tỳ-kheo bạch Phật:“Nên nhận phòng nhà kia để nghỉ ngơi. Tại sao vậy? Vì ở trong

phòng nhà bằng sắt nóng sẽ bị thiêu đốt thân hình thọ đại kịch khổ!”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Thà ở trong nhà sắt nóng kia để tự đốt cháy thân hình [1011b] tan rã. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác.” Ngoài ra như trên đã nói.

Khi đức Thế Tôn nói những lời này, có sáu mươi vị tỳ-kheo máu tuôn ra từ lỗ chân lông nơi mặt; sáu mươi vị tỳ-kheo xả giới thôi tu; sáu mươi vị tỳ-kheo đắc vô lậu tâm giải thoát; số đông tỳ-kheo viễn trần ly cấu, đắc con mắt pháp thanh tịnh.

IX. CHÍN PHÁP

1. Nhà bạch y có chín pháp, chưa làm đàn-việt thì không được làm. Đến nhà đó, (tỳ-kheo) không được ngồi. Chín pháp gì? Thấy tỳ- kheo không hoan hỷ đứng dậy; không hoan hỷ tác lễ; không hoan hỷ mời tỳ-kheo ngồi; không hoan hỷ khi tỳ-kheo ngồi; giả sử (tỳ- kheo) có nói điều gì, người ấy cũng không tín thọ; nếu có y phục ẩm thực, và những thứ mà (tỳ-kheo) cần dùng, thì khinh mạn tỳ- kheo nên không cho; hoặc có nhiều mà cho ít; hoặc có thứ tinh tế mà cho thứ thô xấu; hoặc cho mà không có lòng cung kính. Đó là nhà bạch y có chín pháp thì không được đến.

2. Lại có chín pháp chưa làm đàn-việt thì nên làm đàn-việt, đã làm thì (tỳ-kheo) nên đến và ngồi (ngược nghĩa câu trên).

3. Có chín sự ngăn thuyết giới không như pháp: dẫn bằng chứng sự

phá giới vô căn mà ngăn vì tác, ngăn vì bất tác, hay ngăn vì vừa tác vừa bất tác; phá kiến, phá oai nghi cũng như vậy. (1) Đó là chín.

4. Có chín như pháp ngăn thuyết giới (ngược nghĩa câu trên).

5. Có chín lời xả giới: “Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả các phạm hạnh, xả giới.” Đó là chín. Cũng vậy, mỗi mỗi chín lời làm thành một hạng mục, cho đến “... phi sa-môn Thích tử” cũng như

vậy. (2)

6. Đức Như Lai ra đời thấy có sự lầm lỗi nên vì chín nghĩa mà chế giới cho các tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến đoạn hữu lậu vị lai. (3)Đó là chín. Đức Như Lai ra đời, thấy có sự lỗi lầm nên vì chín lợi nghĩa mà chế yết-ma ha trách cho các tỳ-kheo: từ nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến đoạn hữu lậu vị lai. Đó là chín.

Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy.

X. MƯỜI PHÁP

1. Có mười thứ y: y câu-xa, y kiếp-bối, y khâm-bạt-la, y sô-ma, y xoa-ma, y xá-nậu, y gai bố, y sí-di-la, y câu-giá-la, y sai-la-ba-ni.(4)Đó là mười thứ y nên nhuộm làm màu y ca-sa để thọ trì.

2. Có mười thứ y phấn tảo:(5) y bò nhơi, y chuột gặm, y bị cháy, y nguyệt thủy, y sản phụ (6) y thần miếu, y gò mả, y nguyện, y thọ

———

(1) Xem Phần III, Chương xiv, đoạn 2 “Già yết-ma.” Về ý nghĩa tác và bất tác, xem các cht. 7, 8, 9 cũng trong đoạn dẫn trên.

(2) Xem mục “Năm pháp”, hạng mục 217.

(3)Xem trên, “Hai pháp”, hạng mục 136; “Ba pháp”, hạng mục 156; “Bốn pháp”, hạng mục 57; “Năm pháp”, hạng mục 218.

(4)Xem Phần I, tỳ-kheo, ni-tát-kỳ 1. Phiên âm ở đây có vài chỗ khác với phiên trong đoạn dẫn trên. Xem thêm, Phần III, Chương VI “Y”.

(5) Xem Phần III, Chương VI “Y”.

(6)Trong bản: sơ sản y 初產衣. Có bản chép: sơ hư 初虛. Trên kia, Phần III, Ch. VII. Y, mục phấn tảo, nói là “y sản phụ.”

vương chức, (1) y vãng hoàn. Đó là mười loại y.

