Luật Tứ Phần ( Tập 1~4)

Chương II: Tạp Sự

CHƯƠNG II

TẠP SỰ

1. Bát

Thế Tôn ở tại Ba-la-nại, thì bấy giờ có năm tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật chúng con nên thọ trì loại bát nào? Đức Phật dạy:

“Cho phép thọ trì bát ca-la, bát xá-la.”(1)

Bấy giờ, có tỳ-kheo vào trong Tăng thọ thực mà không có bình bát. Đức Phật dạy: “Vị ngồi cạnh nên cho. Nếu trong Tăng có hai loại bát này thì nên cho mượn.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị rắn phun nọc độc trong bát, không rửa mà dùng để ăn. Ăn xong bị bệnh. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên không rửa bát mà đựng thức ăn để ăn. Cho phép rửa bát rồi mới đựng đồ ăn.”

2. Dao

Các tỳ-kheo tóc dài. Phật cho phép cạo. Hoặc tự cạo, hoặc nhờ người cạo. Cần dao cạo, cho phép sắm. Có vị dùng vật báu làm cán dao. Đức Phật dạy, không được dùng vật báu. [945b] Cho phép

dùng đồng, thiếc để làm.

Có vị để dao trần, khó cất giữ. Đức Phật cho phép làm bao dao. Có vị dùng vật báu để làm. Đức Phật dạy không được dùng vật báu để

———

(1) Danh nghĩa tiêu thích 34 (Vạn 44tr. 660c23): Hai loại bát: hắc bát, bát đen ca-la 迦羅 (skt. Kālapatra); và xá-la 舍羅: xích bát, bát đỏ. Tì-ni mẫu 8 (T24 tr.847b25): bát đen nước Tì-xá-li, bát đỏ nước Xá-vệ. Có sáu loại bát, thực chất chi có hai: bát sắt và bát sành. Ngũ phần 26 (tr.170a2): Cho phép ba loại bát: bát sắt 鐵缽, bát sành 瓦缽, bát tô-ma 蘇摩缽. Pāli, Vin. iii. 243, hai loại bát: bát sắt và bát sành (dve pattā ayopatto mattikāpatto). Các loại bát, xem Phần I, ch. IV. ni-tát-kỳ 21.

làm. Cho phép dùng xương, ngà voi, đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc, cỏ xá-la, trúc, tre, cây để làm.

Có vị sợ khua động bao dao làm hư lưỡi dao, Phật cho dùng vật mịn để ngăn, như lông, như kíp bối, như da chó. (1) Nếu sợ rơi, nên dùng sợi dây buộc dính lại. Nếu cầm nơi tay, khó giữ; nên dùng cái đãy để đựng. Đựng trong đãy bị rơi ra, nên dùng cái dây buộc miệng đãy lại. Nếu cầm đi, sợ rơi mất, nên dùng sợi dây buộc nơi vai.

Bấy giờ, các tỳ-kheo dùng dao. Dao bị cuốn lại. Cho phép mài (2) trên tay. Nếu vẫn cuốn, thì nên mài trên đá. Tay cầm đá, sợ mất; nên đựng trong túi dao. Nếu dao lụt, nên gọt. (3) Hoặc mình tự gọt hay nhờ người gọt. Có vị cần dao để gọt. (4) Đức Phật cho phép.

3. Râu-tóc-móng

1. Tỳ-kheo cạo tóc sợ tóc rơi trên y. Đức Phật cho phép sắm đồ để hứng tóc. Các tỳ-kheo không biết làm như thế nào? Đức Phật cho phép bện bằng tre; hoặc uốn gỗ làm cái vành rồi cáng lá cây lên.

Hoặc dùng một trong mười loại y để làm đồ hứng tóc.

Có vị để đồ hứng tóc dưới đất nên khi để lên đầu gối để hứng, bùn, đất lan bẩn y. Phật dạy, không được làm như vậy. Cho phép dùng sợi dây buộc trên đầu cây trụ.

2. Tỳ-kheo lông mũi dài. Phật cho phép nhổ. Hoặc tự mình nhổ hay nhờ người nhổ. Có vị cần nhíp, đức Phật cho phép sắm. Có vị dùng vật báu làm. Phật dạy, không được dùng vật báu làm mà nên dùng xương, ngà voi, đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc để làm. Đầu nhíp bị sứt, nên bao bằng sắt. Cầm tay, khó giữ gìn, cho phép để trong bao của dao cạo tóc.

———

(1) Khuyển bì (tiếng hoa); các bản Cung, Thánh chép đại bì (tiếng hoa), chỉ da các loại thú lớn như sư tử, cọp, beo, chồn v.v. Nhưng, Phần III, Chương V. “ Da thuộc”: không được chưa tất cả các loại sa lớn.

(2) Ma 磨; mài, ở đây hiểu là vuốt cho thẳng.

(3) Quát 刮, gọt; ở đây hiểu là mài.

(4) Dùng hai dao “gọt” nhau, liếc hay mài vào nhau.

3. Móng tay của các tỳ-kheo dài. Phật cho phép cắt. Hoặc tự mình cắt hay nhờ người cắt. Có vị cần dao để cắt móng tay, Phật cho phép sắm. Có vị dùng vật quý báu để làm. Phật dạy, không được dùng vật quý báu để làm. Cho phép dùng đồng hay sắt để làm. Cầm nơi tay, khó giữ. Phật cho phép dùng ống nhựa để đựng. Có vị dùng vật quý báu để làm ống. Phật dạy, không được dùng vật quý báu để làm mà nên dùng đồng, sắt, bạch lạp, chì, thiếc, tre hay cây để làm. Sợ trong ống rơi ra nên nhét miệng ống lại. Có vị dùng đồ quý báu để nhét. Phật dạy, không được dùng đồ quý mà nên dùng đồng, thiếc, bạch lạp, chì, kẽm, tre, cây để làm. Nếu sợ để riêng một chỗ bị rơi mất thì nên để chung trong đãy của dao.

Bấy giờ, có tỳ-kheo móng tay dài, đến nhà bạch y. (1)Tỳ-kheo này tướng mạo xinh đẹp, phụ nữ bạch y thấy liền để ý và nói với tỳ-kheo rằng: [945c] tôi cùng thầy làm việc như vậy, như vậy. Tỳ-kheo nói: “Chị chớ nói như vậy. Pháp của chúng tôi không có việc ấy.”

Người phụ nữ nói: “Nếu thầy không làm theo lời của tôi, tôi sẽ tự lấy móng tay cào nơi mắt, nơi thân có thương tích, rồi khi chồng tôi về tôi nói là thầy bảo tôi làm việc như vậy, như vậy, tôi không chịu làm, thầy liền lấy móng tay cào nơi mặt, nơi thân tôi, thương tích đến như vậy.”

Tỳ-kheo nghe nói như vậy liền hoảng sợ, chạy vội vàng ra khỏi nhà. Trong khi tỳ-kheo vừa chạy ra khỏi nhà thì người chồng cũng vừa từ ngoài về lại nhà. Người phụ nữ kia liền tự lấy móng tay cào vào thân vào mặt nói với người chồng rằng: “Tỳ-kheo bảo em làm việc như vậy, như vậy, em không đồng ý. Tỳ-kheo liền cào vào mặt vào thân em nên có thương tích như vậy.”

Người chồng liền đuổi theo bắt tỳ-kheo và nói: “Ông muốn phạm

———

(1) Vin. Ii. 133.

vợ tôi. Vợ tôi không đồng ý, ông cào vào mặt vào mình vợ tôi có thương tích, là sao?”

Tỳ-kheo trả lời: “Này cư sĩ, ông đừng nói như vậy. Pháp của chúng tôi không có làm việc ấy.”

Người chồng liền nói: “Tại sao ông bảo tôi đừng nói như vậy? Móng tay của ông dài như vậy kia mà!”

Nói xong, người chồng liền đánh tỳ-kheo gần chết. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên để móng tay dài.” (1)

Nhóm sáu tỳ-kheo cắt móng tay quá sát, khiến cho chảy máu. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị cắt móng tay như hình bán nguyệt. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị cắt móng tay

nhọn trên đầu. Phật dạy, không được cắt như vậy. Có vị mài móng tay cho sáng. Phật dạy, không được mài như vậy. Có vị nhuộm móng tay thành màu sắc. Phật dạy, không được nhuộm như vậy.

Đức Phật lại nói với các tỳ-kheo: “Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta chế cấm này, để rồi làm bao nhiêu điều khác. Cho phép các tỳ-kheo cắt móng tay vừa gần ngoài da.” Phật nói, dài nhất bằng hạt lúa là nên cắt.

4. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng kéo xén râu tóc. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị cạo tóc mà không cạo râu. Đức Phật dạy nên cạo cả râu tóc. Có vị cạo râu mà không cạo tóc. Đức Phật dạy nên cạo cả râu tóc. Có vị nhổ tóc, Phật dạy, không được nhổ. Có vị chừa tóc. Phật dạy, không được để [946a1] như vậy. Có vị vuốt râu mép cho cong lên. Phật dạy, không được vuốt như vậy.

“Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta đã chế cấm này, để rồi làm bao nhiêu việc khác. Từ nay về sau, râu tóc nên cạo hết.” Các tỳ-kheo không biết tóc dài bao nhiêu thì nên cạo. Đức Phật dạy dài nhất là hai ngón tay, hoặc hai tháng cạo một lần, đó gọi là dài nhất.

———

(1) Vin. ii. 133.

Nhóm sáu tỳ-kheo chải râu tóc. Đức Phật dạy không nên chải như vậy. Có vị dùng dầu thoa vào tóc. Phật dạy, không được thoa như vậy.

5. Nhóm sáu tỳ-kheo kẻ mí con mắt. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói, “Sa-môn Thích tử muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp? Giống như người bạch y!” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

“Không được kẻ mí mắt như vậy.”

Các tỳ-kheo bị bệnh mắt, đức Phật cho phép nhỏ các loại thuốc.

4. Trang sức

1. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng gương soi mặt hoặc soi mặt dưới nước, hay dùng vật mài cho có ánh sáng để soi mặt. Các cư sĩ thấy cơ hiềm, nói: “Sa-môn Thích tử nhiều lòng ham muốn không biết

nhàm chán, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi soi gương giống như người bạch y?”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.”

2. Có tỳ-kheo bị mọc mụt nơi mặt, đức Phật cho phép các tỳ-kheo khác xức thuốc giùm. Nếu một mình ở trong phòng, đức Phật cho phép dùng kiếng soi mặt để xức thuốc.

3. Có tỳ-kheo trau chuốt thân, trau chuốt tóc. Phật dạy, không được làm như vậy. Có tỳ-kheo nhổ nước bọt vào mình rồi chà xát. Đức Phật dạy, không được làm như vậy.

4. Có vị tắm rửa nơi chỗ đất trống, các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử ham muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi tắm rửa nơi chỗ đất trống như bạch y!” Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy, Không được tắm như vậy.

5. Có tỳ-kheo nghĩ, tự đấm vào vai, vào cánh tay, cho nó nở to đẹp. Phật dạy, không được làm như vậy. Có tỳ-kheo bôi hương vào mình cho thơm. Phật bảo, không được như vậy. Tỳ-kheo lo ngại thân mình hôi hám vì mồ hôi, đức Phật cho phép dùng dao để nạo

mồ hôi. Có vị dùng vật báu làm. Phật dạy, không được dùng vật báu để làm mà nên dùng xương, ngà voi, đồng, thiếc, sắt, kẽm, cỏ xá-la, tre, cây để làm. Nhóm sáu tỳ-kheo làm dao nạo mồ hôi, cái đầu giống như dao cạo tóc, khi nạo mồ hôi, lông trong người cũng đứt luôn. Phật dạy, không được làm như vậy, cũng không nên cất chứa dao như vậy.

6. Có tỳ-kheo bị bệnh ghẻ lở, dùng thuốc bột thô [946b] để rửa nên bị đau. Đức Phật dạy, cho phép dùng thuốc bột thứ mịn, hoặc là bùn mịn, hoặc lụa là, hoặc bông hay trái, tùy theo sự thích hợp với thân người bệnh, cho phép người rửa ghẻ dùng để trị các loại ghẻ, cho đến bệnh hôi mồ hôi.

7. Nhóm sáu tỳ-kheo đeo hoa tai. Phật dạy, không được làm như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo gắn hạt châu trên vành tai. Phật bảo, không được như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo đeo khoen tai. Phật bảo, không được như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng lá đa-la, hoặc chì hoặc thiếc làm cái vòng căng lớn lỗ tai. Phật dạy, không được làm như vậy. Nhóm sáu tỳ-kheo quấn thùy tai lại. Phật dạy, không được làm như vậy. (1)

Có vị làm dây lưng bằng chì. Phật dạy, không được làm như vậy. Có vị đeo anh lạc quanh cổ. Phật dạy, không được đeo như vậy. Có vị đeo xuyến nơi tay chân. Phật dạy, không được đeo như vậy. Các vị kia đeo khoen (2) nơi ngón tay. Phật dạy, không được đeo như vậy. Có vị dùng chỉ năm màu buộc nơi nách, nơi lưng, nơi cánh tay. Phật dạy, không được buộc như vậy. Có vị đeo nhẫn. (3) Phật dạy, không được đeo như vậy.

5. Thần biến thị đạo

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ, Lục sư ngoại đạo cùng đệ

———

(1) Vin. ii. 106.

(2) Hoàn 環, khoen hay khâu, khác với nhẫn. Xem dưới.

(3) Chỉ ấn; Pāli: aṅgulimuddikā, như khâu hay khoen đeo nơi ngón tay, nhưng có hình tượng trưng làm tín vật.

tử ở chung với nhau. Bất-lan Ca-diếp (1) cùng chín vạn đệ tử. Mạt-khư-la Cù-xa-la (2) cùng tám vạn đệ tử. Cứ như vậy giảm dần cho đến Ni-kiền Tử (3) cùng bốn vạn người. Khi ấy tại thành Vương-xá, có trưởng giả là đệ tử của Lục sư nhận được một khúc gỗ chiên-đàn, dùng làm cái bình bát đựng trong cái đãy bằng vật báu, treo lên cây trụ biểu cao trước sân, cùng với lời công bố: “Nếu trong thành Vương-xá này có Sa-môn, Bà-la-môn là A-la-hán có đại thần lực, thì cứ lấy chiếc bát này đi.” (4)

Khi ấy Phú-lan(5) Ca-diếp đến chỗ ông trưởng giả nói: “Tôi là A-la-hán có đại thần lực. Xứng đáng thọ trì chiếc bát cùng với đãy. Hãy lấy cho tôi.”

Ông trưởng giả nói: “Nếu ông là A-la-hán có đại thần lực thì tôi cho ông. Ông hãy lên mà lấy.”

Vị kia muốn lấy nhưng không cách nào lấy được. Bấy giờ, Mạt-khư-la Cù-xa-la, A-di-đầu Xí-xá-khâm-bà-la, Ba-cù Ca-chiên-diên, San-đâu Tỳ-la-tra Tử, Ni-kiền-đà Nhã-đề Tử, đều đến chỗ trưởng giả nói: “Tôi là A-la-hán có đại thần lực. Xứng đáng thọ trì chiếc bát cùng với đãy. Hãy lấy cho tôi.”

Ông trưởng giả nói: “Nếu ông là A-la-hán có đại thần lực thì tôi cho ông. Ông hãy lên mà lấy.”

Các vị kia muốn lấy mà không cách nào lấy được.

Bấy giờ, Tân-đầu-lô, (6) Đại Mục-liên, [946c] cùng ngồi trên một hòn đá lớn. Tân-đầu-lô nói với Mục-liên:

———

(1) Bất-lan Ca-diếp. Xem Phần III Ch. I.

(2) Mạt-khư-la Cù-xa-la 末佉羅瞿奢羅. Các đoạn trước phiên âm là Mạt-khư-lê Cù-xa-li. Xem Phần III Ch. I

(3) Danh sách sáu tông sư ngoại đạo. Xem Phần III Ch. I.

(4) Cf. Vin. ii. 110. Ngũ phần 26 (tr.170a12): bát bằng gỗ ngưu đầu chiên đàn.

(5) Phú-lan 富蘭, trên kia âm là Bất-lan.

(6) Tân-đầu-lô 賓頭盧; Pāli, Vin. ii. 111, Piṇḍola-Bhāradvāja.

“Thầy là A-la-hán có thần túc, đã được đức Thế Tôn thọ ký vào hạng nhất. Thầy có thể đến đó để lấy.”

Mục-liên nói: “Tôi chưa từng hiện thần túc trước người bạch y. Thầy cũng là A-la-hán có đại thần lực, đã được đức Thế Tôn thọ ký cho là sư tử hống vào hàng tối thượng bậc nhất. (1) Thầy có thể đến đó lấy.”

Khi Tân-đầu-lô nghe Mục-liên nói vậy, liền cùng với hòn đá vụt mình lên hư không, bay quanh thành Vương-xá bảy vòng. Người trong nước thấy, sợ đá rơi nên chen lấn nhau chạy trốn. Bấy giờ, ông trưởng giả kia từ trên lầu gác, nhìn thấy Tân-đầu-lô ở trên hư không, liền chắp tay kính lễ, thưa rằng:

“Lấy chiếc bát đi, Tân-đầu-lô!”

Tân-đầu-lô liền lấy chiếc bát. Ông trưởng giả lại nói:

“Xin dừng lại một chút, Tân-đầu-lô!”

Tân-đầu-lô liền dừng lại một chút. Ông trưởng giả tự tay lấy bát và đựng đầy thức ăn ngon bổ dâng cho Tân-đầu-lô. Tân-đầu-lô nhận lại chiếc bát, trở lại dùng thần túc lực nương nơi hư không mà đi.

Các tỳ-kheo nghe chuyện, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đâu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Tân-đầu-lô rằng: “Sao lại hiện thần thông trước người bạch y?” Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, biết mà vẫn hỏi Tân-đầu-lô: “Ông có hiện thần túc trước người bạch y không?”

“Bạch Thế Tôn, thật có.”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Tân-đầu-lô: “Ông làm việc sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều

không nên làm. Tại sao ông lại hiện thần túc trước người bạch y? Giống

———

(1) Cf. A. ii. 23. Cf. A-la-hán cụ đức kinh, T02, tr. 831.

như dâm nữ vì nửa đồng tiền mà trình diện trước mọi người. Ông cũng như vậy, vì chiếc bát bằng gỗ không đáng gì mà hiện thần túc trước bạch y.”

Phật dạy: “Không nên đối trước bạch y hiện thần túc. Nếu hiện, phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo không nên chứa cất bát bằng chiên-đàn. Nếu chứa thì sẽ trị như pháp. (1) Nếu nhận được bát đã làm thành thì nên phá ra chia cho các tỳ-kheo làm thuốc trị mắt.”

