Luật Tứ Phần ( Tập 1~4)

Thưa: “Nữ loài phi nhân, tưởng là nữ loài người, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Nữ loài phi nhân, nghi, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Bạch Đại Đức, nếu khởi tưởng là người nữ, nhưng xúc chạm thân người nam, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Nếu khởi tưởng là người nam nhưng xúc chạm người nữ, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Xúc chạm thân người nữ này nhưng khởi ý tưởng là thân người nữ khác, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Tăng-già-bà-thi-sa.

Thưa: “Xúc chạm thân người nam này, nhưng khởi ý tưởng là thân người nam khác, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Đột-kiết-la.

Thưa:“Cùng thiên nữ, long nữ, a-tu-la nữ, dạ-xoa nữ, ngạ quỉ nữ, súc sanh cái có thể biến hóa, thân xúc chạm nhau, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

2. Có người nữ nắm chân tỳ-kheo kính lễ. Khi cảm giác được xúc chạm, vị ấy cảm thọ lạc, động thân; sinh nghi. Đức Phật dạy: Tăng-già-bà-thi-sa.

Có người nữ nắm chân tỳ-kheo kính lễ. Khi cảm giác được xúc chạm, vị ấy cảm thọ lạc, không động thân; sinh nghi. Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la. Có người nữ nắm chân tỳ-kheo kính lễ. Khi cảm giác được xúc chạm, vị ấy cảm thọ lạc, động ngón chân cái; sinh nghi. Đức Phật dạy: Tăng-già-bà-thi-sa.

Có người nữ giỡn, nắm tỳ-kheo. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật hỏi tỳ- kheo:“Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Vị kia thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Tỳ-kheo giỡn, nắm tay người nữ; cũng như vậy.

3. Có tỳ-kheo nắm đuôi con bò cái lội qua sông. Lội qua rồi mới biết là con bò cái. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật nói:“Không phạm. Nhưng không được nắm đuôi con bò cái để lội quasông.”

Có tỳ-kheo vì dục tâm nắm chéo y người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Có tỳ-kheo vì dục tâm nên nắm lấy đồ trang sức phần trên thân người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

4.Có tỳ-kheo vì tâm dục sờ đốt xương cùng của người nữ rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

5. Có người mẹ nắm tỳ-kheo. Tỳ-kheo khi cảm giác được xúc chạm thì cảm thọ lạc, không động thân; nghi. Đức Phật dạy: Phạm đột- kiết-la.

Chị, vợ cũ, dâm nữ; cũng như vậy.

6. Có tỳ-kheo vì dục[987a1] tâm nắm tóc người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

7. Có người đàn bà chưa chồng bị nước trôi. Tỳ-kheo thấy, khởi từ tâm liền vớt lên, rồi nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo:“Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Tỳ-kheo thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Có người nữ ma-hương (1) bị nước trôi, tỳ-kheo thấy khởi từ tâm liền vớt lên, rồi nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo:

———

(1) Ma hương nữ nhân 磨香女人. Có lẽ phiên âm từ một dạng hỗn chủng giữa vañjihā (Pāli) và vandhyā (Skt.): thạch nữ, người đàn bà không sinh đẻ. Hoặc hiểu nghĩa theo hán: người nữ (làm nghề) mài hương (làm hương bột)? Pháp Hiển, Nam hải ký quy nội pháp truyện 4 (T54, tr.226b23): (nghi thức tắm tượng Phật) bôi bằng ma hương và tắm bằng nước thơm (lấy gỗ thơm trầm chiên đàn nghiền trên đá thành bột rồi bôi lên thân tượng, sau đó mới tắm nước).

“Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Tỳ-kheo thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Có tỳ-kheo xúc chạm thân người nữ chết mà chưa rã, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Nếu xúc chạm với thân mà đa phần chưa hư hoại, cũng phạm tăng- già-bà-thi-sa. Nếu xúc chạm với thân hư hoại phân nửa, phạm thâu- lan-giá. Nếu xúc chạm với thân phần nhiều bị hư hoại, hoặc tất cả đều hư hoại, đều phạm thâu-lan-giá.

8. Có người nữ dựa vào giường. Tỳ-kheo vì dục tâm động vào giường, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Có tỳ-kheo vì dục tâm nắm tay người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Có tỳ-kheo vì dục tâm nắm chân người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Có người nữ nắm tay tỳ-kheo. Tỳ-kheo khi cảm giác được xúc chạm, có cảm thọ lạc, bèn động thân, rồi nghi. Đức Phật hỏi tỳ- kheo: “Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Đáp: Có.

Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Người nữ nắm chân tỳ-kheo cũng như vậy.

Có tỳ-kheo vì giỡn nắm tay người nữ, rồi nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo:“Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Vị kia thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Nắm chân cũng như vậy.

Có người nữ vì giỡn, nắm tay tỳ-kheo, tỳ-kheo nghi, đức Phật hỏi tỳ-kheo:“Khi biết được xúc chạm, ngươi có cảm giác thọ lạc không?”

Vị kia thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Nắm chân cũng như vậy.

Có tỳ-kheo vì dục tâm nắm chéo y người nữ kéo. Tỳ-kheo nghi.

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Có tỳ-kheo vì dục tâm cùng người nữ đập dũ y, rồi nghi. Đức Phật

dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Có tỳ-kheo vì dục tâm nắm khoen tai của người nữ, rồi nghi. Đức

Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Nắm tràng hoa, nắm vòng xuyến, tất cả đều phạm thâu-lan-giá.

9. Có tỳ-kheo đi chung với người nữ trong mưa. Bùn trơn, người nữ bị trượt chân té xuống đất. Tỳ-kheo cũng trượt chân té xuống đất, nằm lên trên người nữ, rồi nghi, đức Phật hỏi:“Khi đụng chạm nhau, ngươi có thọ lạc không?”

Tỳ-kheo trả lời: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

Tỳ-kheo té xuống, người nữ té chồng lên trên cũng vậy.

Có tỳ-kheo đi chung với người nữ trong mưa. Cả hai đều trượt chân, cùng té, [987b] chạm nhau và cùng lăn, rồi tách ra. Tỳ-kheo nghi. Đức Phật hỏi:“Khi đụng chạm nhau, ngươi có thọ lạc không?”

Vị kia thưa: Không.

Đức Phật dạy: Không phạm.

10. Có tỳ-kheo, tay đụng chạm vào khoảng giữa đường đại tiện và tiểu tiện của người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà- thi-sa.

Nếu đụng chạm giữa đùi, vào háng, vào khuỷu chân, bên hông, giữa hai vú, lỗ tai, lỗ mũi, vào mụt nhọt, tất cả đều phạm tăng-già-bà-thi-sa.

11. Có tỳ-kheo ôm sa-di nhỏ, vuốt ve, hôn; rồi nghi, đức Phật bảo:“Ngươi làm như vậy với ý nghĩ thế nào?”

Vị kia thưa:“Vì thương mến nó, chứ không có tâm dục.”

Đức Phật dạy:“Không phạm. Nhưng không được làm như vậy.”

12. Có tỳ-kheo cùng tỳ-kheo-ni, hai thân xúc chạm nhau; rồi nghi.Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Thức-xoa-ma-na, sa-di-ni; cũng như vậy.

13. Có tỳ-kheo bưng nước tô-tỳ-la đi trên đường. Vợ cũ gọi, bảo cùng làm bất tịnh hạnh, rồi đưa nữ căn ra cho thấy. Vị kia liền dùng nước tô-tỳ-la rưới trên đó và nói: “Đồ thối thì cho dính đồ thối.”

Tỳ-kheo nghi. đức Phật hỏi:“Ngươi với tâm như thế nào khi làm như vậy?”

Tỳ-kheo thưa:“Vì làm nhục tâm ý nó chứ không có dục tâm.”

Đức Phật dạy: “Không phạm. Nhưng không được làm như vậy.”

Bưng nước đi trên đường, cũng như vậy.

Có dâm nữ rủ tỳ-kheo bảo làm bất tịnh hạnh. Dâm nữ khoe nữ căn cho tỳ-kheo thấy. Tỳ-kheo lấy hòn đá đập vào nữ căn của người kia, rồi nghi. Đức Phật hỏi:“Ngươi nghĩ thế nào khi đập như vậy?”

Vị kia thưa:“Vì làm nhục tâm ý của nó chứ không có dục tâm.”

Đức Phật dạy:“Không phạm. Nhưng đánh người nữ phạm đột-kiết-la”

14. Có người nữ dựa vào cây, tỳ-kheo vì dục tâm động cây, nghi. Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Giường dây, giường ngồi, giường xí, (1)ván, đá, bình phong, thang, tất cả đều phạm thâu-lan-giá.

Có người nữ đi trên xe. Tỳ-kheo vì dục tâm, động xe, rồi nghi.

———

(1)Xí sàng 企床; không hiểu loại giường gì. Danh nghĩa tiêu thích 38 (Vanj 44 tr.698a21): âm là khí; kiểng chân mà ngóng: giường kiểng chân?

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá. Xe kéo, thuyền, cũng như vậy.

Có người nữ nắm sau lưng tỳ-kheo. Tỳ-kheo quay lại nhìn, thấy là người nữ, có cảm thọ lạc khi biết được xúc chạm, rồi nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

III. THÔ ÁC NGỮ

1. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất chấp tay, bạch Phật: “Bạch Đại đức, Ca-lưu-đà-di nói lời thô ác với người nữ, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: “Ban đầu chưa chế giới, không phạm.”

Hỏi: “Kính bạch Đại đức, nếu nói lời thô ác với người nam, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Hỏi: “Nếu nói lời thô ác với huỳnh môn, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Nếu nói lời thô ác với người hai căn, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm [987c] thâu-lan-giá.

Hỏi: “Nếu nói lời thô ác với súc sanh có thể biến hóa được, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Hỏi: “Kính bạch Đại đức, nữ loài người, tưởng là nữ loài người, nói lời thô ác, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Hỏi: “Nữ loài người mà nghi, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Nữ loài người tưởng nữ loài phi nhân, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Nữ loài phi nhân, tưởng là nữ loài người, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Nữ loài phi nhân mà nghi, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Kính bạch Đại đức, tưởng là người nữ, nói lời thô ác với người nam, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Bạch Đại đức, tưởng là người nam, nói lời thô ác với người nữ, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Bạch Đại đức, nếu khởi ý tưởng là người nữ này mà nói lời thô ác với người nữ kia, rồi nghi.”

Đức Phật dạy:“Nếu nói rõ ràng, phạm tăng-già-bà-thi-sa. Nói không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.”

Ấn tín, thơ tín, ra dấu, người kia biết rõ ràng, phạm tăng-già-bà-thi- sa; không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Bạch Đại đức, nếu khởi ý tưởng là người nam này, nói lời thô ác với người nam kia, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Hỏi: “Bạch Đại đức, nếu cùng thiên nữ, long nữ, a-tu-la nữ, dạ xoa nữ, ngã quỷ nữ, súc sanh cái có thể biến hóa được nói lời thô ác, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: “Nói rõ ràng phạm thâu-lan-giá, không rõ ràng phạm đột-kiết-la.”

Ấn tín, thư tín, ra dấu người ấy biết rõ ràng phạm thâu-lan-giá; không rõ ràng, phạm đột-kiết-la.

2. Bấy giờ, có tỳ-kheo nói thô ác đối với người nữ, rồi nghi. Đức Phật dạy: “Nói rõ ràng phạm tăng-già-bà-thi-sa, không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.”

Muốn nói với người này, nhưng nhầm với người kia, tất cả đều phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Có dâm nữ bảo tỳ-kheo cùng làm bất tịnh hạnh. Dâm nữ khoe nữ căn cho thấy. Tỳ-kheo nói:

“Mong cho nữ căn của ngươi bị vỡ, bị thúi, bị rã, bị cháy, bị rụng mất, để cho con lừa làm chuyện như vậy như vậy.”

Tỳ-kheo nói như vậy rồi nghi, đức Phật hỏi:

“Ngươi nói như vậy với ý nghĩ thế nào?”

Tỳ-kheo thưa: “Chỉ muốn làm nhục tâm ý nó, chứ không có tâm dục.”Đức Phật dạy:

“Không phạm. Nhưng dùng ác ngôn, phạm đột-kiết-la.”

3. Ca-lưu-đà-di là người có tánh ưa nói tục. Phật nói:“Tánh ưa nói tục, phạm đột-kiết-la.”

Nhóm sáu tỳ-kheo, có tánh ưa nói tục. Phật nói: Đột-kiết-la.

4. Bấy giờ, có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, nói với vợ đàn-việt rằng:“Có thể được hay không?”

Vợ đàn-việt liền hỏi lại:“Đại đức vừa nói gì, có thể được hay không?”

Tỳ-kheo im lặng; rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.”

Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, [988a1] bưng bát đến nhà bạch y nói với vợ đàn-việt rằng:“Cho tôi đi!”

Vợ cư sĩ liền hỏi lại: “Đại đức nói cho cái gì?”

Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.”

Hoặc nói, “Sẽ cho tôi không?” Hoặc nói, “Hãy xem.” Hoặc nói,“Giống cái gì?” Nói không rõ ràng, tất cả đều phạm thâu-lan-giá.

5. Tỳ-kheo có đàn-việt. Đàn-việt nói với vợ rằng:“Tỳ-kheo ấy cần gì thì cho.”

Người vợ trả lời: “Được.”

Đàn-việt ấy liền đến chỗ tỳ-kheo nói:“Tôi đã bảo vợ tôi, tỳ-kheo ấy cần gì thì cho. Đại đức cần gì thì cứ đến lấy.”

Tỳ-kheo nói: “Được.”

Sau đó, tỳ-kheo khoác y, bưng bát đến nhà đàn-việt, trải chỗ ngồi an tọa. Vợ đàn-việt nói với tỳ-kheo:“Chồng tôi bảo tôi rằng, tỳ-kheo cần gì thì cho. Nay Đại đức có cần gì thì cứ nói.”

Tỳ-kheo nói: “Cô không thể cho hết cho tôi đâu.” (1)

Vợ đàn-việt thưa:“Thưa Đại đức, cho hết, là cho cái gì mà không thể?” Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.”

Tỳ-kheo có đàn-việt. Đàn-việt bảo vợ:“Tỳ-kheo ấy cần gì thì cứ cho.” Đàn-việt liền đến chỗ tỳ-kheo nói: “Con đã bảo vợ con, Đại đức cần gì thì cứ cho. Vậy Đại đức cần gì thì cứ đến lấy.”

Tỳ-kheo nói: “Tốt.”

Sau đó, tỳ-kheo khoác y, bưng bát đến nhà đàn-việt trải chỗ ngồi an tọa. Vợ đàn-việt thưa:“Chồng con đã bảo, tỳ-kheo ấy cần gì thì cho. Bây giờ Đại đức cần

gì, thì cứ nói.”

Tỳ-kheo nói: “Cô có thể cho hết, trừ việc ấy thì không thể cho.”

Vợ đàn-việt biết ý của tỳ-kheo liền nói:“Cho hết được. Việc ấy cũng cho được.”

Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Tỳ-kheo có đàn-việt. Đàn-việt nói với vợ:

“Hết thảy cái gì tỳ-kheo ấy cần cứ cho hết.”

Đàn-việt đến chỗ tỳ-kheo thưa: “Con đã bảo vợ con, hết thảy cái gì tỳ-kheo ấy cần cứ cho hết. Vậy Đại đức cần gì cứ đến lấy.”

Tỳ-kheo nói: “Được.”

———

(1)Đoạn này được kể lại trong điều 4 “Sách cúng dường” ở sau.

Sau đó, tỳ-kheo khoác y, bưng bát đến nhà kia, trải chỗ ngồi an tọa. Vợ đàn-việt thưa:

“Chồng con đã dặn: Hết thảy cái gì tỳ-kheo ấy cần cứ cho hết. Giờ Đại đức cần gì thì cứ nói.”

Tỳ-kheo nói: “Cô không nên cho hết.”

Vợ đàn-việt hỏi:“Đại đức, cái gì [988b] mà nói là không nên cho hết?” Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi.

Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.”

(Vế kế tiếp hoàn toàn đồng với vế này, thay bằng câu nói: Cô hết thảy nên cho, trừ việc này không được cho. Cô kia nói: Việc này cũng có thể cho, tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: tăng-già-bà-thi-sa). (1)

Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, nam căn khởi, nói với vợ đàn-việt rằng:“Nảy nở.”(2)

Vị kia hỏi: “Đại đức, nảy nở cái gì?”

Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.”

6. Tỳ-kheo có thức-xoa-ma-na là đàn-việt. Cô thường phạm giới, đối trước tỳ-kheo sám hối. Tỳ-kheo nói:“Ngươi không hổ thẹn, phạm bất tịnh hạnh.”

Tỳ-kheo nghi. Đức Phật hỏi:“Ngươi nói với tâm ý thế nào?”

Vị kia thưa:“Vì giáo thọ chứ không có dục tâm.”

Đức Phật dạy: Không phạm.

7. Tỳ-kheo có đồng nữ là đàn-việt, thường phạm giới, nói cho tỳ- kheo biết. Tỳ-kheo nói:“Ngươi không hổ thẹn, phạm người trì giới.”Tỳ-kheo nghi. Phật hỏi:“Ngươi nói với tâm ý thế nào?”

Vị kia thưa:“Vì giáo thọ, chứ không có dục tâm.”

———

(1)Trong ngoặc, phụ chú trong bản Hán.

(2) Hán: tăng ích 增益. Có lẽ Pāli: vuddhi, hay Skt. vṛddhi, sự phát triển, sự khuếch đại, mà Hán thường dịch là tăng ích hay tăng trưởng.

Đức Phật dạy: Không phạm.

8. Có tỳ-kheo sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y. Nơi đây, có người nữ đang quậy sữa, (1)để hớ hênh. Tỳ-kheo thấy rồi nói:“Cô quậy sữa?”

Cô gái nói:“Thưa Đại đức, đúng vậy, tôi đang quậy sữa.”

Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.”

Có tỳ-kheo khất thực, sáng sớm khoác y, bưng bát đến nhà bạch y, bấy giờ, có người đàn bà quàng áo đỏ, để lộ hình. Tỳ-kheo thấy, bèn nói:“Cô quàng áo đỏ?”(2)

Cô ấy trả lời: “Thưa Đại đức, tôi quàng áo đỏ.”

Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

9. Thế Tôn ở tại Ba-la-nại. Có dâm nữ là đàn-việt của tỳ-kheo, nói với tỳ-kheo:“Thưa Đại đức, nếu cần chuyện ấy, cứ nói.”

Tỳ-kheo im lặng. Dâm nữ nói:“Thưa Đại đức, bây giờ Đại đức cần cái gì? Sao im lặng?”

Vị kia nghi. Đức Phật dạy: Không phạm.

10. Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Có người nữ ngoại đạo, (3) tướng mạo xinh đẹp. Tỳ-kheo thấy phải lòng người ấy.