3.Có mười sự ngăn thuyết giới phi pháp:(2)không phải ba-la-di; không được kể vào trong ba-la-di;(3)chẳng phải [1011c] xả giới; không được kể vào trong xả giới; tùy thuận yêu cầu như pháp của Tăng; (4)không trái nghịch yêu cầu như pháp của Tăng;không được kể vào trong sự trái nghịch yêu cầu như pháp của Tăng; phá giới không được thấy, nghe; nghi phá kiến không được thấy, nghe, nghi; phá oai nghi không được thấy, nghe, nghi.(5)Đó là mười.

4. Có mười như pháp ngăn thuyết giới (trái với câu trên).

5. Lại có mười sự ngăn thuyết giới phi pháp: không phạm biên tội, không được kể vào biên tội, không phạm tỳ-kheo-ni, không được kể vào phạm tỳ-kheo-ni, không tặc tâm thọ giới, không được kể vào tặc tâm thọ giới, không phá nội ngoại đạo, không được kể vào phá nội ngoại đạo, chẳng phải huỳnh môn, không được kể vào huỳnh môn. (6) Đó là mười.

6. Có mười pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

7. Có mười pháp nên sai giáo thọ tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới; đa văn; rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni; có khả năng về ngôn ngữ; biện thuyết rõ ràng; từ đại tánh xuất gia như sát-lợi, bà- la-môn, cư sĩ; hình mạo đoan chánh; tỳ-kheo-ni cung kính; đủ khả năng vì tỳ-kheo-ni nói pháp khiến được hoan hỷ; không theo Phật xuất gia mặc áo ca sa mà phạm trọng tội; hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là mười.

———

(1) Trong bản Hán: lập vương y 立王衣. Trên kia, Phần III, Ch. VII. Y, mục phấn tảo, nói là “y thọ vương chức.”

(2) Xem phần III, chương xiv: "Già-yết-ma", đoạn 2 "Già thuyết giới"

(3) Thập tụng 33: Tỳ-kheo phạm ba-la-di, nhưng chưa được Tăng nêu tội. Nghĩa là, chưa bị buộc tội là phạm ba-la-di.

(4) Thập tụng 33: tuỳ thuận Tăng sự như pháp.

(5) Xem Phần III, Chương XIV, đoạn 2, và xem giải thích ở đoạn 3 về 10 như pháp.

(6)10 trong 13 già nạn. Không được nhận là tỳ-kheo, mặc dù có thọ giới.

8. Bấy giờ, đức Phật bảo Ưu-ba-ly:“Các ngươi không được lúc nào cũng cử tội các tỳ-kheo khác. Tại sao? Nếu thân oai nghi không thanh tịnh mà cử tội tỳ-kheo khác thì khiến người ấy nói rằng: “Thưa Trưởng lão, trước phải tự mình tịnh thân oai nghi đã.” Này Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo thân oai nghi thanh tịnh thì lời nói kia không phát sanh. Lời nói không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh, không đa văn, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni cũng như vậy (như trong “năm pháp” đã nói). (1)

9. Lại nữa Ưu-ba-ly, nếu muốn cử tội tỳ-kheo khác thì nên tu tập năm pháp: đúng thời không được phi thời, chân thật không được không chân thật, lợi ích không được tổn giảm, dịu dàng không

10. Có mười sự nhận thẻ phi pháp: (2) không hiểu rõ vấn đề mà nhận thẻ, không cùng với người như pháp mà nhận thẻ, muốn khiến cho người phi pháp nhiều mà nhận thẻ, biết có nhiều người phi pháp mà nhận thẻ, muốn khiến Tăng bị phá mà nhận thẻ, biết Tăng muốn

phá mà nhận thẻ, do tiểu tội mà nhận thẻ, không như sự thấy biết mà nhận thẻ, phi pháp nhận thẻ, biệt chúng nhận thẻ. Đó là mười.

11. Có mười sự nhận thẻ như pháp (ngược với câu trên).

12. Đức Như Lai ra đời, thấy có sự lầm lỗi, [1012a1] vì mười nghĩa mà chế giới cho các tỳ-kheo: từ nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. (3)Đó là mười.

13. Có mười hạng người không được lễ bái: tự nói phạm biên tội, phạm tỳ-kheo-ni, thọ giới với tâm giặc, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn, giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, với tâm ác làm thân Phật ra máu. Đó là mười.

———

(1) Xem “Năm pháp” hạng mục 205.

(2) Xem Phần III, Chương XVI, mục 3. 2(ii.c).

(3)Xem Phần I, Ch. I. Ba-la-di 1.