Các ngoại đạo nghe Sa-môn Cù-đàm cấm các tỳ-kheo không được hiện thần túc trước người bạch y, họ bèn nghĩ, “Điều mà Sa-môn ấy cấm chế thì trọn đời không ai phạm. Nay chúng ta có thể đến chỗ họ nói rằng: ‘Này Sa-môn Cù-đàm, các ông tự xưng là đắc A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán. Các ông tự xưng là có thần túc, chúng tôi cũng có thần túc. Các ông tự xưng là đại trí [947a1] tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng ta có thể cùng hiện thần lực, pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một pháp thượng nhân, thì chúng tôi sẽ hiện hai. Nếu hiện hai chúng tôi sẽ hiện bốn. Sa-môn Cù-đàm hiện bốn pháp thượng nhân, thì chúng tôi sẽ hiện

tám. Nếu hiện tám thì chúng tôi sẽ hiện mười sáu. Nếu hiện mười sáu chúng tôi sẽ hiện ba mươi hai. Nếu hiện ba mươi hai chúng tôi sẽ hiện sáu mươi bốn. Nếu Sa-môn hiện tăng lên, chúng tôi cũng sẽ hiện tăng gấp đôi.’”

Các ngoại đạo đi khắp mọi nơi ở trong thành, tuyên truyền nói rằng: “Sa-môn Cù-đàm tự xưng là có thần lực, thì chúng tôi cũng có thần lực. Tự xưng có đại trí tuệ, thì chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đấu hiện thần lực, pháp thượng nhân. Nếu Sa- môn Cù-đàm hiện một, chúng tôi sẽ hiện hai, tùy theo Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều hay ít, chúng tôi cũng sẽ hiện gấp bội.” (2)

———

(1) Pāli, Vin.ii. 112: na...dārupatto dhāretabbo. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassa, “không được thọ trì bát gỗ. Ai thọ trì, phạm đột-kiết-la.”

(2) Xem Trường A-hàm 11, kinh 15 “A-nậu-di” (T01, tr.67c). Cf. D. 24. Pāṭikasutta.

Trong thành Vương-xá có một chỗ đất bằng phẳng và rất rộng. Các trưởng giả đem nhiều hoa hương, anh lạc, kỹ nhạc, tràng phan, thức ăn, y phục, thuốc men, ngọa cụ đến cúng dường cho Bà-già-bà (1) của ngoại đạo tại đây.

Bấy giờ, có trưởng giả nọ muốn lấy hoa để cúng dường ngoại đạo, đưa tay vào để lấy thì lại không lấy được. Muốn lấy hương anh lạc, tràng phan, kỹ nhạc, ẩm thực, y phục, thuốc men, ngọa cụ để cúng, bàn tay vừa đưa vào để lấy thì cũng không lấy được. Trong khi ấy, có vị trưởng giả kia muốn lấy hoa để cúng dường Phật thì đưa tay vào lấy không có gì trở ngại. Như vậy, tùy ý ông trưởng giả muốn lấy bất cứ thứ gì, cho đến thuốc men, ngọa cụ để cúng cũng đều không trở ngại. Ông trưởng giả liền khởi lên ý nghĩ: “Hy hữu thay! Thế Tôn có đại thần lực như vậy.” Ông liền bạch Phật: “Cúi xin đức Thế Tôn cùng đại tỳ-kheo Tăng nhận lời mời thọ thực của con vào ngày mai.”

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Ông trưởng giả biết đức Thế Tôn im lặng nhận lời rồi, liền đến trước kính lễ sát chân Phật rồi cáo lui. Về đến nhà, trong đêm, chuẩn bị mọi thức ăn ngon bổ rồi, sáng ngày ông trưởng giả đến báo giờ. Đức Thế Tôn đắp y bưng bát cùng đại tỳ-kheo Tăng một ngàn hai trăm năm mươi vị đến nhà ông trưởng giả.

Khi đức Thế Tôn bước đi, nơi dấu chân có đại thần lực khiến chư thiên trên hư không dùng hoa trời mạn-đà-la, hương chiên-đàn, mạt hương, hoa ưu-bát-la, hoa bát-đầu-ma, hoa câu-mâu-đầu, hoa phân-đà-lợi rãi nơi dấu chân đức Phật và trổi kỹ nhạc cõi trời ca tụng tán thán Phật. Vị trưởng giả [947b] đi theo sau đức Thế Tôn, suy nghĩ như vầy: “Âm thanh này là từ dưới đất phát ra hay từ trên trời đưa lại?” Trưởng giả ngửa nhìn lên hư không, từ xa thấy hoa trời mạn-đà-la cho đến hoa phân-đà-lợi, và kỹ nhạc cõi trời cũng từ trong hư không, bèn nghĩ: “Âm thanh này không phải từ dưới đất mà là từ

———

(1) Bà-già-bà 婆伽婆, phiên âm (Pāli: Bhagavā), Thế Tôn.

trên không đưa lại.” Đức Thế Tôn đến nhà ông trưởng giả, an tọa nơi chỗ ngồi.

Bấy giờ, các ngoại đạo nghe việc này, liền nghĩ: “Ông trưởng giả này xưa nay thường cúng dường cho chúng ta, nay tại sao lại thỉnh Phật và Tăng đến cúng dường? Chúng ta hãy đến đó để khiến cho ông ta không đủ chỗ và thức ăn để thết đãi!” Nghĩ xong các ngoại đạo liền cùng quyến thuộc đến nhà ông trưởng giả. Người giữ cửa thấy các ngoại đạo cùng quyến thuộc đến, liền vào thưa với ông trưởng giả rằng: “Thưa ông chủ, các ngoại đạo cùng quyến thuộc đến, cho vào hay không?”

Ông trưởng giả nói: “Đừng cho vào.”

Đức Phật bảo ông trưởng giả: “Nên cho họ vào.”

Ông trưởng giả bạch Phật: “Ngoại đạo đông người. Chỗ nơi chật hẹp, sợ không dung hết.”

Đức Phật dạy: “Cứ mời vào, nhường nhau thì đủ.”

Ông trưởng giả lại nói: “Ngoại đạo đông người, chỗ ngồi có hạn, thức ăn có hạn, chỉ đủ cúng Phật và một ngàn hai trăm năm mươi vị Tăng, sợ không đủ.”

Đức Phật nói với ông trưởng giả: “Cứ mời vào. Đủ để chứa hết.”

Đức Thế Tôn dùng thần túc lực khiến cho mặt đất trở thành bằng phẳng, rộng lớn. Nhìn về phương đông, vô số trăm ngàn toà cao tự nhiên xuất hiện. Phương nam, tây, bắc cũng lại như vậy. Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo Tăng, cùng các ngoại đạo đều đủ chỗ ngồi. Ông trưởng giả trưng bày các thức ăn ngon bổ cúng dường đức Phật, tỳ-kheo Tăng và các ngoại đạo, tất cả đều đầy đủ. Phật ăn xong, cất bát. Ông trưởng giả lấy chiếc ghế thấp, ngồi trước đức Phật. Đức Thế Tôn vì ông trưởng giả dùng vô số phương tiện nói pháp, giáo hóa, khiến được hoan hỷ. Nói pháp xong, đức Phật từ chỗ ngồi cáo lui.

Bấy giờ, các ngoại đạo cùng quyến thuộc đều đến chỗ vua Bình-sa, chắp tay trên đầu, nói: “Cầu nguyện cho vua thường thắng.”

Rồi tâu: “Sa-môn Cù-đàm tự nói là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán. Sa-môn Cù-đàm tự nói có thần thông, chúng tôi cũng có thần thông. Sa-môn Cù-đàm tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đua thần lực và pháp thượng nhân xem thử ai hơn. Nếu Sa-môn Cù Đam hiện một, chúng tôi sẽ hiện hai, cứ như vậy tùy Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều hay ít, thì chúng tôi [947c] sẽ hiện gấp bội. Thưa Đại vương, nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm thi đua hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Bấy giờ, vua Bình-sa đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, đem sự việc vừa rồi bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn và thưa: “Cúi xin đức Thế Tôn cùng ngoại đạo thi đua hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Đức Thế Tôn nói với vua rằng: “Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi.”

Sáng ngày, đức Thế Tôn cùng đại chúng tỳ-kheo rời thành Vương-xá ra đi. Vua Bình-sa dùng năm trăm cỗ xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn.

Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn sáng sớm rời thành Vương-xá ra đi, liền nói: “Sa-môn Cù-đàm không có thể cùng chúng ta thi đua thần thông nên đã rời đi. Vua Bình-sa dùng năm trăm chiếc xe chở thức ăn ngon bổ là cho chúng ta chứ không phải là cho Sa-môn Cù-đàm. Nay chúng ta có thể đến chỗ mà Cù-đàm đi đến để nói với Cù-đàm hãy cùng chúng ta thi thố thần lực và pháp thượng nhân.”

Các ngoại đạo liền đi theo sau đức Thế Tôn. Vua Bình-sa nghe đức Phật cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo sớm đã rời thành Vương-xá ra đi, vua cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng cũng đi theo sau đức Thế Tôn. Phạm thiên vương, Thích Đề-hoàn Nhân, Tứ thiên vương, vô số chư thiên, trăm ngàn đại chúng cũng tùy tùng đức Thế Tôn.

Bấy giờ, đức Thế Tôn đến thành Ưu-thiền. Vua thành Ưu-thiền tên

là Ba-la-thù-đề. (1) Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, và các ngoại đạo thành Ưu-thiền, đều cùng đến chỗ vua Ba-la-thù-đề, chắp tay lên đầu, nói lời khen ngợi:

“Nguyện vua thường thắng.” Nguyện xong nói: “Sa-môn Cù-đàm tự xưng mình là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán. Ông ấy tự xưng có thần lực, chúng tôi cũng có thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Chúng tôi ở trong thành Vương-xá yêu cầu Cù-đàm cùng chúng tôi biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân, mà Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Nay chúng tôi muốn cùng Cù-đàm thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một, thì chúng tôi sẽ hiện hai. Cứ như vậy tùy Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều hay ít, thì chúng tôi đều hiện gấp bội.”

Vua Ba-la-thù-đề liền đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn: “Lành thay! Mong đức Thế Tôn cùng các ngoại đạo hiện thần lực và pháp thượng nhân?”

Đức Thế Tôn nói với vua Ba-la-thù-đề: “Thôi, đủ rồi! Như Lai [948a1] tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi.”

Sáng ngày, đức Thế Tôn rời khỏi thành Ưu-thiền. Vua Ba-la-thù-đề dùng năm trăm cỗ xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn ra đi, tuyên bố rằng: “Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng ta biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ đi. Vua dùng năm trăm chiếc xe để chở thức ăn cho chúng ta chứ không phải cho Cù-đàm. Chúng ta sẽ đến chỗ Cù-đàm định đến để cùng Cù-đàm biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân.”

Họ liền đi theo sau đức Thế Tôn.

———

(1) Xem Phần III Ch. VI: Y, truyện Kỳ-bà.

Bấy giờ, vua Bình-sa nghe đức Thế Tôn đã đi, liền cùng tám mươi bốn ngàn người; vua Ba-la-thù-đề cùng bảy mươi ngàn người; Thích, Phạm, Tứ thiên vương, chư thiên, đại chúng vô số trăm ngàn quyến thuộc vây quanh, tùy tùng đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đến an trú trong vườn Cù-sư-la, nước Câu-thiểm-di.

Bấy giờ, Ưu-đà-diên là vua. Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, và các ngoại đạo Câu-thiểm-di cùng đến chỗ vua Ưu-đà-diên chắp tay tới đầu khen rằng: “Nguyện vua thường thắng.” Nguyện như vậy rồi nói: “Sa-môn Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng là có đại thần lực, chúng tôi cũng có thần lực; tự xưng là có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi Cù-đàm ở nước Ma-kiệt, nước Ưu-thiền, chúng tôi có yêu cầu cùng biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân, mà Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm hiện một, thì chúng tôi sẽ hiện hai, cứ như vậy tùy theo Sa-môn Cù-đàm hiện nhiều ít thì chúng tôi cũng hiện gấp bội.”

Vua Ưu-đà-diên đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn: “Lành thay! Đức Thế Tôn hãy cùng các ngoại đạo hiển hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Đức Thế Tôn nói với vua: “Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời. Khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi.”

Sáng sớm hôm sau đức Như Lai ra đi. Bấy giờ, vua Ưu-đà-diên cùng năm trăm chiếc xe chở các thức ăn ngon bổ theo sau đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn đi liền nói: “Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng ta biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ đi. Vua Ưu-đà-diên chở thức ăn trên năm mươi cỗ xe là vì chúng ta chứ không phải vì Cù-đàm. Nay chúng ta [948b] hãy đến chỗ mà Cù-đàm sẽ đến để biểu diễn thần lực và pháp thượng nhân.”

Họ liền đi theo sau đức Như Lai.

Bấy giờ, vua Bình-sa cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng; vua Ưu-thiền cùng bảy mươi ngàn tùy tùng; vua Ưu-đà-diên cùng sáu mươi ngàn tùy tùng tiến bước sau đức Thế Tôn; Thích, Phạm, Tứ thiên vương, vô số trăm ngàn chư thiên đại chúng tùy tùng sau đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đến an trụ trong vườn Ni-câu-luật, nước Ca-duy-la-vệ.

Vua Phạm Thí nước Ca-duy-la-vệ là em khác mẹ với đức Phật. (1) Các ngoại đạo nước Ma-kiệt, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, các ngoại đạo nước Câu-thiểm-di, và các ngoại đạo nước Ca-duy-la-vệ cùng đến chỗ vua Phạm Thí, chắp tay lên đầu, nguyện vua thường thắng, rồi bạch với vua Phạm Thí rằng: “Sa-môn Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng có đại thần lực, chúng tôi cũng có đại thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi ở nước Ma-kiệt, nước Ưu-thiền, nước Câu-thiểm-di, chúng tôi cùng Sa-môn Cù-đàm thi thố thần lực và pháp thượng nhân. Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng tôi thi thố thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm biểu hiện một thì chúng tôi sẽ biểu hiện hai. Cứ như thế tùy theo Sa-môn Cù-đàm biểu hiện nhiều hay ít thì chúng tôi cũng sẽ biểu hiện gấp bội.”

Vua Phạm Thí đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Phật rằng: “Cúi xin đức Thế Tôn biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Đức Phật nói với vua: “Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Hãy làm theo điều vua muốn. Sáng mai Như Lai sẽ ra đi khỏi Ca-duy-la-vệ.”

Sáng sớm hôm sau, đức Thế Tôn ra đi. Vua Phạm Thí liền dùng

———

(1) Phạm Thí 梵施. Không thấy chỗ nào nói ông này là em khác mẹ của Phật 佛異 母弟.

năm trăm cỗ xe chở các thức ăn đi theo đức Thế Tôn. Các ngoại đạo nghe đức Thế Tôn ra đi, bèn nói: “Sa-môn Cù-đàm không thể cùng chúng ta biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân nên mới bỏ chúng ta ra đi. Vua Phạm Thí chở năm trăm chiếc xe thức ăn là vì chúng ta chứ không phải vì Sa-môn Cù-đàm. Nay chúng ta nên đến chỗ Cù-đàm sẽ đến nói với Cù-đàm cùng chúng ta biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Các ngoại đạo liền cùng quyến thuộc đi theo sau đức Thế Tôn.

Vua Bình-sa nghe đức Phật đã đi liền cùng tám mươi bốn ngàn tùy tùng; vua Ba-la-thù-đề cùng bảy mươi ngàn tùy tùng; vua Ưu-đà-diên cùng sáu mươi ngàn tùy tùng; vua Phạm Thí cùng năm vạn tùy tùng theo [948c] sau đức Thế Tôn. Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng các quyến thuộc vô số trăm ngàn người theo sau đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn từ nước Ca-duy-la-vệ du hành nhân gian đến an trụ trong vườn Kỳ-hoàn nước Xá-vệ.

Bấy giờ, vua nước Xá-vệ là Ba-tư-nặc. Các ngoại đạo nước Ma-kiệt-đà, các ngoại đạo nước Ưu-thiền, các ngoại đạo Câu-thiểm-di, các ngoại đạo Ca-duy-la-vệ, và các ngoại đạo nước Xá-vệ cùng đến chỗ vua Ba-tư-nặc chắp tay lên đầu, bạch rằng: “Cầu nguyện vua thường thắng.” Cầu nguyện xong, nói: “Sa-môn Cù-đàm tự xưng là A-la-hán, chúng tôi cũng là A-la-hán; tự xưng là có đại thần lực, chúng tôi cũng có đại thần lực; tự xưng có đại trí tuệ, chúng tôi cũng có đại trí tuệ. Khi Cù-đàm ở nước Ma-kiệt, thành Ưu-thiền, Câu-thiểm-di, nước Ca-duy-la-vệ chúng tôi muốn cùng Cù-đàm biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân, mà Cù-đàm không thể cùng chúng tôi biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân nên bỏ đi. Nay chúng tôi muốn cùng Sa-môn Cù-đàm

biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân. Nếu Sa-môn Cù-đàm biểu hiện một thì chúng tôi biểu hiện hai. Cứ như vậy tùy theo sự biểu hiện nhiều hay ít của Sa-môn Cù-đàm mà chúng tôi biểu hiện gấp bội.”

Vua Ba-tư-nặc đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên trên bạch đầy đủ với đức Thế

Tôn: “Lành thay, đức Thế Tôn! Cúi xin Thế Tôn biểu hiện thần lực và pháp thượng nhân.”

Đức Phật bảo vua: “Thôi, đủ rồi! Như Lai tự biết thời, khi nào cần hiện thì Như Lai sẽ hiện. Vào tháng chạp, trong mười lăm ngày, từ mồng một cho đến rằm, Như Lai sẽ hiện thần lực và pháp thượng nhân. Đại vương nếu muốn xem Như Lai hiện thần lực và pháp thượng nhân thì đến xem.”(1)

Bấy giờ, tại nước Xá-vệ có một khu đất đặc biệt bằng phẳng rộng rãi, đức Thế Tôn đến đó trải chỗ ngồi an tọa. (2) Phạm thiên vương để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch đức Thế Tôn: “Con sẽ trải một toà cao cho Thế Tôn.”

Đức Phật bảo Phạm vương: “Thôi, được rồi. Như Lai tự biết thời.”

Trời Đế Thích, Tứ thiên vương, vua Bình-sa, vua Ba-la-thù-đề, vua Ưu-đà-diên, vua Phạm Thí, vua Ba-tư-nặc, Mạt-lợi phu nhân, trưởng giả Lê-sư-đạt-đa, Phú-la-na, tất cả đều nói: “Con sẽ trải một toà cao cho Thế Tôn.”

Đức Phật bảo: “Thôi, được rồi. Như Lai tự biết thời.”

Bấy giờ, các cư sĩ có tín tâm đối với ngoại đạo thiết lập trăm ngàn chỗ ngồi cao có giá trị cho các ngoại đạo. Những người có tín tâm, cung kính [949a1] cúng dường đức Thế Tôn theo thứ tự, từ ngày một cho đến ngày thứ mười lăm.

Bấy giờ, đức Thế Tôn xoay mặt nhìn về phương đông, tức thì có vô số trăm ngàn chỗ toà cao tự nhiên xuất hiện. Phương nam, phương tây, phương bắc cũng lại như vậy. Ngay chính giữa có tòa sư tử cao bằng bảy báu tự nhiên xuất hiện. Như Lai an tọa trên đó. Bấy giờ các đại chúng đều an tọa nơi chỗ ngồi. Theo thứ tự, vị đàn-việt cúng dường ngày hôm ấy dâng cây dương chi lên đức Phật. Thế

———

(1) Chi tiết toàn câu chuyện gần với truyện Yamaka-pāṭihāriya trong sớ giải Pháp cú, Pāli, DhA. iii. 204; cũng được kể trong sớ giải Trường bộ DA. i. 57.