Thời gian sau, người nữ này đang đi cách Kỳ-hoàn không xa. Tỳ-kheo nói:“Cô làm nhiều.” (4)

———

(1) Hán: tiêu tô 消酥. Skt. dadhiṃ mathati, quậy hay trộn sữa đông làm thức uống.

(2) Vin.iii. 130, lohitaṃ kho te, bhagini, “Này chị, cái của chị đỏ.”

(3)Ngoại đạo nữ nhân 外道女人; Pāli (Vin. iii. 131): paribbajikā, nữ xuất gia (ngoại đạo), nữ du sỹ.

(4) Cf. Vin.iii. 131, kacci bhagini maggo saṃsīdati, Nghĩa thông thường: “Này chị, con đường tận cùng rồi.” Nhưng tỳ-kheo nói ngụ ý. Sớ giải: maggo... aṅgajātamaggaṃ sandhāyāha, đạo, nói ngụ ý sinh dục đạo. Do đó, saṃsīdati cũng ngụ ý (con đường) “thụng xuống”.

Người nữ nói:“Thật vậy, làm nhiều.” (1)

Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy: Tăng-già-bà-thi-sa.(2)

IV. SÁCH CÚNG DƯỜNG

1. Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, [988c] đầu gối bên hữu chấm đất, bạch đức Thế Tôn:“Kính bạch Đại đức, Ca-lưu-đà-di đối trước người nữ, tự khen ngợi thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy:“Ban đầu chưa chế giới, không phạm.”

Hỏi: “Bạch Đại đức, nếu đối trước đàn ông, tự khen ngợi thân mình; phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Hỏi: “Bạch Đại đức, đối trước huỳnh môn, tự khen ngợi thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Bạch Đại đức, đối trước người hai căn, tự khen thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Nếu đối với súc sanh không thể biến hóa, tự khen thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Thưa: “Nữ loài người tưởng là nữ loài người, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Thưa: “Nữ loài người mà nghi, phạm hay không?”

———

(1)Pāli, dẫn trên, āma bhikkhu paṭipajjissati, vâng, tỳ-kheo, ông sẽ đi theo. Cô này không hiểu ngụ ý, nên đáp thực tình.

(2) Theo kết luận này thì cô kia hiểu ngụ ý dâm dục của tỳ-kheo. Nhưng, Pāli, ibid., āptti thullaccayassa, phạm thâu-lan-giá, vì người nghe không hiểu ngụ ý.

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Nữ loài người tưởng nữ phi nhân, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Nữ phi nhân tưởng nữ loài người phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Nữ phi nhân, nghi, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Thưa: “Bạch Đại đức, nếu khởi ý tưởng là nữ, nhưng đối trước người nam, tự khen ngợi thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm thâu-lan-giá.

Thưa: “Bạch Đại đức, nếu khởi ý tưởng người nữ này, nhưng đối trước người nữ kia, tự khen ngợi thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: “Nói rõ ràng, phạm tăng-già-bà-thi-sa. Nói không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.”

Ấn tín, thư tín, hiện tướng rõ ràng thì phạm tăng-già-bà-thi-sa; không rõ ràng phạm thâu-lan-giá.

Hỏi: “Bạch Đại đức, nếu đối trước người nam này, khởi ý tưởng là người nam kia, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm đột-kiết-la.

Thưa: “Bạch Đại đức, nếu đối trước thiên nữ, long nữ, a-tu-la-nữ, dạ-xoa nữ, ngã quỉ nữ, súc sanh cái có thể biến hóa, tự khen ngợi thân mình, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: “Nói rõ ràng, phạm thâu-lan-giá, không rõ ràng thì phạm đột-kiết-la.”

Ấn tín, thư tín, hiện tướng khiến cho biết rõ ràng phạm thâu-lan- giá, không rõ ràng, đột-kiết-la.

2. Tỳ-kheo có đàn-việt. Đàn-việt nói với vợ:

“Nếu tỳ-kheo ấy nói cần thứ gì, thì tùy theo đó mình nên cúng dường.”

Người vợ nói: “Được.”

Nói với vợ xong, đàn-việt đến chỗ tỳ-kheo nói:

“Con đã bảo vợ con, tỳ-kheo ấy nếu cần thứ gì thì tùy theo yêu cầu mình nên cúng dường. Đại đức cần gì thì cứ đến lấy.”

Tỳ-kheo nói: “Được.”

Sau đó, vào buổi sáng, tỳ-kheo khoác y, bưng bát, đến nhà kia, an tọa nơi chỗ ngồi. Vợ đàn-việt nói:“Chồng của con đã bảo con, tỳ-kheo [989a1] cần chi thì tùy theo yêu cầu con nên cúng dường. Vậy nay Đại đức cần gì cứ nói.”

Tỳ-kheo nói: “Cô không thể cúng dường tất cả đâu.” (1)

Vợ đàn-việt hỏi: “Đại đức, không thể cúng dường tất cả, là sao?”

Tỳ-kheo im lặng, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Nói không rõ ràng, phạm thâu-lan-giá.”

(Trong đây bốn vế, đồng với bốn vế trong giới nói lời thô ác. Kia nói thô ác, đây nói cúng dường chỉ khác nhau như thế. Cho nên ở đây chỉ nói một vế chứ không nói hết, vì sợ phiền vậy). (2)

Bấy giờ, có tỳ-kheo đến nhà người nữ kia là đàn-việt, nói:“Chị, sự việc này là đệ nhất tối thượng, với thân từ, khẩu từ, ý từ mà cúng dường tỳ-kheo trì giới thực hành thiện pháp.”

Vị kia nghi. Đức Phật dạy: Không phạm.

V. MÔI GIỚI

1. Thế Tôn ở thành Xá-vệ. Bấy giờ, Ưu-Ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:“Bạch Đại đức, tỳ-kheo Ca-la làm mai mối, đến người nam khen người nữ, đến người nữ khen người nam, để làm thành việc vợ

chồng, hoặc làm thành việc tư thông, phạm hay không?”

———

(1)Đoạn này cũng được kê trong điều ba trước.

(2)Đoạn trong ngoặc, phụ chú của bản Hán.

Đức Phật dạy:“Ban đầu chưa chế giới, không phạm.”

Thưa: “Nhận lời bên này đến nói bên kia, đem lời bên kia trở về nói bên này, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Tăng-già-bà-thi-sa.

Thưa: “Nếu nhận lời bên này đến nói bên kia; nhưng không đem lời bên kia trở lại nói bên này, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Thâu-lan-giá.

Nếu nghe rồi đến bên kia nói, không đem trở lại nói bên này, phạm thâu-lan-giá.

Nếu không nhận lời, nhưng đến bên kia nói, đem lời bên kia trở lại, thâu-lan-giá.

Nếu nhận lời, không đến bên kia nói, không đem lời bên kia trở về, đột-kiết-la.

Nếu nghe, không đến bên kia nói, không đem lời bên kia trở về, đột-kiết-la.

Nếu không nhận lời, đến bên kia nói, không đem lời bên kia trở về, đột-kiết-la.

2. Tỳ-kheo có nhà đàn-việt. Vợ đàn-việt qua đời chưa bao lâu, tỳ-kheo đến thăm. Đàn-việt có hai đứa con. Tỳ-kheo nói:“Sao ông không lấy người vợ khác?”

Đàn-việt nói: “Sợ hai con phải bị khổ. Nếu được cô đồng nữ kia đồng ý thì tôi sẽ lấy.”

Tỳ-kheo liền đến chỗ cô gái nói:“Tôi nghe cư sĩ kia nói, nếu được cô gái kia đồng ý, thì sẽ lấy làm vợ.”

Đồng nữ nói: “Ông ấy chịu tôi làm vợ, tôi cũng chịu ông ấy làm chồng.”

Tỳ-kheo liền trở lại chỗ đàn-việt nói:“Tôi nghe người nữ kia nói, ông ấy cần tôi làm vợ thì tôi cũng cần ông ấy làm chồng.”

Tỳ-kheo không đem lời ấy nói trở lại, rồi nghi. Đức Phật dạy: “Nếu

nghe mà đến người kia nói, không đem lời bên kia trở lại, phạm thâu-lan-giá.” Người nữ ma-hương cũng như vậy.

3. Có cư sĩ đến [989b] trong Tăng-già-lam nói với các tỳ-kheo rằng: “Đại đức vì tôi nói giùm.”

Các tỳ-kheo hỏi: “Cư sĩ muốn nói gì?”

Cư sĩ nói: “Nói với cư sĩ ấy giùm tôi, gả con gái làm vợ tôi.”

Tỳ-kheo nói với cư sĩ: “Chúng tôi sẽ nói giùm cho ông.”

Các tỳ-kheo liền sai một tỳ-kheo bằng pháp bạch nhị yết-ma, khiến đến chỗ cư sĩ kia nói với cư sĩ:“Tôi truyền đạt lời chúng Tăng muốn nói với ông.”

Người kia nói: “Thưa Đại đức, Tăng cần dạy tôi điều gì?”

Tỳ-kheo nói:“Chúng Tăng nói, ông nên gả con gái của ông làm vợ cư sĩ kia.”

Người kia nói: “Thưa Đại đức, tôi xin vâng lời Tăng dạy.”

Tỳ-kheo kia trở về trong Tăng-già-lam bạch Tăng. Tăng liền báo cho cư sĩ kia biết. Tỳ-kheo nghi, đức Phât dạy:“Tất cả phạm tăng-già-bà-thi-sa.”

Có đàn-việt đến trong Tăng-già-lam nói với các tỳ-kheo:“Đại đức Tăng nói giùm tôi.”

Tỳ-kheo hỏi cư sĩ:“Muốn nói điều gì?”

Đàn-việt nói: “Nói với cư sĩ kia cho con gái của ông làm vợ tôi.”

Tỳ-kheo nói: “Tôi sẽ nói giùm cho.”

Các tỳ-kheo liền sai một tỳ-kheo bằng pháp bạch nhị yết-ma, khiến đến cư sĩ kia nói: “Này cư sĩ, tôi chuyển lời của chúng Tăng đến ông.”

Cư sĩ kia nói: “Đại đức Tăng cần dạy tôi điều gì?”

Tỳ-kheo nói: “Chúng Tăng nói ông cho con gái của ông làm vợ cư sĩ kia.”

Người kia nói: “Thưa Đại đức, tôi sẽ vâng lời dạy của Tăng.”

Tỳ-kheo sứ giả kia nghĩ: Nay ta, nếu trở về bạch chúng Tăng thì ân ấy không thuộc về ta. Tỳ-kheo ấy liền tự đến báo với cư sĩ kia, rồi nghi. Đức Phật dạy: “Chúng Tăng phạm thâu-lan-giá. Tỳ-kheo sứ giả phạm tăng-già-bà-thi-sa.”

Có đàn-việt đến chỗ tỳ-kheo thường cúng dường nói:“Thầy nói với cư sĩ ấy giùm tôi, cho con gái ông làm vợ tôi.”

Tỳ-kheo nói với cư sĩ: “Tôi sẽ nói cho ông.”

Tỳ-kheo liền đến chỗ cư sĩ kia nói:“Ông nên cho con gái ông làm vợ cư sĩ kia.”

Cư sĩ kia nói: “Con gái của tôi đã hứa cho người khác rồi.”

Hoặc nói người khác đã chuẩn bị dẫn đi, hoặc nói chết, hoặc nói giặc cướp đi, hoặc nói không. Tỳ-kheo trở lại chỗ cư sĩ nói như vậy, tất cả đều phạm thâu-lan-giá.

Có đàn-việt nói với tỳ-kheo thường cúng dường rằng: “Thầy đến nói với cư sĩ kia giùm tôi, hãy cho con gái của cư sĩ ấy, làm vợ tôi.”

Tỳ-kheo nói: “Tôi sẽ nói cho ông.”

Tỳ-kheo liền đến chỗ cư sĩ kia nói:“Ông nên cho con gái làm vợ cư sĩ kia.”

Cư sĩ nói: “Con gái của tôi [989c] bị bệnh hủi.”

Hoặc nói bệnh ung thư, hoặc nói bệnh hủi trắng, hoặc nói bệnh can tiêu, hoặc nói bị cuồng, hoặc nói bị bệnh trĩ, hoặc nói bị bệnh ra máu, hoặc nói bị bệnh thường nóng dưới chân. Tỳ-kheo trở lại chỗ cư sĩ nói như vậy, rồi nghi, đức Phât dạy:“Tất cả đều phạm tăng-già-bà-thi-sa.”

“Thưa Đại đức, chồng con với con cãi nhau, rồi đuổi con đi. Nay con muốn sám hối.”

Tỳ-kheo liền vì sự hòa hợp, khiến cho người vợ sám hối; rồi nghi. Đức Phật dạy: “Vì sự sám hối nên không phạm.”

Có người vợ cãi nhau với chồng rồi bỏ đi, đến chỗ tỳ-kheo thường

cúng dường nói:“Tôi cãi nhau với chồng rồi bỏ đi, nay muốn sám hối.” Tỳ-kheo liền vì sự hòa hợp đến khiến sám hối, rồi nghi. Đức Phật dạy: “Vì sự sám hối nên không phạm.”

Có người vợ cãi lộn với chồng, nói:“Nếu ông không cần tôi làm vợ thì cứ nói không cần.”

Người chồng nói: “Tôi không cần bà làm vợ.” Rồi đuổi vợ đi.

Người vợ đến chỗ tỳ-kheo thường cúng dường nói:“Tôi cãi nhau với chồng. Tôi nói với chồng tôi rằng: Nếu không cần tôi làm vợ thì cứ nói không cần, người chồng nói không cần và đuổi tôi đi. Nay tôi muốn sám hối.”

Tỳ-kheo liền vì sự hòa hợp, khiến sám hối, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Vì sự sám hối nên không phạm.”

Có cư sĩ lấy dâm nữ làm vợ. Người khách trước thường lui tới cô, nay gặp lại, nói: “Tôi muốn cùng cô làm việc như vậy như vậy. Nhưng những người khác nói bây giờ cô không làm như vậy nữa, mà làm vợ của cư sĩ kia rồi.”

Người đó cưỡng bức hành dâm. Người chồng biết liền đuổi đi. Cô đến chỗ tỳ-kheo thường cúng dường nói:

“Thưa Đại đức, tôi là vợ của cư sĩ kia xưa nay chưa từng phạm đến người đàn ông nào khác. Chỉ có gã giặc cướp này cưỡng bức phạm đến tôi. Nay tôi muốn sám hối chồng tôi.”

Tỳ-kheo liền vì sự hòa hợp, khiến sám hối, rồi nghi. Đức Phật dạy:“Không phạm.”

5. Có cư sĩ cung cấp mọi nhu cầu cho một dâm nữ, rồi đến vị tỳ- kheo thường cúng dường, nói:“Nói với dâm nữ ấy giùm tôi, đợi tôi tại chỗ đó.” Tỳ-kheo nhận lời rồi đến chỗ dâm nữ nói:“Cư sĩ kia nói với cô, chờ ông ta tại chỗ đó.”

Tỳ-kheo nói rồi nghi. Đức Phật dạy: “Trước vì hòa hợp, không phạm. Ở đây, như làm sứ giả cho bạch y, phạm đột-kiết-la.”

6. Có cư sĩ giám hộ [990a1] cô gái kia, rồi không rước về làm vợ,

cũng không cho người khác cưới. Cô kia nói với tỳ-kheo thường cúng dường rằng:“Thưa Đại đức, vì tôi nói với cư sĩ kia rằng, cha mẹ tôi muốn đoạt (1) tôi lại để gả cho người khác. Nếu ông ấy không rước tôi thì buông tôi ra (2).” Tỳ-kheo nhận lời, đến chỗ cư sĩ nói:“Cô gái kia nói, cha mẹ cô muốn đoạt cô lại để gả cho người khác. Ông nên rước cô ấy về, bằng không buông cô ta ra.”

Tỳ-kheo nghi. Đức Phật dạy:“(Hai bên) đã có lời giao ước trước rồi, (3) thì không phạm. Nhưng nếu làm sứ giả cho bạch y, mắc tội đột-kiết-la.”

Có cư sĩ giám hộ cô gái, rồi không rước về làm vợ, cũng không cho người khác cưới. Cha mẹ của đồng nữ nói:“Không biết nhờ ai nói với cư sĩ kia, hãy rước con gái này đi, hoặc

để cho người khác cưới.” Tỳ-kheo mà gia đình kia thường cúng dường đang mắc bệnh

cuồng, liền nói:“Tôi sẽ làm điều đó cho.”

Tỳ-kheo liền đến chỗ cư sĩ kia, nắm đầu cư sĩ nói:“Ông phải rước cô gái kia về; bằng không, phải buông người ta ra.”

Sau đó, tỳ-kheo hết cuồng, nghi. Đức Phật dạy:“Điên cuồng tâm loạn, thống não bức bách, tất cả đều không

phạm.”

VI. VÔ CĂN BA-LA-DI(4)

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:“Bạch Đại đức, Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh mà tỳ-kheo Từ Địa dùng vô căn hủy báng, như vậy phạm hay không?”

———

(1)Theo phong tục, đã trao tín vật hứa hôn, cô gái không thuộc quyền cha mẹ, mà thuộc quyền giám hộ của người đã trao tín vật. Vì vậy, nói là đoạt, tức cha mẹ cướp con gái lại. Xem Pháp uẩn 1 (tr. 456), quyền giám hộ, và quyền cướp đoạt đối với người nữ.

(2)Trả quyền giám hộ lại cho cha mẹ cô.

(3)Vì cô gái đã hứa hôn rồi.

(4)Các điều 6 & 7. được lướt qua.

Đức Phật dạy: “Ban đầu chưa chế giới, không phạm.”

Thưa: “Bạch Đại đức, nếu dùng vô căn pháp hủy báng tỳ-kheo thanh tịnh, phạm hay không?”

Đức Phật dạy: Phạm tăng-già-bà-thi-sa.

2. Có tỳ-kheo cùng người nữ ngồi dưới gốc cây. Tỳ-kheo khác nói:“Thầy phạm dâm với người nữ.”

Vị kia trả lời: “Tôi không phạm. Tôi chỉ cùng ngồi dưới gốc cây thôi.”

Vị hủy báng kia nghi. Đức Phật dạy:“Vì lời nói chân thật, chứ không cố ý hủy báng thì không phạm.”

3. Có tỳ-kheo về nhà cộng thông cùng vợ cũ. Có tỳ-kheo nọ tướng mạo giống như tỳ-kheo này, nên các tỳ-kheo khác nói với tỳ-kheo giống rằng: “Ngươi phạm vợ cũ.”

Vị đó nói: “Tôi không phạm, vị kia phạm. Tỳ-kheo kia giống tôi.”

Vị ấy nghi. Đức Phật dạy: “Vì lời nói thật, chứ không vì hủy báng, không phạm.”