14. Tỳ-kheo có mười thứ oai nghi không được lễ bái: khi đại hành, khi tiểu hành, (1)khi khỏa thân, khi cạo tóc, khi nói pháp, khi xỉa răng, khi súc miệng, khi uống, khi ăn, lúc ăn trái cây. Đó là mười.

15. Uống rượu có mười điều thiệt hại: sắc diện xấu, kém sức khỏe, mắt không sáng, ưa nổi sân, mất của, thêm bệnh, gây đấu tranh, tiếng xấu đồn khắp, không trí tuệ, chết đọa vào địa ngục. Đó là mười.

16. Người xuất gia vào cung vua, đến chỗ của thể nữ, có mười điều tai hại: a. Nếu vua đang cùng phu nhân hòa hợp. Khi tỳ-kheo vào cung đến chỗ thể nữ, phu nhân thấy tỳ-kheo bèn cười, tỳ-kheo thấy phu nhân cũng cười. Vua sẽ nghĩ: “Tỳ-kheo hoặc đã làm việc như vậy, hoặc sẽ làm việc như vậy.” Đó là tai hại thứ nhất khi người xuất gia vào trong cung vua đến chỗ của thể nữ.

b. Lại nữa, vua khi say cùng phu nhân hòa hợp, rồi không nhớ; sau phu nhân có thai, vua nghĩ: “Tỳ-kheo tới lui trong cung. Đây là việc làm của tỳ-kheo.” Đó là điều tai hại thứ hai.

c. Lại nữa, thái tử của vua muốn làm phản giết vua. Vua nghĩ: “Tỳ- kheo tới lui trong cung nội, làm quân sư cho việc này. Đây là tỳ- kheo xúi dục.” Đó là điều tai hại thứ ba.

d. Lại nữa, điều mật của vua trong cung bị lộ ra ngoài. Vua nghĩ: “Tỳ- kheo này tới lui trong cung nội. Đây là do tỳ-kheo này truyền đạt.” Đó là điều tai hại thứ tư.

e.Lại nữa, vua mất bảo vật hay tợ bảo vật, nghĩ: “Tỳ-kheo này tới lui trong cung nội của ta. Tỳ-kheo này lấy đi.” Đó là điều tai hại thứ năm.

f. Lại nữa, hoặc vua cất nhắc kẻ thấp kém lên địa vị cao, người không bằng lòng sẽ nói: “Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của tỳ-kheo.” Đó là điều tai hại thứ sáu.

g. Lại nữa, vua hạ chức người ở địa vị cao, người không bằng lòng

———

(1) Đại hành, tiểu hành: đại tiện, tiểu tiện.

sẽ nói: “Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của tỳ-kheo.” Đó là điều tai hại thứ bảy.

h. Lại nữa, hoặc vô sự nhân duyên phi thời mà vua tập hợp bốn bộ binh; người không bằng lòng sẽ nói: “Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của tỳ-kheo.” Đó là điều tai hại thứ tám.

i. Lại nữa, hoặc vua tập hợp binh nửa đường rồi trở lại, người không bằng lòng [1012b] sẽ nói: “Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của tỳ-kheo.” Đó là điều tai hại thứ chín.

j. Lại nữa, vua đang ở trong chỗ thể nữ, cho xuất voi ngựa tốt, nữ nhân xinh đẹp. (Tỳ-kheo) thấy tâm sanh ái trước, chẳng phải pháp của tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ mười.

17. Có mười pháp không được trao đại giới cho người: Không thể dạy đệ tử tăng giới, tăng tâm, tăng huệ học, tăng oai nghi, tăng tịnh hạnh, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa học, (1)không thể dạy xả ác kiến, đệ tử không an lạc nơi trú xứ này mà không thể dời đến trú xứ khác an

lạc, nếu có nghi hối phát sanh không thể như pháp như tỳ-ni để khai giải quyết đoán, không đủ mười hạ. Đó là mười.

18. Có mười pháp nên trao đại giới cho người (ngược nghĩa với câu trên).

19. Có mười pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử A-tỳ-đàm và Tỳ-ni, không thể dạy xả ác kiến trụ thiện kiến, không biết Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết thuyết Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát, không đủ mười hạ. Đó là mười.