(2) Truyện kể Pāli: gốc xoài Gaṇḍamba tại cổng thành Xá-vệ.

Tôn nhận và xỉa răng xong, bỏ cây tăm phía sau lưng; nó liền thành cây đại thọ, (1) gốc nhánh cành lá sum suê. Đại chúng thấy thần lực của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, sanh tâm yếm ly liền vì họ dùng vô số phương tiện nói các pháp, khiến cho được hoan hỷ. Bấy giờ, ngay trên chỗ ngồi, trăm ngàn người xa lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch. Đây là ngày đầu đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa.

Ngày thứ hai, cây kia trổ hoa, sắc hương đầy đủ. Hoa của cây rơi xuống khắp nơi. Đại chúng gom lại cao đến đầu gối. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di và cả đại chúng đều ngửi được mùi hương của hoa này. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của Thế Tôn như vậy đều rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ dùng vô số phương tiện nói các bài pháp khiến họ được hoan hỷ. Bấy giờ, trên chỗ ngồi, vô số trăm ngàn người lìa xa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch. Đây là ngày thứ hai đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa.

Ngày thứ ba, trái của cây chín và tiết ra mùi thơm. Trái của cây không đợi rung, tự rơi xuống đất mà không bị hư. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di và đại chúng đều cùng thọ thực. Dân

chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ ba đức Thế Tôn thị hiện thần lực biến hóa.

Bấy giờ, có đàn-việt theo thứ tự cúng dường, vào ngày thứ tư dâng nước cho đức Thế Tôn. Thế Tôn lấy một vốc nước đổ xuống chỗ đất phía trước. Do thần lực của Phật, nước ấy liền thành một cái ao

———

(1) Truyện kể Pāli: vì Phật cho biết trước sẽ ngồi dưới gốc xoài Gaṇḍamba, nên ngoại đạo đã cho đốn mất.

lớn. Nước trong sạch không có bợn nhơ. Người uống trừ được bệnh. Có các tạp hoa ưu-bát-la, bát-đầu-ma, câu-mâu-đầu, [949b] phân-đà-lợi; các loài chim khác lạ: chim le le, nhạn, uyên ương, các loài ba ba, rùa, cá trạnh, các loài thủy tộc làm vật trang nghiêm cho cái ao lớn ấy. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ tư đức Như Lai thị hiện biến hóa như vậy.

Đến ngày thứ năm, từ bốn phía của cái ao, mỗi phía đều chảy ra một con sông. Dòng nước chảy thẳng không uốn cong, êm đềm không có sóng. Các loại hoa kỳ lạ đều trang nghiêm cho các con

sông. Dòng nước của bốn con sông tạo thành tiếng nói pháp rằng:

“Tất cả các hành đều là vô thường, khổ, không. Tất cả các pháp đều vô ngã, Niết-bàn tịch tĩnh.” Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quan sát biết đại chúng nhận được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ năm đức Thế Tôn thị hiện biến hóa thần lực.

Ngày thứ sáu, đức Thế Tôn hóa đại chúng đều như nhau không có sự sai khác. Đại chúng thấy đức Thế Tôn dùng thần lực biến hóa như vậy đều rất hoan hỷ, được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quan sát biết đại chúng được pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ sáu đức Thế Tôn thị hiện biến hóa như vậy.

Ngày thứ bảy, đức Thế Tôn ở trên không trung vì đại chúng nói pháp, chỉ nghe tiếng nói của đức Như Lai mà không thấy hình Như Lai. Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, thấy được những việc chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát biết đại chúng coi việc đó là chưa từng có,

tâm yểm ly phát sanh, liền vì họ nói pháp cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên.

Ngày thứ tám, các cư sĩ tin theo ngoại đạo sai người thưa với các ngoại đạo: “Các Ngài có biết chăng, Sa-môn Cù-đàm đã hiện thần lực, nay đã tám ngày, sao các Ngài không đến?”

Thật sự họ muốn đến mà không đến được. Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: “Giả sử dùng sợi dây da thật bền chắn buộc thân của Bất-lan Ca-diếp vào con bò cho nó kéo, khiến dây đứt, cả thân thể rã; nếu ông ấy không bỏ kiến giải của mình mà cố chấp luận nghị, thì không thể đến chỗ Ta được. Cho đến Ni-kiền Tử v.v... cũng như vậy.”

Bấy giờ, Phạm Thiên vương bảo Thiên đế Thích [949c] rằng: “Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia.”

Thiên đế Thích bảo Tứ thiên vương: “Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia.”

Tứ Thiên vương liền gọi thần gió, thần làm mây, thần làm mưa, thần sấm sét đến bảo rằng: “Các ngoại đạo tự nói họ bằng với đức Thế Tôn, mà nay họ không thể đến để cùng đức Thế Tôn giao đấu thần lực được. Chúng ta hãy phá các tòa cao kia, khiến cho tiêu tan, không còn dấu vết gì nữa.”

Bấy giờ, thần gió v.v... nghe Tứ Thiên vương dạy như vậy rồi, liền phá các tòa cao của ngoại đạo khiến không còn bất cứ dấu vết nào. Khi ấy các ngoại đạo bị mưa to gió lớn thổi ướt dầm dề, liền trốn vào trong hang động, cây cỏ rừng rú.

Có ngoại đạo loã hình, ngoại đạo Tư-ni, (1) Ba-lê Tử Ba-tư-bà-xà-

———

(1) Tư-ni 斯尼. Chỉ lõa hình Seniya được đề cập trong kinh Kukkuravatika, M. 387, Pāli. Theo đó, ông này sau theo Phật xuất gia và chứng quả A-la-hán. Hán tạng không có kinh tương đương.

già, (1) lấy một cục đá lớn buộc vào cổ, tự trầm mình xuống hố sâu.

Đại chúng thấy thần lực biến hóa của đức Thế Tôn đều rất vui mừng, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như truớc. Đây là ngày thứ tám đức Thế Tôn thị hiện biến hóa như vậy.

Ngày thứ chín, đức Thế Tôn ở trên đảnh Tu-di vì đại chúng nói pháp mà chỉ nghe tiếng chứ không thấy hình. Đại chúng thấy sự biến hóa của đức Thế Tôn như vậy rất hoan hỷ, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly của họ phát sanh. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ chín đức Thế Tôn thị hiện biến hóa.

Ngày thứ mười, đức Thế Tôn nói pháp ở trên cõi Phạm thiên, đại chúng chỉ nghe tiếng nói mà không thấy hình. Đại chúng thấy đức Thế Tôn biến hóa như vậy đều rất hoan hỷ, đắc pháp vị tằng hữu, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ mười đức Thế Tôn thị hiện biến hóa.

Ngày thứ mười một, đức Thế Tôn ở trong đại chúng thị hiện thần túc biến hóa (2) một thân thành nhiều thân, nhiều thân thành một thân, lúc thì ở sát bên, lúc thì ở xa không thấy, hoặc tuy chướng ngại do tường đá ngăn che ở gần núi, nhưng thân Phật xuyên qua không có gì trở ngại; du hành nơi không trung như con chim liệng quanh; ra vào nơi đất như nước; đi trên sóng nước như đi trên đất liền; thân tuôn ra khói lửa bốc cháy như đống lửa lớn; tay sờ mặt trời, mặt trăng; thân cao cho đến Phạm Thiên. (3) Đại chúng thấy đức Thế Tôn

———

(1) Ba-lê Tử Ba-tư-bà-xà-già 波梨子波私婆闍伽. Có lẽ phiên âm từ Skt. parivrājaka (Pāli: paribbājaka), chỉ ngoại đạo xuất gia, hay ngoại đạo phổ hành, du sĩ ngoại đạo.

(2) Đây chỉ thần biến thị đạo. Xem Phần III Ch.I, truyện Uất-tì-la & cht. 139-143.

(3) Pāli gọi đây là yamaka-pāṭihāriya, thần biến thị hiện song đối. Tức hiện từng cặp hiện tượng đối lập. Như vừa bốc lửa vừa trào nước. Duy chỉ Phật, không có Đại Thanh văn nào hiện được thần biến này.

biến hóa như vậy [950a1] rất hoan hỷ, đạt được pháp chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh.

Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ mười một đức Thế Tôn thị hiện thần túc biến hóa như vậy.

Ngày thứ mười hai, đức Thế Tôn ở trong đại chúng tâm niệm nói pháp: (1) nên nghĩ như thế này, không nên nghĩ như thế này; nên tư duy thế này, không nên tư duy như thế này; nên đoạn cái này, nên tu hành pháp môn này. Đại chúng thấy đức Thế Tôn dùng thần túc biến hóa như vậy, rất vui mừng, đạt được những việc chưa từng có, phát sanh tâm yểm ly. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên. Đây là ngày thứ mười hai đức Phật thị hiện thần túc biến hóa như vậy.

Ngày thứ mười ba, đức Thế Tôn vì đại chúng nói pháp giáo thọ. Ngài dạy: (2) “Tất cả đang bị bốc cháy. Cái gì mà nói là tất cả đang bị bốc cháy? Mắt đang bị bốc cháy. Sắc đang bị bốc cháy. Thức của mắt đang bị bốc cháy. Xúc của mắt đang bị bốc cháy. Các cảm thọ khổ, lạc, phi khổ phi lạc phát sinh do nhân duyên xúc của mắt, đang bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì? Bởi lửa dục, lửa nhuế, lửa si. Sao gọi là đang bốc cháy? Đang bốc cháy vì sanh, già, bệnh, chết, sầu ưu, khổ não đều đang bốc cháy. Ta nói đây là chỗ sanh ra khổ. Cho đến ý cũng vậy. Tất cả đều đang bốc cháy.”

Đại chúng nghe đức Thế Tôn nói pháp giáo hóa như vậy đều rất hoan hỷ, cho là việc chưa từng có. Đức Phật liền vì họ nói pháp cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch, như trên. Đây là ngày thứ mười ba đức Như Lai biến hóa như vậy.

———

(1) Ở đây Phật hiện ký tâm thị đạo. Xem Phần II Ch.i truyện Uất-tì-la & cht. 139-143. Skt. ādeśanā (Pāli: ādesanā): đọc ý nghĩ của người khác (Hán: ký tâm). Bản Hán hiểu là “thuyết pháp.”

(2) Phật hiện giáo giới thị đạo, thứ ba trong ba thị đạo. Xem Phần III Ch.I truyện Ba thị đạo &cht 1.

Ngày thứ mười bốn, theo thứ tự, người đàn-việt cúng dường, rút một đóa hoa dâng lên đức Thế Tôn. Thế Tôn ngửi xong, ném vào hư không. Do thần lực của đức Phật, hoa liền biến thành một vạn bốn ngàn lầu các đài hoa. Trong những lầu các đài hoa này, tất cả đều có tòa Phật ngồi, hai bên đức Phật có Thiên đế Thích và Phạm thiên vương chắp tay kính lễ, nói kệ:

Kính lễ đấng Nhân vương(1)

Bậc Đại nhân vô thượng.

Tất cả không thể biết

Thế Tôn trú thiền nào.

Đại chúng thấy thần lực đức Thế Tôn biến hóa như vậy đều rất vui mừng, được pháp chưa từng có. Đức Thế Tôn liền vì họ nói pháp, cho đến đạt được con mắt pháp trong sạch như trên.

Bấy giờ vua Bình-sa nước Ma-kiệt, theo thứ tự, ngày thứ mười lăm thiết lễ cúng dường. Trong đêm, vua cho sửa soạn các thức ăn.

Sáng ngày, vua đem các thức ăn ngon bổ cúng dường đức Phật và chúng Tăng. Vua Ba-la-thù-đề, Ưu-đà-diên, Phạm Thí, Ba-tư-nặc, Mạt-lợi phu nhân, trưởng giả Lê-sư-đạt-đa, [950b] Phú-lan-na, tất cả đại chúng đều cúng dường đầy đủ. Phật dùng xong, cất bát, xả bát. Vua Bình-sa lấy một chiếc ghế thấp ngồi trước đức Phật. Khi đức Thế Tôn buông bàn chân ra không ngồi kiết-già nữa, chân vừa đụng nơi bàn thì quả đất sáu lần rung động với mười tám hiện tượng rung động. Dưới bàn chân của đức Thế Tôn có luân tướng xuất hiện. Dấu bánh xe nghìn căm dưới bàn chân của Thế Tôn hiện lên, ánh sáng chiếu soi, từ bánh xe tỏa ra ánh sáng khắp ba ngàn đại thiên quốc độ.

6. Thiên bức luân

Vua Ma-kiệt thấy dấu bánh xe dưới chân đức Thế Tôn như vậy liền từ chỗ ngồi đứng dậy để trống vai bên hữu, chân bên hữu chấm đất, bạch đức Thế Tôn: “Kính bạch đức Thế Tôn, trước kia do làm

———

(1) Nguyên Hán: trượng phu vương 丈夫王.

phước đức gì mà dưới bàn chân có tướng bánh xe ngàn căm hoa, có ánh sáng chiếu soi

khắp ba ngàn đại thiên quốc độ như vậy?”

Đức Phật bảo vua Bình-sa: “Xa xưa về đời quá khứ, có vua tên là Lợi ích Chúng Sanh, làm vua cõi Diêm-phù-đề. Bấy giờ, quốc độ Diêm-phù-đề phong phú, nhân dân no ấm khoái lạc. Có tám mươi bốn ngàn thành ấp, xóm làng có năm mươi lăm ức cơ sở. Vua Lợi ích Chúng Sanh ngự tại thành tên là Huệ quang, đông tây mười hai do-diên, nam bắc bảy do-diên. Thành kia rộng lớn, nhân dân no ấm, của cải dồi dào, trang sức khoái lạc.

Đệ nhất phu nhân tự là Huệ Sự, không có con. Vì để cầu con, phu nhân kính lễ các loại trời thần, thần sông, thần ao, trời Mãn thiện, trời Bảo thiện, thần Mặt trời, thần Mặt trăng, Đế Thích, Phạm

Thiên vương, thần đất, nước, gió, lửa, thần Ma-hê-thủ-la thiên tử, thần vườn, thần rừng, thần đường sá, thần quỷ tử mẫu, các thần của xóm làng. Cúng dường khắp nơi để cầu nguyện cho có con. Sau đó một thời gian, đệ nhất phu nhân có thai. Người nữ có ba món trí tuệ: biết người nam có dục ý, biết được khi có thai, biết từ đâu mà có được thọ thai. Khi ấy phu nhân liền đến chỗ vua thưa:

“Vua biết chăng, nay thiếp đã có thai.”

Vua nói: “Lành thay!”

Vua liền cung cấp cho phu nhân thêm đồ ăn thức uống, y phục, thuốc men, ngọa cụ thuộc loại tối thượng, tất cả các thứ cần dùng đều gia tăng gấp bội. Mười tháng trôi qua, phu nhân sanh một bé

trai, tướng mạo xinh đẹp. Ngày hài nhi chào đời, cũng là ngày tám mươi bốn ngàn thành có tám mươi bốn ngàn mỏ quý tự nhiên xuất hiện. Nơi mỏ bạc thì cây bằng bạc xuất hiện, gốc nhánh cành lá đều bằng bạch ngân. Chỗ nào mỏ vàng thì cây bằng vàng xuất hiện, gốc nhánh cành lá đều bằng vàng. Chỗ nào mỏ lưu ly, pha lê, xích, chân châu, mã não, xa cừ cũng đều [950c] như vậy.

Bấy giờ theo pháp luật của nước, trẻ nít mới sanh hoặc cha mẹ đặt tên, hoặc sa-môn, bà-la-môn đặt tên. Vua Lợi ích Chúng Sanh nghĩ: Khỏi phải nhờ sa-môn, bà-la-môn đặt tên. Mẹ của hài nhi này

tên là Huệ Sự. Nay ta nên đặt tên cho hài nhi là Huệ Đăng. Vua đặt tên hài nhi là Huệ Đăng.

Rồi vua giao hài nhi cho bốn bà mẹ chăm nuôi. Một bà lo về thân thể, bà thứ hai lo về tắm giặt, bà thứ ba lo về bú sữa, bà thứ tư lo về vui chơi. Bà lo về thân thể là lo việc chăm nom hình vóc tất cả các việc. Bà lo về tắm giặt thì lo tắm hài nhi và giặt y phục cho hài nhi. Bà lo về việc bú sữa thì lo về việc bú sữa. Bà lo về việc vui chơi thì khi vương tử ở chỗ voi, ngựa, xe cộ du hý hay hoa hương bảo vật, thì các loại vui chơi phải phục vụ đầy đủ, cầm cây lộng khổng tước đi sau, giúp vui cho vương tử, khiến cho được khoái lạc.

Đức Thế Tôn nói kệ:

Tất cả phải tiêu vong,

Ở cao, rồi phải rụng.

Đã sanh tất phải chết;

Có mạng đều vô thường.

Chúng sanh chìm cõi Hữu,

Tất cả đều hữu vi.

Tất cả các thế gian,

Nào ai không già chết.

Đây lẽ thường ở đời:

Sanh, sanh, đều phải chết.

Tùy theo nghiệp đã tạo,

Tội phước có quả báo.

Ác nghiệp đọa địa ngục,

Thiện nghiệp sanh lên trời.

Cao hành sanh thiện đạo,

Đặng vô lậu Niết-bàn.

Khi vua Lợi ích Chúng Sanh mạng chung, vương tử tám, chín tuổi. Bà mẹ cho học các kỹ nghệ, thư họa, toán số, hý tiếu, ca vũ, kỹ nhạc, cỡi voi, ngựa, xe cộ, bắn cung một cách dũng kiện, và nhanh chóng. Đối với tất cả các kỹ nghệ, vương tử đều tinh thông lão

luyện. Đến tuổi mười bốn, mười lăm, quần thần đến chỗ vương tử thưa: “Vương tử có biết chăng, vua đã mệnh chung. Nay vương tử nên đăng vương vị, làm vua, thi hành giáo lệnh.”

Vương tử trả lời: “Nay tôi không thể làm vua và thi hành giáo lệnh của vua được. Tại sao vậy? Đời trước tôi đã từng làm vua sáu năm. Do nhân duyên ấy mà tôi đã phải đọa vào địa ngục sáu ngàn năm. Cho nên nay tôi không thể làm vua, và thi hành giáo lệnh của vua được.”

Quần thần nói: “Có phương tiện nào để vương tử có thể làm vua, thi hành giáo lệnh của vua hay không?”

Vương tử trả lời: “Có.”

Quần thần hỏi, [951a1] phương tiện đó là gì? vương tử nói: “Nếu có thể nói với kẻ nam người nữ trong cõi Diêm-phù-đề này phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến, thì tôi có thể làm vua.”

Quần thần nghe vương tử dạy như vậy rồi, liền sai sứ công bố rao truyền khắp bốn phương như sau: “Nhân dân biết chăng? vua Lợi ích Chúng Sanh đã mệnh chung. Vương tử Huệ Đăng theo thứ tự là phải làm vua. Nhưng vương tử nói: Ta không làm vua. Cho đến khi nào kẻ nam người nữ trong Diêm-phù-đề đều phụng hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến, khi ấy ta sẽ làm vua.”