4. Có dâm nữ là đàn-việt của tỳ-kheo nọ. Tỳ-kheo khác nói:“Ngươi phạm dâm nữ.”

Vị kia nói: “Người ấy là đàn-việt của tôi. Tôi không phạm dâm với người ấy.”

Vị hủy báng nghi. Đức Phật dạy: “Vì thật ngữ, chứ không vì hủy báng thì không phạm.”

Nếu đối với vợ, đồng nữ, huỳnh môn, tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di-ni cũng như vậy.

5. Có tỳ-kheo [990b] ôm sa-di nhỏ, vuốt ve và hôn. Tỳ-kheo khác nói: “Ngươi phạm với sa-di.”

Vị kia nói: “Tôi không phạm. Chỉ vuốt ve và hôn thôi.”

Vị kia nghi, đức Phật nói:“Vì thật ngữ chứ không vì hủy báng, không phạm.”

6. Có tỳ-kheo lấy dây lưng của tỳ-kheo khác. Vị kia nói:“Ngươi lấy trộm dây lưng của tôi.”

Vị kia nói: “Tôi không lấy trộm, tôi lấy với ý thân tình.”

Vị kia nghi. Đức Phật dạy:“Vì thật ngữ chứ không vì hủy báng nên không phạm.”

7. Có tỳ-kheo dùng vô căn tăng-già-bà-thi-sa hủy báng người khác, rồi nghi, đức Phật dạy: “Phạm ba-dật-đề.”

Chương VI: Tỳ-Ni Tăng Nhất

CHƯƠNG VI

TỲ-NI TĂNG NHẤT(1)

[990b9] Tôi nghe như vầy: Một thời, Phật ở tại tinh xá Kỳ-hoàn, trong vườn của Cấp Cô Độc Thực, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: “Các ngươi nên lắng nghe, khéo suy nghĩ! Nếu tỳ-kheo nào dùng văn cú tương tự (2) để ngăn trở Pháp và Tỳ-ni, thì tỳ-kheo này sẽ

khiến cho nhiều người không được lợi ích, tạo ra các nghiệp khổ, để tiêu diệt chánh pháp. Tỳ-kheo nào tùy thuận văn cú, không trái Pháp và Tỳ-ni, thì tỳ-kheo này làm lợi ích nhiều người, không khiến tạo ra các khổ nghiệp, và chánh pháp được tồn tại lâu dài.

“Này các tỳ-kheo, các ngươi cần phải tùy thuận văn cú, đừng thêm bớt trái với Pháp và Tỳ-ni. Hãy học tập như vậy.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Đức Phật dạy :“Nếu tỳ-kheo nào, phi pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp, thì

-kheo này sẽ khiến nhiều người không được lợi ích, chỉ tạo ra các nghiệp khổ để diệt chánh pháp thôi. Tỳ-kheo nào, phi pháp nói là phi pháp, pháp nói là pháp, thì tỳ-kheo này sẽ lợi ích nhiều người, tạo ra các thiện nghiệp, khiến chánh pháp tồn tại lâu dài. Vậy, các

Thầy nên tùy theo lời dạy này: phi pháp nên nói là phi pháp, pháp nói là pháp. Hãy học tập như vậy.”

———

(1) Tham chiếu Pāli, Luật tạng, Parivāra (Phụ tùy): Ekuttarikanaya (Tăng nhất pháp), Vin.v. 113ff. Thập tụng luật 48 (tr.346att).

(2) Tham chiếu Thập tụng 48 (tr.353a8): “Có tỳ-kheo, nhiều tri thức, có thế lực; những gì được nói mọi người đều tin dùng. Tỳ-kheo ấy ở trong pháp tỳ-ni mà Như Lai hiển hiện phát sinh tư tưởng lệch lạc; ở trong văn tự mà chế tác văn cú tương tự, làm ngăn che pháp, che lấp pháp, không tùy thuận pháp, nói điều không trọn nghĩa. Tỳ-kheo đó là người biên bỉ, hạ tiện, không ích gì cho đời, không có sở hành của nam tử.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Nếu tỳ-kheo nào, phi tỳ-ni nói là tỳ-ni, tỳ-ni nói là phi tỳ-ni, thì sẽ khiến nhiều người không được lợi ích, và chỉ làm các nghiệp khổ để diệt chánh pháp. Tỳ-kheo nào, phi tỳ-ni nói là phi tỳ-ni, tỳ-ni nói là tỳ-ni, thì sẽ lợi ích được nhiều người, không tạo ra các khổ nghiệp, khiến chánh pháp tồn tại lâu dài.

“Vậy, các ngươi nên tùy theo lời dạy này: phi tỳ-ni nói là phi tỳ-ni, tỳ-ni nói là tỳ-ni. Hãy [990c] học như vậy.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Đức Phật bảo các tỳ-kheo tiếp:“Nếu tỳ-kheo nào, phi chế lại chế, đã chế lại đoạn, thì những việc làm như vậy dần dần khiến cho giới bị hủy hoại, (1) khiến nhiều người không được lợi ích, tạo ra các nghiệp khổ, khiến diệt chánh pháp. Nếu tỳ-kheo nào, phi chế không chế, đã chế không đoạn, thì như vậy lần lần khiến cho giới thành tựu, lợi ích nhiều người, không tạo ra các nghiệp khổ, khiến chánh pháp tồn tại lâu dài. Vậy, các ngươi phi chế không được chế, đã chế không được đoạn, nên tùy theo giới luật đã chế mà học.”

Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Như Lai ra đời, vì thấy những lỗi lầm, nên bằng một ý nghĩa (2)mà vì các Thanh văn kiết giới, nhiếp thủ Tăng. (3)Do một nghĩa này nên Như Lai vì các Thanh văn mà kiết giới.”

———

(1)Thập tụng 48 (tr.353a5): “Như Lai xuất thế, hiện pháp tỳ-ni không thuyết một lúc mà được thuyết dần dần. Như Lai xuất thế, hiện pháp tỳ-ni không bị phá một lần, mà bị phá dần.”

(2) Nhất nghĩa, được hiểu là do một mục đích.

(3)Thứ nhất trong mười cú nghĩa, tức mười mục địch Phật chế luật. Xem Phần I, ba-la-di I, bản Hán tr.570c

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tin ưa và thọ trì. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi đoạn đều nói như vậy.

Đức Phật bảo các tỳ-kheo tiếp: “Như Lai ra đời, bằng một nghĩa, vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách, nhiếp thủ Tăng. Do một nghĩa này nên Như Lai ra đời, vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách.”

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín ưa và thọ trì. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. Mỗi đoạn đều nói như vậy.

Cũng vậy, yết-ma tẫn, yết-ma y chỉ, yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, yết-ma tác bất kiến tội cử, yết-ma không sám hối, yết- ma không bỏ ác kiến. Kiểm xét pháp luật chế định, chế thọ y chỉ, chế phạm phạt, chế cử tội, chế ức niệm, chế cầu thính, chế tự ngôn,

chế ngăn a-nậu-bà-đà, (1) chế ngăn thuyết giới, chế ngăn tự tứ, chế giới, chế thuyết giới, chế bố-tát, chế yết-ma bố-tát, chế tự tứ, chế yết-ma tự tứ, chế bạch, bạch yết-ma, chế bạch nhị yết-ma, chế bạch tứ yết-ma, chế phú tàng, cho bản nhật trị, cho ma-na-đỏa, cho xuất tội, chế bốn ba-la-di, chế mười ba tăng-già-bà-thi-sa, hai bất định, ba mươi ni-tát-kỳ, chín mươi ba-dật-đề, bốn ba-la-đề đề-xá-ni, thức-xoa-ca-la-ni, bảy diệt tránh.”

Mỗi một đoạn đều như yết-ma ha trách.

I. MỘT PHÁP

[991a] Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

1. Nói một lời liền thành xả giới. Nói như vầy: “Tôi xả Phật.” Nói một lời như vậy, liền thành xả giới.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc thọ trì.

2. Nói, “Tôi xả Pháp,” “Tôi xả Tăng,” “Tôi xả Hòa thượng,” “Tôi xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả các tỳ-kheo

———

(1)A-nậu-bà-đà 阿㝹婆陀. Pāli: anuvāda, phi nạn, buộc tội. Trong bốn tránh sự, Hán dịch là giáo giới (tránh sự), Pāli: anuvādādhikaraṇa.

tịnh hạnh, xả giới, xả Tỳ-ni, xả học sự; tôi là bạch y; hãy nhớ cho tôi là người giữ vườn; hãy nhớ cho tôi là ưu-bà-tắc; hãy nhớ cho tôi là sa-di; hãy nhớ cho tôi là ngoại đạo, là đệ tử ngoại đạo; hãy nhớ cho tôi chẳng phải là Sa-môn Thích tử (1).”

Mỗi mỗi trường hợp cũng đều như trên.

II. HAI PHÁP

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

1. Có hai loại phạm: một là khinh; hai là trọng.(2) Đó là hai loại phạm.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc thọ trì.

2. Lại có hai sự: một là khinh mà hữu dư, (3)hai là khinh mà được tác yết-ma.

3. Lại có hai sự: ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa.

4. Lại có hai sự: ba-la-di, thâu-lan-giá.

5. Lại có hai sự: ba-la-di, ba-dật-đề.

6. Lại có hai sự: ba-la-di, ba-la-đề đề-xá-ni.

7. Lại có hai sự: ba-la-di, đột-kiết-la.

8. Lại có hai sự: ba-la-di, ác thuyết.

———

(1)Nguyên Hán: Sa-môn Thích tử pháp; dư chữ pháp. Tham chiếu Thập tụng 48 (T23n1435, tr.352c03).

(2)Pāli, Vin. v. 115, liệt kê khinh tội (lahukā āpatti), trọng tội (garukā āpatti) vào mục một pháp (ekakavāro). Sớ giải: Khinh tội, tội thuộc 5 thiên được thanh tịnh bằng xử trị nhẹ. Trọng tội, là tăng-già-bà-thi-sa được thanh tịnh bằng xử trị nặng. Thập tụng liệt cặp khinh-trọng vào mục hai pháp.

(3) Pāli: sāvasesā āpatti, hữu dư tội; Sớ giải (Vin. vii. 1319): trừ các ba-la-di ra, còn lại là tội hữu dư. Tội này cũng được liệt trong pháp một. Bản Hán nói, hữu dư khinh tội, trừ tăng-già-bà-thi-sa, chỉ các tội còn lại.

9. Tăng-già bà-thi-sa, cho đến ác thuyết cũng như vậy. (1)Thâu-lan- giá, cho đến ác thuyết cũng như vậy. Ba-dật-đề, cho đến ác thuyết cũng như vậy.

Ba-la-đề đề-xá-ni, cho đến ác thuyết cũng như vậy. Đột-kiết-la, ác thuyết cũng như vậy.

Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo:

10. Có hai sự thấy(2)mà người xuất gia không nên hành: phi pháp thấy là pháp, pháp thấy là phi pháp. (3)

11. Lại có hai sự thấy: tỳ-ni nói là phi tỳ-ni, phi tỳ-ni nói là tỳ-ni.

12. Lại có hai kiến giải: phi phạm thấy là phạm, phạm thấy là phi phạm. (4)

13. Lại có hai sự thấy: khinh thấy là trọng, trọng thấy là khinh.

14. Lại có hai sự thấy: hữu dư thấy là vô dư, vô dư thấy là hữu dư. (5)

15. Lại có hai sự thấy: thô ác thấy là phi thô ác, phi thô ác thấy là thô ác.(6)

16. Lại có hai sự thấy: cựu pháp(7) thấy là phi cựu pháp, phi cựu pháp thấy là cựu pháp.

———

(1) Mỗi hạng mục gồm hai sự, cú pháp như mẫu trên.

(2) Kiến, tức kiến giải hay quan điểm.

(3)Thập tụng, có hai sự thấy phi pháp, và có hai sự thấy (như) pháp.

(4) Pāli: āpatti (tội) và anāpatti (phi/vô tội).

(5) Thập tụng, hai loại phạm: hữu tàn và vô tàn. Pāli: sāvasesā, anavasesā. Sớ giải: trừ ba-la-di, còn lại là hữu dư (tàn). Vô dư (tàn) là ba-la-di.

(6)Thô ác và phi thô ác, Pāli: duṭṭhulla, aduṭṭhulla, cùng với ác cặp kể trên trong Pāli được tách thành pháp riêng và liệt kê vào mục một pháp. Sớ giải: duṭṭhullā, thô ác tội, gồm hai tụ (ba-la-di và tăng-già-bà-thi-sa); aduṭṭhullā, phi thô ác, là các tội dư tàn (ba-dật-đề các thứ).

(7) Cựu pháp, có lẽ Pāli: pubbāpatti, tiền tội; Sớ giải: tội tối sơ vi phạm (paṭhamaṃ āpannāpatti), trái với aparāpatti, hậu tội, tội vi phạm sau khi hành biệt trụ (pārivāsikādīhi pacchā āpannāpatti).

17. Lại có hai sự thấy: chế thấy là phi chế, phi chế thấy là chế. (1)

18. Lại có hai sự thấy: thuyết thấy là phi thuyết, phi thuyết thấy là thuyết. (2)

19. Lại có hai sự thấy: rượu thấy là chẳng phải rượu, chẳng phải rượu thấy là rượu.

20. Lại có hai sự thấy: ẩm thấy phi ẩm, phi ẩm thấy là ẩm.(3)

[991b] 21. Lại có hai sự thấy: thực thấy phi thực, phi thực thấy là thực. (4)

———

(1) Chế 制, hay quy định. Pāli: paññatti. Pāli liệt kê: paññatti, chế; anupaññatti: tùy chế; anuppannapaññatti: bất tùy phạm chế (quy định không căn cứ theo vi phạm đã xảy ra); sabbatthapaññatti: biến xứ chế (quy định cho tất cả mọi trường hợp), padesapaññatti: nhất phần chế (quy định có giới hạn); sādhāraṇapaññatti, cộng thông chế (quy định chung cho cả hai bộ); asāhdāraṇapaññatti: bất cộng thông chế (quy định riêng cho mỗi bộ); ekatopaññatti: nhất bộ chế; ubhatopaññatti: lưỡng bộ chế.

(2)Thuyết và phi thuyết; Pāli: desanā và adesanā. Trong Kinh, khi nói “thuyết”, chỉ cho những điều được Phật thuyết (dhamma-desanā). Trong Luật, nói“thuyết” chỉ sự thuyết tội, tức sám hối tội. Pāli: desanāgāminī-āpatti, tội cần được thuyết, chỉ các tội nhẹ, trừ ba-la-di và tăng-già-bà-thi-sa.

(3) Ẩm, hay ẩm liệu, Pāli: pāna, chỉ các thứ được quy định dùng như là thức uống. Phật quy định tám thứ nước trái cây được dùng như ẩm liệu. Xem Phần III, chương VII “Thuốc” mục 5: “Nay có tám thứ nước mà xưa kia Tiên nhân vô dục thường uống. Đó là: nước lê, nước diêm-phù, nước táo chua, nước mía, nước quả thị, nước xá-lâu-già, nước bà-lâu-sư và nước nho.” Pāli (Vin.i. 246): ambapāna, nước quả xoài; jambupāna, nước quả hồng đào; cocapāna, nước dừa; mocapāna, nước chuối; madhūkapāna, mật; muddikapāna, nước nho; sālūkapāna, nước ngó sen; phārusa-kapāna, không rõ.

(4)Thực 食, gồm năm loại thực phẩm chính gọi là chánh thực: phạn, khứu, can phạn, ngư, nhục 飯糗乾飯魚及肉. Pāli: odana (cơm chín), kummāsa (bánh bột, hay cháo chua), sattu (bánh khô), maccha (cá), maṃsa (thịt). Cf. Căn bản (tr.821b24), 5 loại thực phẩm bồ-thiện-ni 蒲繕(食: cơm, đậu mạch, lương khô, thịt, bánh 飯麥豆飯糗肉餅.

22. Lại có hai sự thấy: thời thấy phi thời, phi thời thấy là thời.(1)

23. Lại có hai sự thấy: tịnh thấy không tịnh, không tịnh thấy là tịnh.(2)

24. Lại có hai sự thấy: trọng thấy phi trọng, phi trọng thấy là trọng.

25. Lại có hai kiến giải: nạn thấy phi nạn, phi nạn thấy là nạn.(3)

26. Lại có hai sự thấy: không có trùng thấy là có trùng, có trùng thấy là không trùng.

27. Lại có hai sự thấy: phá thấy là không phá, không phá thấy là phá.(4)

28. Lại có hai sự thấy: chủng thấy là phi chủng, phi chủng thấy là chủng. (5)

29. Lại có hai sự thấy: nghĩa đã giải (1)thấy là nghĩa chưa giải, nghĩa chưa giải thấy là nghĩa đã giải.

———

(1)Thời, ngôn ngữ của Luật, chỉ thời gian cho phép sử dụng. Thời y (Pāli: kāla- cīvara), y mà tỳ-kheo nhận được trong tháng hậu ca-đề, hay trong thời gian y ca- thi-na chưa xả. Thời thực, thời gian được phép ăn các loại chánh thực từ mặt trời mọc, cho đến giữa trưa. Thời dược, chỉ các loại chánh thực được dùng như thuốc. Trái lại là các thứ phi thời. Mỗi thứ được dùng theo quy định riêng. Phi thời hành, tỳ-kheo vào xóm từ sau giữa trưa cho đến sáng hôm sau.

(2)Tịnh q, theo nghĩa kinh, là sự thanh tịnh; Pāli: suddhi hay visuddhi. Tịnh dùng trong nghĩa Luật, chỉ sự hay vật được dùng đúng cách. Pāli: có hai hạng người như kappa.

(3) Nạn, chỉ các tai họa bất ngờ. Tám nạn sự được phép thuyết giới tóm lược: vua, giặc cướp, lửa, nước, bệnh, nhân, phi nhân, ác trùng. Ngoài ra, các trường hợp khác còn thêm mạng nạn và phạm hạnh nạn. Pāli: rājantarāyo (vương nạn), corantarāyo (tặc nạn), agyantarāyo (nạn lửa), udakantarāyo (nạn nước), manuss-antarāyo (nạn loài người), amanussantarāyo (nạn loài phi nhân), vāḷantarāyo (nạn mãnh thú), sarīsapantarāyo (nạn rắn độc), jīvantarāyo (nguy hiểm sinh mạng), brahmacariyantarāyo (nguy hiểm phạm hạnh).

(4)Phá. Có hai nghĩa: vỡ đôi, chỉ sự phá Tăng (Pāli: saṅghabheda); và huỷ hoại, chỉ phá giới (sīlavipatti), phá kiến (diṭṭhivipatti), phá oai nghi (Pāli: ācāravipatti) và phá chánh mạng (Pāli: ājīvavipatti.)

(5) Chủng 種. Chưa rõ dùng theo nghĩa nào.