———

(1)Tăng ba-la-đề-mộc-xoa (tiếng hoa), tăng thượng ba-la-đề-mộc-xoa Pāli: adhipāṭimokkha; Parivāra, Vin. v. 2: kiṃ tattha pātimokkhaṃ, kiṃ tattha adhipātimokkhaṃ? paññatti pātimokkha vibhatti adhimokkhaṃ, ở đây, ba-la-đề-mộc-xoa là gì? Tăng thượng ba-la-đề-mộc-xoa là gì? Những điều Phật quy định được gọi là

ba-la-đề-mộc-xoa; sự phân biệt chi tiết về những quy định ấy được gọi là tăng thượng ba-la-đề-mộc-xoa

20. Có mười pháp nên trao đại giới cho người (ngược với câu trên).

21. Có mười pháp không được sai đoán sự(1) ở trú xứ khác: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không rộng tụng hai bộ giới, không thiện xảo ngôn ngữ khiến người khai giải, không thể vấn đáp dạy dỗ quở trách như pháp diệt tẫn khiến được hoan hỷ, có tránh sự khởi mà không khéo léo diệt, không biết Ba-la-đề-mộc- xoa, không biết thuyết Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát. Đó là mười.

22. Có mười pháp không được sai đoán sự ở trú xứ khác: sáu câu như trên; không giải đoán rõ việc đấu tranh, không biết tránh sự khởi, không biết tránh sự diệt, không biết hướng đến chỗ diệt tránh sự. Đó là mười.

23. Có mười pháp nên sai đoán sự ở trú xứ khác: (ngược câu trên).

24. Có mười pháp không được sai đoán sự ở trú xứ khác: sáu câu đầu như trên; có ái, có nhuế, có bố, có si. Đó là mười.

25. Có mười pháp nên sai đoán sự riêng ở trú xứ khác (ngược với câu trên).

26. Bấy giờ, A-nan từ chỗ ngồi đứng dậy, trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật: “Bạch Đại Đức, vì nhân duyên gì khiến Tăng chưa có tránh sự mà

khởi tránh sự; có tránh sự lại không trừ diệt được?”

Đức Phật bảo A-nan: “Cử tội tỳ-kheo khác, không phạm nói phạm, [1012c] phạm nói không phạm, nhẹ nói nặng, nặng nói nhẹ, phi pháp nói pháp, pháp nói phi pháp, phi tỳ-ni nói tỳ-ni, là tỳ-ni nói phi tỳ-ni, phi chế lại chế, chế lại đoạn. Do những nhân duyên này khiến Tăng chưa sanh tránh sự lại sanh tránh sự, đã có tránh sự thì không trừ diệt được.”

A-nan lại hỏi Phật: “Bạch Đại đức, do nhân duyên gì khiến Tăng

———

(1) Xem phần III chương xvi "Diệt tránh", đoạn 2 "Diệt ngôn tránh" mục 2.2.c "Bình đoán sự".

chưa có tránh sự không sanh tránh sự, đã có tránh sự thì được trừ diệt?”

Đức Phật trả lời cho A-nan: (ngược với câu trên).

27. Phật bảo A-nan tiếp:

“Có mười loại gốc rễ của tranh cãi, cần nên biết, khéo dùng phương tiện để trừ diệt. Mười loại là gì? (ngược với câu trên).

28. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:“Kính bạch Đại Đức, nói là Tăng vỡ, cho đến mức nào được gọi là Tăng vỡ? Ai phá vỡ hòa hợp Tăng?”

Đức Phật trả lời: mười sự như trên. Do mười sự này mà tìm cầu bè đảng, hoặc sai người tìm cầu, rồi thuyết giới bố-tát yết-ma biệt bộ. Cho đến mức đó, được gọi là Tăng vỡ. Đó gọi là phá vỡ hòa hợp Tăng.

Ưu-ba-ly hỏi về hoà hợp Tăng (ngược với câu trên).

XI. MƯỜI MỘT PHÁP VÀ TRÊN

1. Có mười một lời xả giới: “Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả tịnh hạnh tỳ-kheo, xả Ba-la-đề-mộc-xoa, xả tỳ-ni, xả học sự.” Đó là mười một. Cũng vậy, cứ mỗi mỗi mười lời làm thành một hạng mục, cho đến “... phi sa-mônThích tử” cũng như vậy.

2. Bấy giờ đức Thế Tôn ở trong rừng thành Bất-thi, (1) bảo các tỳ- kheo rằng:

“Tỳ-kheo ở bất cứ chỗ nào cũng không được đấu tranh, mạ lị nhau, tuôn ra lời như đao kiếm, bươi móc việc tốt việc xấu. Khi nhớ đến còn không vui huống là sống với nó.