Quốc dân nghe công bố như vậy, tất cả đều tu hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến. Quần thần liền đến chỗ vương tử Huệ Đăng thưa: “Vương tử biết chăng? Kẻ nam người nữ

trong Diêm-phù-đề này họ đều tự nói rằng: sẽ phụng hành thập thiện không sát sanh, cho đến không tà kiến. Nay vương tử có thể đăng vương vị thi hành giáo lệnh của vua.”

Vương tử nói: “Lấy lụa đem đến đây!”

Quần thần liền đem lụa bạch tốt nhất đến. Vương tử tự quấn trên đảnh và tuyên bố: “Thời gian như vậy, có vị quốc chủ như vậy, có tốt đẹp không?”

Quần thần trả lời: “Rất tốt.”

Khi ấy quần thần tâu với vua rằng: “Khi vua mới sanh, có tám mươi bốn ngàn mỏ quý tự nhiên xuất hiện. Nay hãy đem nhập vào kho của vua.”

Vua nói: “Cần gì phải nhập vào kho. Hãy đem đến đầu các ngã tư mà bố thí cho sa-môn, bà-la-môn, người nghèo thiếu, cô đơn, già cả. Họ cần gì đều bố thí cho một cách đầy đủ.”

Các đại thần nghe vua Huệ Đăng dạy như vậy rồi, liền ngay nơi tám mươi bốn ngàn thành, chỗ nào có mỏ quý, đều lấy mang đến các đầu ngã tư trong các cửa thành, sự bố thí cho sa-môn, bà-la-môn, người nghèo khổ, cô đơn, già nua. Họ cần gì đều bố thí cho đầy đủ.

Bấy giờ, Thiên đế Thích có ý nghĩ, vua Huệ Đăng ngay nơi tám mươi bốn ngàn thành, chỗ nào có mỏ quý, đều lấy mang đến các đầu ngã tư trong các cửa thành, bố thí cho sa-môn, bà-la-môn,

người nghèo khổ, cô đơn, già nua. Họ cần gì đều bố thí cho đầy đủ. Có thể do việc làm này mà y sẽ chiếm đoạt ngôi vị của ta. Nhưng nay ta có thể đến thử xem vua Huệ Đăng vì Vô thượng đạo làm việc bố thí có thối chuyển hay không?”

Thiên đế Thích liền hóa làm một người đàn ông, nói với mọi người rằng: “Vua Huệ Đăng dạy chúng ta phụng hành thập ác, sát sanh cho đến tà kiến.”

Bấy giờ, các đại thần liền đến chỗ vua thưa: “Sự thật vua có dạy quốc dân phụng hành thập ác, sát sanh cho đến tà kiến hay không?”

Vua trả lời: “Không! Tại sao vậy? [951b] Trước đây ta đã nói, ta không làm vua nếu quốc dân không phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến. Do đó nay ta đã làm vua thì ta đâu có nói những lời như vậy. Nay các khanh cần trang nghiêm xa giá, ta muốn tự mình đi giáo hóa quốc dân.” (1)

———

(1) Bản Hán, hết quyển 51.

Khi ấy, Thiên đế Thích nghĩ: “Ta không nên để vua đi bằng chiếc xe thường của thế gian.” Ông bèn thắng cỗ xe voi trời. Voi trời có sáu ngà. Ngà nào cũng vạm vỡ. Xe để ngay bên ngoài cửa. Vua Huệ Đăng thấy xa giá bằng voi như vậy, hỏi các đại thần rằng:

“Voi này của ai?”

Các đại thần thưa: “Không biết là voi của ai. Đây chắc là loại voi của vua, chứ chẳng phải là người thường có được. Vua có thể sử dụng.”

Vua liền sử dụng. Vua bảo:

“Hãy đi chỉ cho ta người nào nói: Ta dạy nhân dân phụng hành thập ác.”

Người kia liền chỉ vua. Vua liền hỏi: “Vua Huệ Đăng có dạy ngươi hành thập ác không?”

Người ấy trả lời: “Có.”

Vua lại hỏi: “Có phương tiện nào để ngươi hành thập thiện không?”

Người kia nói: “Có.”

Vua hỏi: “Đó là gì?”

Người kia nói: “Nếu có ai đã thành tựu Bồ-tát, cho tôi được ăn sống người ấy, ăn thịt, uống máu người ấy; tôi mới hành thập thiện.”

Bấy giờ, vua Huệ Đăng khởi lên ý nghĩ: “Từ đời vô thỉ đến nay, ta đã trải qua các khổ luân chuyển trong năm đường; hoặc bị chặt tay, chặt chân, xẻo mũi tai, móc mắt, chặt đầu, rốt cuộc nào có lợi ích gì?”

Nghĩ như vậy xong, vua liền lấy dao bén tự xẻo thịt nơi đùi vế mình, dùng đồ đựng máu đưa cho người kia và nói: “Này nam tử, ngươi hãy ăn thịt và uống máu này, rồi phụng hành thập thiện.”

Người đàn ông kia không kham nổi oai đức của vua Huệ Đăng, nên liền biến mất, bỗng nhiên Thiên đế Thích đứng trước mặt, hỏi vua:

“Nay vua [951c] bố thí vì một thiên hạ, hay vì hai, ba bốn thiên hạ? Vì Mặt Trời, Mặt Trăng, Thiên đế Thích, Ma vương, Phạm vương hay chăng?” Vua trả lời: “Tôi bố thí không vì một thiên hạ, hay hai, ba, bốn thiên hạ, cho đến Ma, Phạm vương. Tôi làm việc bố thí với ý nghĩ như vầy: Muốn cầu Vô thượng chánh chân Nhất thiết trí, độ người chưa độ, giải thoát người chưa giải thoát, người chưa được Niết-bàn khiến được Niết-bàn, độ sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não. Vì tất cả như vậy.”

Bấy giờ, Thiên đế Thích liền nghĩ: “Nay ta để vua Huệ Đăng phải chết vì vết thương này thì thật không thích đáng.”

Thiên đế Thích liền dùng nước cam lồ của trời nhểu vào nơi vết thương. Vết thương liền bình phục lại như cũ.

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Vua Lợi ích Chúng Sinh đâu phải ai khác, mà là phụ vương Bạch Tịnh vậy. Đệ nhất phu nhân, nay là mẹ Ma-da. Vua Huệ Đăng, chính là thân Ta đây. Đời trước, Ta đã giáo hóa vô số kẻ nam người nữ nơi cõi Diêm-phù-đề này phụng hành thập thiện, không sát sanh, cho đến không tà kiến. Do nhân duyên như vậy, cho nên dưới bàn chân của ta có dấu bánh xe nghìn căm, ánh sáng chiếu soi ba ngàn đại thiên quốc độ.”

Đại chúng thấy đức Thế Tôn có thần lực biến hóa như vậy, đều rất vui mừng, được pháp chưa từng có, tâm yểm ly phát sanh. Đức Thế Tôn quán sát đại chúng đều hoan hỷ, tâm yểm ly phát sanh, nên dùng vô số phương tiện nói pháp, khiến cho trăm ngàn người, ngay nơi chỗ ngồi xa trần cấu, đạt được con mắt pháp trong sạch.

Đây là ngày thứ mười lăm đức Thế Tôn biến hóa.

7. Các loại bát cấm

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ vua Bình-sa cho phép các tỳ-kheo tự do ra vào trong cung. Vua đặt người nơi chỗ khuất để nghe các tỳ-kheo có nói gì thì bẩm báo lại.

Nơi cung vua cho làm các cửa hông, dùng gỗ thi-xa-bà (1) quý giá làm cây trụ. Các tỳ-kheo thấy vậy, nói: “Gỗ quý giá này thay vì dùng làm cây trụ, nếu dùng làm bình bát cho tỳ-kheo thì hay biết mấy.”

Cung nhân ở chỗ khuất nghe như vậy, liền đến tâu với vua. Vua liền ra lệnh thay cây trụ mới, lấy gỗ ấy làm bình bát, đem cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không dám nhận, nói: “Đức Phật chưa cho

phép chúng tôi nhận bình bát bằng gỗ thi-xa-bà.”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được [952a1] chứa bình bát bằng gỗ. Đây là pháp của ngoại đạo. Nếu chứa, sẽ như pháp trị.

Vua Bình-sa dùng bình bát bằng đá, dâng cúng các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận và nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi dùng bình bát bằng đá.”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được dùng loại bát này. Đây là bát theo pháp của Như Lai. Nếu dùng thì phạm thâu-lan-giá.”

Vua Bình-sa làm bát bằng vàng cúng cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo không nhận và nói: “Đức Thế Tôn chưa cho chúng tôi sử dụng bát bằng vàng.”

Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo không nên cất chứa bát bằng vàng. Đây là pháp của bạch y. Nếu cất chứa sẽ như pháp trị.” Vua Bình-sa lại làm bình bát bằng bạc, bằng lưu ly, bằng vật báu, bằng tạp bảo để cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận và nói: “Đức Phật chưa cho chúng tôi chứa cất các loại bình bát như vậy.”

———

(1) Thi-xa-bà 尸賒婆. Pāli: siṃsapā, cũng phiên âm là thân-thứ. Không có từ điển nào chỉ rõ là cây gì. Skt; śiṃsapā: cây Dalbergia Sissoo; một loại cây aśoka (Monier-Williams); một loại cây có lõi rất chắc (Wogihara). Cây thường mọc thành rừng. Nhiều kinh được Phật giảng trong các rừng siṃsapā.

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên chứa các loại bát đó. Đây là pháp của bạch y. Nếu chứa sẽ trị phạt như pháp.”

2. Thế Tôn ở tại nước Bà-già-đề.(1) Tỳ-kheo người Bạt-xà ở Tỳ-xá-ly (2) dùng chiếc bình bát bằng vàng. Đức Phật dạy: “Không được dùng.”

Có vị lại dùng bát bằng bạc, bằng lưu ly, bằng vật báu, bằng tạp bảo. Đức Phật dạy: “Không được dùng.”

Đức Phật quở: “Các ông là những người ngu si, tránh dùng cái Ta chế cấm lại dùng các thứ khác. Từ nay về sau, tất cả các loại bát làm bằng vật báu không nên dùng. Nếu dùng sẽ như pháp trị.”

3. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Các Lê-xa (3) nhận được chiếc bát ma-ni rất có giá trị, dùng bột hương chiên-đàn đựng đầy bát, đem dâng cúng đức Thế Tôn, thưa: “Bạch Đại Đức, xin từ mẫn nhận chiếc bát ma-ni này.”

Đức Phật nói với các Lê-xa: “Ta không dùng chiếc bát này.”

Lê-xa lại bạch: “Cúi xin Thế Tôn từ mẫn nhận bột hương chiên-đàn.”

Đức Thế Tôn thọ nhận.

Các Lê-xa nghĩ: “Nên đem chiếc bát này cúng cho ai?” Có người nói nên cho Bất-lan Ca-diếp. Có người nói nên cho Mạt-khư-la Cù-xá-la, A-di-đầu Sí-xá-khâm-bà-la. Có người nói nên cho Ba-hưu

———

(1) Bà-hìa-đề (tiếng hoa); Danh nghĩa tiêu thích 35 (Vạn 44 tr 666a11) cho là đồng nhất với Bà-già-đà; ibid. quyển 27 (tr. 606c23) nói Bà-già-đà là một thành của nước Ma-kiệt. Nhưng theo tinh tiết, đây có thể đồng nhất với Pāli Bhaggā, một thị trấn nằm giữa Vesalī (Tỳ-da-li) và Savatthi (Xá-vệ).

(2) Tỳ-xá-ly Bạt-xà tử 毘舍離跋闍子. Bạt-xà (Pāli: Vajjī) đương thời là một bộ tộc lớn có nhiều nhánh, trong đó hai nhánh chính là Li(Lê)-xa (Pāli: Licchavī) và Tỳ-đề-ha (Pāli: Vedehā). Tỳ-xá-ly (Pāli: Vesāli) là thủ phủ của nhánh Licchavī. Trong tạng Pāli, có một tỳ-kheo tên là Vajjiputta (Bạt-xà Tử). Sau khi Phật Niết-bàn, chính nhờ nghe một bài kệ từ tỳ-kheo này mà A-nan chứng quả A-la-hán.

(3) Lê-xa 梨奢, những người Licchavī. Xem cht. 33 trên.

Ca-chiên-diên. Có người nói nên cho San-nhã Tỳ-la-tra Tử. Có người nói nên cho Ni-kiền Na-da Tử. (1) Có người nói nên cho Tát-giá Ni-kiền Tử. (2) Vị kia liền đem bát cho Tát-giá Ni-kiền Tử.

Bấy giờ, Tát-giá Ni-kiền Tử nghe các Lê-xa Tỳ-xá-ly đem các bát ma-ni rất quí giá này cúng cho Sa-môn Cù-đàm mà Cù-đàm không nhận, sau đó mới đem cúng cho mình; do lòng kiêu mạn, cống cao, tật đố, giận dữ không hài lòng, không tự kềm chế, nên ông thốt lên lời hung dữ: “Giả sử các ngươi cắt lưỡi của các Lê-xa đựng đầy bát, rồi tôi sẽ nhận.”

Các Lê-xa nghĩ: “Tát-giá Ni-kiền Tử muốn làm tổn hại đến dòng họ chúng ta.”

[952b] Họ liền lấy một hòn đá đánh cho chết. Tát-giá muốn tự liệu lý để rút lại lời nói dữ trước đó, nhưng các Lê-xa không chịu nghe, vẫn đánh chết. (3) Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nếu biết cách nói, thì sự việc được cởi mở.”

Đức Phật dạy: “Có năm pháp khiến cho lời nói có thể tự nêu rõ lý, không bị chê trách, khiến cho người kia hoan hỷ, sau khỏi hối hận. Năm pháp ấy là gì? Nói điều thiện chứ không nói điều bất thiện. Nói như pháp chứ không nói điều không như pháp. Nói lời êm dịu chứ không nói lời không êm dịu. Nói lời chân thật chứ không nói điều hư dối. Nói điều lợi ích chứ không nói điều không lợi ích. Có năm pháp này thì khiến cho lời nói có thể tự nêu rõ lý, không bị chê trách, khiến cho người kia hoan hỷ, sau khỏi hối hận.”

———

(1) Ni-kiền Na-da Tử 尼犍那耶子. Các đoạn trên cũng phiên âm là Ni-kiền(-đà) Nhã-đề Tử. Cũng gọi là Ni-kiền Tử.

(2) Tát-giá Ni-kiền Tử 薩遮尼犍子. Tên một người theo phái Ni-kiền Tử. Có hai kinh quan trọng nói về vô ngã Phật giảng cho ông này. Xem, Trung A-hàm 5, kinh 110 “Tát-giá”, Tăng Nhất 30, No 125(37.10), và một kinh thuộc Đại thừa, Đại Tát-giá Ni-kiền Tử sở thuyết kinh, No. 272. Pāli, có hai kinh, M. 35. Mahā-Saccaka-sutta, M. 34. Cūḷa-Saccaka-sutta.

(3) Theo các kinh A-hàm và Pāli, op.cit., ông sau đó quy y Phật, và hợp tác với các người Li-xa tổ chức trai Tăng cúng dường.

Phật liền nói kệ:

Ai nói thiện thì thắng;

Nói pháp không phi pháp;

Ái ngữ; chân thật ngữ;

Lợi ích không tổn hại.

Đối với người khéo nói

Khiến mình không nhiệt não,

Không xâm phạm người khác.

Như vậy là khéo nói.

Khéo nói với ái ngữ

Không bị người kia trách

Khi nói, lời thân thương,

Các ác không dồn đến.

Chí thành nói cam lồ,

Nói thật là tối thượng

Chân thật như Phật pháp

Thì trụ nơi Niết-bàn.

Pháp do đức Phật nói

An ổn đến Niết-bàn

Dứt hết các gốc khổ.

Khéo nói, đây là nhất. (1)

4. Vua Bình-sa cúng bát sắt cho tỳ-kheo, tỳ-kheo không nhận và nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi dùng bát bằng sắt.” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép dùng bát bằng sắt.” (2)

———

(1) Các bài kệ tương đương, Hán, xem Pháp cú kinh (t4 tr. 561c15).

(2) Thập tụng 56 (tr.416a8): Phật quy định 2 loại bát: bát sành và bát sắt. Tám loại bát không được phép chứa: bát vàng, bát bạc, bát lưu ly, bát ma-ni, bát đồng, bát bạch lạp, bát gỗ, bát đa. Ngũ phần 5 (tr. 134a22), 26 (tr.170a3): 3 loại bát: bát sắt, bát sành, và bát Tô-ma. Tăng kỳ 10 (tr.314c22): các loại bát: 1. tham-bà參婆 ; 2. ô-ca-tư-ma 烏迦斯魔; 3. ưu-ca-tra-da 優迦吒耶; 4. đa-kỳ-da 多 祇耶; 5. thiết bát鐵缽; 6. trí-diệp-ni 緻葉尼; 7. tất-lệ-thâu畢荔偷.

8. Xông bát - Nung bát

1. Bấy giờ, có người làm đồ sắt (1) xuất gia, muốn làm bình bát cho các tỳ-kheo. Bạch Phật. Phật cho phép làm. Người ấy cần lò, đức Phật cho phép xây lò. Người ấy cần búa và kềm, đức Phật cho phép. Người ấy cần ống bễ. Phật cho phép. Người đó cần hòn đá mài, Phật cho phép. Vị đó cần con lăn, (2) đức Phật cho phép. Sợ con lăn, và các vật dụng khác rơi rớt, đức Phật cho phép làm cái đãy để đựng, rồi treo trên cây trụ, trên móc ngà voi.

Có Tỳ-kheo kia cất chứa bát không xông nên bị bẩn và hôi. Phật cho phép xông. (3) Vị đó không biết xông bằng cách nào. Phật cho phép dùng cái chõ, hay cái ghè để làm lò. Dùng các loại bùn để thoa. Dùng hột hạnh nhân, hột gai thoa bên trong. Lấy tro trải lên đất cho bằng, làm chỗ xông bát [952c]. Đặt chân chống, rồi để bát lên. Rồi úp lò lên bát. Lấy tro phủ bốn bên, lấy tay ém cho chắc. Lấy củi hoặc phân bò chất xung quanh đốt. Nên xông bát như vậy.

2. Thế Tôn du hành nhân gian tại nước Tô-ma.(4) Khi ấy có người thợ lò gốm có tín tâm. Đức Thế Tôn chỉ chỗ đất bùn và nói: “Lấy đất chỗ này mà làm. Nhồi như vậy. Phơi như vậy. Làm bùn như vậy. Trộn đều như vậy. Làm thành cái bát như vậy. Xoa chà như vậy. phơi khô như vậy rồi, làm cái lò cho chắc, để cái bát vào trong. Đậy nắp lại, thoa bùn phủ lên trên. Dùng cây khư-la-đà, (5)

———

(1) Thiết tác giả 鐵作者, tức thợ rèn.