30. Lại có hai sự thấy: khả thân thấy phi thân, phi thân thấy là khả thân.(2)

31. Lại có hai sự thấy: sợ thấy là không sợ, không sợ thấy là sợ.(3)

32. Lại có hai sự thấy: đạo thấy là phi đạo, phi đạo thấy là đạo.(4)

33. Lại có hai sự thấy: khả hành thấy phi hành, phi hành thấy là khả hành.

34. Lại có hai sự thấy: xuất ly thấy không xuất ly, không xuất ly thấy là xuất ly.

35. Lại có hai sự thấy: khí (vất bỏ) thấy là không khí, không khí thấy là khí. (5)

36. Lại có hai sự thấy: thấy thế gian thường, thấy thế gian vô thường.

37. Lại có hai sự thấy: thấy thế giới có biên tế, thấy thế giới không biên tế.

38. Lại có hai sự thấy: thân tức là mạng, thân khác mạng khác.

39. Lại có hai sự thấy: Như Lai có diệt độ, Như Lai không diệt độ. (6)

———

(1)Dĩ giải nghĩa 已解義, hay nói liễu nghĩa, chỉ điều đã được thuyết minh ý nghĩa rốt ráo. Pāli: nītattha.

(2)Thân 親, khả thân 可親, chỉ những chỗ đáng thân cận, không đáng thân cận.

(3)Bố 怖; sợ hãi, chỉ những chỗ mất an ninh, thường có bọn cướp ẩn núp. Tỳ-kheo không được lai vãng chỗ đó. Pāli: bhaya, hay sappaṭibhaya.

(4) Đạo 道 (Pāli: magga), theo nghĩa Kinh, chỉ chánh đạo, con đường tu tập. Phi đạo 非道 (Pāli: amagga) chỉ tà đạo. Trong Luật, đạo, chỉ hai đường đại và tiểu tiện (Pāli: passāvamagga, tiểu tiện đạo; vaccamagga, đại tiện đạo). Phi đạo, những chỗ khác.

(5)Thập tụng, có hai loại khí (xả): khí (xả) do tự mình làm; khí (xả) do Tăng hoà hiệp như pháp tác pháp. Tức một loại không cần Tăng yết-ma, và một loại do Tăng yết-ma.

(6)Pāli: hoti tathāgato paraṃ maraṇaṃ, Như Lai tồn tại sau khi chết?

40. Lại có hai sự thấy: Như Lai vừa có vừa không diệt độ, Như Lai chẳng phải có chẳng phải không diệt độ.(1)

Trong Phật pháp có hai sự thấy như vậy, người xuất gia không được hành, nếu hành thì sẽ như pháp trị.

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

41. Có hai loại tỳ-ni: hữu phạm tỳ-ni,(2)hữu tránh tỳ-ni.(3)

42. Lại có hai loại tỳ-ni: phạm tỳ-ni, kết sử tỳ-ni.(4)

43. Lại có hai loại tỳ-ni: tỳ-kheo tỳ-ni, tỳ-kheo-ni tỳ-ni.

44. Lại có hai loại tỳ-ni: phương tỳ-ni, biến tỳ-ni.(5)

Đây là hai loại tỳ-ni.

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

45. Có hai hạng người sống không an lạc: một là ưa sân, hai là ôm lòng oán.(6)

———

(1) Từ hai pháp: thế gian thường và vô thường, nêu 14 vấn đề không được Phật trả lời, gọi là 14 vô ký vấn. Xem Trung A-hàm 60 (kinh 221. Tiễn dụ, tr.84a21), Pāli, M. 63. Cūla-Māluṅkya).

(2) So sánh Pāli: sāvajjapaññatti, hữu tội (=phạm chế). Sớ giải: sāvajjapaññattīti lokavajjā, hữu tội chế, chỉ các tội (quy định) theo thế gian. Tức những điều luật Phật chế tùy theo quan điểm đạo đức của thế gian.

(3)Hữu tránh tỳ-ni, chỉ những điều luật được quy định do các tranh chấp khởi lên giữa các tỳ-kheo.

(4)Tham chiếu Thập tụng: tham dục tỳ-ni, sự điều phục tham dục; sân nhuế tỳ-ni, sự điều phục sân nhuế.

(5) Phương tỳ-ni 方毘(, chỉ địa phương tức bộ phận; đây chỉ sự điều phục một phần. Biến tỳ-ni 遍毘(, điều phục phổ biến hay toàn diện. So sánh Pāli dẫn trên: padesapaññatti, nhất phần chế, và sabbatthapaññatti: biến xứ chế. Thập tụng: biến tỳ-ni và bất biến tỳ-ni.

(6) Sân và bất hỉ (bất mãn) là hai yếu tố thường khiến tỳ-kheo phạm tội. Xem tăng- già-bà-thi-sa 8 & 9, của tỳ-kheo, và các ba-dật-đề của tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni. Pāli: doso appatīto.

46. Lại có hai pháp: một là cấp tánh, hai là khó xả.

47. Lại có hai pháp: một là xan, hai là tật đố.

48. Lại có hai pháp: một là khi trá, hai là siểm khúc.

49. Lại có hai pháp: một là tự cao, hai là ưa tranh cãi.

50. Lại có hai pháp: một là ưa trang sức, hai là phóng dật.

51. Lại có hai pháp: một là mạn, hai là tăng thượng mạn.

52. Lại [991c] có hai pháp: một là tham, hai là nhuế.

53. Lại có hai pháp: một là khen mình, hai là chê người.

54. Lại có hai pháp: một là tà kiến, hai là biên kiến.

55. Lại có hai pháp: một là khó dạy, hai là không nhận giáo huấn. (1)

Hai hạng người như vậy sống không an lạc.

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

56. Tỳ-kheo hữu học, tâm chưa đạt đến vô học, thường cầu tu tập tăng tấn thắng pháp, có hai pháp được nhiều lợi ích, khiến đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa nhập, chứng pháp chưa chứng.

Hai pháp đó là: khéo (biết) phạm, (2)khéo hay trừ phạm. Người học như vậy, tâm chưa đạt đến vô học, thường cầu tu tập tăng tấn thắng pháp, có hai pháp được nhiều lợi ích, khiến đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa nhập, chứng pháp chưa chứng. Cho nên các ngươi hãy siêng năng tu tập học pháp như vậy. Phật nói như vậy. Các tỳ- kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

57. Đức Phật bảo các tỳ-kheo: Có tỳ-kheo tâm chưa đạt đến vô học, thường cầu tu tập tăng tấn thắng pháp, có hai pháp được nhiều lợi ích, khiến đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa nhập, chứng pháp chưa chứng.

———

(1) Xem tỳ-kheo, tăng-già-bà-thi-sa 13: Xiển-nặc “ác tánh bất thọ nhân ngữ,” ngoan cố, khó dạy bảo, không nhận lời chỉ dạy.

(2) Hán: thiện phạm 善犯. Thập tụng: có hai thiện, biết phạm và biết hối lỗi.

Hai pháp đó là: nơi những gì đáng nhàm chán thì sanh nhàm chán; nhàm chán rồi chánh ức niệm đoạn trừ. Người học như vậy tâm chưa đạt đến vô học, thường cầu tu tập tăng tấn thắng pháp, có hai pháp được nhiều lợi ích, khiến đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa

nhập, chứng pháp chưa chứng. Cho nên các ngươi, đối với cái đáng nhàm chán thì sanh nhàm chán; nhàm chán rồi chánh ức niệm đoạn trừ.

Đức Phật nói kệ:

Người sáng, tâm nhàm chán ,

Nơi những gì đáng chán.

Vô úy không sợ sệt,

Người hay đoạn, đắc thánh.

Tỳ-kheo chánh niệm đoạn,

Đặng vô thượng chánh đạo.

Không hề có thối chuyển,

Được trụ nơi Niết-bàn.

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Bấy giờ đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo:

58. Phá giới đọa trong hai đường: địa ngục và súc sanh; trì giới sanh hai đường: nhân và thiên.

59. Tạo ác nghiệp trong chỗ khuất kín, sanh đọa trong hai đường địa ngục và súc sanh. Tạo thiện nghiệp trong chỗ khuất kín, đặng sanh nơi hai đường thiên và nhân.(1)

60. Tà kiến sanh hai đường địa ngục [992a1] và súc sanh. Chánh kiến sanh hai đường thiên và nhân.

61. Thánh đệ tử Phật tôn quý giữa trời người, có hai pháp không được giải thoát: một là phạm giới, hai là không thấy phạm.(1)

———

(1)Thập tụng: người vô trí phú tàng có hai quả, địa ngục và ngạ quỷ. Người trí không phú tàng có hai quả, người và trời.

62. Có hai pháp tự mình được giải thoát: một là không phạm, hai là thấy phạm.

63. Có hai pháp không được giải thoát: một là phạm mà không thấy tội, hai là thấy phạm mà không như pháp sám hối.

64. Có hai pháp tự mình được giải thoát: một là thấy phạm tội, hai là phạm mà có thể như pháp sám hối.

65. Có hai pháp không được giải thoát: một là thấy tội mà không như pháp sám hối, hai là như pháp sám hối mà người kia không nhận.

66. Có hai pháp tự mình được giải thoát: một là thấy tội mà có thể như pháp sám hối, hai là như pháp sám hối mà người kia có thể như pháp thọ.

67. Trói buộc, không trói buộc cũng như vậy.

68. Có hai thứ thanh tịnh: một là không phạm, hai là sám hối. (2)Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín ưa và thọ trì.

Đức Phật dạy các tỳ-kheo tiếp:

69. Có hai loại người hủy báng Như Lai: một là không tín lạc lại oán ghét, hai là tín lạc nhưng không hiểu thọ trì.

“Cho nên, nay Ta bảo các ngươi, để cho biết ý nghĩa này: hủy báng Như Lai thì mắc đại trọng tội. Nếu hủy báng tất cả chư thiên và người trong đời, hoặc Ma, Phạm vương, sa-môn, bà-la-môn, tội đó còn nhẹ. Hủy báng Như Lai, tội kia rất nặng.”

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín ưa và thọ trì.

———

(1)Thập tụng: “Phật nói, không tín thọ những điều Ta dạy, phú tàng. Những ai phú tàng, không thể thoát ly sanh lão bệnh tử khổ. Tín thọ những điều Ta dạy, không phú tàng. Những ai không phú tàng, được thoát ly sanh lão bệnh tử khổ.”

(2)Thập tụng: có hai thứ thanh tịnh, giới thanh tịnh và kiến thanh tịnh.

70. Lại có hai loại (1)hủy báng Như Lai: một là phi pháp nói là pháp, hai là pháp nói phi pháp.

71. Có hai loại không hủy báng Như Lai: một là phi pháp nói phi pháp, hai là pháp nói pháp.

72. Có hai loại hủy báng Như Lai: một là phi tỳ-ni nói tỳ-ni, hai là tỳ-ni nói phi tỳ-ni.

73. Có hai loại không hủy báng Như Lai: một là phi tỳ-ni nói là phi tỳ-ni, hai là tỳ-ni nói tỳ-ni.

74. Có hai loại hủy báng Như Lai: một là phi chế nói là chế, hai đã chế mà đoạn.

75. Có hai loại không hủy báng Như Lai: một là phi chế nói phi chế, hai là chế mà không đoạn.

76. Có hai pháp(2)hủy báng Như Lai: một là phi pháp nói pháp, hai là pháp nói phi pháp.

77. Có hai pháp không hủy báng Như Lai: một là phi pháp nói phi pháp, hai là pháp nói pháp.

78. Cho đến thuyết nói phi thuyết cũng như vậy.

79. Hai xứ, hai sự, hai kiến cũng như vậy.

80. Lại có hai pháp không thọ nhận thiện giáo của Như Lai cũng như vậy.

81. Lại có hai pháp trái nghịch Như Lai cũng như vậy.

82. Lại có hai pháp kiên trì và tranh thuyết cùng Như Lai [992b] cũng như vậy.

83. Lại có hai pháp không phụng thờ Như Lai cũng như vậy.

84. Lại có hai pháp không gặp Như Lai cũng như vậy.

———

(1)Chỉ hai hạng người.

(2) Ở trước, 2 & 3, chỉ hai hạng người. Đây chỉ hai pháp.

85. Lại có hai pháp thô lỗ, không có từ tâm đối với Như Lai cũng như vậy.

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

86. “Có hai chúng, một là chúng pháp ngữ, hai là chúng phi pháp ngữ.

Thế nào là chúng phi pháp ngữ? Trong chúng không dẫn Pháp Tỳ- ni, không đem lời Phật dạy để nói. Sống với nhau mà không dạy điều nên dạy. Sống với nhau mà không chấm dứt điều nên chấm dứt. Đó gọi là phi pháp ngữ chúng.

Thế nào gọi là chúng pháp ngữ? Trong chúng dùng Pháp Tỳ-ni, nói theo lời Phật dạy, dạy nhau điều nên dạy, chấm dứt điều nên chấm dứt. Đó gọi là pháp ngữ chúng.

Trong hai chúng này, chúng pháp ngữ được Ta khen ngợi là tôn quý.” Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

87. Lại có hai chúng, chúng như pháp và chúng không như pháp.

Thế nào là chúng không như pháp? Trong chúng, người phi pháp có thế lực, người như pháp không có thế lực; người phi pháp có bạn bè, người như pháp không có bạn bè. Yết-ma phi pháp, không tác yết-ma như pháp; tác yết-ma phi tỳ-ni, không tác yết-ma như tỳ-

ni; phụng hành phi pháp, không hành như pháp. Đó gọi là phi pháp chúng.

Thế nào là chúng như pháp? Trong chúng, người như pháp có thế lực, người phi pháp không có thế lực; người như pháp có bạn bè, người không như pháp không có bạn bè. Tác yết-ma như pháp, không tác yết-ma phi pháp; tác yết-ma như tỳ-ni, không tác yết-ma

phi tỳ-ni; phụng hành như pháp, diệt trừ phi pháp. Đó gọi là chúng như pháp.

Trong hai chúng này, chúng như pháp được Ta khen ngợi là tôn

quý. Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

88. Có hai chúng; chúng bằng nhau, chúng không bằng nhau (1) cũng như vậy.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

89. “Nếu pháp luật của nước, quyền lực của vua yếu thì bọn giặc xí thạnh. Bấy giờ, pháp vương (2)ra vào không được an lạc. Các tiểu vương của những nước ven biên cương không thuận theo giáo lệnh. Nhân dân ở trong nước cũng không ra vào an lạc, sanh nghiệp bị phế bỏ, ưu khổ, tổn giảm, không được lợi ích. Cũng vậy, tỳ-kheo phi pháp có thế lực thì tỳ-kheo như pháp không có thế lực. Tỳ-kheo như pháp không được an lạc, hoặc ở trong chúng, hoặc ở chỗ trống vắng, cũng không được nói. Khi ấy yết-ma phi pháp được thực hiện; [992c] yết-ma như pháp không được thực hiện; tác yết-ma phi

Tỳ-ni, mà không tác yết-ma như tỳ-ni, phi pháp được hành, mà như pháp không được thi hành. Chúng không cần hành tinh tấn để đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa nhập, chứng pháp chưa chứng. Như vậy, khiến cho chư thiên, nhân dân không được lợi ích, thọ khổ lâu dài.”

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

90. “Nếu pháp luật của nước, quyền lực của vua mạnh thì sức giặc yếu. Hoặc tất cả đều đến quy phục, hoặc chúng chạy trốn. Bấy giờ, vị pháp vương ra vào an lạc, không có buồn lo. Tiểu vương các nước ven biên thuận tùng giáo lệnh. Nhân dân trong nước cũng

được an lạc, sinh nghiệp tự do, không có các ưu khổ, được nhiều lợi ích, không có tổn giảm. Cũng vậy, tỳ-kheo như pháp đặng thế

———

(1)Đẳng chúng và bất đẳng chúng.

(2)Pháp vương, chỉ vị vua cai trị bằng luật pháp, đạo đức, không dùng vũ lực trấn áp.

lực, tỳ-kheo phi pháp không thế lực. Tỳ-kheo phi pháp đến chỗ tỳ- kheo như pháp phải tùy thuận theo giáo lệnh, không dám trái nghịch, hoặc sẽ bỏ trốn, không làm các điều ác. Khi ấy, tỳ-kheo như pháp an ổn đặng vui. Nếu ở trong chúng hoặc ở chỗ trống vắng

đều được nói. Tác yết-ma như pháp, không tác yết-ma phi pháp; tác yết-ma như tỳ-ni, không tác yết-ma phi tỳ-ni, như pháp được phụng hành, phi pháp không được áp dụng. Siêng năng tinh tấn tu hành, để đắc điều chưa đắc, nhập chỗ chưa nhập, chứng pháp chưa

chứng, khiến cho chư thiên nhân dân được đại lợi ích.”

Phật nói như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tín lạc và thọ trì.

Bấy giờ, Xá-lợi-phất nói với các tỳ-kheo:

91. “Thưa các Trưởng lão, khi có việc đấu tranh mà tỳ-kheo cử tội người và tỳ-kheo có tội không tự quán sát; nên biết, tránh sự này lại tăng trưởng, không được diệt trừ như pháp, như Tỳ-ni, khiến các tỳ-kheo không được an lạc. Nếu tỳ-kheo cùng tranh cãi, tỳ-kheo cử tội người và tỳ-kheo có tội, mỗi người đều tự quan sát lỗi lầm, thì việc tranh cãi này không tăng trưởng sâu rộng mà được như pháp, như tỳ-ni trừ diệt, các tỳ-kheo được sống an lạc.

“Này các tỳ-kheo, thế nào là tự quán sát lỗi lầm? Tỳ-kheo có tội nghĩ: ‘Ta đã phạm việc như vậy. Vị kia thấy ta phạm điều sai quấy. Nếu ta không phạm thì vị kia không thấy được ta phạm điều sai quấy. Vì ta phạm cho nên vị kia thấy ta phạm. Nay ta nên tự hối

lỗi, khiến vị kia không dùng ác ngữ để quở trách ta. Nếu ta làm như vậy, khiến thiện pháp tăng trưởng.’ Đó gọi là tỳ-kheo có thể tự quán sát lỗi của mình.

“Thế nào [993a1] là tỳ-kheo cử tội người, tự quán sát lỗi kia? Vị kia nghĩ: ‘Tỳ-kheo kia phạm điều sai quấy, khiến ta thấy được. Nếu tỳ-kheo kia không phạm điều sai quấy thì ta không thấy. Do tỳ-kheo kia phạm điều sai quấy, khiến ta thấy được; nếu vị ấy có thể

chí thành sám hối thì không khiến cho ta phải dùng ác ngôn. Như vậy khiến cho thiện pháp tăng trưởng.’

Tỳ-kheo cử tội người tự quán sát lỗi kia là vậy.