“Các ngươi quyết định nên biết ba pháp nhanh chóng dập tắt, nên

———

(1) Bất-thi thành lâm 不尸城林.

biết ba pháp tăng trưởng. Ba pháp gì? Niệm xuất ly, niệm không sân nhuế, niệm không tật đố(1). Ba sự này nhanh chóng dập tắt. Ba pháp làm cho tăng trưởng là gì? Niệm tham dục, niệm sân nhuế, niệm tật đố(2). Ba pháp này làm tăng trưởng. Vì vậy, bất cứ ở chỗ nào nếu đấu tranh, mạ lị lẫn nhau, miệng tuôn ra lời như đao kiếm, bươi móc xấu tốt nhau, khi nhớ đến còn không vui huống là sống với nó; cho nên các ngươi quyết định nên biết ba pháp tổn giảm, và ba pháp tăng trưởng này.

Nếu tỳ-kheo ở bất cứ chỗ nào mà không cùng đấu tranh nhau. (ngược nghĩa với câu trên).

3. Trường hợp nếu có đấu tranh, hai bên đều không nhẫn nhịn, lòng ôm lấy sự cấu uế, ghét nhau, hại nhau, tăng trưởng [1013a1] sân hận, không khéo điều phục, không nhận lời dạy bảo nhau, cùng mất sự cung kính, thì nên biết tránh sự này càng lúc càng trở thành kiên cố, không thể như pháp, như luật, như lời Phật dạy để chấm dứt

được.

Nếu tỳ-kheo đấu tranh nhau, hai bên đều có thể nhẫn nhịn, lòng không ôm cấu uế, không ghét nhau, hại nhau, không tăng trưởng sân nhuế, khéo điều phục, nghe lời dạy bảo của nhau, không mất cung kính, thì tránh sự này không kiên cố, sẽ được như pháp, như

luật, như lời Phật dạy mà chấm dứt.

Nếu tỳ-kheo cùng tranh cãi nhau, mà hai bên đều không nhẫn nhịn, lòng ôm cấu uế, ghét nhau, hại nhau, tăng trưởng sân nhuế, không khéo điều phục, không nhận sự dạy bảo của nhau, cùng mất sự cung kính; trường hợp này, khi tránh sự khởi lên nếu không dùng một pháp nào trong bảy diệt tránh để chấm dứt, thì nên biết tránh sự này càng lúc càng trở thành kiên cố, không được như pháp, như

———

(1)Ba thiện tầm (Pāli: tayo kusalavitakka), hay ba thiện tư duy (Pāli:tayo kusalasaṅkappa). Xem Trường A-hàm, kinh 9 "Chúng tập" mục "Pháp Ba"; cf. Saṅgītisuttaṃ, D.iii.215

(2) op.cit

luật, như lời Phật dạy để chấm dứt. Nếu tránh sự như pháp được chấm dứt... (ngược với câu trên).

Nếu tỳ-kheo cùng đấu tranh nhau mà không cho thượng, trung, hạ tọa bình nghị thì không nhập, không tương ưng với Tu-đa-la,(1)Tỳ- ni, pháp luật. Nếu khi tránh sự khởi lên mà không dùng một trong bảy pháp diệt tránh để chấm dứt, thì tránh sự này sẽ đưa đến tăng trưởng kiên cố, không được như pháp, như luật, như lời Phật dạy để chấm dứt. Nếu tránh sự như pháp diệt... (ngược với nghĩa trên).

Nếu không cùng với vị trì Luật, trì Pháp, trì Ma-di, cùng bình nghị tránh sự, thì tránh sự tăng trưởng cũng như câu trên đã nói. Nếu tránh sự như pháp chấm dứt... (thì cũng như câu trên).

4. Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo Ưu-ba-ly:“Các ngươi chớ nên lúc nào cũng cử tội tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Nếu cử tội người khác mà thân không thanh tịnh, khẩu không thanh

tịnh thì người khác liền nói: ‘Thưa Trưởng lão, trước hết tự mình phải tịnh thân, khẩu, oai nghi đã.’ Này Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo thân, khẩu thanh tịnh thì người kia không thể nói gì được.“Lại nữa, này Ưu-ba-ly, muốn cử tội tỳ-kheo khác, mà mạng không thanh tịnh, ít nghe, không tụng Tu-đa-la, thì khi cử tội, người kia liền nói: ‘Thưa Trưởng lão, trước hết phải tự thanh tịnh mạng của mình, tụng Tu-đa-la đã.’ Này Ưu-ba-li, nếu cử tội người khác mà tự mình mạng thanh tịnh, nghe nhiều, tụng Tu-đa-la, thì người kia không thể nói gì được.