(2) Hán: tuyến khí (tiếng hoa); Nhất thiết kinh âm nghĩa 59 (T54 tr.705a11): dùng dây quay cái trục để tiện gỗ làm đồ dùng. Không rõ Skt. Và Pāli.

(3) Thiện kiến 15 (778b20): huân bát 薰缽, bát sắt 5 lần xông, bát đất 2 lần xông thì có thể dùng.

(4) Tô-ma 蘇摩. Trường A-hàm 15 nói là một trong các dòng họ lớn. Trung A-hàm 55 liệt kê vào một trong 16 đại quốc thời Phật. Ngũ phần 26 (169c14), địa phương sản xuất bát sành nổi tiếng.

(5) Khư-la-đà 佉羅陀; có lẽ phiêm âm từ khadira (Pāli, Skt.), một loại cây cho gỗ cứng (Acacia Catechu).

hoặc cây táo, hoặc dùng cây thi-xa-bà, (1) cây a-ma-lặc, (2) chất xung quanh rồi đốt. Người kia theo thứ tự làm theo lời Phật dạy, thành loại bát Tô-ma khác lạ, quý giá, rất tốt, đem cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận và nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi sử dụng loại bát như vậy.”

Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép chứa dùng.”

9. Trì bát

1. Thế Tôn ở tại thôn Ưu-già-la. (3) Khi ấy có các tỳ-kheo nhận được bát Ưu-già-la, (4) không dám thọ trì và nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng ta sử dụng loại bát như vậy.”

Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật cho phép thọ trì.

Thế Tôn ở tại Ưu-già-xa. (5) Các tỳ-kheo nhận được loại bát Ưu-già-xa, không dám thọ trì và nói:

“Đức Phật chưa cho phép chúng ta thọ trì loại bát này.”

Các vị ấy Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép thọ trì.”

Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Các tỳ-kheo nhận được bát đen, không dám thọ trì và nói: “Đức Phật chưa cho chúng ta thọ trì loại bát này.”

Các vị ấy Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép thọ trì.”

Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Có các tỳ-kheo nhận được loại bát đỏ, không dám thọ trì, nói:

“Đức Thế Tôn chưa cho chúng ta dùng loại bát như vậy.”

Các vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép thọ trì.”

2. Có sáu loại bát: bát bằng sắt, bát tô-ma, bát ưu-già-la, bát ưu-giàxa,

bát đen, bát đỏ. Các thứ bát này chia thành hai loại: bát bằng sắt

———

(1) Xem cht. 32 trước.

(2) A-ma-lặc 阿摩勒; phiên âm từ Skt. āmra (Pāli: amba): cây xoài.

(3) Ưu-già-la 優伽羅. Pāli: Ugga (Skr. Ugra), thị trấn trong nước Kosala.

(4) Ưu-già-la bát 優伽羅缽; bát sản xuất tại Ưu-già-la, xem cht. 43 trên.

(5) Ưu-già-xa 優伽賒; chưa rõ địa danh này.

và bát bằng sành. (1) Một thứ đựng được một đấu rưỡi, một thứ đựng ba đấu. Hai loại bát này nên thọ trì. (2)

3. Có vị máng bát nơi viên ngói sắp rơi. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bình bát trên hòn đá sắp rơi. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát trên dàn gác. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát giữa đường. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát trên đá. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát dưới gốc cây có trái. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát nơi chỗ đất không bằng, đức Phật bảo: “Không nên để như vậy.”

Có vị một tay cầm hai cái bát. Đức Phật dạy: “Không nên cầm như vậy. Trừ phi để ngón tay ở giữa.

[953a1] Có vị một tay cầm hai cái bát mà mở cửa. Đức Phật dạy: “Không nên như vậy. Trừ có dụng tâm.”

Có vị để bát sau cánh cửa. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát trước cánh cửa. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy.”

Có vị để bát ở dưới giường dây, giường cây. Đức Phật dạy: “ Không nên để như vậy.”

———

(1) Xem cht. 37 trước.

(2) Thập tụng 43 (tr.313b17): ba lượng bát, bát thượng đựng 3 bát-tha cơm, 1 bát-tha canh; loại hạ, đựng 1 bát-tha cơm, nửa bát-tha canh; loại trung, giữa hai lượng trên. Một bát-tha 缽他 ước lượng một thăng (Trung Quốc). Tăng kỳ 10 (tr.314c25): 2 loại dung lượng; hạng nhất, 1 a-la gạo và canh; hạng nhì, nửa a-la gạo và canh; hạng chót, 1 bát-tha cơm và canh. Một a-la (aḷhaka) ước 1 đấu 6 thăng (Trung Quốc).

Có vị để bát ở giữa các giường cây, giường dây. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy. Trừ trường hợp để tạm trong chốc lát.”

Có vị để bát đầu góc giường dây, giường cây. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy, trừ để tạm trong chốc lát.”

Có vị đứng rửa bát; bát rơi vỡ. Đức Phật dạy: “Không nên đứng rửa như vậy.”

Có vị cố ý làm cho bát bị vỡ để xin bát mới. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.”

Có vị để đồ dư trong bát. Đức Phật dạy: “Trong bát không được để bất cứ vật gì.”

Có vị vẽ giây nho, hình bông sen trong bát. Đức Phật dạy: “Không nên vẽ như vậy.”

Có vị làm chữ vạn (1) trong bát. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.”

Có vị viết tên của mình trong bát. Đức Phật dạy: “Không nên viết như vậy.”

Có vị quấn bốn phía bát, chừa miệng. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.”

Có vị quấn hết cả cái bát. Đức Phật dạy: “Không nên bao như vậy. Nên bao quấn hai phần, chừa lại một phần. Nếu có thủng lỗ nhỏ mà nhiều chỗ thì nên bao hết.

Có vị để bát dưới đất, bị hư xông. Đức Phật dạy: “Không nên để như vậy, nên dùng nước bùn rưới đất rồi mới để. Nếu vẫn bị hư xông, nên để trên lá, trên cỏ. Nếu vẫn bị hư xông, nên làm cái chân bát. Nếu vẫn bị hư xông, (2) dùng vật bao dưới đáy.” (3)

———

(1) Vạn tự 萬字.

(2) Hoại huân 壞熏, bị rỉ sét, hay bị ăn mòn. Vin.ii. 112: pattamūlaṃ ghaṃsiyati, đáy bát bị ăn mòn.

(3) Pāli, ibid., pattamaṇḍalaṃ, đế tròn của bát.

Có vị dùng vật báu bao dưới đáy. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý, mà nên dùng chì hay thiếc để làm.”

Vị kia sợ bát rơi đổ. Đức Phật dạy: “Nếu sợ rơi đổ, nên dùng nhựa cây hay sáp (gắn vào đế).”

Có vị không rửa bát mà đem cất, tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy: “Không nên như vậy. Nên rửa rồi mới cất.”

Có vị không dùng tháo đậu để rửa nên không sạch. Đức Phật dạy: “Không nên rửa như vậy. Nên dùng tháo đậu, hoặc đất, hoặc tro, hay phân bò, hoặc bùn để rửa.”

Có vị dùng phân bò có trộn cát để rửa nên bát bị hỏng. Đức Phật dạy: “Không nên rửa như vậy. Nên dùng đồ đựng nước ngâm phân bò, để lóng cát, rồi dùng để rửa. Hoặc dùng bột mịn, bùn mịn, hoặc lá, hoặc bông hay trái để rửa cho sạch. Nếu bát có lỗ, bị thức ăn nhét vào trong đó, thì nên cạy ra. Nếu cạy ra bát bị vỡ, chỗ nào cạy được thì cạy, chỗ nào không cạy được thì thôi, không sao.”

Có vị rửa bát chưa khô mà đem cất, sanh ra cáu bẩn. Đức Phật dạy: “Không nên như vậy. Nên để cho khô rồi mới cất.”

Cầm bát nơi tay, khó giữ. Phật cho phép may cái đãy để đựng. Miệng đãy không buộc, bát rơi ra. Phật cho phép buộc lại. Xách đãy đựng bát trên tay, [953b] khó giữ. Phật bảo nên dùng cái dây đai mang trên vai.

Có tỳ-kheo kẹp bát dưới nách, miệng bát úp vào hông. Trên đường đi, gặp mưa, bị trượt chân té xuống đất, bình bát cấn hông, bị đau. Đức Phật dạy: “Không nên mang bát như vậy. Nên để miệng bát hướng ra ngoài.”

Bát Tô-ma trong đãy, lấy ra để vô khó khăn, bị vỡ. Đức Phật dạy: “Nên làm cái hòm hay cái rương để đựng.”

Có vị dùng vật quý báu làm cái hòm cái rương. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu mà làm. Nên dùng cỏ xá-la, hoặc cây tre để làm. Nếu bát bị đụng nhau thì dùng cỏ hay lá cây, hoặc một trong mười loại y để lót. Nếu bát rơi ra miệng hòm; Phật bảo,

nên làm cái nắp đậy lại. Có vị dùng vật quý báu làm cái nắp. Đức Phật dạy, không được dùng vật quý báu làm nắp. Nên dùng cỏ xá-la, hoặc tre hay cây mà làm. Nếu nơi để bát không chắc thì nên

dùng dây đai máng vào móc long nha.

10. Tịnh quả

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Vua Bình-sa cho phép các tỳ-kheo tự do ra vào trong vườn xoài. (1) Nhóm sáu tỳ-kheo đến chỗ người giữ vườn nói: “Tôi cần xoài.”

Người giữ vườn liền hái xoài cho. Nhóm sáu tỳ-kheo lại đòi hỏi nữa. Người giữ vườn lại cũng hái xoài cho. Nhóm sáu tỳ-kheo cứ đòi hỏi như vậy cho đến vườn xoài hết cả trái. Sau đó, vua cần xoài, ra lệnh quan tả hữu hái xoài. Các quan thừa lệnh đến chỗ người giữ vườn bảo hái xoài. Người giữ vườn báo cáo là xoài hết rồi. Các quan hỏi tại sao hết? Người giữ vườn thưa là:

“Sa-môn Thích tử ăn hết.”

Đại thần liền hiềm trách: “Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, nhiều ham muốn mà tự nói mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp? Người thí tuy không nhàm chán, người nhận phải biết đủ chứ. Tại sao ăn hết vườn xoài của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên ăn xoài.” (2)

Các tỳ-kheo khất thực nhận được nước xoài. Phật cho phép dùng. Có vị nhận được trái xoài nấu chín, Phật cho phép dùng. Có vị nhận được nước quả xoài, (3) đức Phật cho phép. Nếu chưa thành

———

(1) Am-bà-la viên 菴婆羅園. Cf. Ngũ phần 26 (tr.170c24). Tăng kỳ 31 (tr.478a20).

(2) Pāli, Vin.ii. 109: Phật nói, các tỳ-kheo không được ăn quả xoài (amba). Ai ăn, phạm đột-kiết-la. Sau đó quy định thêm: chỉ được phép ăn sau khi đã tác tịnh bằng một trong năm cách. Xem thêm cht. 55 dưới.

(3) Am-bà-la quả tương 菴婆羅果漿; nước tương xoài hay ngâm xoài, để lâu có thể lên men thành rượu. Pāli: sūpe ambapesika, vỏ xoài bỏ trong nước thịt (súp thịt).

rượu thì cho phép uống vào lúc phi thời. Thành rượu rồi, không được uống. Nếu uống sẽ như pháp trị.

Sau đó một thời gian, xoài chín mùi, tôn giả A-nan muốn ăn, đến chỗ đức Phật, đầu diện kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng: “Xoài trên cây đã chín mùi.”

Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, vì các tỳ-kheo tùy thuận nói pháp, Ngài dùng vô số phương tiện khen ngợi hạnh đầu-đà, đoan nghiêm, thiểu dục tri túc, có trí huệ và bảo các tỳ-kheo: [953c]“Từ nay về sau cho phép ăn xoài.” (1)

11. Câu-chấp

Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di, thì khi ấy nhóm sáu tỳ-kheo khoác trái câu-chấp (2) để dọa nhau, chọc ghẹo nhau. Các cư sĩ thấy cơ hiềm: “Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi khoác trái câu-chấp để dọa nhau, chọc ghẹo nhau, như đại thần của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được khoác lộn trái câu-chấp, cũng không được dọa nhau, (3) chọc ghẹo nhau.”

Tỳ-kheo bệnh, đắp câu-chấp, mặt có lông vào trong. Lông bên trong dính nơi mụt ghẻ, bị đau. Phật dạy: “Nên mặc cái áo lót. Nếu sợ nóng thì nên lộn trái câu-chấp rồi quàng cà-sa phủ lên trên.”

12. Khâu y

Có tỳ-kheo y bị rách. Phật bảo, nên vá lại. Vị ấy không biết vá như thế nào. Đức Phật dạy: “Lấy chỉ khâu lại, hay may chập lại. Nếu có lỗ, lấy đồ đắp lên.” Lỗ rách lớn, miếng đắp nhỏ, khiến y bị chum

———

(1) Ngũ phần 26 (tr.171a12), Vin. ii. 109, ăn được sau khi đã tác tịnh, một trong năm cách. Xem, Phần III, Ch. VII Thuốc.

(2) Câu chấp 拘執. Ngũ phần 26 (tr.171b16): câu nhiếp 拘攝. “Bạt-nan-đà khoác lộn trái câu-nhiếp, đi 4 chân trong tối, dọa các tỳ-kheo.” Pāli, Vin. i. 281, kojava áo choàng hay chăn bằng lông dê.

(3) Tỳ-kheo, ba-dật-đề 55: không được dọa tỳ-kheo khác.

lại. Đức Phật dạy: “Không nên vá như vậy. Lớn, nhỏ, tùy theo lỗ rách, rộng ra hai ngón tay, rồi vá. Khi vá sợ y bị chúm lại, nên dùng đá đè bốn góc. Nếu vẫn bị chúm, cắm cọc bốn góc để căng ra. Nếu nó vẫn co lại thì nên làm cái khung để căng ra.” Các vị ấy không biết cách làm. Đức Phật dạy: “Nên dùng gỗ mà làm.”

Có vị cần dây để căng. Phật cho phép dùng dây căng ra để vá. Các vị ấy không biết dùng cái gì để vá. Phật cho phép dùng lông chim, hoặc cái trâm để vá. Nếu y mỏng, nhuyễn bị rách thì dùng

kim để vá. Có vị dùng vật quý báu làm kim. Đức Phật dạy: “Không được dùng như vậy. Nên dùng đồng hay thép để làm.”

Khi vá y, tay bị đau, đức Phật cho phép làm cái đê. Có vị dùng vật quý báu làm đê. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy. Nên dùng đồng, sắt, xương, ngà, sừng, chì, thiếc, bạch lạp, cây, hồ giao để làm.” Khi vị kia vá y, sợ cong, Phật cho phép dùng dây mực khiến cho thẳng. Có vị cần chỉ tơ, Phật cho phép dùng. Có vị muốn nhuộm chỉ để may y, cần đá vôi, đất đỏ, đất trắng, màu huỳnh, tất cả đều được Phật cho phép dùng. Nếu không định được điểm giữa, nên dùng thước để đo. Có vị dùng vật quý báu làm thước đo. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng đồng sắt cho đến cây để làm.”

Có vị trương y chấm đất. Khi vá, y dính bụi bẩn. Phật dạy: “Cho phép dùng nước tưới đất cho hết bụi rồi mới trương ra.”

Có vị khi vá y kim bị đụng đất, hư kim. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.”

Có vị trải y trên cỏ xa-bà-la (1) để vá, cỏ dính vào y. Đức Phật dạy: “Không nên làm như vậy.” Có vị trải y trên cỏ, trên lá để vá. Cỏ lá dính vào y. Đức Phật [954a1] dạy: “Không nên trải như vậy. Nên dùng một trong mười loại y hoặc y-lê-điên-đà, mạo-la, mạo-mạo-la, mạo-lâu, trải lên trên đó để vá.” Tỳ-kheo kia sợ dây, chỉ, kim, dao... các dụng cụ để vá y lạc mất, Phật cho phép làm cái đãy để

———

(1) Xa-bà-la thảo 賒婆羅草. Skt. śabala?

đựng. Có vị không tháo y ra khỏi cái khung căng, bị mưa ướt. Đức Phật dạy: “Nên tháo ra.” Các vị ấy không biết tháo ra rồi để khung đâu. Đức Phật dạy: “Cho phép để nơi nhà kinh hành hoặc nơi nhà ấm, nhà ăn. Nếu đem vào nhà không lọt vì cửa hẹp thì để bên ngoài, chỗ không bị mưa ướt, bị gió. Nên treo lên chỗ cao ráo.”

Có vị vá y rồi, tháo ra, không dẹp dọn cây gỗ. Đức Phật dạy: “Nên dọn dẹp.” Các vị ấy không biết dọn dẹp để vào chỗ nào. Đức Phật dạy: “Nên để dưới gác, hoặc trên giường.”

Có vị không dọn dẹp dây. Đức Phật dạy: “Nên cuốn dây lại, để trên chỗ khung căng y.”

Các tỳ-kheo sợ kim rơi mất. Phật cho phép làm cái miếng bằng dạ để ghim. Nếu vẫn sợ mất thì nên làm cái ống để đựng. Có vị dùng vật quý báu làm cái ống. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu làm. Nên dùng đồng, sắt cho đến tre, cây để làm.” Sợ kim rơi ra, đức Phật cho phép làm nắp đậy lại.

Có vị dùng vật quý báu để làm nắp. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu làm mà nên dùng đồng, sắt, cho đến tre, cây để làm.” Nếu kim bị rỉ sét thì nên để trong bột miến. Nếu vẫn sợ sét, tùy để chỗ nào khiến cho không rỉ sét.

Các tỳ-kheo lo ngại ống đựng kim, dao con, chỉ, và các vật vụn vặt bị lạc mất. Phật cho phép đựng trong cái đãy. Nếu các vật ấy rơi ra, dùng dây cột cái miệng đãy lại. Nếu cầm tay, khó giữ gìn; nên buộc trên vai.

13. Vá bát

Bình bát bằng sắt của tỳ-kheo bị thủng, đức Phật cho phép vá lại, hoặc trám đinh, hoặc trét bùn, hay dán nhựa cây.

Bát tô-ma bị lủng, đức Phật cho phép dùng hồ giao nhét, hoặc dùng đá vôi, hoặc dùng đất trắng. Bát ca-la đen(1) bị thủng nên dùi cái lỗ, rồi lấy kim chỉ ràng lại. Có vị cần cái dùi khoan, đức Phật cho

———

(1) Ca-la hắc bát 迦羅黑缽; ca-la, phiên âm (Skt. Pāli: kāla, đen); hắc, dịch nghĩa. Từ âm nghĩa hỗn hợp.

phép. Có vị dùng vật quý để làm. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý để làm mà nên dùng đồng sắt.” Nếu sợ chỉ bằng tơ sợi đứt thì nên dùng bằng sợi dây cước, hoặc dùng lông đuôi của bò, ngựa. Nếu sợ trùng cắn cái dây gân thì nên dùng hồ giao trét lên trên. Nếu sợ thức ăn hay nước thấm vào thì cũng nên dùng hồ giao trét lên trên. Nếu cũng lại sợ hư thì dát lá sắt dán vào.

14. Lấy lửa

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Các tỳ-kheo ở nơi a-lan-nhã dùng hỏa châu để lấy lửa, bọn giặc thấy ngọc châu nên đến quấy phá tỳ-kheo. (1) Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: [954b] “Ở nơi a-lan-nhã, không nên dùng hỏa châu lấy lửa.”

Các tỳ-kheo cần lửa, đức Phật cho phép tỳ-kheo ở nơi a-lan-nhã dùng thuật lấy lửa. Cần bùi nhùi mồi lửa (2) , cho phép. Cần dùi để dùi lửa, (3) cho phép. Cần các thứ để làm dây, đều được cho phép. Dụng cụ lấy lửa bị rơi rớt. Phật cho phép dùng cái đãy để đựng. Dụng cụ dùi lửa để chỗ bị ẩm, Phật cho phép treo dưới giường hay trên móc long nha. Có vị không biết dùng cái gì để nhen lửa, Phật bảo nên dùng cỏ, lá, hoặc sô-ma, hoặc cỏ ma-sí-xa, hoặc phân bò, phân ngựa để lấy lửa. Tỳ-kheo thường xuyên dùi lửa, bị rách tay, đức Phật cho phép nên dùng hỏa châu chỗ khuất để lấy lửa.

15. Lọc nước

Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo dùng nước có lẫn trùng. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không có lòng từ, đoạn mạng chúng sanh, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được dùng nước có lẫn trùng. Cho phép làm cái đãy lọc nước.”

———

(1) Quy định về đốt lửa, Tăng kỳ 33 (tr.494c26): hỏa pháp火法.

(2) Hỏa mẫu mộc 火母木.

(3) Toàn hỏa tử 鑽火子.

Các vị ấy không biết làm cách nào. Đức Phật dạy: “Làm như cái thìa, hoặc ba góc, hoặc làm như cái toi, hoặc làm cái bình lọc. Nếu sợ trùng nhỏ lọt qua thì cho cát vào trong cái đãy lọc.

Có vị đổ loại cát lọc lẫn trùng nơi đất khô. Đức Phật dạy: “Không nên đổ như vậy. Nên đổ lại dưới nước.”

Bấy giờ, có hai tỳ-kheo cãi lộn nhau, cùng từ nước Câu-tát-la du hành. Một tỳ-kheo có mang đãy lọc nước đi, nên có nước uống. Vị kia không đem đãy lọc nước theo. Hỏi mượn vị kia, nhưng vị kia không cho. Không có nước để uống, nên khát nước quá độ. Các tỳ- kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo này phải cho tỳ-kheo kia mượn. Không nên không có đãy lọc nước mà đi, cho đến nửa dotuần. Nếu không có đãy lọc nước nên dùng cái chéo y Tăng-già-lê để lọc.” (1)

16. Ăn ngủ chung

1. Thế Tôn ở tại nước Bà-kỳ-đề. (2) Hai tỳ-kheo nhóm sáu nằm ngủ chung một giường. Tỳ-kheo khác thấy, tưởng là cùng nằm với người nữ. Sau khi họ đứng dậy mới biết không phải người nữ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được hai người nằm ngủ chung một giường.” (3)

Có vị nghi không dám cùng người bệnh nằm một giường, đức Phật cho phép cùng người bệnh nằm một giường.

Phật ở tại nước Bà-kỳ-đề. Hai vị trong nhóm sáu tỳ-kheo đồng đắp chung một cái chăn. Tỳ-kheo khác thấy, tưởng là cùng với người nữ nằm. Sau khi họ đứng dậy mới biết chẳng phải là người nữ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được hai người nằm đắp chung một cái chăn.” (4)

———

(1) Vin. ii. 118.

(2) Bà-kỳ-đề 婆祇提. Các đoạn trên phiên âm là Bà-kỳ-đà.

(3) Xem Phần II, Ch. IV, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 90.

(4) Xem, Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 91.

Các tỳ-kheo chỉ có một cái khăn trải [954c] bằng cỏ hay bằng lá. Đức Phật cho phép trên khăn trải này mỗi người riêng một cái khăn trải nằm bằng dạ. Khi thời tiết lạnh chỉ có một cái chăn, Phật cho phép bên trong mỗi người nên mặc áo lót, bên ngoài đắp chung một cái chăn.

2. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Nhóm sáu tỳ-kheo ăn chung một chiếc bát. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi hai người ăn chung một cái bát, giống như Đại thần của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được hai người ăn chung một bát.”

Có tỳ-kheo đựng cơm chung một cái đồ đựng để ăn. Đức Phật dạy: “Nên chia ra và đựng riêng để ăn. Nếu không có bát riêng thì nên ăn phân nửa, còn phân nửa để lại cho người kia ăn. Nếu gần quá giữa ngày thì nên lấy một vắt để ăn rồi đưa cho người kia ăn. Thay nhau ăn như vậy cho kịp giờ.”

3. Nhóm sáu tỳ-kheo nằm dựa gối vào bàn để ăn, các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, mà tự xưng là ta biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi nằm nghiêng dựa vào bàn để ăn giống như đại thần của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được ăn như vậy.”

Bấy giờ có các Thượng tọa già bệnh không thể tự tay bưng bát để ăn, Phật cho phép buộc nơi đầu góc của giường dây, giường cây, hoặc để trên cái bình.

4. Nhóm sáu tỳ-kheo đứng trên giường dây, giường cây, nên dây giường bị đứt, khiến cho chăn đắp bị rách. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được đứng như vậy. Nếu tỳ-kheo muốn đưa cái gì hay vói nhận cái gì, thì cho phép đứng trên bệ giường.”

Bấy giờ, có các ngoại đạo, đem cái giường dây lớn làm cái giường dây nhỏ để chứa dùng. Nhóm sáu tỳ-kheo bắt chước ngoại đạo cất chứa giường dây như vậy. Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Ca-lưu-đà-di, vì thân hình lớn, mà cái giường trong nhà tắm lại nhỏ nên ngồi không vừa, nghi không dám lấy cái giường lớn bên ngoài để ngồi tắm, chỉ ngồi cái giường nhỏ. Đức Phật dạy: “Trong nhà tắm nên để cả giường lớn và giường nhỏ.”

Nhóm sáu tỳ-kheo chứa cất dụng cụ cày bừa và đồ mò lặn của bạch y. Đức Phật dạy: “Không được cất chứa như vậy.”

Có vị cất chứa cái mâm cái gáo đồ tắm rửa quý báu. Đức Phật dạy: “Không được chứa như vậy.”

5. Có tỳ-kheo tên là Da-ba-đồ (1) phụng thờ các ngoại đạo, như lửa, như nhật nguyệt, như đạo không nói, pháp của ngoại đạo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được thờ các pháp của ngoại đạo.”

6. Có tỳ-kheo ở tại a-lan-nhã ăn xong ựa ra nhơi lại. (2) Tỳ-kheo khác nói: “Thầy phạm tội ăn phi thời.” Vị kia nói: “Tôi không phạm tội ăn phi thời, tôi chỉ ựa ra nhơi lại thôi.” Các tỳ-kheo [955a1] bạch Phật. Đức Phật dạy:

“Tỳ-kheo này vừa từ loài bò đầu thai, nếu không ựa nhơi lại thì không thể sống lâu được. Nếu có tỳ-kheo nào có bệnh như vậy, làm như thế mới dễ chịu, thân không bệnh. Thức ăn chưa ra khỏi miệng được nuốt vô lại.”

7. Trong Kỳ-hoàn có quạ, có két, kêu inh ỏi, làm loạn các tỳ-kheo ngồi thiền. Đức Phật dạy: “Nên khua tiếng cho chúng sợ bay đi. Hoặc giả làm tiếng của dây cung, hay đập vỗ vào cây để cho chúng bay đi.”

8. Các tỳ-kheo ban đêm tập hợp đến chỗ bố-tát, trời tối. Đức Phật

———

(1) Da-ba-đồ ?

(2) Vin. ii. 132.

cho phép cầm đuốc. Nếu chỗ ngồi bị tối thì cho phép thắp đèn. Có vị cần đồ đốt đèn, Phật cho phép sắm; cần dầu, cần đèn, cũng cho phép sắm. Nếu đèn không được sáng thì kéo tim cao lên. Nếu bị dầu dính bẩn tay thì cho phép làm đũa để gắp. Nếu sợ cháy đũa thì cho phép làm đũa bằng sắt. Nếu sợ cái tim đèn nằm xuống thì chính giữa nên để cái tim bằng sắt. Nếu vẫn không sáng, thì cho phép làm cái tim cho lớn. Nếu vẫn còn tối thì nên để bốn góc nhà bốn cây đèn. Nếu lại không sáng thì nên làm cây đèn bánh xe quay (1) . Nếu vẫn không sáng thì trong nhà, xung quanh đều để đèn, hoặc để đèn giá đứng. Hoặc lấy cái bình, đổ nước vào rồi đổ dầu lên trên, lấy vải bọc hạt cải làm cái tim để thắp.

8. Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu sai người mang đến sáu thứ: gường dây một người ngồi (2), lò lửa, lồng đèn, chổi quét, quạt, và cái đấu. (3) Các tỳ-kheo không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật cho phép nhận, ngoại trừ cái đấu (4) không nên nhận.

17. Chuyển thể Phật ngôn

Có tỳ-kheo Dũng Mãnh (5) là bà-la-môn xuất gia, đến chỗ đức Thế Tôn, đầu diện kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên bạch đức Thế Tôn: “Bạch Đại Đức! Các tỳ-kheo thuộc nhiều dòng họ xuất gia,

———

(1) Chuyển luân đăng ; Hành sự sao tư trì ký 3 (T40 tr. 387a22): làm bánh xe có nhiều tầng, chung quanh đặt các cây đèn; có cơ quan làm cho nó xoay.

(2) Độc tọa thằng sang

(3) Tì-ni-mẫu 5 (tr.825c13), sáu thứ: 1. Gường tốt cho khảm đồng (TNM đọc: khắc lũ hảo sang (tiếng hoa) thay vì khắc lậu hảo sang ), 2.chén bằng đồng (đồng khôi, TNM thay vì(tiếng hoa),3. Giá đèn, 4. Quạt, 5. Chổi, 6. Chậu đồng lớn. Phật không cho nhận chậu đồng lớn ( đại đồng khí ). Vin. ii. 129: Bà Visākhā sai mang ba thứ: ghè nhỏ (ghaṭaka), đồ kỳ chân khi tắm (kataka) và chổi (sammajja).

(4) Đấu 斗. Phật không cho nhận kataka. Bản Anh dịch là “đồ cọ chân bằng sành” (earthenware foot-scrubber).

(5) Dũng Mãnh 勇猛. Vin. ii. 139: Yameḷakekuṭā nāma bhikkhū dve bhātikā, hai tỳ-kheo anh em tên là Yameḷa và Kekuṭā, giỏi ngôn ngữ, âm vận.

tên gọi cũng khác, phá hoại nghĩa của kinh Phật. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép chúng con vì đức Thế Tôn dùng ngôn luận hoàn hảo của thế gian tu lý kinh Phật.”(1)

Đức Phật dạy: “Các ông là những người ngu si. Đó là sự huỷ hoại bằng cách đem ngôn luận của ngoại đạo mà pha trộn vào trong kinh Phật.”

Đức Phật dạy: “Cho phép, tùy theo ngôn ngữ, phong tục của từng nước mà giải thích, tụng đọc kinh Phật.” (2)

18. Sinh nghi

1. Có tỳ-kheo ở nước Câu-tát-la, trên đường đi, đến chỗ khuất đại tiểu tiện. Bấy giờ, có người nữ cũng đến chỗ khuất đại tiểu tiện. Cách đó không xa có một cái ao nước, tỳ-kheo đến ao để rửa,

người nữ kia cũng đến ao để rửa. Các cư sĩ thấy tỳ-kheo này từ chỗ đó đi ra rửa, người nữ này cũng vậy. Họ bảo chắc tỳ-kheo này xâm phạm người nữ kia. Các tỳ-kheo nghe, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên đại tiểu tiện chỗ như vậy, làm cho người ta [955b] sanh nghi. Cũng không nên ở trên ao nước mà rửa.”

2. Bạt-nan-đà Thích tử gần tối đến nhà bạch y, ngồi trong nhà giây lát rồi ra đi không nói với chủ nhà. Trong khi ấy có bọn cướp suốt ngày rình nhà kia. Chiều hôm đó gặp lúc cửa mở nên liền vào. Chúng thu gom đồ đạc tẩu thoát. Người chủ hỏi ai mở cửa đi ra mà không đóng. Gia nhân trả lời: “Bạt-nan-đà Thích tử.” Các cư sĩ cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết xấu hổ thẹn, mà tự xưng là mình biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong

———

(1) Pāli, ibid., biên tập lại lời Phật thành thơ (buddhavanaṃ chandaso āropemā). Chandasa, được hiểu là chandasi mà Paṇini thường dùng, chỉ phương ngữ Vệ-đà. Buddhaghosa giải thích, hai vị này nuốn chuyển tải thành ngôn ngữ hoàn chỉnh của Vệ-đà, tức Saṃskrit (sakkaṭa-bhāsāya).

(2) Ngũ phần 26 (tr.174b20); chuyển thể Phật ngữ sang ngoại thư ngữ, phạm thâu-lan-giá.

khi cùng bọn giặc hẹn nhau để đến cướp đoạt của nhà tôi?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên đến nhà bạch y lúc chiều tối.”

Bấy giờ, có các tỳ-kheo vì việc Phật, việc Pháp, việc Tăng, việc Tháp, việc tỳ-kheo bệnh, hoặc đàn-việt mời vào lúc xẩm tối, tỳ-kheo nghi không dám đến. Đức Phật dạy: “Nếu có những trường hợp như vậy thì nên đến.”

3. Bạt-nan-đà Thích tử với ý dục mà nói pháp cho người nữ. Người nữ kia quan sát biết, liền nói:

“Tại sao thầy không nói pháp cho chính thầy?”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không nên vì ý dục mà nói pháp.” Nhóm sáu tỳ-kheo bói toán cho người nữ. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Nhóm sáu tỳ-kheo lại đi nhờ người bói toán. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

4. Nhóm sáu tỳ-kheo cá cược (1) với người khác. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Người kia được vật liền lấy luôn.

Đức Phật dạy: “Không được như vậy.”

5. Nhóm sáu tỳ-kheo nắm tay nhau đi ngoài đường, lấn người khác té xuống đất. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không có yểm túc, mà tự nói ta biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cùng nắm tay nhau đi ngoài đường như đại thần của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được đi như vậy.”

Các tỳ-kheo đi trên đường, có người cho đôi guốc, bình hoa đựng dầu. Tỳ-kheo nghi không dám nhận. Đức Phật dạy: “Cho phép nhận.”

———

(1) Nguyên Hán: quỵ vật 䞈物. Khang Hy, qụy 䞈 : đồng với tư 資 (giúp vốn), với đỗ 賭 (bài bạc). Có bản chép là hoá vật 貨物. Tham chiếu Tạp sự 19 (tr.296a14): Lục quần tỳ-kheo mỗi khi có sự việc xảy ra, bèn đem y, bát, dây lưng các thứ ra cá cược (Hán: đổ quỵ 賭* , có bản chép là đổ hoá 賭貨).

6. Nhóm sáu tỳ-kheo đem đồ vật cho thuê. (1) Đức Phật dạy: “Không được như vậy .”

Nhóm sáu tỳ-kheo giữ vật cho thuê của người khác.(2) Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

7. Nhóm sáu tỳ-kheo gây gổ với người khác. Nói chuyện với Thượng toạ mà lật ngược y, y quấn cổ, y phủ đầu, y choàng cả hai vai, mang guốc dép. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được như vậy. Nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến trước Thượng tọa, cúi mình, chắp tay thưa: ‘Con có việc cần thưa với Thượng tọa.’ Vị thượng tọa nên nói: ‘Như pháp như luật thì nói.’”

19. Dù - gậy - quạt - phất trần

1. Bạt-nan-đà [955c] đi đường, cầm cây lọng tròn lớn và đẹp. Các cư sĩ từ xa thấy tưởng là vua hay đại thần nên sợ sệt tránh đường. Khi đến gần, nhìn rõ mới biết là Bạt-nan-đà, mới cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử ham muốn nhiều không nhàm chán, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cầm cây lọng tròn lớn và đẹp đi ngoài đường như đại thần của vua, khiến cho chúng tôi sợ phải tránh đường?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo không nên cầm cây lọng tròn đi ngoài đường, cũng không được cất chứa.”

Khi trời mưa, các tỳ-kheo đến nhà ăn, hoặc ban đêm tập họp, lúc bố-tát, y mới nhuộm bị ướt hư màu. Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy: “Vì bảo vệ y, khi ở trong chùa, nên dùng vỏ cây, lá, hoặc tre làm dù để che mưa.”

Có vị cần cán lọng, đức Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý

———

(1) Xuất tức vật 出息物; chưa rõ nghĩa. Xem cht. 2 dưới. Cf. Thập tụng 6 (tr 47b21): sản nghiệp xứ là những nơi: canh chủng xứ (làm nông), bản mại xứ (buôn bán), xuất tức xứ (?), kế toán xứ.

(2) Tùng tha cử tức vật 從他舉息物; chưa rõ nghĩa (tức vật: vật sinh lời? liên hệ Pāli: āpana: tiệm buôn, với apāna: hơi thở ra). Có lẽ một hình thức cầm đồ. Để bản: tùng tha 從他. TNM: tùng địa.

báu để làm. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng xương, ngà, bạch lạp, chì, thiếc, hay cây để làm.”

Có vị cần chóp lọng, Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu làm. Cho phép dùng xương, cho đến cây để làm.”

Có vị cần tán lọng, đức Phật cho phép làm. Vị kia dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu để làm. Nên dùng xương cho đến cây để làm.”

Có vị muốn phủ tàn lọng. Phật cho phép dùng lá cây đa-la, lá cây ma-lâu, (1) vỏ cây để phủ. Nếu sợ bốn phía bị hư, cho phép phủ nhiều lớp.”

Có vị làm cái cán lọng dài, nhưng đem vô đem ra cửa không lọt. Đức Phật dạy: “Nên tháo ra.” Nếu sợ cán sút ra, nên đục cái lỗ để đóng vào. Nếu bị gãy hay cong, cho phép làm bằng sắt, trên đầu làm miếng sắt buộc vào.

2. Bạt-nan-đà Thích tử bỏ bát vào trong đãy, xỏ vào đầu cây gậy quảy đi. Các cư sĩ thấy tưởng là gia nhân của vua nên sợ tránh đường. Khi đến gần mới biết là Bạt-nan-đà, nên cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy. Cũng không nên cất chứa cây gậy để quảy bát như vậy.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo già bệnh đi đường bị té. Đức Phật dạy: “Già bệnh cho phép cầm gậy.(2) Nếu sợ đầu dưới cây gậy bị cùn, cho phép

———

(1) Ma-lâu 摩樓; Skt. mālu, một loại man thảo, dây leo; đằng thảo.

(2) Tỳ-kheo bệnh cần gậy để quảy bát đi đường, phải được Tăng yết-ma cho phép. Xem đoạn sau, mục 28 (Yết-ma trì gậy).

làm cái khâu bịt lại.” Vị kia dùng vật quý giá làm cái khâu. Đức Phật dạy: “Không được dùng vật quý giá làm mà [956a] cho phép làm bằng xương, răng, bạch lạp, chì, thiếc.” Nếu trên đầu cây gậy bị hư hoại, cũng cho phép dùng vật như vậy để làm.

Nhóm sáu tỳ-kheo cất chứa gậy không trung, (1) các cư sĩ cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, không có hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi cầm cây gậy không trung như đại thần của vua” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

Các tỳ-kheo đi đường thấy rắn rít, bò cạp. Những tỳ-kheo chưa ly dục sợ, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép cầm cây tích trượng (2) để khua động. Hoặc khua ống đồng đựng đá vụn, hoặc đập tre làm cho có tiếng để chúng nó tránh đi.”

3. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo cầm cây quạt tròn lớn. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử không biết yểm túc, không có hổ thẹn, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp trong khi cầm cây quạt tròn lớn như đại thần của vua?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được cầm như vậy.” Có vị nhận được vật đã làm thành, nghi không dám thọ trì, bạch Phật. Phật dạy: “Cho phép nhận cho tháp.” Tỳ-kheo trên đường đi bị nóng, bạch Phật. Đức Phật cho phép dùng lá cây hoặc nhánh cây hoặc cỏ hay một trong mười loại y làm cây quạt để quạt. Nhóm sáu tỳ-kheo cầm cây quạt bằng da. Đức Phật dạy: “Không được dùng.”

———

(1) Không trung trượng 空中杖; chưa rõ gậy gì. Có bản chép: thất trung trượng 室中杖, gậy chống trong nhà. Hành sự sao tư trì ký 3 (T40 tr. 387b3): không trung trượng, chỉ các loại gậy bằng tre, lau sậy. Hành sự sao phê 13 (Vạn 42 tr. 1010b4): ruột rỗng nên gọi là không trung; vì sợ sâu nhỏ có thể ẩn trong đó, khi cầm đến chúng bị sát hại.

(2) Tích trượng. Skt. khakkhara, gậy ăn mày (Monier). Tham chiếu Thập tụng 56 (tr.417a18), chế pháp về gậy; Tạp sự 34 (tr.375a21). Xem thêm Ngũ phần 27 (tr.180b25), tỳ-kheo a-lan-nhã còn thêm loại “gậy phá sương” (phác lộ trượng 撲 露杖)

Nhóm sáu tỳ-kheo ghép ngang dọc mười thanh gỗ rồi phất da lên trên để làm cây quạt. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Cây quạt của tỳ-kheo bị hư, đức Phật cho phép dùng vỏ cây hay lá cây vá lại. Nếu vá bằng da mà bị hư hỏng thì nên dùng chỉ may lại.

Nếu dùng chỉ may bị đứt thì nên dùng dây gân để may. Nếu bên lề bị hư thì nên dùng da để buộc.

Khi các tỳ-kheo dùng bữa ăn chính, bữa ăn phụ, hoặc ban đêm nhóm họp, hay lúc thuyết giới bị nóng, đức Phật cho phép làm cây quạt lớn như cỗ xe có cơ quan chuyển động. Các vị ấy không biết bảo ai đẩy. Đức Phật dạy: “Cho phép tỳ-kheo hay sa-di, hoặc người giữ vườn, hay ưu-bà-tắc kéo.”

Nhóm sáu tỳ-kheo dệt cây quạt bằng lông, giết nhiều loại trùng nhỏ, các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: “Sa-môn thích tử không biết hổ thẹn, hại nhiều sinh mạng mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi sử dụng cây quạt bằng lông, làm tổn hại nhiều mạng chúng sanh?” Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được sử dụng cây quạt bằng lông như vậy.”

4. Các tỳ-kheo bị trùng nơi cỏ, hay bụi bay làm bẩn thân, đức Phật cho phép làm cái phất trần. Các vị ấy không biết cách làm. Đức Phật cho phép dùng cỏ, hoặc vỏ cây lá cây dùng chỉ may lại, [956b] hoặc dùng lụa vụn cắt may. Có tỳ-kheo nhận được cái đuôi súc vật để phủi bụi. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật cho phép dùng.

20. Chỗ ngồi

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Ưu-ba-ly cùng các tỳ-kheo bàn luận pháp luật. Các tỳ-kheo cùng đến nghe giới, chỗ ngồi chật hẹp không đủ dung chứa. Đức Phật dạy: “Hơn kém nhau ba tuổi hạ ngồi chung trên giường cây. (1) Hơn kém nhau hai tuổi hạ ngồi chung trên giường dây nhỏ.”

2. Tỳ-kheo niên thiếu tân học chưa rõ việc, các con số lẫn lộn nhau.

———

(1) Xem Ch.I Phòng xá - Sảnh đường.

Phật cho phép dùng con toán để ghi số. Có vị dùng vật quý báu để làm. Phật dạy: “Không được dùng vật quý báu làm. Nên dùng xương, nha, sừng, đồng, sắt, chì, thiếc, bạch lạp, cây để làm.” Có vị để trên đất nhớp tay. Đức Phật dạy: “ Không được để trên đất. Nên để trên ván.” Có vị để tấm ván trên đất rồi để trên đầu gối, bẩn y.

Đức Phật dạy: “Không được để như vậy. Nên lấy gót chân làm cái ghế.” Có vị sợ con toán rơi rớt, Phật cho phép may cái đãy để đựng. Miệng đãy không buộc lại, nên bị rơi ra. Phật cho phép dùng dây buộc lại, rồi treo trên cây móc long nha, hay trên cây nhọn.

21. Tỏi

Thế Tôn ở tại vườn Kỳ-hoàn, thuyết pháp cho vô số trăm ngàn chúng vây quanh. Bấy giờ có tỳ-kheo ăn tỏi nên đứng xa đức Phật. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tôn giả A-nan: “Tại sao tỳ-kheo kia đứng xa Như Lai?” Tôn giả thưa: “Tỳ-kheo ấy ăn tỏi.”

Đức Phật nói với tôn giả A-nan: “Đâu có thể vì tham ăn mùi vị như vậy mà không nghe pháp sao? Từ nay về sau, tất cả không nên ăn tỏi.”(1) Bấy giờ, tôn giả Xá-lợi-phất bị chứng thống phong, (2) thầy thuốc bảo phải ăn tỏi, đức Phật cho phép ăn.

22. Khuân vác

Có tỳ-kheo vác đồ trên lưng mà đi, cư sĩ thấy cơ hiềm: “Sa-môn Thích tử giống như bạch y, vác đồ trên lưng mà đi.” Họ sanh tâm khinh mạn. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được vác đồ vật trên lưng mà đi.”(3)

———

(1) Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề 70. Ngũ phần 26 (tr. 176c10). Tăng –kỳ 31 (483b5)Vin. ii. 140: na bhikkhave lasuṇaṃ khāditabbaṃ.

(2) Bệnh phong 病風. Pāli: udaravātābādho, đau bụng gió. Xem Phần III, Ch. VII. Thuốc.

(3) Tham chiếu Vin.ii. 137: Thế Tôn không cho phép tỳ-kheo quảy gậy hai đầu (na ubhatokājaṃ haratabbaṃ). Cho phép quảy gậy một đầu (ekatokāja), gậy hai người khiêng (để đồ ở giữa, Pāli: antarākāja), đội đầu (sīrasabhāra), vác trên vai (khandhabhāra), ôm bên hông (kaṭibhāra), đeo sau lưng (olambaka).

Các tỳ-kheo cần củi để nhuộm như cỏ, phân bò, lông, gai, tự mình vác đi. Đức Phật dạy: “Chỗ không có người thì nên vác. Nếu thấy bạch y thì nên để xuống đất, hoặc di chuyển để trên đầu hay trên vai.”

Có tỳ-kheo Y-lê-a-nhã quấn y quá chặt. (1) Cư sĩ thấy cơ hiềm: “Tỳ-kheo như chúng ta, quấn y khuân vác.” (2) Họ sanh tâm khinh mạn, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được quấn y như vậy, cũng không nên vác như vậy.”

Các tỳ-kheo ở trong chùa, tập trung ngói đá cây củi, e ngại không dám gánh vác dọn dẹp, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép ở trong chùa thì được [956c] gánh vác.”

23. Tháp Thanh văn

Sau khi Xá-lợi-phất, Mục-liên nhập Bát-niết-bàn, có đàn-việt nói: “Nếu đức Thế Tôn cho chúng ta xây tháp thì chúng ta sẽ xây.” Các tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép. Vị kia không biết xây như thế nào. Đức Phật dạy: “Xây vuông hay tròn hoặc bát giác.”

Các vị ấy không biết xây bằng thứ gì, đức Phật bảo dùng đá, gạch hoặc cây để xây. Xây rồi nên trét. Các vị ấy không biết dùng thứ gì để trét. Phật cho phép dùng bùn đen. Bùn tro, hoặc bùn phân bò, hay bùn trắng, hoặc dùng đá vôi, hay đất thó. Có vị muốn làm nền tháp, đức Phật cho phép làm. Có vị muốn cúng dường bằng hương hoa. Phật cho phép cúng dường bằng cách xây lan can xung quanh

———

(1) Y-lê-a-nhã (tiếng hoa), phiên âm, không rõ Skt. Danh nghĩa tiêu thích 35 (Vạn 44 tr.669c6): “ Y-lê-a-nhã trước y; khoác y như người bạch y khuân vác”. Dẫn Tì-ni-mẫu 5 (tr.829b7): “Bấy giờ Lục quần tỳ-kheo vắt niết-bàn-tăng lên lưng, các nặng, cúi đầu mà đi, thân thể bộc lộ. Bạch y chê cười.” Hán: trước y 著衣. Từ này tương đương với 2 từ Pāli nên khó phân biệt: pārupati, khoác y, hay quàng y; nivāseti: quấn y (nội y). Đoạn này tương đương Pāli, Vin.ii. 137: saṃvelliyaṃ nivāsenti... seyyathāpi rañño muṇḍavaṭṭīti quấn (nội y), quấn khố, bị chỉ trích giống như người khuân vác của vua.

(2) Hán: trước y đảm vật 著衣擔物. Xem cht. 2 tr.1911.

rồi để hương hoa lên trên. Có vị muốn treo tràng phan bảo cái. Phật cho phép treo tràng phan bảo cái. Có vị leo trên tháp, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: “Không được leo. Nếu cần leo để lấy vật gì thì cho leo.”

Có vị leo lên trên lan can, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: “Không được leo. Cần lấy cái gì thì cho phép leo.”

Có vị leo lên móc ngà voi, trên cây cọc. Đức Phật dạy: “Không được leo. Cần lấy vật gì thì nên leo.”

Có vị leo lên trên tượng để treo bảo cái cúng dường. Đức Phật dạy: “Không được leo như vậy, nên tạo phương tiện, dùng ghế để leo và treo.”

Tháp kia ở giữa đất trống, bông hoa, đèn dầu, tràng phan bảo cái, kỹ nhạc cúng dường, bị mưa, bị gió, nắng, bụi bặm nhớp nhúa, chim quạ làm bất tịnh. Đức Phật dạy: “Cho phép làm các loại nhà để che lên trên.”

Khi cất nhà, cần dùng thứ gì, đều cho phép sử dụng. Đất có bụi nên trét bằng bùn đen, bùn phân bò. Nếu cần màu trắng thì dùng đá vôi hay đất thó.

Có vị cần đồ rửa chân nên cho sử dụng. Cần đá lót đường đi, đức Phật cho phép dùng. Có vị cần đất trải, Phật cho phép làm.

Bấy giờ, bên ngoài không có tường để ngăn bò ngựa ra vô, Phật cho phép xây tường. Nếu cần cửa ngõ, cho phép làm.

Khi ấy, có đàn-việt nghĩ như sau đối với Xá-lợi-phất và Mục-liên: “Hai vị này lúc còn sanh tiền ta thường cúng dường thức ăn. Nay đã Niết-bàn, nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta sẽ dâng cúng.”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép cúng dường.”

Các vị ấy không biết dùng cái gì đựng vật cúng dường. Đức Phật dạy: “Cho phép dùng cái bát bằng vàng bạc, đồ quý báu, đồ tạp bảo.”

Các vị ấy không biết đem đi bằng cách nào. Đức Phật dạy: “Cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ để chở, hoặc đội hay gánh.”

Các vị tỳ-kheo tự mình làm kỹ nhạc, hoặc thổi [957a1] tù và để cúng dường. Đức Phật dạy:

“Không được làm như vậy.”

Có vị e ngại không dám khiến bạch y làm kỹ nhạc cúng dường. Đức Phật dạy: “Cho phép làm.”

Có vị không biết thức ăn cúng dường nơi tháp rồi, ai thọ dụng. Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo, sa-di, ưu-bà-tắc, hay người xây dựng ăn thức ăn cúng dường ấy.”

Bấy giờ, có đàn-việt khởi lên ý nghĩ như sau đối với Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên: “Nếu đức Phật cho chúng ta trang nghiêm cúng dường tháp của hai Ngài thì chúng ta sẽ làm.” Đức Phật cho phép làm.

Có vị cần hương hoa, anh lạc, tràng phan, đèn dầu, đài cao, xe. Phật cho phép dùng. Có vị muốn làm hình tượng, đức Phật cho phép làm. Có vị không biết an trí xá-lợi trong tháp bằng vàng, trong tháp bằng bạc, hoặc bảo tháp, hoặc tạp bảo tháp, hoặc dùng lụa gói lại, hoặc dùng y bát-tứ-đam-lam-bà, (1) hay dùng y đầu-đầu-la (2) gói lại. Vị kia lại không biết đem đi bằng cách nào, đức Phật cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ... chở, hoặc gánh, hoặc đội để đem đi. Nếu nó nghiêng đổ thì nên vịn giữ. Có vị tự mình làm kỹ nhạc để cúng dường. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Có vị lại e ngại không dám khiến bạch y làm kỹ nhạc để cúng dường, đức Phật cho phép làm. Có vị muốn lau quét tháp Thanh văn.

Đức Phật dạy: “Nên dùng lá cây đa-la, lá cây ma-lâu, (3) hoặc đuôi con công để lau quét. Có vị có nhiều hoa, Phật cho phép để trên nền tháp, trên lan can, trên cây trụ, trên móc long nha, hoặc để bên

———

(1) Bát-tứ-đam-lam-bà y 缽肆酖嵐婆衣. Danh nghĩa tiêu thích 35 (tr. 669c11): “ Bát-tứ-đam-lam-bà, cũng âm là bát-đam-sa-bà. Thiện kiến nói là bát-đâu-na-bà-tra (?), Hán gọi là quyến (lụa). Đây cũng là tên nước (?); y sản xuất ở nước này.”

(2) Đầu-đầu-la y 頭頭羅衣. Pàli, Skt. dukūla, loại vải rất mịn làm bằng vỏ trong của cây dukūla.

(3) Ma-lâu thọ 摩樓樹. Xem cht. 1, tr. 1928.

trong, hoặc dùng dây xâu lại treo trước mái hiên nhà. Nếu có nhiều bùn thơm, đức Phật cho phép làm hình bàn tay, hình vòng tròn, hình ma-hê-đà-la, hình bụi cây, hình dây nho, hình bông sen, nếu còn dư thì trét dưới đất.

24. Cạo tóc

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Vì cung kính đức Thế Tôn nên không vị nào dám cạo tóc cho đức Phật. Chỉ có một thiếu nhi vì còn nhỏ nên chưa biết sợ, mới cạo tóc cho đức Phật. Thiếu nhi tên là Ưu-ba-ly cạo tóc cho đức Phật. Cha mẹ của thiếu nhi chắp tay thưa với đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, thiếu nhi Ưu-ba-ly cạo tóc cho Thế Tôn có được tốt hay không?”

Đức Phật dạy: “Tốt, nhưng đứng cho thong thả chứ đừng cúi xuống quá!”

Cha mẹ thiếu nhi lại bạch Phật: “Thiếu nhi thế phát có tốt không?”

“Tốt, nhưng đứng thẳng quá!”

Cha mẹ liền bảo: “Con đừng đứng thẳng quá, khiến đức Thế Tôn không thoải mái.”

Cha mẹ thiếu nhi bạch Phật: “Cháu thế phát có được tốt không?”

Đức Phật nói: “Tốt, nhưng thở vào thô quá!”

Cha mẹ [957b] Ưu-ba-ly liền bảo: “Con thở vô mạnh quá, đức Thế Tôn không thoải mái.”

Cha mẹ cháu lại bạch Phật: “Ưu-ba-ly thế phát có được tốt không?”

Đức Phật dạy: “Tốt, nhưng thở ra thô quá!”

Cha mẹ Ưu-ba-ly liền bảo: “Con đừng thở ra mạnh quá, khiến đức Thế Tôn không thoải mái.”

Bấy giờ, thiếu nhi Ưu-ba-ly thở ra thở vào, rồi không thở, vào đệ tứ thiền. (1)

———

(1) Đệ tứ thiền không có hơi thở.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo A-nan: “Ưu-ba-ly đã vào đệ tứ thiền. Ông lấy con dao nơi tay của thiếu nhi.” A-nan vâng lời Phật dạy, liền lấy con dao.

Khi ấy, A-nan lấy đồ cũ đựng tóc đức Thế Tôn. Phật dạy: “Không được dùng đồ cũ đựng tóc đức Như Lai. Nên dùng đồ mới để đựng, hay dùng y mới, hoặc tơ lụa, hoặc y bát-tứ-đam-lam-bà, hoặc y đầu-đầu-la để gói lại.”

25. Tháp Phật

Bấy giờ, có Cù-ba-ly (1) tướng quân muốn đến phương tây để chinh phạt, đến xin râu tóc của đức Thế Tôn. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật đồng ý cho. Vị kia nhận được tóc rồi, không biết cung trí chỗ nào. Đức Phật cho phép để trong tháp bằng vàng, tháp bằng bạc, tháp bằng vật báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng tơ lụa, hoặc y bát-tứ-đam-lam-bà, y đầu-đầu-la để gói lại. Người ấy không biết đem đi bằng cách nào, đức Phật cho phép dùng voi, ngựa, xe cộ để chở, hoặc đội trên đầu hoặc vác trên vai. Vương tử đem tóc của Phật đến chỗ chinh phạt, được đắc thắng. Khi vương tử kia trở về nước vì đức Thế Tôn xây tháp để thờ tóc. Đây là ngôi tháp của đức Thế Tôn lúc Ngài còn tại thế.

Các tỳ-kheo thưa: “Nếu đức Thế Tôn cho phép, chúng ta gánh tóc(2) đức Thế Tôn đi thì chúng ta sẽ gánh đi.” Các tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép.

Các vị ấy không biết cung trí nơi chỗ nào, đức Phật cho phép cung trí nơi tháp bằng vàng, bằng bạc, tháp bằng châu báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng y bát-tứ-đam-lam bà, y đầu-đầu-la gói lại. Các vị ấy không biết mang đi bằng phương tiện nào, đức Phật cho phép chở bằng voi, ngựa, xe cộ, hoặc vác trên vai hay đội trên đầu. Có vị kẹp cái tháp Thế Tôn dưới nách. Đức Phật dạy:

“Không được làm như vậy.”

———

(1) Cù-ba-ly 瞿婆離. Pàli, con trai vua Udena có tên là Gopala; không rõ liên hệ gì với Cù-bà-li ở đây không.

(2) Hiểu là “tháp thờ tóc.” Loại tháp nhỏ, di chuyển được

Có vị lật ngược y, y quấn cổ, y trùm đầu, y choàng cả hai vai hoặc mang guốc dép gánh tháp của đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy. Nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép để vác trên vai hay đội trên đầu tháp đức Thế Tôn mà đi.”

Có vị mang tháp đức Thế Tôn đến chỗ đại tiểu tiện. Đức Phật dạy: “Không được như vậy. Nên để chỗ thanh tịnh.”

Có vị không rửa chỗ đại tiểu tiện, bưng tháp đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: “Không được như vậy. Nên rửa cho sạch rồi mới bưng.”

Có vị cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng không tốt, mình ở phòng tốt. [957c] Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng tốt, mình ở nơi phòng không tốt.”

Có vị cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng dưới, mình ở phòng trên. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp đức Như Lai nơi phòng trên, mình ở phòng dưới.”

Có vị cùng ngủ một nhà với tháp đức Như Lai. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.”

Có vị vì muốn giữ gìn cho chắc, nhưng e ngại không dám cùng ngủ, đức Phật cho phép cung trí nơi đầu cây trụ, hay đầu móc ngà voi, hoặc một bên đầu để ngủ.

Các ưu-bà-tắc nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta, ngay bây giờ, lúc đức Thế Tôn còn hiện tại, xây tháp thờ Thế Tôn, thì chúng ta sẽ xây.”

Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép làm. Các vị ấy không biết làm thế nào. Đức Phật dạy: “Nên làm vuông hay tám cạnh hoặc làm tròn.”

Các vị ấy lại không biết dùng vật gì để xây. Đức Phật dạy:“Nên dùng gạch đá hoặc cây để làm.” Tất cả như trên đã nói, cho đến cách trải dưới đất cũng như trên đã nói.

Có vị cần tràng phan, đức Phật cho phép làm tràng phan, hoặc tràng sư tử, hay tràng rồng, hoặc tràng trâu rừng.

Trường hợp xung quanh tháp không có hàng rào nên trâu dê ra vào, Phật cho phép làm hàng rào để ngăn, như trên.

Bấy giờ, tháp miếu của các ngoại đạo thường dùng thức ăn thức uống cúng dường. Các ưu-bà-tắc nghĩ: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta dâng cúng những thức ăn hảo hạng thì chúng ta sẽ dâng.”

Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép, như trên. Các vị ấy không biết ai sẽ thọ hưởng thức ăn này. Đức Phật dạy: Vị làm tháp thọ hưởng.

Khi ấy, tháp miếu của các ngoại đạo, được họ trang nghiêm cúng dường, các ưu-bà-tắc nghĩ: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta trang nghiêm cúng dường tháp của Thế Tôn thì chúng ta sẽ làm.”

Các tỳ-kheo bạch Phật, được đức Phật cho phép làm, như trên.

Có vị ngủ trong tháp đức Thế Tôn. Đức Phật dạy: “Không được ngủ như vậy.” (1)

Có vị vì bảo vệ tháp mà e ngại không dám ngủ trong tháp. Đức Phật dạy: “Vì thủ hộ thì cho phép ngủ.”

Có vị cất chứa vật trong tháp Phật. Đức Phật dạy: “Không được cất chứa như vậy.” (2)

Có vị vì muốn bảo đảm nên cất chứa vật trong tháp mà e ngại, không dám, nhưng được đức Phật cho phép.

Có vị mang dép vào trong tháp. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.” (3)

Có vị xách dép vào trong tháp Phật. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.”

Có vị mang phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.” (4)

———

(1) Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

(2) Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

(3) Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

(4) Tỳ-kheo, pháp chúng học 65.

Có vị xách phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.”

Có vị e ngại không dám mang phú-la đi quanh [958a1] ngoài tháp. Đức Phật dạy: “Cho phép mang.”

Có vị ăn dưới tháp làm nhớp. Đức Phật dạy: “Không được ăn dưới tháp.”(1)

Khi các tỳ-kheo đi quanh nơi tháp, khi ở nơi phòng xá, khi tắm nơi ao, tập hợp số đông Tăng, chỗ chật không đủ dung, có vị e ngại không dám ngồi dưới tháp để ăn, họ bảo đức Thế Tôn không cho phép ngồi ăn dưới tháp. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép ăn dưới tháp. Nhưng đừng làm nhơ nhớp không sạch.”

Các tỳ-kheo không biết làm cách nào cho khỏi nhớp. Đức Phật dạy: “Cho phép gom những thứ bất tịnh gần bên chân. Khi ăn xong đem ra ngoài bỏ.”

Có vị khiêng tử thi đi qua dưới tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”(2)

Có vị chôn thây chết dưới tháp. Đức Phật dạy: “Không được chôn như vậy.” (3)

Có vị đốt tử thi dưới tháp. Đức Phật dạy: “Không được đốt như vậy.”

Có vị đốt tử thi trước tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

Có vị đốt tử thi xung quanh tháp, khiến cho mùi hôi bay vào tháp, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: “Không được đốt tử thi xung quanh tháp khiến mùi hôi bay vào tháp.”

Có vị mang y, giường nằm của người chết đi qua dưới tháp, khiến vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

———

(1) Tỳ-kheo, pháp chúng học 67

(2) Tỳ-kheo, pháp chúng học 68.

(3) Tỳ-kheo, pháp chúng học 69.

Có tỳ-kheo mặc y phấn tảo, e ngại không dám mang y phấn tảo đi qua dưới tháp và nói đức Thế Tôn có dạy: “Không cho phép mang y người chết đi qua dưới tháp.”

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:“Nếu giặt nhuộm cho sạch và xông mùi thơm thì được mang đi qua.”

Có vị đại tiểu tiện nơi tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Có vị đại tiểu tiện trước tháp. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.”

Có vị đại tiểu tiện xung quanh tháp, khiến mùi hôi bay vào, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

“Không được làm như vậy.”

Có vị nhăm nhánh dương dưới tháp. Đức Phật dạy: “Không được xỉa như vậy.” (1)

Có vị nhăm nhánh dương trước tháp. Đức Phật dạy: “Không được như vậy.” Có vị nhăm nhánh dương xung quanh tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

Có vị khạc nhổ dưới tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.” Có vị hỉ mũi trước tháp. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy.”

Có vị ngồi duỗi chân trước tháp. Đức Phật dạy: “Không được duỗi chân như vậy.”(2)

Nếu trong Tăng-già-lam đầy cả tháp, thì cho phép giữa khoảng cách hai tháp ngồi duỗi chân.

Bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại nước Câu-tát-la, cùng với một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian, đến nơi thôn Đô-tử bà-la-môn, một trú xứ nọ, đức Thế Tôn mỉm cười. Lúc đó, tôn giả A-nan liền nghĩ: “Do nhân duyên gì, hôm nay đức Thế Tôn mỉm cười? Không bao giờ đức Thế Tôn không có nhân duyên gì

———

(1) Tỳ-kheo, pháp chúng học 78.

(2) Tỳ-kheo, pháp chúng học 84.

mà mỉm cười.” Tôn giả liền để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu [958b] chấm đất, chấp tay thưa:

“Bạch đức Thế Tôn, không bao giờ Thế Tôn không có nhân duyên mà mỉm cười. Vừa rồi, do nhân duyên gì mà Thế Tôn mỉm cười? Chúng con nguyện muốn biết điều đó.”

Đức Phật bảo tôn giả A-nan: “Thuở đời quá khứ, khi đức Phật Ca-diếp niết-bàn rồi. Bấy giờ vua nước Sí-tỳ-già-thi,(1) tại địa điểm này bảy năm bảy tháng bảy ngày, sau khi xây dựng một tháp lớn rồi, bảy năm, bảy tháng bảy ngày thiết lập đại lễ cúng dường. Vua ngồi dưới bóng mát nơi hai bộ Tăng cúng bữa cơm thứ nhất.”

Bấy giờ cách chỗ đó không xa có một nông phu đang cày ruộng, đức Phật đến nơi đó, lấy một nắm bùn đem lại, nói kệ:

Dầu dùng trăm ngàn anh lạc

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Dầu dùng trăm ngàn nắm vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Dầu dùng trăm ngàn gánh vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Dầu dùng trăm ngàn ôm vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Dầu dùng trăm ngàn vách vàng

———

(1) Sí-tỳ-già-thi 翅毘伽尸.

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật

Dầu dùng trăm ngàn núi vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Dầu dùng trăm ngàn núi vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn,

Không bằng dùng một nắm bùn

Xây dựng bảo tháp thờ Phật.

Bấy giờ, các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di đều lấy một nắm bùn để nơi chỗ đó, tức thì dựng thành một bảo tháp lớn. Khi ấy, các tỳ-kheo lo trong phòng nhà có mùi hôi. Đức Phật dạy: “Nên rưới nước quét. Nếu vẫn còn hôi thì dùng bột hương thoa. Nếu vẫn còn hôi thì treo hương thơm bốn góc phòng nhà.”

26. Nhà tắm

Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Khi ấy, chúng Tăng nhận được nhiều thức ăn cúng dường. Các tỳ-kheo không tự chế nên sanh bệnh. Đức Phật bảo nên uống thuốc. Có vị cần thổ hạ thì nên cho thổ hạ, có vị cần cháo thì nên cho cháo, cần thịt chim rừng thì cho thịt chim rừng. Bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử trị bệnh cho chúng Tăng, [958c] làm thuốc thổ hạ cho Phật và Tăng, nấu cháo và nấu canh thịt chim rừng, nhưng không đủ cung cấp. Ông đến chỗ đức Thế Tôn đầu diện đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch đức Phật: “Kính bạch Đại đức, các tỳ-kheo mắc bệnh. Nếu các vị ấy được phép tắm thì bệnh tình sẽ thuyên giảm.”(1)

———

(1)Dục thất (tiếng hoa), hoặc ôn thất. Pāli: jantāghara; Vin. Ii. 119 Jīvaka đề nghị Phật cho phép các tỳ kheo có lối kinh hành và nhà tắm (caṅkamañca jantāghara ca anujānātu)

Đức Thế Tôn chấp thuận bằng cách im lặng. Kỳ-bà Đồng tử biết đức Phật cho phép rồi liền từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ sát chân đức Phật, nhiễu quanh và cáo lui.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp tỳ-kheo Tăng, dùng phương tiện tùy thuận thuyết pháp, khen ngợi hạnh đầu-đà, đoan nghiêm, (1) thiểu dục tri túc, ưa xuất ly và bảo các tỳ-kheo: “Cho phép các tỳ-kheo làm nhà tắm để tắm.” (2)

27. Úp bát

Bấy giờ, tỳ-kheo Từ Địa(3) đến nước Tỳ-xá-ly. Từ Địa cùng các Ly-xa (4) là thân tình tri thức. Các Đại Ly-xa(5) nghe tỳ-kheo Từ Địa đến Tỳ-xá-ly, liền đến thăm hỏi tỳ-kheo Từ Địa, nhưng Từ Địa không trả lời. Các Ly-xa thấy vậy hỏi: “Thưa Trưởng lão, chúng tôi có điều gì xúc phạm ngài hay sao, mà ngài không ứng đáp những điều chúng tôi thăm hỏi?”

Từ Địa nói: “Tôi bị Đạp-bà-ma-la Tử khinh mạn quấy nhiễu, mà các ông không hỗ trợ cho tôi, thì làm sao tôi ứng đáp những lời thăm hỏi của ông được.”

Các Ly-xa nói: “Chúng tôi yểm trợ bằng cách nào để Đạp-bà-ma-la Tử khỏi phải xúc phạm ngài ?”

Từ Địa nói: “Các ông chờ khi nào Phật và chúng Tăng tập hợp đông đủ, đến thưa như thế này: ‘Bạch Đại Đức, có việc như vầy, không thiện, không tùy thuận, chẳng phải oai nghi, không thích

———

(1) Xem cht. 1 Phần III.

(2) Bản Hán, hết quyển 52.

(3) Xem Phần I, Ch. II. Tăng-già-bà-thi-sa 8 & 9.

(4) Các đoạn trước phiên âm là Lê-xa.

(5) Hán: chư đại Ly-xa 諸大離奢; bản Hán hiểu đại là danh từ chung. Nhưng, đại cũng có thể coi là dịch nghĩa tương đương Pāli Vaḍḍha (thịnh vượng, hay tăng trưởng). Do đó, Đại là tên người, một người Ly-xa tên là Đại, không phải hình dung từ. Pāli: Vaḍḍha-Licchavī.

thời. Chúng tôi tưởng nơi đây là thanh tịnh an lạc không có sự khủng bố, mà ngược lại nơi đây lại sanh ưu não, như nước sanh ra lửa. Vì sao vậy? Đạp-bà-ma-la Tử xâm phạm vợ chúng tôi. Chúng Tăng nên hòa hợp để tẫn xuất.’ Như vậy sẽ không còn [959a1] quấy nhiễu tôi nữa.”

Các Ly-xa nói: “Việc đó đâu có gì khó.”

Đại Ly-xa này(1) đến chỗ đức Phật và đại chúng nói như trên.

Bấy giờ, Đạp-bà-ma-la Tử ngồi cách đức Phật không xa. Đức Phật biết mà vẫn hỏi Đạp-bà-ma-la Tử: “Ông có nghe Ly-xa này nói không?”

Thưa: “Bạch Thế Tôn, con có nghe. Thế Tôn biết rõ việc đó.”

Đức Phật nói với Đạp-bà-ma-la Tử: “Ông không nên trả lời như vậy. Thật thì nói là thật. Dối thì nói là dối.”

Đạp-bà-ma-la Tử nghe đức Phật nói vậy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chấp tay bạch Phật rằng: “Từ khi con sanh ra đến bây giờ, trong mộng cũng chưa từng phạm dâm, huống nữa là khi thức.”

Đức Phật dạy: “Lành thay! Lành thay! Đạp-bà-ma-la Tử. Đây là câu trả lời hay.”

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: “Các thầy hỏi Đại Ly-xa kia, phải chăng đã vu khống tỳ-kheo thanh tịnh Đạp-bà-ma-la Tử bằng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ?(2) Dùng pháp bất tịnh hạnh không cứ để vu khống tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn.”

Các tỳ-kheo vâng lời Thế Tôn, liền gạn hỏi Đại Ly-xa: “Ông hãy

———

(1) Hán: chư đại Ly-xa 諸大離奢; bản Hán hiểu đại là danh từ chung. Nhưng, đại cũng có thể coi là dịch nghĩa tương đương Pāli Vaḍḍha: (thịnh vượng, hay tăng trưởng). Do đó, Đại là tên người, một người Ly-xa tên là Đại, không phải hình dung từ. Pāli: Vaḍḍha-Licchavī.

(2) Vô căn bất tịnh pháp 無根不淨法; ở đây được hiểu là pháp phi tịnh hạnh không căn cứ. Tội danh chính xác là “vu khống bằng ba-la-di không căn cứ.”

nói thật, việc này là thế nào? Đừng dùng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ để vu khống Đạp-bà-ma-la Tử. Dùng pháp bất tịnh hạnh không căn cứ để vu khống tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn.”

Đại Ly-xa bị các tỳ-kheo cật vấn liền nói như sau: “Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh, không có sự bất tịnh hạnh. Việc này do tỳ-kheo Từ Địa bảo tôi nói như vậy.”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Đại Ly-xa rằng: “Đạp-bà-mala Tử thật không làm bất tịnh hạnh, sao ông lại dùng vô căn bất tịnh hạnh để vu khống?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tập họp tỳ-kheo Tăng dùng vô số phương tiện quở trách Đại Ly-xa rằng: “Ông làm điều sai quấy, không phải hạnh tùy thuận, chẳng phải hạnh thanh tịnh. (1) Tại sao dùng pháp vô căn bất tịnh hạnh để vu khống Đạp-bà-ma-la Tử?”

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Từ nay về sau, kết cho Đại Ly-xa pháp phúc bát, (2) không tới lui nói chuyện, bằng pháp bạch nhị yết-ma.”

Nhà bạch y có năm pháp(3) nên(4) trao cho pháp phúc bát: Không hiếu thuận cha, không hiếu thuận mẹ, không kính sa-môn, không kính

———

(1) Văn thuật theo quán tính truyền khẩu. Không thể khiển trách cư sĩ bằng những lời không phù hợp như vậy.

(2) Phúc bát 覆缽; úp bát. Pāli: pattaṃ nikkujjatum.

(3) Luật Pāli, Vin. ii. 125, có tám điều: khiến tỳ-kheo mất lợi dưỡng (bhikkhūnaṃ alābhāya), khiến tỳ-kheo mất lợi ích (anatthāya), khiến tỳ-kheo mất chỗ ở (avāsāya), mắng chửi tỳ-kheo (bhukkhū akkosati paribhāsati)), gây chia rẽ tỳ-kheo (bhikkhū bhikkhūhi bhedeti), huỷ báng Phật (buddhassa avaññaṃ bhāsati), huỷ báng Pháp, huỷ báng Tăng.

(4) Đoạn trên, Phần III, Ch. XI. 4 (Hạ ý yết-ma), tỳ-kheo có 5 pháp giống như đây, Tăng không được tác yết-ma hạ ý. Người có 5 pháp như vậy, ngoan cố, khó chịu phục tùng nên yết-ma không hiệu lực. Trên đây, bản Hán có thể chép sót.

Bà-la-môn, không cung sự tỳ-kheo. Nếu ai phạm vào năm pháp như vậy thì nên trao cho pháp [959b] phúc bát.

Và có năm pháp không nên trao cho pháp phúc bát: hiếu thuận cha, hiếu thuận mẹ, cung kính sa-môn, cung kính bà-la-môn, kính sự tỳ-kheo. Nếu ai có năm pháp như vậy thì không trao cho pháp phúc bát.

Lại có mười pháp chúng Tăng nên trao cho pháp phúc bát: mắng chửi tỳ-kheo, làm cho tỳ-kheo bị tổn giảm, làm cho không lợi ích, phương tiện khiến cho không có trú xứ, gây xáo trộn cho tỳ-kheo, trước tỳ-kheo nói xấu Phật Pháp Tăng, dùng pháp vô căn bất tịnh vu khống tỳ-kheo, phạm tỳ-kheo-ni. Ai phạm vào mười pháp như vậy, thì Tăng nên trao cho pháp phúc bát.

Như vậy, có chín, tám, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một pháp(1) là mắng chửi tỳ-kheo, nếu phạm vào một trong mười pháp, Tăng cần phải tác pháp phúc bát. Theo thể thức sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc xảy ra như trên mà tác bạch:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Đây là lời tác bạch.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma- la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nay Tăng tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Các Trưởng lão nào đống ý Tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không quan hệ nữa, thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

———

(1) Từ phạm cả 10 điều cho đến chỉ phạm 1 điều.

“Tăng đã đồng ý vì Đại Ly-xa tác yết-ma phúc bát, không lui tới quan hệ nữa.Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Cho phép, sai sứ giả đến chỗ Đại Ly-xa nói: “Tăng vì ông tác pháp phúc bát, không tới lui quan hệ, (1) bằng pháp bạch nhị yết-ma rồi.”