“Nếu tỳ-kheo có tránh sự, tỳ-kheo cử tội người và tỳ-kheo có tội, có thể tự quán sát lỗi kia như vậy, thì lỗi lầm này không tăng trưởng, được chấm dứt như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy, các tỳ-kheo được sống an lạc.”

Tôn giả Xá-lợi-phất nói như vậy. Các tỳ-kheo nghe rồi hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

92. Có hai loại si:(1) một là phạm tội, hai là phạm mà không thấy.(2)Đó là hai loại si.

93. Lại có hai loại trí: một là không phạm tội, hai là phạm tội nhưng thấy. Đó là hai loại trí.

94. Lại có hai loại si: một là phạm tội mà không thấy, hai là thấy phạm tội mà không như pháp sám hối. Đó là hai loại si.

95. Lại có hai loại trí: một là thấy phạm tội, hai là thấy tội mà có thể như pháp sám hối. Đó là hai loại trí.

96. Lại có hai loại si: một là thấy tội không như pháp sám hối, hai là như pháp sám hối mà vị kia không thọ nhận.

97. Lại có hai loại trí: một là thấy tội sám hối như pháp, hai là sám hối như pháp được vị kia thọ nhận. Đó là hai loại trí.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo nghe rồi hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

98. Vì các tỳ-kheo có lỗi lầm nên đức Thế Tôn chế pháp đoạn tránh với hai nghĩa (3): một là người khó điều phục khiến được điều phục;

———

(1) Pāli: dve puggalā bālā, có hai loại người ngu.

(2)“Không thấy” được hiểu là “không tự mình thừa nhận.” Trong trường hợp ngoan cố, Tăng tác yết-ma xả trí (yết-ma bất kiến tội cử, xem cht. 41, Phần III, chương XI).

(3) Đoạn tránh pháp 斷諍O, tức các pháp diệt tránh.

hai là người biết hổ thẹn được an lạc.

Vì hai nghĩa này nên đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế pháp đoạn tránh. Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo nghe rồi hoan hỷ, tín lạc thọ trì. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

99. Tỳ-kheo cử tội người, muốn cử tội người nên tu hai pháp: một là chân thật, hai là không sân. Nên tu hai pháp như vậy.

100. Tỳ-kheo bị cử cũng nên tu hai pháp như vậy: một chân thật, hai không sân.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo nghe rồi hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

101. “Tỳ-kheo có hai pháp làm cho chánh pháp tiêu diệt nhanh chóng: phi pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp; cho đến thuyết, phi thuyết (1)cũng vậy.” (2)

[993b] Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

102. Lại có hai pháp không thể sanh thiện pháp: từ pháp và phi pháp, cho đến thuyết và phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

103. Lại có hai pháp tỳ-kheo tự phá hoại, được liệt vào hạng phạm tội, bị người có trí chê trách, thọ nhiều tội báo: từ pháp và phi pháp, cho đến thuyết và phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

104. Lại có hai pháp tỳ-kheo đọa vào địa ngục như tên bắn: từ pháp và phi pháp, cho đến thuyết và phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

———

(1) Thuyết và bất thuyết 說不說, tức thuyết và phi thuyết: những điều được Phật nói, và những điều không phải do Phật nói.

(2)Thập tụng: hai pháp khiến pháp tiêu diệt, biến mất, chìm mất: tỳ-kheo nghi pháp, nghi tỳ-ni. Lại có hai pháp khác: tỳ-kheo dạy người phi pháp, phi tỳ-ni.

105. Có hai pháp khiến chánh pháp tồn tại lâu dài: phi pháp nói phi pháp, pháp nói là pháp, cho đến thuyết, phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

106. Lại có hai pháp, tỳ-kheo có thể sanh các pháp thiện: phi pháp nói phi pháp, pháp nói là pháp, cho đến thuyết, phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

107. Lại có hai pháp, tỳ-kheo không tự phá hoại, không phạm tội, không bị người trí quở trách, thọ phước vô lượng: phi pháp nói phi pháp, pháp nói là pháp, cho đến thuyết, phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

108. Lại có hai pháp, tỳ-kheo tự mình đặng sanh thiên nhanh như tên bắn: phi pháp nói phi pháp, pháp nói là pháp, cho đến thuyết, phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

109. Tỳ-kheo có hai pháp đáng bị cử tội: phi pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp cho đến nói, không nói cũng như vậy. Đáng bị tác ức niệm, tác tự ngôn, tác ngăn a-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

110. Lại có hai pháp tỳ-kheo bị cử tội như pháp (1): phi pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp, cho đến thuyết, phi thuyết cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

Tác ức niệm, tác tự ngôn, tác ngăn a-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai kiến cũng như vậy.

111. Lại có hai pháp tỳ-kheo đáng bị trao cho yết-ma ha trách: phi

———

(1) Để bản: như pháp cử 如O^. TNM: bất như pháp ưng cử 不如O應^.

pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp, cho đến thuyết và phi thuyết cũng như vậy. Hai xứ, hai sự, hai phạm cũng như vậy.

Yết-ma tẫn (1), yết-ma y chỉ, yết-ma ngăn không cho đến [993c] nhà bạch y, yết-ma cử cũng như vậy.

Hai xứ, hai sự, hai kiến cũng như vậy.

112. Có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, hổ thẹn với điều không đáng hổ thẹn. Có hai pháp này thì tăng trưởng hữu lậu.(2)

113. Có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn với điều không đáng hổ thẹn.

114. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: bất tịnh thấy là tịnh, tịnh thấy là bất tịnh.(3) Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

115. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: không tịnh thấy là không tịnh, tịnh thấy là tịnh. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

116. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: không phạm thấy là phạm, phạm thấy là không phạm. Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

117. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: không phạm thấy không phạm, phạm thấy là phạm. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

118. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: nặng thấy là nhẹ, nhẹ thấy là nặng. Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

———

(1) Tẫn yết-ma 擯羯磨; yết-ma khu xuất, đuổi khỏi trú xứ hiện tại. Xem tỳ-kheo, tăng-già-bà-thi-sa 12 (ô tha gia).

(2) Tham chiếu Pāli: có hai loại người tăng trưởng các lậu, 1. không nghi hối điều đáng nghi hối (na kukkuccāyitabbaṃ kukkucāyati), 2. nghi hối điều không đáng nghi hối.

(3)Tịnh, đây có nghĩa là “hợp thức”, tức đúng theo điều luật đã quy định. Tham chiếu Pāli: akappiye kappasaññī, nơi điều không hợp thức (tịnh) cho là thức.

119. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: nhẹ thấy là nhẹ, nặng thấy là nặng. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

120. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: vô dư thấy là hữu dư, hữu dư thấy là vô dư. Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

121. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: vô dư thấy là vô dư, hữu dư thấy là hữu dư. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

122. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: phi pháp thấy là pháp, pháp thấy là phi pháp. Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

123. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: phi pháp thấy là phi pháp, pháp thấy là pháp. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

124. Lại có hai pháp tăng trưởng hữu lậu: phi chế lại chế, (1)đã chế lại đoạn. Có hai pháp như vậy thì tăng trưởng hữu lậu.

125. Lại có hai pháp không tăng trưởng hữu lậu: phi chế không chế, đã chế thì không đoạn. Có hai pháp như vậy thì không tăng trưởng hữu lậu.

126. Có hai lời thành xả giới: ‘Tôi xả Phật, xả Pháp,’ cho đến ‘Tôi không phải là sa-môn Thích tử,’ như trên.(2)

127. Đức Như Lai ra đời, thấy các lỗi lầm nên vì các tỳ-kheo chế giới với hai nghĩa: một là nhiếp thủ Tăng, hai là khiến cho Tăng hoan hỷ.(3)

128. Lại có hai pháp: một là khiến người không tin sẽ tin, hai là khiến người đã tin thì tin tăng trưởng

———

(1)Quy định điều mà Phật đã không quy định.

(2)Xem mục một pháp: một lời thành xả giới.

(3)Hai trong 10 mục đích Phật quy định giới (mười cú nghĩa). Xem Phần I, chương I, Ba-la-di 1; Việt, bản Hán tr. 570c.

129. Lại có hai pháp: một là người khó điều phục được điều phục, hai là tỳ-kheo biết tàm quý được sống an lạc.

130. Lại có hai pháp: một là khiến chánh [994a1] pháp tồn tại lâu dài, hai là nhiếp thủ tỳ-ni.

131. Lại có hai pháp: một là đoạn trừ oán đời hiện tại, hai là đoạn oán đời vị lai.

132. Lại có hai pháp: một là diệt hữu lậu hiện tại, hai là diệt hữu lậu vị lai.

133. Lại có hai pháp: một là đoạn khủng bố hiện tại, hai là trừ khủng bố vị lai.

134. Lại có hai pháp: một là đoạn trọng tội hiện tại, hai là đoạn trọng tội vị lai.

135. Lại có hai pháp: một là đoạn bất thiện pháp hiện tại, hai là đoạn bất thiện pháp vị lai. Vì hai nghĩa này, đức Thế Tôn vì các tỳ- kheo chế giới.

136. Lại có hai pháp, vì hai pháp nên đức Thế Tôn chế yết-ma ha trách: (1)một là nhiếp thủ đối với Tăng, hai là khiến cho Tăng hoan hỷ, cho đến đoạn bất tịnh pháp hiện tại, bất thiện pháp vị lai cũng như trên.

Như vậy mỗi một câu cho đến bảy diệt tránh, như pháp yết-ma ha trách.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì. (2)

———

(1)Thập tụng: Có hai sự, Phật quy định các yết-ma khổ thiết (yết-ma y chỉ, yết-ma khu xuất, yết-ma hạ ý... ma-na-đỏa, bản nhật trị, xuất tội), 1. khiến kẻ xấu không đắc lực; 2. người thanh tịnh đắc lực. Đoạn sau, có hai sự, như trên, 1. khiến đời này thanh tịnh trì giới; 2. đời sau an lạc phạm hạnh lâu dài.

(2)Bản Hán, hết quyển 57.

III. BA PHÁP

1. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

Có ba yết-ma nhiếp tất cả yết-ma. Ba yết-ma ấy là: bạch yết-ma, (1)bạch nhị yết-ma, bạch tứ yết-ma. Đó là ba pháp yết-ma nhiếp tất cả các yết-ma.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo nghe rồi hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

2. Bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, bảo các tỳ-kheo:

Có ba trường hợp trao ức niệm tỳ-ni phi pháp. Ba phi pháp ấy là:

a. Hoặc có tỳ-kheo phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà- thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo nói là phạm ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá, và hỏi: “Ngươi có nhớ phạm ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?” Vị kia nói: “Căn

bổn không thấy. (2)Này các Trưởng lão, tôi không nhớ có phạm ba- la-di, tăng-già-bà-thi-sa [994b] thâu-lan-giá. Đừng nạn vấn tôi mãi.” Các tỳ-kheo cứ nạn vấn không thôi, nên vị đó đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng cho vị đó ức niệm tỳ-ni, thì đó là trao ức niệm tỳ-ni phi pháp.

b. Hoặc có tỳ-kheo phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà- thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo nói là phạm ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá, bèn hỏi: “Ngươi có nhớ phạm ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?” Vị kia nói: “Căn

bản không thấy. Thưa các Trưởng lão, tôi không nhớ có phạm trọng tội như vậy. Tôi phạm tiểu tội. Tôi sẽ sám hối thanh tịnh. Các Trưởng lão đừng nạn vấn tôi mãi.” Vì các tỳ-kheo cố nạn vấn không thôi, nên vị đó đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho ức niệm tỳ-ni, thì đó là trao ức niệm tỳ-ni phi pháp.

c. Hoặc có tỳ-kheo phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà- thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo hỏi: “Ngươi có nhớ phạm,

———

(1)Cũng nói là “đơn bạch yết-ma.”

(2)Để bản: bất kiến 不見. Các bản khác: bất hiện.

trọng tội ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá không?” Vị đó nói: “Căn bản không thấy. Thưa các Trưởng lão, tôi không nhớ có phạm trọng tội ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá. Tôi phạm tiểu tội, đã sám hối thanh tịnh. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo cật vấn không thôi, nên vị kia đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho ức niệm tỳ-ni thì là phi pháp.

Đó là ba loại trao ức niệm tỳ-ni phi pháp.

3. Có ba trường hợp trao ức niệm tỳ-ni như pháp:

a. Nếu tỳ-kheo không phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già- bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo khác nói là phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá, bèn hỏi: “Ngươi nhớ phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-

lan-giá như vậy không?” Vị kia không nhớ có phạm nên nói: “Thưa Trưởng lão, tôi không nhớ phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng- già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo cứ cật vấn không thôi, cho nên vị kia cố nhớ lại kỹ, rồi đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho ức niệm tỳ-ni thì đó là trao ức niệm tỳ-ni như pháp.

b. Nếu tỳ-kheo không phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già- bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo khác nói là phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá, bèn hỏi:“Ngươi phạm ba-la-di, [994c] tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá, có nhớ không?” Vị kia không nhớ có phạm, nên nói: “Trưởng lão, tôi không nhớ phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy. Tôi phạm tiểu tội, sẽ như pháp sám hối thanh tịnh. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo cứ cật vấn mãi không thôi, nên vị kia cố nhớ lại kỹ, rồi đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho ức niệm tỳ-ni thì đó là trao ức niệm tỳ-ni như pháp.

c. Hoặc tỳ-kheo không phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng- già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo khác nói là phạm trọng

tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá, bèn hỏi: “Ngươi phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy, có nhớ không?” Vị kia không nhớ có phạm nên nói: “Thưa Trưởng lão, tôi không nhớ phạm trọng tội, ba-la-di,

tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá như vậy. Tôi phạm tiểu tội, đã sám hối thanh tịnh. Các tỳ-kheo đừng cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo cứ cật vấn mãi không thôi, nên vị kia cố nhớ lại kỹ rồi đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho ức niệm tỳ-ni, thì đó là trao ức niệm tỳ-ni như pháp. Đó là ba trường hợp trao ức niệm tỳ-ni như pháp.

4. Lại có ba trường hợp trao cho bất si tỳ-ni phi pháp:

a. Nếu tỳ-kheo không si cuồng mà dối làm si cuồng, nhiều lần làm bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Các tỳ-kheo khác nói:“Ngươi phạm trọng tội, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá.” Vị kia nói: “Tôi điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Đó chẳng phải là việc tôi cố ý làm, mà là do si cuồng. Các Trưởng lão đừng nên cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo cứ vẫn cật vấn không thôi, nên vị kia đến giữa Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng cho bất si tỳ-ni, tức là cho bất si tỳ- ni phi pháp.

b. Nếu tỳ-kheo không si cuồng mà dối làm si cuồng, nhiều lần làm bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Các tỳ-kheo khác nói là phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay Thâu-lan-giá, bèn hỏi: “Ngươi nhớ phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi- sa, hay thâu-lan-giá không?” Vị kia nói: “Trước đây, tôi si cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải do tôi cố ý làm, mà là vì si cuồng nên làm như vậy. Như người nhớ việc trong mộng, tôi cũng như vậy. Các Trưởng lão đừng nên cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo vẫn cứ cật vấn không thôi, [995a1] nên vị kia đến trong Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng cho bất si tỳ-ni, tức là cho bất si tỳ-ni phi pháp.

c. Nếu tỳ-kheo không si cuồng mà dối làm si cuồng, nhiều lần làm bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Các tỳ-kheo khác nói là phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá,

bèn hỏi: “Ngươi nhớ phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi- sa, hay thâu-lan-giá không?” Vị kia nói: “Trước đây, tôi si cuồng nên làm như vậy. Như người từ trên núi cao rơi xuống, chỉ nắm được một ít cỏ cây mà thôi. Các Trưởng lão đừng nên cật vấn tôi.” Vì các Trưởng lão vẫn cố cật vấn không thôi, nên vị kia đến giữa Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho pháp bất si tỳ-ni, tức là trao bất si tỳ-ni phi pháp.

Đó là ba trường hợp trao bất si tỳ-ni phi pháp.

5. Lại có ba trường hợp trao bất si tỳ-ni như pháp:

a. Nếu tỳ-kheo si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Sau đó, vị kia trở lại bình phục. Các tỳ-kheo khác nói: “Ngươi phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy, có nhớ hay không?” Vị kia nói: “Trước đây

tôi si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa- môn; chẳng phải do tôi cố làm, mà vì cuồng si. Các Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi.” Vì các tỳ-kheo cứ gạn hỏi mãi không thôi, nên vị kia khi si cuồng chấm dứt, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng cho bất si tỳ-ni, tức là trao bất si tỳ-ni như pháp.

b. Nếu tỳ-kheo si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Sau đó, vị kia trở lại bình phục. Các tỳ-kheo khác nói: “Ngươi phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy, có nhớ hay không?” Vị kia nói: “Trước đây tôi si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa- môn; chẳng phải do tôi cố làm, mà vì cuồng si. Như người nhớ lại việc làm trong mộng. Các Trưởng lão đừng nên gạn hỏi tôi.” Vì các tỳ-kheo vẫn cứ gạn hỏi không thôi, nên vị kia sau khi si cuồng chấm dứt, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng trao cho bất si tỳ-ni, tức là trao bất si tỳ-ni như pháp.

c. Nếu tỳ-kheo si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa-môn. Sau đó, vị kia trở lại bình phục. Các tỳ-kheo khác nói: “Ngươi phạm trọng tội, ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hay thâu-lan-giá như vậy, có nhớ hay không?” Vị kia nói: “Trước đây

tôi si cuồng nên phạm nhiều bất tịnh hạnh, chẳng phải pháp sa- môn; chẳng phải do tôi cố làm, mà vì cuồng si. Tôi nhớ như người từ trên núi cao rơi xuống chỉ nắm được một ít cỏ cây mà thôi. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi.” Vì các tỳ-kheo [995b] cứ cật vấn mãi không thôi, nên vị kia, sau khi cuồng si dứt, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng cho bất si tỳ-ni, tức là trao cho bất si tỳ-ni như pháp. Đó là ba trường hợp trao bất si tỳ-ni như pháp.

6. Có ba loại điều phục pháp: (1) ha trách, tẫn xuất, y chỉ. Đó là ba pháp điều phục.

7. Có ba pháp diệt tránh: dùng lời của nhiều người, tội xứ sở, cỏ che đất. Đó là ba pháp diệt tránh.

8. Lại có ba pháp, nên gọi tỳ-kheo đến hiện tiền rồi tác bạch, sau đó mới tác ba yết-ma. Ta nói pháp như vậy, đắc xứ sở, yết-ma thành tựu. Nếu tỳ-kheo ưa đấu tranh, Tăng nên trao cho ba loại yết-ma: hoặc yết-ma ha trách, hoặc yết-ma y chỉ, hoặc yết-ma tẫn. Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

9. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo, có ba pháp không được cho thọ đại giới: một là phá giới, hai là phá kiến, ba là phá oai nghi. (2)Người có ba pháp như vậy không được cho thọ đại giới.