“Này Ưu-ba-ly, nếu cử tội tỳ-kheo khác mà mình không đa văn, không biết tỳ-ni, biện thuyết không rõ ràng, được ví dụ như con dê trắng,(2) nếu cử tội người thì người kia sẽ nói: ‘Trưởng lão phải học tỳ-ni, học cách nói trước đã.’ Này Ưu-ba-ly, cử tội tỳ-kheo khác mà

mình đa văn, tụng tỳ-ni, [1013b] nói năng biện thuyết rõ ràng thì người kia không nói gì được. Này Ưu-ba-ly, bởi vậy cho nên tỳ- kheo nên biết như vậy.

———

(1) Trong bản, tu-đố-lộ 修妒路.

(2)Bạch dương, Phạn ngữ tạp danh 1 (T54,tr. 1235c16):mesa

5. Nếu tỳ-kheo nên biết như vầy: người mà có yêu, có kính ta, thì ta nên cử tội. Hoặc không yêu ta nhưng mà kính ta, thì ta nên cử. Hay không kính, nhưng yêu, ta nên cử. Nếu không yêu, không kính, nhưng ta có thể khiến người ấy bỏ ác trở về thiện được thì nên cử. Nếu người ấy mà không yêu, không kính ta, và ta cũng không thể khiến cho bỏ ác hành thiện, nhưng có tỳ-kheo mà người ấy coi trọng, tôn kính tin tưởng, có thể khiến cho bỏ ác hành thiện, thì nên cử. Nếu không yêu, không kính, không thể khiến cho bỏ ác hành thiện, lại không có tỳ-kheo mà người ấy coi trọng, tôn kính tin tưởng, không thể khiến cho bỏ ác hành thiện. Thì này Ưu-ba-ly, Tăng nên xả trí liền, đuổi đi, và nói: “Dù Trưởng lão muốn đi đến nơi nào, nơi đó cũng sẽ đối với thầy mà tác cử, tác ức niệm, tác tự ngôn, ngăn a-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ. Thí như ông thầy dạy ngựa, con ngựa dữ khó dạy, ông liền gộp cả yên cương mà đuổi nó đi; tỳ-kheo này cũng lại như vậy. Người như vậy không được đến họ cầu thính. Đây tức là thính. Đức Phật dạy như vậy. Ưu-ba-ly sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

6. Ưu-ba-ly bạch Phật: “Bạch Đại Đức, bằng bao nhiêu pháp để khơi dậy sự cho tỳ-kheo?”

Đức Phật dạy: “Sự của tỳ-kheo được khơi dậy bằng ba pháp: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.”

Ưu-ba-ly lại hỏi: “Sự được khởi lên bằng ba sự này, lại phải bằng bao nhiêu pháp để tác cử?”

Đức Phật dạy: “Nên bằng ba pháp kiến, văn, nghi để cử.”

Ưu-ba-ly lại hỏi: “Bằng ba sự khởi sự; bằng ba pháp để tác cử, bên trong (người tác cử) phải có bao nhiêu pháp, sau đó mới cử?”

Đức Phật dạy: “Bên trong người ấy phải có năm pháp mới nên tác cử. (như trước đã nói, “đúng thời chứ không được phi thời” (1)).

7. Đức Thế Tôn ở bên ao nước, tại nước Bạt-xà, bảo các tỳ-kheo:

———

(1) Xem mục “Năm pháp”, hạng mục 213; “Mười pháp”, hạng mục 9.

“Các ngươi nói Ta vì y phục, ẩm thực, thuốc men chữa bệnh, giường nằm, ngọa cụ mà nói pháp phải không?”

Các tỳ-kheo bạch Phật: “Bạch Đại Đức, chúng con không dám sanh ý nghĩ như vậy. Chúng con không dám nói đức Thế Tôn vì y phục, cho đến ngọa cụ mà nói pháp.”

Đức Phật dạy: “Nếu không nghĩ như vậy, thì nghĩ thế nào?”

Các tỳ-kheo thưa: “Chúng con có nghĩ rằng đức Thế Tôn rủ lòng từ đối với chúng sanh nên nói pháp.”

Đức Phật dạy: “Các ngươi nếu thật sự có ý nghĩ như vậy thì đối với pháp mà Ta đã giác ngộ chứng tri [1013c] là, bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, bốn thiền, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám chánh đạo, các ngươi nên hoan hỷ hòa hợp tu học. Nếu đã hoan

hỷ hòa hợp tu học thì nếu có tỳ-kheo nào phạm giới, các ngươi không được vội vã cử tội mà nên tự quán sát: ‘Mong sao không gây phiền não cho chính mình, cũng không khiến hại người. Người phạm tội kia phải chăng không ưa sân hận, không ngậm kết oán hiềm, không khó giác ngộ, tự mình có thể trừ tội, có thể bỏ pháp bất thiện, trụ nơi thiện pháp?’ Quán sát như vậy rồi, cần phải cân nhắc, đắn đo, nếu thấy có thể gây phiền não cho mình song sẽ không hại người; người phạm kia có tội lại không ưa sân nhuế, không khó tỉnh ngộ, sớm có thể trừ tội, có thể bỏ pháp bất thiện, trụ thiện pháp. Tỳ-kheo kia nên nghĩ rằng: ‘Tuy ta bị một ít phiền não, nhưng đối với vị kia không có hại, chỉ có ái, có lợi ích, có thể khiến cho vị ấy bỏ pháp bất thiện, mà trụ nơi thiện pháp.’ Thế thì nên cử tội.

“Tỳ-kheo nghĩ như vầy: ‘Ta cử tội người khác, sẽ tự chuốc lấy phiền não cho chính mình, nhưng không hại người kia. Vị kia có tội, ưa sân nhuế, nhưng dễ được giải ngộ, có thể nhanh chóng xả tội.’ Còn lại, như trên đã nói.

“Tỳ-kheo lại nghĩ: ‘Nếu cử tội người khác, ta sẽ tự chuốc lấy phiền não hại. Vị có tội kia ưa sân nhuế, khó có thể giải ngộ, không sớm xả tội. Nếu ta cử tội, tác pháp ức niệm, mà vị ấy sẽ dùng những lời

quanh co khác để trả lời ta, rồi lại sanh sân nhuế, thì người như vậy nên xả trí, không cần phải cử tội thêm nữa.’

“Tỳ-kheo hòa hợp, hoan hỷ như vậy, mà có những lời tranh cãi trong A-tỳ-đàm, thì nên nói: ‘Thưa các Trưởng lão, văn và nghĩa của những điều được nói đều tương ưng, ta không nên tranh cãi nhau.’ Có tỳ-kheo khác nào, mà lời nói được mọi người tin dùng, cũng nên nói: ‘Thưa các Trưởng lão, văn và nghĩa của những điều được nói đều tương ưng, ta không nên tranh cãi nhau.’ Lại còn có tỳ-kheo khác nữa, mà lời nói được mọi người tin dùng, thì cũng nên nói như vậy.

“Lại nói như sau: ‘Thưa Trưởng lão, văn cú những gì đã được nói tuy khác nhau nhưng nghĩa thì đồng. Đây chỉ là việc nhỏ. Ta đừng tranh cãi nhau nữa.’ Nếu có ai được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy. Lại còn người khác được

nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy.

“Lại nói như vầy: ‘Thưa Trưởng lão, văn của những gì được nói thì đồng, nhưng nghĩa thì khác,’ cũng như vậy.

“Lại nói như vầy: ‘Thưa Trưởng lão, văn và nghĩa của những gì đã được nói đều khác. Ta đừng tranh cãi nhau nữa.’ Nếu có ai được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy. Lại còn người khác được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy. “Nếu nói lời nói như vậy, mà chúng Tăng hòa hợp, [1014a] có tránh sự khởi, nên cùng hoà hiệp tập hợp lại. Sau khi tập họp rồi, nên tác pháp quán sát như vầy: ‘Nếu chúng ta tranh chấp nhau, đối với pháp sa-môn có gây lưu nạn hay không? Thầy nghĩ thế nào?’ Tỳ-kheo nào thấy được chánh lý thì nên nói lời này: ‘Pháp đấu tranh đối với sa-môn tức là lưu nạn.’ Lại hỏi: ‘Hoặc giả có ai thấy đây là điều đáng quở trách hay không?’ Vị kia nói: ‘Theo ý tôi, đối với pháp sa-môn mà gây lưu nạn tức là đáng quở trách.’ Lại hỏi: ‘Nếu đối với pháp sa-môn các lưu nạn là pháp đáng quở trách, nhưng có thể tiến đến thiện căn, đắc quả sa-môn hay không?’ Có tỳ-kheo thấy chánh lý nói: ‘Theo ý

tôi, điều đáng quở trách thì không thể tiến đến thiện căn, không thể đắc sa-môn quả.’ Nếu làm như vậy mà tránh sự được chấm dứt thì nên nói với tỳ-kheo kia rằng: ‘Thầy vì chúng tôi mà chấm dứt tránh sự này.’ Tỳ-kheo kia nên trả lời: ‘Tôi không biết được tâm của người khác. Duy chỉ tin tưởng nơi đức Phật mà thôi. Đức Thế Tôn có lúc vì tôi nói pháp tối thắng thượng diệu, chỉ bày thiện ác. Cứ như pháp mà tôi nghe từ đức Thế Tôn như vậy, nay nói lại cho thầy.’ Nếu tỳ-kheo kia nghe rồi liền xả bỏ tránh sự. Khi tỳ-kheo này nói lời như vậy, đã không tự đề cao mình cũng không hạ thấp người. Như vậy, các tỳ-kheo khác không có chỗ nào để quở trách được.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