10. Có ba pháp nên cho thọ đại giới: Không phá giới, không phákiến, không phá oai nghi. Người có ba pháp như vậy nên cho thọđại giới.

11. Tỳ-kheo có ba pháp, Tăng nên trao cho pháp yết-ma ha trách: phá giới, phá kiến, phá oai nghi. Phạm vào ba pháp như vậy Tăng nên trao cho pháp yết-ma quở trách. Hoặc yết-ma tẫn, hay yết-ma y chỉ, yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, yết-ma cử, cũng như vậy.

———

(1) Ba biện pháp chế ngự tỳ-kheo phạm luật.

(2)Tương đương với ba trong số 13 già nạn không được thọ cụ túc, theo thứ tự: phạm biên tội, pháp nội ngoại đạo, tặc trụ.

12. Người bị cử có ba pháp, không được cho giải yết-ma: Nên thấy(1)mà không thấy, nên sám mà không sám, nên xả mà không xả. (2) Vi phạm vào ba pháp như vậy, không được vì họ giải yết-ma.

13. Người bị cử (3) có ba pháp nên vì họ giải yết-ma: Nên thấy thì thấy, nên sám thì sám, nên xả thì xả. Làm được ba pháp như vậy, nên vì họ giải yết-ma.

14. Người bị cử có ba pháp, không được giải yết-ma: Nên thấy mà không thấy, nên sám mà không sám, nên tin mà không tin. Ai có ba pháp như vậy, không được cho giải yết-ma.

15. Người bị cử có ba pháp nên cho giải yết-ma: Nên thấy thì thấy, nên sám thì sám, nên tin thì tin. Ai có ba pháp như vậy, nên cho giải yết-ma.

16. Tỳ-kheo có ba pháp nên trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y: (4)Trước người bạch y mà chê trách Phật, Pháp, Tăng. Ai có ba pháp như vậy, nên trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.

17. Khi trao cho tỳ-kheo [995c] pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y nên bằng ba pháp để cân nhắc: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng sự việc.

18. Lại có ba pháp: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng yết-ma.

19. Lại có ba pháp: xứng lượng tỳ-kheo, xứng lượng bạch y, xứng lượng tội phạm.

20. Lại có ba pháp: có thật hay không thật, có làm hay không làm, đáng trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, hay không đáng trao cho pháp yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.

———

(1) Tức thấy tội, hay nhận tội.

(2)Kiên trì ác kiến không xả. Ch.XI, Phần III. Xem tỳ-kheo, ba-dật-đề 68, 69.

(3)Bị Tăng xả trí.

(4)Yết-ma hạ ý.

Đó là ba việc cân nhắc để trao cho tỳ-kheo yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.

21. Lại có ba pháp tác yết-ma ha trách phi pháp, phi tỳ-ni, yết-ma không thành, không đắc xứ sở. Ba pháp ấy là, không tác cử, không tác ức niệm, không tác tự ngôn.

22. Lại có ba pháp: không phạm, tội phạm không thể sám, hoặc tội đã sám rồi.

23. Lại có ba pháp: không tác cử, phi pháp, biệt chúng.

24. Lại có ba pháp: không tác ức niệm, phi pháp, biệt chúng .

25. Lại có ba pháp: không tác tự ngôn, phi pháp, biệt chúng.

26. Lại có ba pháp: không phạm, phi pháp, biệt chúng.

27. Lại có ba pháp: tội phạm không thể sám hối, phi pháp, biệt chúng.

28. Lại có ba pháp: tội phạm đã sám hối, phi pháp, biệt chúng.

29. Lại có ba pháp: không hiện tiền, phi pháp, biệt chúng. Có ba pháp như vậy, tác yết-ma quở trách phi pháp, phi tỳ-ni, không thành, không đắc xứ sở.

30. Có ba pháp tác yết-ma ha trách như pháp, như tỳ-ni thành tựu, đắc xứ sở (đúng cách) (ngược lại với câu trên, để khỏi phiền nên không chép ra).(1)

31. Có ba sự lộng âm xuất tinh tăng-già-bà-thi-sa: hồi tưởng, lộng, xuất bất tịnh. Làm ba sự như vậy phạm tăng-già-bà-thi-sa.

32. Lại có ba sự: hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu xanh, hoặc xuất bất tịnh màu xanh, tăng-già-bà-thi-sa.

33. Nếu hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu xanh, cho đến xuất bất tịnh màu vàng, hoặc đỏ, hoặc trắng, hoặc đen, hoặc màu sữa, hoặc bất tịnh màu sữa, (2)tăng-già-bà-thi-sa.

———

(1) Phụ chú trong nguyên bản.

(2)Lạc tương.

34. Nếu hồi tưởng, lộng, cho đến muốn xuất bất tịnh màu sữa, hoặc xuất, tăng-già-bà-thi-sa.

35. Nếu hồi tưởng, lộng, muốn xuất bất tịnh màu sữa, cho đến xuất bất tịnh màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, tăng-già-bà-thi-sa.

36. Cũng vậy, vì khoái lạc, vì làm thuốc, vì thử nghiệm, vì phước đức, vì tế trời, vì thiện đạo, vì bố thí, vì lấy giống, vì vọc chơi, vì buông tuồng, vì thử sức, vì [996a1] nhan sắc, vì khinh mạn; tất cả đều phạm tăng-già-bà-thi-sa.

37. Đối với nội sắc cũng như vậy. Đối với ngoại sắc cũng như vậy. Đối với nội ngoại sắc cũng như vậy. Đối với nước, với gió, với hư không cũng như vậy.

38. Có ba hạng người phạm: không điên cuồng, không thác loạn, không thống não. Đó là ba hạng người phạm.

39. Có ba hạng người không phạm: điên cuồng, thác loạn, thống não. Đó là ba hạng người không phạm.

40. Có ba loại chúng sanh mà hành dâm với, phạm ba-la-di: nhân, phi nhân, súc sanh. Đó là ba loại chúng sanh hành dâm phạm ba-la- di.

41. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, hai căn.

42. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, huỳnh môn.

43. Lại có ba loại: phụ nữ, đồng nữ, nam tử.

44. Lại có ba: nam tử, hai căn, huỳnh môn.

45. Lại có ba loại phụ nữ mà hành dâm với, phạm ba-la-di: phụ nữ loài người, phụ nữ loài phi nhân, súc sanh cái.

46. Đồng nữ cũng như vậy. Hai căn cũng như vậy. Huỳnh môn cũng như vậy. Với đàn ông cũng như vậy.

47. Với phụ nữ loài người, hành dâm tại ba chỗ: đại tiện, tiểu tiện và miệng, phạm ba-la-di.

48. Phụ nữ phi nhân, phụ nữ súc sanh; đồng nữ loài người, đồng nữ phi nhân; súc sanh cái, người hai căn, phi nhân hai căn, súc sanh

hai căn cũng như vậy.

49. Có ba loại trộm phạm ba-la-di: tự mình lấy, hiện tiền chỉ bảo lấy, sai phái người đi lấy.

50. Lại có ba: không nghĩ tưởng của mình mà lấy, không lấy tạm, chẳng phải thân tình mà lấy.

51. Lại có ba: của người, ý tưởng là của người, dời khỏi chỗ cũ.

52. Có ba loại đoạn mạng phạm ba-la-di: người có ý tưởng là người, hoặc dùng thân, hay dùng miệng để đoạn mạng. Đó là ba loại đoạn mạng phạm ba-la-di.

53. Có ba loại đoạn mạng người không phạm ba-la-di: người mà tưởng là phi nhân, hoặc dùng thân, hay dùng miệng để đoạn mạng. Đó là ba loại đoạn mạng người mà không phạm ba-la-di.

54. Có ba loại tự xưng đắc pháp thượng nhân phạm ba-la-di: không đắc nói đắc, không nhập nói nhập, không chứng nói chứng. Đó là ba loại.

55. Lại có ba loại: phạm do thân, phạm do miệng, phạm do cả thân và miệng.(1) Đó là ba loại (Trong ba điều phạm này lại có bốn vế khác tên: vế thứ nhất nói, ba loại tướng.(2)Vế hai, nói ba loại chú. Vế ba, nói ba phi oai nghi.(3) Vế bốn, nói ba tà mạng(4)/(5)

56. Lại có ba: Tham, nhuế, si. Đó là ba.

———

(1) Tham chiếu Pāli: do ba hành tướng phạm tội (tīhākārehi āpattiṃ āpajjati): phạm bởi thân, phạm bởi miệng, phạm bởi thân và miệng.

(2)Để bản: tướng 相. Các bản khác: kiến (đọc là hiện) tướng 見相. Pāli: ākāra, hành tướng, hay dấu hiệu. Xem cht. 68 trên.

(3) Oai nghi, ở đây, Pāli: ācāra, hành vi hay cử chỉ. Ba phi oai nghi, Pāli: ba phi hành, phi hành nơi thân (kāyikena anācārena; Sớ giải: vi phạm học xứ đối với thân, phi hành nơi miệng, phi hành nơi thân và miệng.

(4)Ba tà mạng. Tham chiếu Pāli: tà mạng qua thân (kāyikena micchājivena), qua miệng, qua thân và miệng.

(5)Phụ chú trong bản Hán.

57. Lại có ba: Thân dục, khẩu dục, thân khẩu dục. Đó là ba.(1)

58. Lại có ba: Thân nhuế, khẩu nhuế, thân khẩu nhuế. Đó là ba.

59. Lại có ba: Thân si, khẩu si, thân khẩu si. Đó là [996b] ba.

60. Lại có ba: Thân dục hại, khẩu dục hại, thân khẩu dục hại.(2)Đó là ba. Nhuế si cũng như vậy.

61. Có ba hạng người phạm: một là Tăng, hai là số đông người, ba là một người.(3)

62. Có ba hạng người sám hối: Tăng, số đông người, một người.

63. Có ba hạng người nên thọ sám hối: Tăng, số đông người, một người.

64. Có ba hạng người phạm ni-tát-kỳ: Tăng, số đông người, một người.

Phạm ni-tát-kỳ nên đối trước ba hạng người xả: Tăng, số đông người, một người.

65. Có ba hạng người thọ ni-tát-kỳ: Tăng, số đông người, một người.

66. Có ba loại im lặng: biết mà im lặng, không biết mà im lặng, si mà im lặng.

67. Có ba loại trụ: giới trụ, kiến trụ, yết-ma trụ.

68. Lại có ba: giới trụ, kiến trụ, oai nghi trụ.

———

(1)Tham chiếu Pāli: cần thi hành yết-ma đối với tỳ-kheo có đủ 3 chi: buông trôi theo dục lạc nơi thân (kāyikena davena samannāgatassa hoti, Sớ giải, như chơi câu, cờ bạc, nơi miệng, nơi miệng và thân.

(2)Vi phạm điều Phật chế do bởi tham dục nơi thân, nơi miệng, nơi thân và miệng. Tham chiếu Pāli: ba vi hại, vi hại qua thân (kāyikena upaghātikena; Sớ giải, không học học xứ Phật chế nơi thân), vi hại qua miệng, qua thân và miệng.

(3)Tham chiếu Pāli: có tội Tăng-già phạm (atthāpatti saṅgho āpajjati), biệt chúng (gaṇa) không phạm, cá nhân (puggala) không phạm. Có tội biệt chúng phạm, Tăng không phạm, cá nhân không phạm. Có tội cá nhân phạm, Tăng không phạm, biệt chúng không phạm.

69. Lại có ba: giới trụ, kiến trụ, mạng trụ.

70. Lại có ba hạng người tranh chấp: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hoặc một người.

71. Có ba hạng người khơi dậy tranh chấp: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hoặc một người.

72. Có ba hạng người xả tranh chấp: Tăng, số đông người, hoặc một người.

73. Nên đối trước ba hạng người để xả: hoặc Tăng, hoặc số đông người, hay một người.

74. Có ba hạng người diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, hay một người.

75. Có ba hạng người nên diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, một người.

76. Có ba hạng người được diệt tranh chấp: Tăng, số đông người, hay một người.

77. Tỳ-kheo có ba thứ chánh ngữ nên nói với tỳ-kheo: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.

78. Cử tội tỳ-kheo khác nên dùng ba sự: nghe, thấy, nghi.

79. Có ba loại che giấu: che giấu phá giới, che giấu phá kiến, che giấu phá oai nghi.

80. Có ba loại phát lộ: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.

81. Có ba loại sám hối: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.

82.Có ba loại yết-ma phóng dật: (1) Yết-ma phá giới, yết-ma phá kiến, yết-ma phá oai nghi.

83.Có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng huệ học. Đó là ba học.

———

(1)Phóng dật yết-ma 放逸羯磨.

84. Lại có ba học: oai nghi học, tịnh hạnh học, ba-la-đề-mộc-xoa học. Đó là ba học

85. Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, bạch đức Thế Tôn: “Đại đức là chủ của Pháp, nói về học. Vậy thế nào là học?”

Đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Học nơi giới, nên gọi là học.”

“Thế nào là học giới? Tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học, cho nên gọi là học. Khi vị kia [996c] có tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học; bấy giờ vị ấy được điều phục, dứt sạch tham dục, sân nhuế, ngu si. Vị kia khi đã dứt sạch hết tham dục, sân si rồi không tạo bất thiện, không gần các ác. Đó gọi là học.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

86.Đức Phật hỏi các tỳ-kheo:“Các ngươi học những gì? Thế nào học?”

Các tỳ-kheo bạch Phật:“Đại đức là căn bản của Pháp, là chủ pháp, như điều đức Thế Tôn vừa dạy chúng con thọ trì, cho nên gọi là học.”

87. Lại có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học. Học ba môn học này sẽ đạt được quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Cho nên cần phải tinh tấn học ba môn học này.

88. Bấy giờ Tôn giả A-nan ở trong Kê viên, thành Ba-la-lê Tử.(1) Khi ấy, có Khổng tước quan bà-la-môn (2)đến chỗ Tôn giả thăm hỏi rồi, ngồi qua một bên, bạch Tôn giả rằng:

———

(1) Ba-la-lê Tử thành Kê viên 羅*子城雞H. Xem Trung A-hàm 60 (tr.802a13): Ba-la-lợi Tử thành, Kê viên ) 羅 利 子 城 雞 H Tạp A-hàm 24 (tr.175b12): Ba-liên-phất ấp Kê lâm tinh xá 巴 連 弗 邑 雞 林 精 舍 . Pāli: Pāṭaliputta, Kukkuṭārāma.

(2)Khổng tước quan bà-la-môn 孔雀冠婆羅門, người bà-la-môn đội mũ chim công.

“Sa-môn Cù-đàm tại sao vì các tỳ-kheo chế tăng giới học, tăng tịnh hạnh học, tăng ba-la-đề-mộc-xoa học?”

Tôn giả trả lời: “Nhằm mục đích điều phục tham dục, sân nhuế, ngu si, khiến cho tận diệt, nên đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới.”

Vị kia lại hỏi:“Nếu tỳ-kheo đắc lậu tận của A-la-hán, vị kia học cái gì?”

Tôn giả A-nan trả lời: “Tham dục, sân nhuế, ngu si hết, không tạo bất thiện, không gần các ác, việc cần đã làm xong, gọi là vô học.”

Bà-la-môn hỏi:“Như điều vừa nói, được gọi là vô học phải không?”

A-nan trả lời:“Chính như vậy.”

Tôn giả A-nan nói như vậy. Khổng tước quan bà-la-môn nghe rồi hoan hỷ tín lạc thọ trì.

89. Đức Thế Tôn ở trong thôn Băng-già-di, (1)nước Ma-kiệt, vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới pháp. Bấy giờ, có tỳ-kheo cựu trú thuộc họ Ca-diếp (2) xuất gia. Tỳ-kheo này nghe đức Thế Tôn nói pháp, không sanh tâm tín lạc, ưu sầu không vui, nói: “Đức Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta.” (3)

Khi đức Thế Tôn di chuyển đến thành Vương-xá không lâu, tỳ- kheo họ Ca-diếp kia tâm tự hối hận, nói: “Ta đặng điều bất thiện, thiệt hại. Đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới, mà ta không sanh tâm tín lạc, sầu ưu không vui, lại nói:

———

(1) Băng-già-di 崩 彌. Tham chiếu Tạp A-hàm 30 (tr.213a05): Băng-già-xà, Băng-già-kỳ lâm 崩 ,崩 耆林. Pāli (A. i. 136): Paṅkadhā (bản Miến: Saṅkavā), một thị trấn ở Kosala.

(2)Tạp A-hàm, dẫn trên: tôn giả Ca-diếp thị 尊者迦;氏.

(3)Tạp A-hàm, dẫn trên, tôn giả này nói: “Vị Sa-môn Cù-đàm này tán thán giới này quá đáng” 此沙門極讚歎是戒. Pāli (dẫn trên): adhisallikhatevāyaṃ samaṇo,“ngài Sa-môn này quá cực kỳ nghiêm khắc.”

‘Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta.’ Nay ta cần phải đối trước đức Thế Tôn chí thành sám hối.”

Vị tỳ-kheo kia liền khoác y, bưng bát đi qua thành Vương-xá, đến chỗ đức Thế Tôn, [997a1] đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đầu mặt kính lễ sát chân, chí thành hối quá:“Kính bạch Đại Đức, con ngu si, vô trí, bất thiện. Đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo dùng vô số phương tiện nói giới pháp mà con sanh lòng không tín lạc, ôm sự ưu não, nói: ‘Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta mãi.’ Cúi xin Đại Đức nhận sự hối quá của con!”

Phật bảo tỳ-kheo:“Ngươi tự sám hối sự ngu si, vô trí, bất thiện của mình. Ta đã vìcác tỳ-kheo nói giới. Ngươi tự mình không tín lạc, ôm lòng ưu sầu, nói: ‘Đức Thế Tôn cứ khủng bố chúng ta mãi.’ Ở trong giáo pháp của Ta, ai có thể chí thành như pháp sám hối thì được tăng ích. Ngươi sám hối thì nên sanh tâm yểm ly. Tỳ-kheo, ngươi chí thành như pháp sám hối. Ta vì ngươi thọ nhận.”

Bấy giờ, tỳ-kheo Ca-diếp kia kính lễ sát chân Phật rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật bảo tỳ-kheo:“Nếu Thượng tọa đã không học giới cũng không khen ngợi giới; mà nếu có tỳ-kheo khác ưa học giới, khen ngợi giới, Thượng tọa lại cũng không tùy thời khuyến khích, khen ngợi. Tỳ-kheo Ca-diếp, Ta không khen ngợi hạng Thượng tọa như vậy. Tại sao? Nếu Ta khen ngợi, khiến các tỳ-kheo sẽ thân cận Thượng tọa ấy. Nếu có ai thân cận, khiến người khác học tập pháp (của vị) đó; thì người học tập theo pháp đó sẽ thọ khổ lâu dài. Vì thế cho nên, này tỳ-kheo Ca- diếp, Ta thấy lỗi lầm của Thượng tọa như vậy nên không khen ngợi. Hàng trung hạ tọa cũng như vậy. (Đây là hàng Thượng, Trung, Hạ toạ không như pháp. Kế tiếp theo có hàng Thượng, Trung, Hạ tọa như pháp, ngược lại văn trên, sợ phiền nên không chép ra).(1)

Đức Phật dạy như vậy. Tỳ-kheo Ca-diếp hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

———

(1)Phụ chú trong nguyên bản Hán.

90. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Thí như có con lừa cùng đi với bầy bò, tự nói: ‘Ta cũng là bò. Ta cũng là bò.’ Nhưng lông của lừa thì không giống bò, chân của lừa không giống bò, tiếng kêu không giống bò. Cùng đi với bò, tự nói là bò, cũng như vậy. Có người ngu đi theo tỳ-kheo như pháp, tự nói ta là tỳ-kheo. Người ngu này không có tăng giới, tăng tâm, tăng huệ như thiện tỳ-kheo, cùng đi với chúng Tăng, tự nói là tỳ-kheo. Do đó, các ngươi cần phải siêng năng tu tập tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ.”

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

91. Đức Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có tỳ-kheo người Bạt-xà đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên bạch đức Thế Tôn rằng:“Giới được thuyết [997b] trong mỗi nửa tháng nhiều quá, con không thể học hết số giới nhiều như vậy.”

Đức Phật dạy rằng:“Ngươi học ba giới: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ thôi. Ngươi học ba giới như vậy sẽ đạt đến chỗ mà tham dục, sân nhuế, ngu si diệt tận, không tạo bất thiện, không gần các ác.”

Tỳ-kheo thưa:“Bạch Đại Đức, con nguyện hoan hỷ thọ trì.”

Tỳ-kheo người Bạt-xà sau nghe đức Thế Tôn lược dạy rồi, một mình ở tại chỗ khuất, tinh cần không phóng dật. Đầu đêm, cuối đêm chuyên ý cảnh tỉnh, tư duy mục đích xuất gia. Tu tập không lâu, đắc vô thượng tịnh hạnh, ngay hiện tại mà tự biết tự chứng đắc,“Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không thọ sanh trở lại.” Tỳ-kheo người Bạt-xà tự biết chứng A-la-hán.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

92.Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học.

“Thế nào là tăng giới học? (1)

———

(1)Tăng giới, tức tăng thượng giới. Pāli: adhisīla.

“Có tỳ-kheo tôn trọng giới, lấy giới làm chủ; không đặt trọng nơi định, không lấy định làm chủ; không trọng nơi tuệ, không lấy tuệ làm chủ. Tỳ-kheo ấy ở nơi giới có phạm nhẹ liền sám hối. Tại sao vậy? Trong đây, không phải như đồ dùng đã vỡ, đá đã vỡ. Nếu là giới nặng, tỳ-kheo ấy phải kiên trì, khéo trụ nơi giới, nên thân cận hành trì, không hành (với giới) bị sứt mẻ, không hành (giới) nhiễm ô, thường tu tập như vậy. Vị kia đoạn năm hạ kết sử, (1) sanh lên cõi trên mà Niết-bàn ở đó,(2) không trở lại nơi đây. (3)

“Nếu tỳ-kheo trọng giới, lấy giới làm chủ; trọng nơi định, lấy địnhlàm chủ; không trọng tuệ, không lấy tuệ làm chủ, như trên.

“Nếu tỳ-kheo trọng giới lấy giới làm chủ, trọng định lấy định làm chủ, trọng tuệ lấy tuệ làm chủ. Vị kia lậu diệt tận, đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ngay trong hiện tại, tự thân chứng ngộ, tự biết, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sanh nữa.(4)’ Người hành trọn đủ, thì thành tựu trọn đủ.(5) Người hành không trọn đủ, thì thành tựu không trọn đủ. (6)Ta nói, giới này không phải luống không.”

———

(1)Hạ ngũ sử 下五使. Năm thuận hạ phần kết (Pāli: pañca orambhgiya saṃyojana), 5 kết sử dẫn tái sinh Dục giới: thân kiến (sakkāyadiṭṭhi), giới thủ kiến (sīlabbata-parāmāso), nghi (vichikcchā), tham dục (kāmachando), sân nhuế (vyāpādo).

(2)Thánh giả A-na-hàm sau khi từ Dục giới chết sanh lên một trong năm tầng Tịnh cư thiên, và nhập Niết-bàn tại đó.

(3) Không tái sinh Dục giới, Bất hoàn.

(4)Nguyên Hán: bất phục hoàn thử 不復還此; định cú để nói về vị A-na-hàm không tái sanh Dục giới. Nhưng trong đoạn này, đây là tuyên bố của vị đã chứng A-la-hán, nên có thể bản Hán đã chép sai. Thường nói là “bất thọ hậu hữu” sau đời này, không còn đời nào nữa.

(5)Chỉ tỳ-kheo hành đủ cả ba học, thành tựu cũng trọn đủ là đắc cứu cánh trí, thành A-la-hán.

(6)Không hành đủ ba học, chứng đắc cao nhất là A-na-hàm, không thể đắc quả A- la-hán.

Đức Phật dạy như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tín lạc thọ trì.

93. Lại có ba học: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học.

Thế nào là tăng giới học? Có tỳ-kheo hành trì giới trọn đủ, hành trì định một ít, hành trì tuệ một ít. Vị kia đoạn năm hạ kết sử, sanh lên kia mà nhập Niết-bàn, không sanh trở lại cõi này.

Nếu không thể đến chỗ như vậy, thì có thể ba kết là tham dục, sân nhuế, si thành mỏng,(1) đắc quả Tư-đà-hàm, [997c] sanh trở lại thế gian này, liền tận cùng biên tế của khổ.

Nếu không thể đến chỗ như vậy thì có thể đoạn ba kết (2) đặng quả Tu-đà-hoàn, không đọa ác đạo, quyết định đạt đến đạo, (3) bảy lần sanh thiên thượng, bảy lần sanh trong loài người, (4)liền tận cùng biên tế khổ. Nếu tỳ-kheo hành trì giới đầy đủ, hành trì định đầy đủ, hành trì tuệ một ít thì cũng như trên.

Nếu tỳ-kheo hành trì giới đầy đủ, hành trì định đầy đủ, hành trì tuệ đầy đủ thì cũng như trên.

94. Lại có ba học: tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học.

———

(1)Dịch sát theo Hán: 能薄三結。貪欲瞋恚愚癡. Chính xác, nên hiểu: ba kết (thân kiến, giới cấm thủ và nghi) đã đoạn tận; tham dục, sân nhuế, ngu si vơi mỏng. Xem Trường A-hàm 5 (tr.34a27): 三結盡,薄婬怒癡,一來世間而般涅槃. Tham chiếu Pāli, Mahālisuttaṃ, D. i. 156: tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāga-dosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti.

(2) Ba kết 三結, Pāli: tīṇi saṃyojanāni: thân kiến (sakkāyadiṭṭhi), giới thủ kiến (sīlabbataparāmāso), nghi (vichikcchā).

(3) Đạo, đây chỉ bồ-đề hay chánh giác; tức chánh trí của vị A-la-hán.

(4) Nguyên văn Hán: thất sanh thiên thượng, thất sanh nhân trung 七 生 天 上 七 生 人`; cộng tất cả, Tu-đà-hoàn có đến 14 lần tái sinh. Đoạn này Hán dịch hoàn toàn sai. Thánh giả Tu-đà-hoàn tái sinh kể cả thiên thượng, nhân gian, cộng lại không quá bảy lần; lần thứ bảy, nhập Niết-bàn, không có tái sinh lần thứ tám. Trong kinh thường thí dụ “Tu-đà hoàn tái sinh lần thứ tám” (đệ bát hữu) để chỉ cho sự việc không bao giờ xảy ra. Xem Trường A-hàm 5 (dẫn trên): 斷三結得須 陀洹不墮惡道極七往返必得涅槃.

Thế nào là tăng giới học? Tỳ-kheo thọ trì đầy đủ ba-la-đề-mộc-xoa giới, thành tựu oai nghi, e sợ với cả khinh giới, xem nặng như kim cương, bình đẳng học tập các giới. Đó gọi là tăng giới học.

Thế nào là tăng tâm học? Tỳ-kheo xả dục ác, (1)cho đến nhập được đệ tứ thiền. Đó là tăng tâm học.

Thế nào là tăng tuệ học? Tỳ-kheo như thật biết Khổ đế, biết Tập,Diệt, Đạo. Đó gọi là tăng tuệ học.

95. Lại có ba học: tăng giới, tăng tâm, tăng tuệ học.

Tăng giới, tăng tâm như trên.

Tăng tuệ học là tỳ-kheo biết bên trong có tham dục, như thật biết. Bên trong không có tham dục, như thật biết. Nếu chưa sanh tham dục, như thật biết. Nếu chưa sanh tham dục, sau đó sanh, như thật biết. Nếu đã sanh tham dục, có thể đoạn, như thật biết. Nếu tham dục chưa sanh, không khiến sanh, như thật biết.

Sân nhuế, thùy miên, trạo hối, nghi (2) cũng như vậy. Tỳ-kheo kia nghĩ: Ta ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt có tham dục, sân nhuế, như thật biết; không tham dục, sân nhuế, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế chưa sanh sẽ không sanh, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế chưa sanh sẽ sanh, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế đã sanh được đoạn diệt, như thật biết; ở nơi sắc được nhận thức bởi mắt mà tham dục, sân nhuế đã đoạn, sau không sanh lại, như thật biết. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cũng như vậy.

———

(1)Tức ly dục, ly pháp ác bất thiện... là những yếu tố để đắc sơ thiền.

(2)Gồm 5 triền cái.

Lại nữa, tỳ-kheo bên trong có niệm giác ý, (1)như thật biết; trong không có niệm giác ý, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh sẽ không sanh, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh sẽ sanh, như thật biết; niệm giác ý đã sanh được tu tập đầy đủ, như thật biết; niệm giác ý chưa sanh, phương tiện khiến sanh, như thật biết. Cũng vậy, pháp giác ý, tinh tấn giác ý, ỷ giác ý, định giác ý, hỷ giác ý, hộ giác ý (2)cũng như vậy.

96.Lại có ba tụ: trì giới tụ, định tụ, tuệ tụ.

97. Tỳ-ni có [998a1] ba trả lời: thấy như vậy, nghe như vậy, nhẫn khả như vậy. (3)

98. Tỳ-kheo có ba điều diệt chánh pháp: phi chế lại chế, chế lại đoạn, không theo điều đã chế mà làm.

99. Tỳ-kheo lại có ba pháp không diệt chánh pháp: (ngược lại câu trên).

100. Có ba trường hợp vọng ngữ trọn vẹn: biết trước mà muốn nói dối, khi đang nói dối biết là nói dối, nói dối rồi biết là nói dối.

101. Lại có ba trường hợp thật ngữ trọn vẹn (ngược lại nghĩa trên).

102. Lại có ba loại sứ giả: một là đẳng (phần) sứ, hai là tăng (phần) sứ, ba là giảm (phần) sứ.

Thế nào gọi là đẳng (phần) sứ? Người sứ có thể thọ giáo, mà không thêm không bớt, tùy theo sự nghe mà nói lại, đó gọi là đẳng (phần) sứ.

Thế nào gọi là tăng (phần) sứ? Người sứ thọ giáo rồi, vì muốn tăng

———

(1)Giác ý, đây chỉ 7 giác chi (Pāli: bojjhaṅga): niệm (Pāli: sati), pháp hay trạch pháp (dhamma-vicaya), tinh tấn (viriya), hỷ (pīti), khinh an (passaddhi), định (samādhi), xả (upekkha).

(2)Bảy giác ý: niệm, pháp, tinh tấn, ỷ, định, hỷ, hộ 念O精進猗定喜護. Giữ nguyên dịch ngữ của bản Hán, mặc dù không chính xác. Xem cht. 96 trên.

(3)Tham chiếu Pāli, có ba pháp tỳ-kheo không được đáp trả tỳ-ni (na vinayo vasajjitabbo): không biết hổ thẹn, ngu si và hành hại (alajji, bālo, apakatatto).

thêm ích lợi nên nói thêm, đó gọi là tăng (phần) sứ.

Thế nào gọi là giảm (phần) sứ? Người sứ thọ giáo rồi, không nói lại đầy đủ, đó gọi là giảm (phần) sứ.

103. Lại có ba hạng con: Con bằng (cha mẹ), con hơn (cha mẹ), con không bằng (cha mẹ).

Thế nào gọi là con bằng? Cha mẹ có tín, giới, thí, huệ. Con cũng có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con bằng. Thế nào là con hơn? Cha mẹ không có tín, giới, thí, huệ, mà con có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con hơn. Thế nào gọi là con không bằng? Cha mẹ có tín, giới, thí, huệ, mà con không có tín, giới, thí, huệ. Đó gọi là con không bằng.

Phật nói kệ:

Con bằng và con hơn,

Nên cầu con như vậy,

Đừng cầu con không bằng,

Tại gia không lợi ích,

Con kia thường như pháp,

Thiện hành ưu-bà-tắc,

Thành tựu tín trì giới,

Bố thí không xan lẫn

Như trăng không mây che.

Tại gia cũng như vậy.(1)

104. Lại có ba bệnh: Hoặc có bệnh, dù được thức ăn tùy ý hay không được; dù được thuốc tùy bệnh hay không được; dù được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, hay không được; dù thế người bệnh cũng chết, không thể khỏi bệnh mà được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy.

Hoặc có bệnh nhân, dù được thức ăn tùy ý hay không được; dù được thuốc tùy bệnh hay không được; dù được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, hay không được; mà bệnh nhân này không chết, khỏi bệnh được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy, hoặc có bệnh nhân

———

(1) Xem Tạp A-hàm 31, kinh số 874 (tr.220c19).

nếu không được thức ăn tùy ý, không được thuốc tùy bệnh, không được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, bệnh nhân này sẽ chết, không thể khỏi bệnh được lành. Nếu được thức ăn tùy ý, được thuốc tùy bệnh, được người nuôi bệnh giỏi, [998b] thì người bệnh này không chết, khỏi bệnh được lành. Hoặc có bệnh nhân như vậy.

Trong số đó, đối với bệnh nhân nếu không được thức ăn tùy ý, không được thuốc tùy bệnh, không được người nuôi bệnh giỏi tùy ý, bệnh nhân này sẽ chết, không thể khỏi bệnh được lành; hoặc nếu được thức ăn tùy ý, được thuốc tùy bệnh, được người nuôi bệnh giỏi, thì người bệnh này không chết, khỏi bệnh được lành; Ta vì hạng người bệnh này, cho phép người bệnh ăn thức ăn tùy ý, thuốc tùy bệnh, người nuôi bệnh tốt. Vì nhân duyên người bệnh này nên đối với những bệnh nhân khác cũng nên cho người chăm nuôi cung dưỡng.

105.Có ba loại si: (1) một là phạm tội, hai là không thấy tội, ba là thấy tội không như pháp sám hối. Đó là ba loại si.

106.Có ba loại trí tuệ: (2) một là không phạm tội, hai là phạm tội có thể thấy, ba là thấy tội có thể sám hối.

107.Có ba loại si: một là phạm tội mà không thấy, hai là thấy phạm tội mà không sám hối, ba là sám hối mà không như pháp, nên vị kia (3) không chấp nhận.

108.Có ba loại trí tuệ: (Ngược nghĩa với câu trên).

109. Có ba loại an cư: tiền an cư, trung an cư, hậu an cư.

110.Đối với pháp luật của Thánh thì ca hát như khóc, múa nhảy như cuồng, cười đùa như con nít.(4)

———

(1)Chỉ ba loại người ngu. Xem mục hai pháp, số 14 trước.

(2) Chỉ ba loại người trí. Xem mục hai pháp, số 14 trước.

(3) Người thọ sám, hoặc Tăng.

(4)Thập tụng 49 (tr.356a8) có ba pháp: trong tỳ-ni mà ca pháp như khóc; trong tỳ-ni mà cười giỡn pháp như cuồng; trong tỳ-ni mà vung tay múa, pháp như trẻ con.

111.Có ba loại bất tịnh nhục không được ăn: thấy, nghe, nghi vì mình mà làm.

112. Có ba loại tịnh nhục có thể ăn: không thấy, không nghe, nghi không vì mình mà làm.

113. Có ba ngày bố-tát: ngày mười bốn, ngày mười lăm, ngày mồng một.(1)

114. Có ba hạng người bố-tát: Tăng, số đông người, hoặc một người.(2)

115. Có ba hạng người tác pháp bố-tát: Tăng, số đông người hoặc một người.(3)

116. Có ba hạng người cần tác pháp bố-tát: Tăng, số đông người, hoặc một người. (4)

117. Hoặc biết mà làm, hoặc không biết mà làm, hoặc thấy mà làm.

118.Hoặc biết mà làm, hoặc không biết mà làm, hoặc si mà làm.

119. Hoặc thân, hoặc miệng, hoặc thân khẩu đầy đủ.

120. Có ba thứ nên bình đoán là phạm tội: một là tựa của giới, (5) hai là chế, ba là trùng chế.

121. Có ba pháp bình đoán là không phạm: tựa của giới, (6 ) chế, trùng chế.

122. Có ba thứ tịnh. Có ba thứ bất tịnh. Có ba thứ cho phép.

———

(1) Tính theo mỗi nửa tháng. Nửa tháng kia tương đương: ngày 29, 10 và 16. Tham chiếu Pāli: có ba loại bố-tát: ngày 14, ngày 15 và Tăng hoà hiệp (ngày bất thường tùy theo Tăng yết-ma).

(2) Pāli, ba loại bố-tát: Tăng-già bố tát (saṅghe uposatho), biệt chúng bố-tát (gaṇeuposatho), cá nhân bố-tát (puggale uposatho). Đây chỉ trú xứ bố-tát.

(3)Đây chỉ pháp thức bố-tát.

(4)Đây chỉ túc số bố-tát.

(5)Tức nhân duyên Phật chế giới. Đây nói về các giai đoạn Phật quy định một học xứ.

(6)Tức nhân duyên Phật chế giới.

Có ba thứ không cho phép cũng như vậy.

123. Có ba không cung kính: Phật, Pháp, Tăng.(1)

124. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Giới.

125. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Định.

126. Lại có ba không cung kính: Phật, Pháp, Cha Mẹ.

127. Có ba không cung kính: Phật , Pháp, thiện pháp.

128. Cung kính có ba. Ba mục (tức ngược lại các mục trên).

129. Lại có ba bị cử: (2) Một là không thấy, hai là không sám hối, ba là ác kiến không bỏ.

130. Có ba pháp Tăng nên tác [998c] phú bát: (3) trước tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng.

131. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

132. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Giới.

133. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Thí.

134. Lại có ba niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Thiên.(4)

135.. Lại có ba thành tựu: trì giới thành tựu, định thành tựu, tuệ thành tựu.

136. Lại có ba: giới thành tựu, định thành tựu, giải thoát thành tựu.

137. Lại có ba: giới thành tựu, định thành tựu, kiến giải thoát huệ thành tựu.

———

(1)Tham chiếu Pāli, Vin.v. 92, sáu không cung kính (cha agāravā: bất kính, đồng nghĩa không xem trọng): không kính Phật, không kính Pháp, không kính Tăng, không kính học xứ (giới), không kính sự không phóng dật, không kính sự hòa thuận. Cf. Saṅgītu, D. iii. 243.

(2) Bị Tăng tác yết-ma xả trí.

(3)Xem Phần IV, Ch.II, mục 27 “úp bát.”

(4)Sáu niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên. Xem Trường A-hàm 2 (tr.12a14).

138.Lại có ba hạ tiện pháp: đao tiện, y tiện, sắc tiện.(1)

139. Lại có ba hoại sắc: xanh, đen, mộc lan.

140. Lại có ba pháp gọi là trì luật: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, tụng hai bộ giới thông suốt không nghi.

141. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, quảng tụng tỳ-ni thông suốt không nghi.

142. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, trụ trong tỳ-ni không động.

143. Lại có ba: trì giới ba-la-đề-mộc-xoa đầy đủ, đa văn, thiện xảo phương tiện có khả năng diệt tránh sự.

144. Lại có ba biện:(2) biện tỳ-kheo, biện không phóng dật, biện thanh tịnh hành.

145. Lại có ba ngày tự tứ: ngày mười bốn, ngày mười lăm, mồng một.(3)

146. Lại có ba hạng người tự tứ: Tăng, số đông người, một người.

147. Lại có ba hạng người tác pháp tự tứ: Tăng, số đông người, một người.

148. Lại có ba hạng người cần tác pháp tự tứ: Tăng, số đông người, một người.(4)

149. Lại có ba hạng: biết, không biết, thấy.

150. Lại có ba hạng: biết, không biết, si.

151. Lại có ba hạng: thân, miệng, cả thân và miệng.

152. Lại có ba hạng: thấy, nghe, nghi.

———

(1) Đao 刀, chỉ đao kiếm; y g, chỉ y phục; sắc 色, màu sắc. Chưa rõ ý nghĩa của những từ này.

(2) Biện 辦; thường hiểu là thành biện, phận sự cần làm. Nhưng không rõ nghĩa chính xác trong hạng mục này.

(3) Như hạn kỳ bố-tát.

(4) Như các pháp bố-tát.

153.Lại có ba lời xả giới: xả Phật, xả Pháp, xả Tăng.(1)

154.Cũng cú pháp như vậy, mỗi cặp ba làm thành một hạng mục,cho đến 155. “chẳng phải sa-môn Thích tử.”

156.Lại có ba thứ nghĩa,(2) nên đức Như Lai ra đời vì các tỳ-kheo chế giới. Từ “nhiếp thủ đối với Tăng,... cho đến khiến chánh pháp tồn tại lâu dài.” Mỗi ba trong 10 cú nghĩa sắp thành một hạng mục.(3)

157.Có ba thứ nghĩa, nên đức Như Lai ra đời, vì các tỳ-kheo chế yết-ma ha trách, từ nhiếp thủ đối với Tăng, ba lần ba làm thành câu, cho đến khiến chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy. Từ ha trách cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy.

IV. BỐN PHÁP

1. Bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại Địa thành, nước Bà-xà, bảo các tỳ- kheo: “Ta nói bốn loại quảng thuyết, (4)các ngươi hãy khéo nghe kỹ. Ta sẽ nói cho các ngươi nghe.”

Các tỳ-kheo [999a1] thưa:“Bạch Đại Đức, chúng con nguyện ưa muốn nghe.”

Bốn thứ ấy là:

a. Nếu có tỳ-kheo nào nói như vầy: “Thưa các Trưởng lão, tôi ở tại thôn đó, tại thành đó, nghe từ đức Phật và ghi nhớ, ‘Đây là pháp. Đây là tỳ-ni. Đây là lời Phật dạy.’”

Khi nghe tỳ-kheo kia nói như vậy không được sanh hiềm nghi liền, cũng không được chê trách, mà nên thẩm định văn cú rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật. Nếu sau khi nghe

———

(1)Xem các hạng mục trên: một lời xả giới, hai lời xả giới.

(2) Nghĩa, đây được hiểu là mục đích.

(3)Xen mục “Hai pháp” hạng mục 127. Xem Phần I. chương I, Ba-la-di 1.

(4)Tứ chủng quảng thuyết tiếng hoa . Xem Trường A-hàm 2 (bản Hán, tr.17c): Bốn đại giáo pháp tiếng hoa. Pl. Mahāparinibbānasutta, D. ii. 123: cattāro mahāpadesā. Bốn nhân do phổ biến trong đó xác định giáo pháp được thiết lập không nghi hoặc

tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật, mà lời nói ấy không cùng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp, thì nên nói với tỳ-kheo kia:“Những gì thầy nói chẳng phải như lời Phật dạy. Hoặc là Trưởng lão không thấu triệt được lời Phật dạy. Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời đó không cùng Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp. Trưởng lão đừng nên tụng tập, cũng chớ nên dạy tỳ-kheo khác, mà nên xả bỏ.”

Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, tỳ-ni, pháp luật, mà lời nói đó tương ưng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì nên nói với tỳ-kheo kia rằng: “Thưa Trưởng lão, những lời ngài nói đúng với lời Phật dạy, Ngài đã thấu triệt được lời Phật dạy. Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời ấy tương ưng, không trái ngược. Trưởng lão nên thiện trì tụng tập và dạy tỳ-kheo khác, đừng khiến cho vong thất.” Đây là quảng thuyết thứ nhất.

b. Nếu có tỳ-kheo nào nói như vầy: “Thưa Trưởng lão, tôi ở tại thôn đó, thành đó, trong Tăng hòa hiệp, trước Thượng tọa, được nghe, ‘Đây là pháp. Đây là tỳ-ni. Đây là lời Phật dạy.’” Khi nghe tỳ-kheo kia nói như vậy không được sanh hiềm nghi liền, cũng không được chê trách, mà nên thẩm định văn cú, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xét pháp luật. Nếu sau khi nghetỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, kiểm xétpháp luật, mà lời nói ấy không cùng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp, thì nên nói với tỳ-kheo kia:“Những gì thầy nói chẳng phải như lời Phật dạy. Chúng Tăng và Thượng tọa kia không thấu triệt được lời Phật, Trưởng lão cũng như vậy. Tại sao? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời đó không cùng Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật tương ưng, trái ngược với pháp. Trưởng lão đừng nên tụng tập, cũng chớ nên dạy tỳ-kheo khác, mà nên xả bỏ.”

Nếu sau khi nghe tỳ-kheo kia nói, rồi tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la,

Tỳ-ni, pháp luật, mà lời nói đó tương ưng với Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp

luật, thì nên nói với tỳ-kheo kia rằng:“Thưa Trưởng lão, những lời ngài nói đúng với lời Phật dạy. Chúng Tăng và Thượng tọa kia cũng như Trưởng lão đã thấu triệt lời đức Phật dạy. [999b]Tại sao vậy? Tôi đã tìm hiểu nghiên cứu Tu-đa-la, Tỳ-ni, pháp luật, thì những lời ấy tương ưng, không trái ngược. Trưởng lão nên thiện trì tụng tập và dạy tỳ-kheo khác, đừng khiến cho vong thất.”

Đây là điều quảng thuyết thứ hai.(Tiếp theo, trường hợp thứ ba, “...nghe từ số đông tỳ-kheo biết Pháp, Tỳ-ni, Ma-di ...” cũng như vậy. Trường hợp thứ tư, “...nghe từ một tỳ-kheo biết Pháp, Tỳ-ni, Ma di,...” cũng như vậy). (1) Đó là bốn quảng thuyết.

Phật thuyết như vậy. Các tỳ-kheo sau khi nghe, tín lạc hoan hỷ thọ trì.

2. Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

Tăng có bốn hạng người đoán sự: (2) Hoặc có người ít nghe, không biết hổ thẹn. Hoặc có người nghe nhiều, không biết hổ thẹn. Hoặc có người ít nghe, biết hổ thẹn. Hoặc có người nghe nhiều, biết hổ thẹn.

a. Trong đây, tỳ-kheo đoán sự ít nghe, không biết hổ thẹn, nếu có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng nên nghiêm khắc quở trách, khiến cho hạng người không biết hổ thẹn đó, sau này không như vậy nữa.

b. Nếu người đoán sự nghe nhiều mà không có hổ thẹn kia có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng nên nghiêm khắc quở trách, khiến cho người không biết hổ thẹn đó sau này không như vậy nữa.

c. Trong đây, tỳ-kheo đoán sự có hổ thẹn mà ít nghe kia, nếu có bàn luận đoán sự ở giữa Tăng, Tăng không nên nghiêm khắc quở trách mà nên yểm trợ khai thị, khiến cho vị biết hổ thẹn đó về sau có dự bàn luận đoán sự ở giữa Tăng.

———

(1) Phụ chú trong nguyên bản.

(2) Thập tụng 49 (tr.357b13). Xem Phần III, Chương XVI, đoạn 3, mục 3.

d. Nếu tỳ-kheo đoán sự nghe nhiều có hổ thẹn, có bàn luận đoán sự của họ ở giữa Tăng, Tăng không nên chê trách, mà sau khi nghe những gì vị đó nói rồi nên khen: “Thiện tai!” Khiến cho vị có hổ thẹn đó sau này dự bàn luận đoán sự ở giữa Tăng.

3. Lại có bốn hạng tỳ-kheo đoán sự: Hoặc không hổ thẹn và không thuộc kinh văn. Hoặc không hổ thẹn mà thuộc kinh văn. Hoặc có hổ thẹn mà không thuộc kinh văn. Hoặc có hổ thẹn lại thuộc kinh văn.

a. Hạng người không hổ thẹn lại không thuộc kinh văn có ba điều mất mát: Vị kia mất mát do không biết hổ thẹn; mất mát do đáng bị chê trách; mất mát do không thuộc kinh văn. Đó là ba điều mất mát của người đoán sự.

b. Người không hổ thẹn mà thuộc kinh văn có hai điều mất mát: mất mát do không biết hổ thẹn; mất mát do đáng bị chê trách. Vị kia không mất mát do không thuộc kinh văn. Đó là hai điều mất mát của người đoán sự.

c. Người có hổ thẹn mà không thuộc kinh văn có một điều mất mát: Vị kia mất mát do không thuộc kinh văn; không mất mát do không biết hổ thẹn; không mất mát do đáng bị chê trách. Đó là một điều mất mát của người đoán sự.

d. Người có hổ thẹn lại thuộc kinh văn, không có điều mất mát. Vị kia không mất mát do biết hổ thẹn; không mất mát do không có điều gì đáng bị chê trách; không mất mát vì thuộc kinh văn. Đây là tỳ-kheo đoán sự tối thắng đệ nhất không mất mát.

4. Phá giới, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá kiến, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá chánh mạng, với bốn trường hợp cũng như vậy. Phá oai nghi [999c] với bốn trường hợp cũng vậy (Trong đây, tại Kì-Liên có bốn tỳ-kheo chia vật bốn phần như trong

“Kiền-độ phòng xá”(1) không khác, nên không chép ra).

———

(1) Xem phần IV, chương I.

5. Đức Phật ở tại thành Vương-xá. Khi ấy, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật:“Bạch Đại Đức, phá Tăng, cho đến mức nào gọi là phá Tăng? Ai phá hòa hợp Tăng?”

Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:“Nếu có tỳ-kheo nào, phạm mà nói không phạm; không phạm mà phạm; nhẹ mà nói nặng; nặng mà nói nhẹ. Nếu tỳ-kheo nào đối với bốn việc này, tìm cầu bạn bè, hoặc khiến người tìm; ở trong giới mà biệt bộ bố-tát, yết-ma thuyết giới. Cho đến mức ấy, Tăng được gọi là phá (vỡ). Đó gọi là Tăng hòa hợp bị vỡ.”

Ưu-ba-ly lại hỏi:“Thế nào là hòa hợp Tăng? Tăng vỡ rồi, ai làm cho hòa hợp?”

Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:“Nếu có tỳ-kheo nào, phạm nói là phạm; không phạm nói là không phạm; nhẹ nói là nhẹ; nặng nói là nặng. Tỳ-kheo kia đối với bốn việc này không tìm cầu bạn bè, không sai người tìm cầu, không biệt bộ yết-ma, bố-tát, thuyết giới. Như vậy gọi là Tăng hòa hợp. Đó gọi là Tăng vỡ rồi trở lại hòa hợp.”

6. Đức Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Khi ấy các tỳ-kheo ở Xá-vệ tranh chấp lẫn nhau. A-ni-lâu-đà (1) có đệ tử tên là Bà-di, (2) một mình nói giữa Tăng, một mình tranh cãi. A-ni-lâu-đà ở trong chúng không nói một lời nào để dạy dỗ, quở trách.

Bấy giờ, A-nan đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi đứng qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi:“Này A-nan, tránh sự đã dứt chưa?”

A-nan thưa:“Tránh sự đâu có thể dứt được! Đệ tử của A-ni-lâu-đà ở trong chúng một mình nói, một mình tranh cãi mà A-ni-lâu-đà ở

———

(1)A-ni-lâu-đà 阿(樓陀. Pāli: Aunuddha. Xem cht. sau.

(2)Bà-di 婆}. Pāli, A. ii. 239: Bāhiya, đệ tử, hoặc người đồng trú xứ (saddhivihārika) với Anuruddha. Truyện xảy ra khi Phật trú tại Kosambī (Kiều- thưởng-di), trong tinh xá Ghositārāma. Xem Phần III, Chương IX “Câu-thiểm- di”. Cf. Vin.i. Kosambaka-kkhandhaka.

trong chúng không nói một lời nào để giáo giới, khiển trách.”

Đức Phật bảo A-nan:“A-ni-lâu-đà có khi nào diệt được tránh sự này. Tránh sự này há

không phải do Xá-lợi-phất, Mục-liên diệt?”

Bấy giờ, đức Phật bảo các tỳ-kheo:“Ác tỳ-kheo có bốn pháp khi thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ. Bốnpháp đó là gì?

a. Ác tỳ-kheo ấy có ác pháp phá giới. Ác tỳ-kheo kia khởi lên ý nghĩ như vầy: ‘Ta có ác pháp phá giới. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.’ Đó là pháp thứ nhất, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

b. Lại nữa, ác tỳ-kheo sống tà mạng, nghĩ rằng: ‘Ta sống tà mạng. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ [1000a1] bạn.’ Đó là pháp thứ hai, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

c. Lại nữa, ác tỳ-kheo luôn luôn cầu lợi dưỡng cung kính, nghĩ

rằng:‘Ta cầu lợi dưỡng cung kính. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp Tăng diệt tẫn, thì ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.’ Đây là pháp thứ ba, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

d. Lại nữa, ác tỳ-kheo tà kiến, biên kiến, nghĩ rằng: ‘Ta tà kiến, biên kiến. Nếu tỳ-kheo khác biết, tập chúng hòa hợp tác pháp diệt tẫn ta, ta có tỳ-kheo khác trợ bạn.’ Đó là pháp thứ tư, ác tỳ-kheo thấy Tăng bị vỡ thì hoan hỷ.

7. Có bốn thứ tác pháp: trước tác phi pháp, sau tác phi pháp; trước tác phi pháp, sau tác như pháp; trước tác như pháp, sau tác phi pháp; trước tác như pháp, sau tác như pháp.

a. Thế nào là trước tác phi pháp sau tác phi pháp? Trước sự việc được khơi dậy một cách phi pháp; vị ấy cần được giáo giới, khiển trách, nhưng không được giáo giới khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn nhưng không bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là trước tác phi pháp, sau tác phi pháp.

b. Thế nào là trước tác phi pháp, sau tác như pháp? Nếu có người tác sự phi pháp, trước sự việc được khơi dậy một cách phi pháp; vị

ấy cần được giáo giới, khiển trách, thì đã được giáo giới khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn thì đã bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là, trước tác phi pháp, sau tác pháp.

c. Thế nào là trước tác pháp, sau tác phi pháp? Nếu tỳ-kheo khơi dậy việc một cách như pháp, cần được giáo giới, khiển trách nhưng đã không được giáo giới, khiển trách, mà an trú; đáng bị diệt tẫn nhưng không bị diệt tẫn, mà an trú. Đó là, trước tác như pháp, sau

tác phi pháp.

d. Thế nào là trước tác như pháp, sau tác như pháp? Nếu tỳ-kheo,trước sự việc được như pháp khơi dậy, cần được giáo giới, khiển trách thì đã được giáo giới khiển trách; đáng bị diệt tẫn thì đã bị diệt tẫn, rồi sau mới an trú. Đó là trước tác như pháp, sau tác như pháp.

8. Có bốn thứ cúng dường: một là ẩm thực, hai là y dược, ba là y phục, bốn là cho các thứ cần dùng.

9. Lại có bốn pháp lợi(1): cầu xin phi pháp và cho phi pháp; cầu xin phi pháp và cho như pháp; cầu xin như pháp và cho phi pháp; cầu xin như pháp và cho như pháp.

a. Thế nào là cầu xin phi pháp và cho phi pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, không hành theo pháp sa-môn, thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Vị kia cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh như vậy, và được cho với sự thiên vị:

‘Lấy cái này. Chớ lấy cái này. Lấy chừng đó. Chớ lấy chừng đó. Mang cái đó đến đây. Chớ mang cái đó đến đây. Mang chừng ấy đến. Chớ mang chừng ấy đến. Cho người này. Đừng cho người kia. Cho chừng ấy. Chớ cho chừng ấy. Người kia nên được cho. Người kia không nên được cho.’

Đó là tìm cầu lợi dưỡng phi pháp và [1000b] cho phi pháp.

b. Thế nào là cầu xin phi pháp và cho như pháp? Hoặc có tỳ-kheo

———

(1) Chỉ lợi dưỡng.

lui tới giao thiệp, không hành theo pháp sa-môn, thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng không được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin phi pháp và cho như pháp.

c. Thế nào là cầu xin như pháp và cho phi pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, hành theo pháp sa-môn, không thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin như pháp và cho phi pháp.

d. Thế nào là cầu xin như pháp và cho như pháp? Hoặc có tỳ-kheo quanh quẩn lai vãng, hành theo pháp sa-môn, không thuyết phi pháp để tìm cầu lợi dưỡng một cách bất tịnh. Nhưng không được cho với sự thiên vị như trên. Đó là cầu xin như pháp và cho như pháp.