8. Có mười ba hạng người, chưa thọ đại giới thì không được cho thọ, nếu đã thọ thì nên diệt tẫn: (1) tự nói phạm biên tội, phạm tỳ- kheo-ni, tặc tâm thọ giới, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn, giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, với ác tâm làm thân Phật ra máu,

phi nhân, súc sanh, hai căn. Đó là mười ba hạng người nếu chưa thọ đại giới thì không được cho thọ; đã thọ đại giới thì nên diệt tẫn.

9. Bấy giờ đức Phật bảo Ưu-ba-ly: “Các ngươi không được lúc nào cũng cử tội tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Nếu tỳ-kheo muốn cử tội tỳ-kheo khác mà thân không thanh tịnh thì vị kia sẽ nói: ‘Thưa Trưởng lão, trước hết tự mình nên tịnh thân đã.’ Nếu cử tội tỳ-kheo khác mà thân mình được thanh tịnh thì vị kia sẽ không nói được gì.”

Cũng vậy, miệng không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh, không đa văn, không tụng Tỳ-ni, không quán Tu-đa-la, biện thuyết không rõ ràng, dụ như con dê trắng, đối với thiện tỳ-kheo thân nghiệp không từ hoà, cũng như vậy.

———

(1)Đây nói đủ 13 già nạn. Xem Phần III, Chương I “Thọ giới.”

10. “Lại nữa, Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo muốn xuất tội của người, không khiến cho có tội; có phạm thì cử, không phạm thì không cử; căn cứ theo tự ngôn của tỳ-kheo đó, cho yết-ma tự ngôn, khéo hay nói năng rõ ràng có lợi ích [1014b].

“Lại nữa, này Ưu-ba-ly, tỳ-kheo cử tội người khác nên có năm pháp: đúng thời không phi thời... (như năm pháp trên đã nói).

11. “Này Ưu-ba-ly, nếu tỳ-kheo nào có mười bảy pháp này thì nên cử tội tỳ-kheo khác.

12. Có hai mươi hai pháp không được trao đại giới cho người: không biết pháp, không biết phi pháp, cho đến không biết thuyết, không biết phi thuyết, không biết tội có thể sám hối, không biết tội không thể sám hối, không biết sám hối, không biết sám hối thanh

tịnh. Có hai mươi hai pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

Có hai mươi hai pháp nên trao đại giới cho người (ngược với câu trên).

13. Bấy giờ đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Do hai mươi hai hành tướng để biết người bình đoán sự: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, khéo giải A-tỳ-đàm, Tỳ-ni, không cùng người tranh cãi, cũng không kiên trụ nơi việc này, người đáng quở trách thì quở trách rồi sau đó mới an trú, người nên dạy dỗ thì dạy dỗ rồi sau đó mới an trú, nên diệt tẫn thì diệt tẫn rồi sau đó mới an trú, không ái, không nhuế, không bố, không si, không nhận thức ăn của bộ này, cũng không nhận thức ăn của bộ kia, không nhận y bát, tọa cụ, ống đựng kim của bộ này cũng không nhận y, bát, tọa cụ, ống đựng kim của bộ kia, không cung cấp bộ này, cũng không cung cấp bộ kia, không cùng với bộ này vào xóm, cũng không cùng với bộ kia vào xóm, không cùng kỳ hẹn cũng không đến nơi kia, đến sau thì ngồi sau. Có hai mươi hai hành tướng này thì biết đó là người bình đoán sự.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau nghe, hoan hỷ, phụng hành.

Dịch xong ngày 04 tháng 02 năm 1992 (Nhâm thân)

Sao xong ngày 08 tháng 03 năm 1992 (Nhâm thân)

Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh

Tỳ-kheo Thích Đc Thắng

Duyệt lại lần thứ hai, hiệu chính & chú thích, Pl. 2546

Quảng Hương Già-lam, ngày 15 tháng Giêng, năm Quý mùi

Thị ngạn am

Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng

Duyệt lại lần thứ ba, PL. 2549

Quảng Hương Già-lam, ngày 13, tháng Giêng, Bính Tuất

Thị ngạn am

Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng

Duyệt lại lần thứ ba, PL. 2553

Quảng Hương Già-lam, ngày 19, tháng Chín, năm Kỷ sửu

Thị ngạn am

Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng