Luật Tứ Phần ( Tập 1~4)

Tỳ-kheo nào, khi vua Sát-lợi quán đảnh chưa ra khỏi, chưa cất của quý, mà vào ngạch cửa của vương cung, ba-dật-đề. Một chân ngoài, một chân trong, ý muốn đi, hoặc cùng hẹn mà không đi, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Trừ vua Sát-lợi, nếu vào các nhà Túc tán tiểu vương, (4) trưởng giả hào quý, bước qua ngạch cửa đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nhà vua đã ra khỏi, thể nữ về chỗ cũ; bảo vật, anh lạc đã cất; hoặc có việc cần đến tâu với nhà vua; hoặc bị gọi đến,

———

(1) Hán: Sát-lợi thuỷ nghiêu đầu chủng 剎利水澆頭種. Tăng kỳ: Sát-lợi Quán đảnh vương 利灌頂王. Pāli: ranno khattiyassa muddhāvasittassa…

(2) Ngũ phần: vật quý trọng, và nữ sắc, đều được gọi là bảo vật. Tăng kỳ: bảo vật, chỉ cho Vương Phu nhân.

(3) Pāli: aniggatartanake, bảo vật chưa rời, nghĩa là, vương hậu chưa rời khởi tẩm thất (phòng ngủ)

(4) Túc tán tiểu vương 粟散小王. Tiểu vương (nhiều như thóc được rải) cai trị một tiểu quốc, phụ thuộc Quán đảnh vương.. Skt. Kottarāja, vua một thành bang.

hoặc bị thế lực bắt đi; hoặc mạng nạn; phạm hạnh nạn; tất cả đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXII. CẦM NẮM BẢO VẬT (1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Lúc ấy, có cư sĩ đệ tử của ngoại đạo, ở nước Câu-tát-la, trên đường đi, ghé nghỉ một bên đường, bỏ quên một cái đãy, trong đó đựng một ngàn lượng vàng. Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo cũng đi trên đường này, sau đó cũng dừng nghỉ bên đường, nơi chỗ người cư sĩ nghỉ. Các tỳ-kheo thấy chiếc đãy đựng vàng để nơi đất, cùng bảo nhau rằng: “Ta nên mang đi. Nếu có người chủ nào biết, sẽ trả lại cho họ.” Nói xong, liền mang đi theo.

Người cư sĩ quên gói vàng kia đi chừng vài dặm, nhớ lại, liền gấp gáp đi trở lui.

Các tỳ-kheo từ xa thấy, nói với nhau:

“Người vội vàng đi ngược chiều đó chắc là người chủ vàng.”

Khi đến, các tỳ-kheo hỏi: “Ông muốn đi đâu?”

Người cư sĩ nói: “Các ông cứ đi. Chuyện gì phải hỏi việc của tôi?”

Các tỳ-kheo nói: “Chúng tôi muốn ông khỏi phải phiền đến chỗ đó.”

Người cư sĩ ngạc nhiên nói: “Tôi vừa nghỉ nơi chỗ đó, bỏ quên túi vàng, nên bây giờ trở lại để lấy.”

Các tỳ-kheo liền lấy túi vàng đưa ra và hỏi: “Vật này không phải của ông à?”

———

(1) Ngũ phần: ba-dật-đề 69; Tăng kỳ: ba-dật-đề 49; Thập tụng, Căn bản: ba-dật-đề 58. Pāli, Pāc. 84.

Người cư sĩ nói: “Chính là đãy của tôi đây. Mà sao vật đựng bên trong thiếu?”

Các tỳ-kheo nói: “Thật sự chúng tôi chỉ lượm được cái gói như vậy mà thôi”

Người cư sĩ liền đến nhà quan khiếu nại.

Khi ấy, vua Ba-tư-nặc đích thân ngồi ghế đoán sự. Nhà vua cho mời các tỳ-kheo đến hỏi:

“Này Đại đức! Việc này thế nào? Theo lời người kia nói như vậy có đúng hay không?”

Các tỳ-kheo thưa với nhà vua: “Chúng tôi chỉ lượm được cái túi như vậy thôi chứ không thấy gì khác.”

[691c] Người cư sĩ nói: “Số vàng của tôi chừng ấy lượng.”

Nhà vua liền sai người mang đủ số vàng như người cư sĩ nói và bảo người ấy bỏ vào cái đãy đó, nhưng cái đãy lại chứa không hết. Nhà vua liền nói với người cư sĩ: “Như vậy, đây không phải là vật của ngươi, ngươi đi tìm nơi khác.”

Nhà vua liền trị tội vu khống và tịch biên tài sản, tất cả số vàng đều nhập vào kho nhà quan.

Bấy giờ, có các tỳ-kheo nghe, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách các tỳ-kheo: “Sao tự tay cầm lấy vàng bạc để khiến cho cư sĩ phải bị nhà quan trị tội, lại bị tịch biên tài sản, tất cả sự nghiệp đều vào kho nhà quan?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách các tỳ-kheo ấy rằng:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Sao các ông tự tay cầm vàng bạc, khiến cho nhà vua trị phạt cư sĩ, tịch biên tài sản?”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo rồi, bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, hoặc vật báu, hoặc đồ trang sức quý báu, tự tay cầm nắm, hay sai người cầm nắm, ba-dật-đề.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Bấy giờ trong thành Xá-vệ, theo pháp thường của thế tục, ngày lễ hội của phụ nữ, Tỳ-xá-khư Mẫu (1) tự trang điểm anh lạc, đi ngang qua tịnh xá Kỳ-hoàn. Lòng kính tin của bà phát khởi, bà nghĩ: “Ta cần gì đến nơi lễ hội

của người nữ. Nay ta nên đến chỗ đức Thế Tôn để lễ bái thăm hỏi Ngài.”

Tỳ-xá-khư Mẫu liền quay trở lại, vào tịnh xá Kỳ-hoàn. Bà lại tự nghĩ: “Ta không nên mang những đồ trang sức bằng anh lạc này đến gặp đức Thế Tôn. Nay ta nên cởi ra, sau đó mới đến lễ bái Ngài.”

Bấy giờ, bà bèn nơi gốc cây cởi y báu và chuổi anh lạc, gom lại thành một đống lớn. Rồi bà đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, và đứng qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn phương tiện nói pháp, khai hóa hoan hỷ. Tỳ-xá-khư Mẫu nghe đức Như Lai nói pháp rồi sanh lòng hoan hỷ kính lễ dưới chân Phật, rồi nhiễu quanh [692a1] và cáo lui.

Bấy giờ, tâm bà còn để nơi pháp, đi thẳng ra khỏi cửa Kỳ-hoàn, quên đến lấy những đồ trang sức y báu và chuỗi anh lạc. Về đến nhà, bà mới nhớ, bèn nghĩ: “Nếu ta sai người đến lấy, sợ không có thì có thể làm nhục các tỳ-kheo.” Do vậy bà không sai sứ đến lấy.

Có một tỳ-kheo thấy Tỳ-xá-khư Mẫu khi vào Kỳ-hoàn thì đến nơi

———

(1) Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母. Pāli: Visākā Migāramātā.

gốc cây, nhưng khi bà ra về thì không đến nơi chỗ đó. Vị tỳ-kheo kia liền đến chỗ gốc cây, thấy những đồ trang sức, chuỗi anh lạc, y báu tập trung một chỗ, tâm sanh nghi, không dám lấy, bèn nghĩ: “Đức Thế Tôn chế giới: tỳ-kheo nào tự cầm nắm vật báu, hoặc đồ trang sức quý báu, hay bảo người khác cầm nắm, Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo kia đến bạch Phật, đức Phật bảo: “Từ này về sau, cho phép trong Tăng-già-lam, thấy có vật bỏ quên, để khỏi mất, phải lấy cất.”

Từ nay nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự cầm nắm kim bảo, hoặc đồ trang sức quý báu, (1) hay bảo người cầm nắm, ba-dật-đề. Trừ trong Tăng-già-lam.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Khi ấy, có số đông tỳ-kheo từ nước Câu-tát-la, trên đường đi, ghé vào một thôn không có trú xứ, hỏi thăm rằng: “Nơi đây chỗ nào có phòng xá trống, có thể tạm nghỉ lại đêm?”

Những người ở đó nói: “Nơi đây có nhà người thợ kim hoàn, (2) có phòng xá trống. Có thể đến đó nghỉ được.”

Các tỳ-kheo đến nơi nhà thợ kim hoàn, nói rằng:

“Chúng tôi muốn xin nghỉ nhờ một đêm, có được không?”

Thợ kim hoàn trả lời: “Được.”

Các tỳ-kheo vào nhà trải nệm cỏ an tọa, chánh thân, chánh ý, buộc niệm trước mặt. Hôm ấy, người thợ kim hoàn có những thứ vàng đã chế biến, có vàng chưa chế biến, có thứ đồ vàng mới chế biến một phần; có đồ bằng bạc đã chế biến, có thứ bạc chưa chế biến, có đồ bạc chế biến chưa thành, để trong nhà đó. Tối đó, các tỳ-kheo vì bảo vệ những thứ đó nên suốt đêm không ngủ, vì sợ kẻ trộm đến

———

(1) Thập tụng: “hoặc bảo, hoặc tợ bảo.” Giải thích, bảo: tiền, vàng bạc…; tợ bảo: đồng, thiếc, bạch lạp, chì,… Pāli: ratanaṃ vā ratanasammaṃ, bảo vật hay vật tương đồng bảo vật.

(2) Nguyên Hán: xảo sư 巧師.

lấy. Sáng ngày, thợ kim hoàn đi vào nhà, hỏi thăm các tỳ-kheo: “Thưa quý Ngài, đêm qua, ngủ có được ngon giấc không?”

Các tỳ-kheo trả lời: “Ngủ không được.”

Ông thợ vàng liền hỏi: “Sao ngủ không được?”

Các tỳ-kheo trả lời: “Ông để một số vật quý ở trong nhà. Chúng tôi suốt đêm lo giữ hộ nên không ngủ được.”

Bấy giờ, các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch, đức Thế Tôn bảo rằng: “Từ nay [692b] trở đi, cho phép các tỳ-kheo, khi tạm nghỉ đêm nơi nhà người khác, trong nhà đó, nếu có vật quý, để khỏi mất, nên lấy cất.”

Từ nay nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự mình cầm nắm bảo vật, hay đồ trang sức bằng bảo vật, hoặc bảo người khác cầm nắm, ba-dật-đề. Trừ trong tăng-già-lam, hay chỗ ký túc. Nếu trong tăng-già-lam, hoặc chỗ ký túc, mà tự mình cầm nắm bảo vật, hay đồ trang sức bằng bảo vật, hoặc bảo người khác cầm, nên nghĩ như vầy: ‘Nếu sở hữu chủ nhận ra, sẽ nhận lại.’ Chỉ với nhân duyên như vậy chứ không gì khác.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Vật báu: vàng, bạc, chân châu hổ phách, xa cừ, mã não, lưu ly, bối ngọc sanh tượng.

Trang sức bằng bảo vật: đồng, sắt, chì, thiếc, bạch lạp; dùng các vật quí báu làm đồ trang sức.

Nếu tỳ-kheo ở trong Tăng-già-lam, hoặc trong nhà, đối với những vật báu, đồ trang sức bằng vật báu, tự tay mình cầm hay bảo người khác cầm, nên phải biết tướng trạng của cái đãy, nên biết tướng trạng của mặt trong, nên biết tướng của cách cột, nên mở đãy ra xem, để biết bao nhiêu cái dính liền với nhau, bao nhiêu cái rời ra, bao nhiêu cái vuông, bao nhiêu cái tròn, bao nhiêu cái cũ, bao nhiêu cái mới. Nếu có người tìm hỏi thì nên hỏi họ: Vật của ngươi giống như cái gì? Nếu họ nói đúng thì trả lại cho họ. Nếu họ nói

không đúng thì nên nói với họ rằng: “Tôi không thấy cái vật như vậy.” Nếu có hai người đều đến tìm hỏi thì nên hỏi: “Vật của ông hình trạng của nó như thế nào?” Nếu họ nói đúng thì nên trả lại. Nếu họ nói không đúng thì nên nói với họ rằng: “Tôi không thấy vật như vậy.” Nếu cả hai người đều nói đúng thì đem vật ấy ra trước mặt họ và nói: “Đây là vật của các người. Lấy đi.”

Nếu tỳ-kheo ở trong Tăng-già-lam hoặc trong nhà, đối với vật báu, hay đồ trang sức bằng vật báu tự tay mình cầm, hay bảo người khác cầm, hoặc không biết hình tướng của cái đãy, hình tướng của cái gói, hình tướng cách cột, thì phạm đột-kiết-la. Nếu không mở ra xem để biết bao nhiêu cái dính liền nhau, bao nhiêu cái không dính chùm với nhau, bao nhiêu cái vuông, bao nhiêu cái tròn, bao nhiêu cái mới, bao nhiêu cái cũ, thì tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu đến trong Tăng-già-lam, hoặc chỗ nghỉ đêm, đối với vật báu, đồ trang sức bằng vật báu, tự tay mình cầm, hay bảo người khác cầm; biết tướng của cái đãy, tướng của mặt trong, tướng của cách cột, mở gói ra xem, biết bao nhiêu cái dính liền với nhau bao nhiêu cái chưa dính liền với nhau, bao nhiêu cái vuông, bao nhiêu cái tròn, bao nhiêu cái mới, bao nhiêu cái cũ. Nếu hai người đều đến hỏi, thì nên hỏi: “Vật của người tình trạng thế nào?” Họ nói đúng trả lại. Nếu họ nói không đúng, nói với họ: “Tôi không thấy vật như vậy.” Nếu hai người đều nói đúng, đem vật ấy ra trước họ, nói: “Vật của các người đó. Lấy đi.” Nếu đó là các phẩm vật trang nghiêm cúng dường tháp, chùa, để giữ lâu bền, nên thu cất. Thảy đều [692c] không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.(1)

———

(1) Bản Hán, hết quyển 18.

LXXXIII. PHI THỜI VÀO XÓM (1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây kỳ-đà nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích Tử vào thôn lúc phi thời, cùng các cư sĩ đánh cờ. (2) Tỳ-kheo thắng, các cư sĩ thua nên không bằng lòng, ghét nói: “Tỳ-kheo buổi sáng vào thôn để khất thực. Còn phi thời vào thôn, có việc gì?”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích Tử: “Sao lại vào thôn lúc phi thời, cùng đánh cờ chơi với các cư sĩ ?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích Tử:

“Việc ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Bạt-nan-đà Thích Tử, sao ông lại vào thôn lúc phi thời, cùng đánh cờ chơi với các cư sĩ?”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử rồi bảo các tỳ-kheo:

“Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, vào thôn lúc phi thời, ba-dật-đề.

———

(1) Ngũ phần 9: ba-dật-đề 83; Tăng kỳ 20, Thập tụng 17, Căn bản 42: ba-dật-đề 80. Pāli, Vin.iv. 164, Pāc. 85.

(2) Xu bồ 樗蒱. Ngũ phần, nt.: bàn chuyện thế sự với các bạch y. Pāli: sabhāyaṃ nisīditvā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti, ngồi ở hội trường, bàn đủ các đề tài súc sinh luận.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Có tỳ-kheo hoặc vì việc của Tăng, hoặc vì việc của tháp, của chùa, hoặc vì nuôi bệnh, không biết phải làm sao? Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo có duyên sự thì phải dặn lại rồi vào tụ [693a1] lạc.”

Các tỳ-kheo không biết dặn lại ai. Đức Phật dạy:

“Nên dặn lại tỳ-kheo. Nếu ở riêng một phòng thì dặn lại tỳ-kheo ở phòng gần.”

Từ nay trở đi nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, (1) phi thời vào tụ lạc mà không báo cho tỳ-kheo khác, (2) ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Thời: lúc bình minh xuất hiện cho đến giữa trưa.

Phi thời: từ quá giữa trưa cho đến lúc bình minh hôm sau chưa xuất hiện.

Thôn tụ lạc: (3) có bốn loại thôn như đã nói trước.

Có tỳ-kheo: người đồng ở hay khách mới đến.

Nếu tỳ-kheo vào xóm lúc phi thời, có tỳ-kheo mà không báo lại, bắt đầu bước chân vào cửa ngõ thôn, phạm ba-dật-đề. Một chân trong cửa thôn, một chân ngoài cửa thôn, phương tiện muốn đi mà không đi, hoặc hẹn mà không đi, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

———

(1) Tăng kỳ: “tỳ-kheo a-lan-nhã.” Điều luật áp dụng cho tỳ-kheo sống trong rừng.

(2) Ngũ phần: “trừ có nhân duyên.” Và giải thích: nhân duyên, tức khi có tai nạn. Tăng kỳ: “trừ dư thời.” Giải thích: dư thời, những lúc có việc khẩn cấp (như có người bị rắn độc cắn). Pāli: aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā, trừ có sự việc khẩn cấp nào đó.

(3) Trong giới văn không có từ thôn 村. Tụ lạc hay thôn đều thường là dịch từ gāma: làng xóm.

Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: tỳ-kheo lo việc của chúng Tăng, việc chùa tháp, việc nuôi bệnh, có báo lại tỳ-kheo khác; hoặc trên đường đi qua thôn; hoặc có việc cần nói; hoặc bị gọi; hoặc bị thế lực bắt; hoặc bị trói buộc dẫn đi; hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn; thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXIV. GIƯỜNG CAO QUÁ LƯỢNG(1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Bây giờ, tôn giả Ca-lưu-đà-di đoán biết đức Thế Tôn sẽ đi qua con đường này,5 liền trải dọn giường chõng cao đẹp ngay giữa đường. Ca-lưu-đà-di từ xa trông thấy đức Thế Tôn đến, bạch Phật rằng:

“Thế Tôn xem giường chõng của con đây! Thiện Thệ xem giường chõng của con đây!”

Đức Thế Tôn dạy:

“Nên biết, kẻ ngu si này trong lòng chứa đầy điều xấu ác.”

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, bảo các tỳ-kheo rằng:

“Ca-lưu-đà-di ngu si này trải dọn giường cao rộng lớn chỉ vì mình.”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di rồi, bảo các tỳ-kheo:

———

(1) Ngũ phần, và các bộ: ba-dật-đề 85. Pāli, Pāc. 87.

(2) Pāli, Vin.iv. 168: bhagavā … senāsanacārakaṃ āhiṇḍanto, Thế tôn đi xem xét chỗ nằm của các tỳ-kheo. Ngũ phần 9 (tr.70b15): thông lệ, mỗi năm ngày Thế tôn đi tuần phòng các tỳ-kheo một lần.

“Kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm giường dây hay giường gỗ, chân giường chỉ cao bằng tám ngón tay của đức Như lai, (1) đã trừ phần từ lỗ mộng để ráp thanh giường trở lên. Nếu quá, ba-dật-đề, phải cắt bỏ.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Giường: có năm thứ giường như trước đã nói.(2)

Nếu tỳ-kheo tự làm giường dây, [693b] giường gỗ, bề cao của chân giường cắt rồi bằng 8 ngón tay của đức Như Lai, nếu quá, ba-dật-đề. Làm mà không thành phạm đột-kiết-la. Sai người làm, cắt xong quá tám ngón tay, ba-dật-đề, làm mà không thành phạm đột-kiết-la. Nếu vì người khác làm, thành không thành, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: làm với chiều cao bằng tám ngón tay hoặc thấp hơn tám ngón tay; người khác làm thành đem cho; cắt bỏ khúc dư rồi dùng; hoặc tháo chân bỏ thì không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

———

(1) Ngũ phần: của tu-già-đà 修伽陀. Tăng kỳ: của tu-già-đà, và giải thích: của Phật. Căn bản: của Phật; và giải thích: 8 ngón tay (chỉ 指) của Phật dài bằng 1 khuỷu (chẩu 肘) của người trung bình. Pāli: sugataṅgula: ngón tay của Sugata (Thiện Thệ). Cước chú của bản dịch Anh: sugata đây có nghĩa là “tiêu chuẩn” được chấp nhận (không phải chỉ cho ngón tay của Phật).

(2) Xem Ch.iv, ba-dật-đề 14 & cht. 100.

LXXXV. ĐỆM BÔNG(1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo đem nệm lớn, nệm nhỏ, giường gỗ, giường dây, độn đâu-la-miên (2) vào trong. Các cư sĩ thấy đều cùng nhau cơ hiềm, nói: “Sa-môn Thích tử này không biết xấu hổ, không có lòng thương, đoạn mạng sống của chúng sanh. Bên ngoài tự xưng rằng tôi tu chánh pháp mà độn đâu-la-miên vào trong giường cây, giường dây, nệm lớn, nệm nhỏ, giống như quốc vương, như Đại thần. Như vậy có gì là Chánh pháp?”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: “Sao độn đâu-la-miên vào trong giường dây, giường cây, nệm lớn, nệm nhỏ?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Sao độn đâu-la-miên vào trong giường dây, giường gỗ, nệm lớn, nệm nhỏ, khiến cho cư sĩ cơ hiềm?”

Quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

———

(1) Ngũ phần: ba-dật-đề 84; Tăng kỳ, Thập tụng, Căn bản: ba-dật-đề 86. Pāli, Pāc.88.

(2) Đâu-la-miên 兜羅綿. Xem giải thích đoạn sau. Pāli: tūla, bông gòn.

Tỳ-kheo nào, dùng bông đâu-la, dồn làm nệm lớn, nệm nhỏ, giường dây, giường gỗ, (1) đã dồn thành, ba-dật-đề. (2)

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Đâu-la: bông cây bạch dương, bông cây dương liễu, bông bồ đài. (3)

Giường cây: có năm thứ như trước.

Giường dây: cũng có năm thứ như đã giải ở trước.

Nệm lớn: dùng để nằm.

Nệm nhỏ: dùng để ngồi.

[693c]Nếu tỳ-kheo dùng đâu-la-miên dồn vào trong giường gỗ, giường dây, nệm lớn, nệm nhỏ, tự mình làm mà thành ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Nếu bảo người làm mà thành thì phạm ba-dật-đề, không thành phạm đột-kiết-la. Nếu vì người khác làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: hoặc cỏ cưu-la-da, cỏ văn nhã, cỏ ta-bà (4) hoặc dùng lông chim, kiếp bối, giẻ rách các thứ, hoặc dùng làm vật lót vai, làm gối để trên xe thì không phạm.

———

(1) Ngũ phần: độn đâu-la làm tọa cụ.

(2) Tăng kỳ 20 (tr.392a28): “... sau khi đã móc ra, ba dật-đề.” Pāli: ... uddālanakaṃ pācittiyaṃ, (phạm) ba-dật-đề, phải xé bỏ (móc bông gòn ra bỏ).

(3) Ngũ phần: đâu-la, gồn hoa bạch dương, hoa liễu, hoa bồ-lê. Tăng kỳ: các loại đâu-la: a-già đâu-la, bà-ca đâu-la, cưu-tra-xà đâu-la, giác (sừng) đâu-la, thảo (cỏ) đâu-la, hoa đâu-la. Thập tụng: đâu-la miên: hoa bạch dương, hoa liễu, hoa a-cưu-la, hoa ba-ưu-la, hoa cưu-xá-la, hoa gian-xà, hoa ba-ba, hoa li-ma. Căn bản: các thứ nhồi độn (trữ vật 貯物): bông cây, bông cỏ, bồ-đài, kiếp-bối, lông dê; độn năm thứ này làm nệm, ba-dật-đề. Pāli: tūla, bông gòn, có loại: rukkhatūla, bong của cây; latātūla, gòn dây leo; poṭakitūla, bông cỏ.

(4) Cưu-la-da, văn nhã, sa-bà 鳩羅耶草文若草娑婆草;

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXVI. ỐNG ĐỰNG KIM (1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật thành La-duyệt. Bấy giờ, có người thợ (2) tin ưa Phật pháp. Vì làm ống đựng kim cho tỳ-kheo bằng các loại xương, răng, sừng… khiến cho người thợ này bỏ phế công ăn việc làm của nhà, của cải bị khánh tận, không đủ cơm ăn áo mặc.

Bấy giờ, người đời đều nói: “Người thợ này khi chưa cúng dường sa-môn Thích tử thì của cải dồi dào. Từ khi cúng dường sa-môn Thích tử đến nay, nhà bị nghèo khốn, cơm không có để ăn. Sở dĩ cúng dường, hy vọng là được phước, mà lại gặp phải tai ương!”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách các tỳ-kheo: “Sao các thầy khiến ông thợ làm ống đựng kim bằng xương, ngà, sừng, đến độ họ bỏ công việc làm, của cải bị khánh tận?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách các tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Này các tỳ-kheo, sao các ông lại khiến người

———

(1) Ngũ phần: ba-dật-đề 86; Tăng kỳ: ba-dật-đề 83; Thập tụng, Căn bản: ba-dật-đề 84. Pāli, Pāc. 86.

(2) Công sư 工師. Ngũ phần: nha giác sư 牙角師; thợ chế biến răng thú và sừng. Thập tụng: trị giác sư 治角師; thợ chế biến sừng. Căn bản: công nhân 工人. Pāli: dantakāra, thợ chế biến ngà voi.

thợ công nghiệp làm ống đựng kim bằng xương, ngà, sừng, đến độ tài sản của họ khánh tận?”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo rồi bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này đầu tiên. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, dùng xương, răng, (1) sừng, làm ống đựng kim, đục khoét, và làm thành, phạm ba-dật-đề. (2)

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Nếu tỳ-kheo tự mình đục khoét xương, ngà, sừng để làm ống đựng kim mà thành, phạm ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Nếu dạy người khác làm mà thành, [694a1] ba-dật-đề; không thành, đột-kiết-la. Nếu vì người khác làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu làm bằng sắt, bằng đồng, bằng chì, bằng thiếc, bạch lạp, tre, cây, trúc hoặc cỏ xá-la… thì không phạm. Hoặc làm chóp bịt đầu tích trượng, hoặc làm chóp bịt cán lọng, hoặc làm chóp bịt cán vá, hoặc làm móc để móc, hoặc làm dao cạo bẩn, làm cái như ý, làm khoen nút, thìa, cán gáo, câu móc y, đồ để nhỏ thuốc

———

(1) Nha 牙. Thập tụng: nha xỉ 牙齒; giải thích: nha, chỉ ngà voi, răng nanh của ngựa, răng nanh heo; xỉ, chỉ răng voi, răng ngựa, răng heo. Pāli: danta, giải thích: danto nāma hatthidanto vuccati, răng, là nói răng của voi (ngà voi).

(2) Tăng kỳ 20: “... sau khi đập vỡ, ba-dật-đề.” Nghĩa là, đập vỡ rồi sám, ba-dật-đề. Pāli: bhedanakaṃ pācittiyaṃ, ba-dật-đề, cần đập vỡ (ống đựng bằng ngà).

con mắt, đồ nạo lưỡi, cây xỉa răng, đồ móc tai, thiền trấn, (1) ống xông lỗ mũi. Làm các vật dụng linh tinh trên đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXVII. NI-SƯ-ĐÀN QUÁ LƯỢNG (2)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Ngày hôm ấy, đức Thế Tôn không đi thọ thỉnh, đàn-việt đem thức ăn đến dâng. Như thường pháp của chư Phật, ngày nào không đi thọ thỉnh, Phật đi xem các phòng xá. Hôm ấy, đức Phật đến các

phòng xá, thấy nhiều chỗ khác nhau ngọa cụ của chúng Tăng trải trên đất bị dính dơ bởi bất tịnh. Lúc ấy, trời sắp mưa lớn. Đức Thế Tôn liền dùng thần lực khiến cho các ngọa cụ của chúng Tăng khỏi bị thấm ướt bởi nước mưa. Khi các tỳ-kheo trở về, đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, nói:

“Vừa rồi, Ta có đi xem các phòng xá, thấy nhiều chỗ khác nhau, ngoạ cụ của chúng Tăng trải trên đất bị dính bẩn bởi sự bất tịnh. Lúc ấy trời sắp mưa, Ta dùng thần lực khiến cho ngọa cụ khỏi bị thấm ướt bởi nước mưa. Các ông nên biết, sự bẩn thỉu này là của người có dục, chẳng phải là người không có dục; là người sân nhuế, chẳng phải là kẻ không sân nhuế, là người si, chẳng phải là người không si. Những người ly dục, Tiên nhân ngoại đạo ly dục còn không có việc này, huống chi là A-la-hán. Nếu tỳ-kheo chánh niệm không tán loạn thì ngủ cũng không có việc này, huống chi là

———

(1) Thiền trấn 禪鎮, không rõ cái gì. Ngũ phần: làm ống nhỏ mũi 灌鼻筒, không phạm. Pāli: dùng làm các thứ sau đây không phạm: gaṇṭhika, nút móc y; araṇka, dùi lửa; vidha, hộp nhỏ; añjani, hộp đựng thuốc bôi mắt; añjanisalāka, que bôi thuốc; vāsijaṭa, cán búa nhỏ; udakapuñchani, đồ chùi bụi.

(2) Ngũ phần, Căn bản, ba-dật-đề 87; Tăng kỳ, 86; Thập tụng: ba-dật-đề 89. Pāli, Pāc. 89.

A-la-hán. Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo, vì để ngăn che thân, ngăn che y, ngăn che ngọa cụ, cho sắm ni-sư-đàn.”

Khi đức Thế Tôn cho phép sắm ni-sư-đàn, nhóm sáu tỳ-kheo liền sắm nhiều ni-sư-đàn, vừa rộng, vừa dài. Các tỳ-kheo thấy hỏi:

“Đức Thế Tôn chế giới cho phép chứa ba y, không được dư, đây là y của ai?”

Nhóm sáu tỳ-kheo nói: “Đó là ni-sư-đàn của chúng tôi.”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, [694b] ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Sao các thầy lại sắm nhiều ni-sư-đàn, vừa rộng vừa dài?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Sao các ông may ni-sư-đàn vừa rộng vừa lớn?”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo xong, bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm ni-sư-đàn, cần phải làm đúng lượng. Trong đây đúng lượng là dài hai gang tay, và rộng một gang tay rưỡi của Phật. Nếu quá, ba-dật-đề, phải cắt bỏ.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Khi ấy tôn giả Ca-lưu-đà-di thân hình thì lớn, ni-sư-đàn lại nhỏ; không đủ để ngồi. Tôn giả

biết đức Thế Tôn sẽ đi qua con đường đó, bèn đứng bên đường, lấy tay kéo ni-sư-đàn ra, muốn cho nó dài rộng thêm. Đức Thế Tôn thấy Ca-lưu-đà-di lấy tay kéo ni-sư-đàn ra; biết mà Phật vẫn cố hỏi:

“Vì sao kéo ni-sư-đàn như vậy?”

Tôn giả thưa: “Con muốn khiến cho nó dài rộng thêm, cho nên kéo như vậy.”

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nhân việc này, vì các tỳ-kheo tùy thuận nói pháp, khen ngợi hạnh đầu-đà, thiểu dục tri túc, an lạc của sự xuất ly, và bảo các tỳ-kheo: “Từ nay trở đi, cho phép các tỳ-kheo may ni-sư-đàn dài rộng thêm, mỗi bên nửa gang tay.”

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm ni-sư-đàn, cần phải làm cho đúng lượng. Trong đây đúng lượng là dài hai gang, rộng một gang tay rưỡi Phật; (1) lại thêm một bên nửa gang tay nữa làm lề. Nếu quá, ba-dật-đề, phải cắt bỏ.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Ni-sư-đàn: (2) đồ trải xuống để ngồi. Nếu tỳ-kheo làm ni-sư-đàn, chiều dài quá mức định, chiều rộng không quá; hoặc chiều rộng quá, chiều dài không quá; hay là chiều rộng cũng như chiều dài đều quá, tự mình may mà thành, ba-dật-đề. Không thành, phạm đột-kiết-

la. Bảo người khác may mà thành, ba-dật-đề; không thành, đột-kiết-la. Vì người khác may, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

———

(1) Phật trách thủ 佛搩手. Ngũ phần: tu-già-đà trách thủ 修伽陀磔手 Căn bản: Phật trương thủ 佛張手; giải thích: 1 gang tay Phật bằng ba gang tay người trung bình. Pāli: sugatavidatthiyā, gang tay (tiêu chuẩn) được chấp nhận (theo bản Anh); xem cht. ch ba-dật-đề 84 trên.

(2) Pāli: nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati, nói ni-sư-đàn, là cái có viền. Căn bản: ni-sư-đán-na 尼師但那 là đồ trải lót (phu cụ 敷具).

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, [694c] sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: may đúng lượng, hoặc giảm hơn; hoặc từ người khác nhận được vật đã làm thành, cắt bỏ đúng mức định; hoặc may xấp lại thành hai lớp thì không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXVIII. PHÚ SANG Y (1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Bấy giờ, có các tỳ-kheo bị bệnh ghẻ nhọt. Các loại ghẻ phát sinh, máu mủ chảy ra nhớp thân, bẩn y, bẩn ngọa cụ. Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo chứa y che ghẻ.” (2)

Các tỳ-kheo sắm y che ghẻ bằng loại vải thô, nên nhiều lông dính vào mụt ghẻ, lúc gỡ ra bị đau. Tỳ-kheo bạch Phật, Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo dùng thứ vải cao giá, mềm mịn, làm y che ghẻ rồi khoác niết-bàn-tăng(3) lên. Nếu khi đến nhà bạch y, được mời ngồi, thì nói: “Tôi có nhọt.” Nếu người chủ nói:

“Thầy cứ ngồi.” Khi ấy vén niết-bàn-tăng lên, dùng y này phủ lên trên mụt ghẻ rồi ngồi.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn cho phép may y che ghẻ bèn may nhiều y che ghẻ, vừa dài vừa rộng. Các tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Đức Thế Tôn chế giới, chỉ cho chứa ba y, không được quá. Vậy y này của ai?”

———

(1) Tăng kỳ: ba-dật-đề 87; các bộ khác: ba-dật-đề 88. Pāli, Pāc. 90.

(2) Phú sang y 覆瘡衣. Pāli: kaṇḍupaṭicchādi.

(3) Niết-bàn-tăng 涅槃僧. Pāli: nivāsana, nội y.

Nhóm sáu tỳ-kheo nói: “Y che ghẻ của chúng tôi đấy!”

Các tỳ-kheo nghe, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: “Sao các thầy may nhiều y che ghẻ, vừa dài vừa rộng thế?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao các ông may nhiều y che ghẻ, vừa dài vừa rộng?”

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm y che ghẻ, cần phải làm đúng lượng. Trong đây đúng lượng là dài bốn gang, rộng hai gang tay Phật, sau khi đã cắt, (1) nếu quá, ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Y che ghẻ: y dùng phủ lên thân khi có các loại ghẻ.

Nếu chiều dài [695a1] đúng lượng, chiều rộng không đúng lượng; hay chiều dài không đúng lượng, chiều rộng đúng lượng; hoặc cả chiều dài và chiều rộng đều không đúng lượng, tự mình may mà thành, ba-dật-đề; không thành đột-kiết-la. Bảo người may mà

———

(1) Tăng kỳ: nếu quá, sau khi cắt bỏ (rồi sám ba-dật-đề). Căn bản: nếu quá, cần phải cắt bỏ. Pāli: taṃ atikkāmayato chedanakaṃ, nếu quá, phải cắt bỏ.

thành, phạm ba-dật-đề; không thành đột-kiết-la. Nếu vì người mà (may) thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: may đúng lượng hoặc giảm hơn; hoặc nhận được từ người khác mà cắt may đúng lượng; hay may xấp thành hai lớp; thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

LXXXIX. ÁO TẮM MƯA (1)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Mẫu (2) nghe đức Như Lai cho phép các tỳ- kheo may áo tắm mưa, (3) liền may rất nhiều áo tắm mưa, sai người mang đến trong Tăng-già-lam cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo

nhận xong liền đem phân chia.

Đức Phật dạy: “Loại y này không nên phân chia như vậy. Từ nay trở đi, nếu nhận được y tắm mưa, theo thứ bậc Thượng tọa mà trao. Nếu không đủ thì ghi nhớ. Khi nhận được lần kế tiếp, theo thứ tự đó mà trao cho đủ.”

Sau đó, được y quý giá, theo thứ tự trao. Đức Phật dạy:

“Không nên như vậy. Nên đổi cho bậc Thượng tọa. Rồi lấy y mà Thượng tọa đã nhận trước kia, chuyển đến vị thứ tọa. Nếu không đủ hết, thì nên lấy y vật có thể phân của Tăng, đem trao cho đủ hết.”

———

(1) Ngũ phần, Căn bản: ba-dật-đề 89; Thập tụng: 87; Tăng kỳ: ba-dật-đề 88. Pāli, Pāc. 91.

(2) Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母, xem cht. chương 3, Bất-định 1; Ch.iv ni-tát-kỳ 27.

(3) Vũ dục y 雨浴衣. Xem Ch.iv ni-tát-kỳ 27.

Lúc ấy, nhóm sáu tỳ-kheo nghe đức Như Lai chế giới cho phép các tỳ-kheo may y tắm mưa, liền tự mình may nhiều y tắm mưa, vừa dài vừa rộng. Các tỳ-kheo thấy, hỏi: “Đức Như Lai chế giới, cho phép tỳ-kheo chứa ba y, không được quá. Vậy y này là y của ai?”

Nhóm sáu tỳ-kheo nói: “Đó là y tắm mưa của chúng tôi.”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: “Sao các thầy lại may nhiều y tắm mưa vừa dài vừa rộng thế?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao các ông may nhiều y tắm mưa vừa dài vừa rộng?”

Dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều [695b] giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, may áo tắm mưa phải may đúng lượng. Trong đây đúng lượng là dài sáu gang rộng hai gang rưỡi tay Phật, sau khi đã cắt. 1Nếu quá, ba-dật-đề.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Áo tắm mưa: áo dùng để các tỳ-kheo mặc tắm khi trời mưa.

———

(1) Xem ba-dật-đề 88, cht. 660.

Nếu tỳ-kheo may áo tắm mưa bề dài không đúng lượng, bề rộng đúng lượng, hoặc bề rộng không đúng lượng, bề dài đúng lượng, hay cả bề dài và bề rộng đều không đúng lượng, tự tay mình may mà thành, ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Nếu bảo người may mà thành, ba-dật-đề, không thành đột-kiết-la. Nếu vì người may, thành không thành đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: may đúng lượng hoặc giảm hơn; hay là nhận được từ người khác, cắt may đúng như pháp; hoặc may xấp lại thành hai lớp; thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XC. LƯỢNG Y NHƯ LAI (2)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Ni-câu-loại, Thích-súy-sấu.(3) Bấy giờ, chiều cao của Tôn giả Nan-đà thấp hơn đức Phật chỉ bốn ngón tay. Các tỳ-kheo từ xa thấy Nan-đà đến đều tưởng nhầm là đức Phật đến, nên liền đứng dậy để nghinh đón. Khi đến nơi mới biết là Nan-đà. (4) Các tỳ-kheo đều xấu hổ trong lòng. Nan-đà cũng xấu hổ.

Các tỳ-kheo đem việc này bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

“Từ nay trở đi, quy định tỳ-kheo Nan-đà mặc y màu đen (5) .”

———

(2) Tăng kỳ: ba-dật-đề 89; các bộ: ba-dật-đề 90. Pāli, Pāc. 92.

(3) Thích-súy-sấu: giữa những người họ Thích (không phải địa danh).

(4) Thập tụng: “Trưởng lão Nan-đà, em trai của Phật, con của bà dì; thân hình gần giống Phật, có 30 tướng, thấp hơn Phật 4 ngón tay; lại khoác y giống Phật, nên các tỳ-kheo nhầm.” Tăng kỳ: Tôn-đà-la Nan-đà 孫陀羅難陀, con của Di mẫu của Phật. Kể thêm nhân duyên A-la-quân-trà 阿羅軍荼 khoác y giống như Phật.

(5) Hắc y 黑衣; bản Hán có thể nhầm. Các bộ không thấy có chi tiết này.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo may y bằng hay quá với mức lượng của đức Phật.

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: “Sao các thầy may y bằng của y đức Phật hay quá mức lượng?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Nhóm sáu tỳ-kheo, sao các ông may y bằng hay quá mức lượng y của Như Lai?”

Bằng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi, đức Phật [695c] nói với các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, may bằng lượng y của Như Lai, hoặc may quá lượng đó, ba-dật-đề. Trong đây lượng y của Như Lai là dài mười gang và rộng sáu gang tay Phật. Đó gọi là lượng y của Như Lai.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Y: có mười loại như đã nói ở trước.

Nếu tỳ-kheo may y, bằng lượng y của đức Như Lai, trong đó dài không đúng lượng, rộng đúng lượng, hoặc rộng không đúng lượng, dài lại đúng lượng, hay là cả dài và rộng đều không đúng lượng, tự mình may mà thành, phạm ba-dật-đề; không thành đột-kiết-la. Nếu

bảo người may mà thành thì phạm ba-dật-đề; không thành đột-kiết-la. Nếu vì người khác may, thành hay không thành cũng phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nhận từ người khác, vật đã may thành; cắt may như pháp. Hoặc không cắt bỏ mà xấp lại may thành hai lớp. Thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

Chương VI: Đề-Xá-Ni

CHƯƠNG VI

ĐỀ-XÁ-NI (1)

I. NHẬN THỨC ĂN PHI THÂN LÝ NI NƠI TỤC GIA(2)

A. DUYÊN KHỞI

[695c17] Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Lúc bấy giờ lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói kém, người chết vô số, khất thực khó được.

Bấy giờ, tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc (3) đến giờ khất thực đắp y bưng bát vào thành Xá-vệ khất thực. Ngày đầu nhận được thức ăn, mang đến cho tỳ-kheo. Ngày thứ hai, ngày thứ ba nhận được thức ăn, Liên Hoa sắc cũng mang đến cho tỳ-kheo.

Sau đó một thời gian, tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc khoác y bưng bát vào thành Xá-vệ khất thực. Lúc ấy có một ông trưởng giả đi xe cùng đoàn tuỳ tùng đến yết kiến vua Ba-tư-nặc. Đám tuỳ tùng xua đuổi người dẹp đường để đoàn xe ông truởng giả đi. Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc tránh qua bên lề đường, bị sụp chân vào chỗ bùn, té úp mặt xuống đất. Ông trưởng giả thấy, động lòng thương liền dừng xe, bảo người hầu cận ông xuống đỡ Liên Hoa Sắc đứng dậy và dìu ra khỏi chỗ bùn. Ông trưởng giả hỏi:

“Dì bị bệnh gì mà té ngã như thế?”

———

(1) Tức Ba-la-đề đề-xá-ni 波羅提舍尼. Trong giới văn, dịch là hối quá 悔過. Ngũ phần 10 (tr.71c06): hối quá pháp 悔過法. Tăng kỳ 21 (tr.396b16): Đề-xá-ni 提舍 尼. Thập tụng 19 (tr.131a05): Ba-la-đề-xá-ni pháp 波羅提舍尼法. Căn bản 49 (tr.897a18): Ba-la-để đề-xá-ni pháp 波羅底提舍尼法. Pāli, Vin.iv. 175: cattāro pāṭidesanīyā.

(2) Tăng kỳ: Đề-xá-ni 2. Các bộ, như Tứ phần.

(3) Liên Hoa Sắc 蓮華色. Xem Ch. iv ni-tát-kỳ 4 & cht.36

Liên Hoa Sắc trả lời: “Tôi không có bệnh hoạn gì cả. Chỉ vì đói nên như vậy.”

Ông trưởng giả hỏi:

“Vì sao mà đói, khất thực khó được hay chăng?”

Liên Hoa Sắc trả lời:

“Khất thực dễ được. Nhưng ngày thứ nhất tôi xin được, đem về cho tỳ-kheo. Ngày thứ hai, thứ ba, thức ăn tôi xin được cũng đem cho tỳ-kheo. Cho nên đói.”

[696a1] Ông trưởng giả hiềm trách, nói:

“Sa-môn Thích tử thọ nhận không biết đủ, không nhàm chán, không biết hổ thẹn. Bên ngoài tự xưng tôi biết chánh pháp. Như vậy có gì là chánh pháp? Nhận thức ăn của tỳ-kheo-ni không biết chút nhường nhịn. Người cho tuy không nhàm chán nhưng người nhận phải biết đủ chứ!”

Ông trưởng giả liền dẫn tỳ-kheo-ni này về nhà. Cho tắm rửa. Giặt y phục. Bảo người nấu cháo cho ăn. Cung cấp vật cần dùng; rồi nói: “Từ nay trở đi, cô cứ đến nhà tôi mà ăn. Khỏi phải đi đâu. Nếu có nhận được thêm nơi nào khác, thì tuỳ ý cho người.”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách những tỳ-kheo kia rằng:

“Sao các thầy nhận thức ăn nơi tỳ-kheo-ni?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách các tỳ-kheo kia:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao các ông lại nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc kia mà không biết vừa phải?”

Bằng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo kia rồi Phật bảo các tỳ-kheo:

“Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, vào trong thôn xóm, tự mình nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni để ăn, tỳ-kheo ấy cần phải đối trước tỳ-kheo khác phát lồ rằng: (1) ‘Đại đức, tôi phạm pháp đáng khiển trách, làm điều không đáng làm. Nay đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy.

Bấy giờ, các tỳ-kheo nghi, không dám nhận thức ăn nơi tỳ-kheo-ni bà con. Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo được nhận thức ăn từ tỳ-kheo-nibà con.”

Các tỳ-kheo bệnh lại có sự nghi, không dám nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni không phải bà con. Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép tỳ-kheo bệnh được nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni chẳng phải bà con.”

Bấy giờ, các tỳ-kheo lại có sự nghi, nên khi tỳ-kheo-ni chẳng phải bà con đem thức ăn để dưới đất, không dám nhận, hoặc khiến người trao cho cũng không dám nhận, đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi, cho phép các tỳ-kheo được nhận thức ăn như vậy.”

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

———

(1) Nguyên Hán: hướng dư tỳ-kheo thuyết 向餘比丘說. Ngũ phần: ưng hướng chư tỳ-kheo hối quá 應向諸比丘悔過. Tăng kỳ: ưng dư tỳ-kheo biên hối quá 應餘比 丘邊悔過. Thập tụng: ưng hướng dư tỳ-kheo thuyết thị tội 應向餘比丘說是罪. Căn bản: nghệ chư bí-sô sở các biệt cáo ngôn 詣諸苾芻所各別告言. Pāli: paṭīdesetabbaṃ tena bhikkhunā.

Tỳ-kheo nào, vào trong thôn xóm, (1) [696b] nếu không bệnh mà tự tay (2) nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni không phải thân quyến mà ăn, tỳ-kheo ấy cần phải đối trước tỳ-kheo khác(3) phát lồ rằng: ‘Đại đức, (4) tôi phạm pháp đáng khiển trách, làm điều không đáng làm. Nay đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá. (5)

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Bà con và chẳng phải bà con: như trước đã giải.

Bệnh: cũng như trước.

Thức ăn: có hai loại như trước đã giải.

Tỳ-kheo kia vào trong thôn xóm, đến tỳ-kheo-ni chẳng phải bà con, nếu không có bệnh mà tự tay nhận thức ăn để ăn. Ăn như vậy, mỗi miếng phạm một ba-la-đề đề-xá-ni. Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

———

(1) Căn bản: ư thôn lộ trung 於村路中, “ở đường trong thôn xóm.” Ngũ phần: “tại các con đường…” Tăng kỳ: “trong nhà bạch y…” Pāli: (bhikkuniyā) antaragharaṃ paviṭṭhāya, “(tỳ-kheo-ni) sau khi đã đi vào nhà trong;” và giải: nhà (gharam) ở đây cũng chỉ luôn đường xe đi, đường hẻm, đường chữ thập…” Trong văn án, được hiểu là tỳ-kheo vào. Trong văn Pāli, nên hiểu là tỳ-kheo-ni đã vào.

(2) Pāli, hatthato, (đựợc trao) từ tay (của tỳ-kheo-ni) thay vì để xuống đất mà nhận; không nói đến yếu tố “trừ bệnh.” Trong bản Hán, được hiểu là tự tay của tỳ-kheo nhận.

(3) Ngũ phần, Căn bản: “trước các tỳ-kheo khác.”

(4) Tăng kỳ: Trưởng lão 長老. Ngũ phần: Chư Đại đức 諸大德. Pāli: āvuso, từ hô khởi, số nhiều. Vì sám hối trước nhiều tỳ-kheo, chứ không phải một như ba-dật-đề.

(5) Tức Ba-la-đề-đề-xá-ni pháp 波羅提提舍尼法, dịch là Hối quá pháp 悔過法 Pāli: pāṭidesanīya dhamma (Skt. pratideśanīya dharma). Tăng kỳ (tr.396c25): “Ba-la-đề-đề-xá-ni, vì tội này hướng đến người (tỳ-kheo) mà phát lồ, không che giấu.”

Sự không phạm: nhận thức ăn từ tỳ-kheo-ni bà con; hoặc có bệnh; hay để dưới đất mà cho;(1) hoặc khiến người trao; hoặc cho trong Tăng-già-lam; hoặc cho ngoài thôn xóm; hay là cho trong chùa ni. Trao như vậy, nhận để ăn thì không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

II. THỌ THỰC DO NI CHỈ DẪN(2)

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ. Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo và nhóm sáu tỳ-kheo cùng ngồi ăn trong nhà bạch y. (3) Khi ấy, có nhóm sáu tỳ-kheo-ni đòi cơm canh cho nhóm sáu tỳ-kheo, nói rằng: “Đem canh cho vị này! Đem cơm cho vị kia.” Họ bỏ qua các vị khác ở trung gian, chỉ đem thức ăn cho sáu tỳ-kheo này thôi. Các tỳ-kheo nghe, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: “Sao các thầy lại ăn thức ăn do nhóm sáu tỳ-kheo-ni yêu sách?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhơn duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhơn duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

“Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao các ông ăn thức ăn do tỳ-kheo-ni yêu sách, trong khi các tỳ-kheo khác không được?”

Bằng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi, đức Phật

———

(1) Tỳ-kheo-ni để xuống đất; tỳ kheo nhận không trực tiếp từ chính tay tỳ kheo ni trao cho.

(2) Tăng kỳ: đề-xá-ni 3.

(3) Ngũ phần, Thập tụng: có thí chủ thỉnh thực hai bộ Tăng.

bảo các tỳ-kheo: “Những kẻ ngu si này, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm

giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.” Muốn nói giới nên nói [696c] như vầy:

Tỳ-kheo nào, khi ăn trong nhà bạch y, trong đó có tỳ-kheo-ni, chỉ bảo rằng: ‘Đem canh cho vị này, dâng cơm cho vị kia.’ tỳ-kheo nên nói với tỳ-kheo-ni ấy rằng: ‘Này cô, hãy thôi đi! Hãy để yên cho các tỳ-kheo ăn xong!’ Nếu không có một tỳ-kheo nào nói với tỳ-kheo-ni kia rằng: ‘Này cô, hãy thôi đi! Hãy để yên cho các tỳ-kheo ăn xong!’ tỳ-kheo cần đối trước tỳ-kheo khác mà phát lồ rằng: ‘Bạch Đại đức, tôi phạm pháp đáng khiển trách, làm điều không đáng làm. Nay tôi đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây gọi là pháp hối quá.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Trong nhà: nơi có nam nữ ở.

Thức ăn: như trước đã nói.

Tỳ-kheo kia thọ thực nơi nhà bạch y, trong đó có tỳ-kheo-ni chỉ bảo rằng: “Đem canh cho vị này! Đem cơm cho vị kia.” Tỳ-kheo kia nên nói: “Này cô, hãy thôi đi! Để yên cho các tỳ-kheo ăn xong.” Nếu không có một tỳ-kheo nào nói như vầy: “Này cô, hãy thôi đi! Để yên cho các tỳ-kheo ăn xong.”; mỗi miếng ăn phạm một ba-la-đề-đề-xá-ni. Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu có nói: “Này cô, hãy thôi đi! Để yên cho các tỳ-kheo ăn xong.” Nếu tỳ-kheo-ni tự mình là đàn-việt hoặc đàn-việt thiết trai nhờ tỳ-kheo-ni chiếu liệu; hoặc không có tâm thiên lệch đối với các tỳ-kheo, như vậy thì không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

III. THỌ THỰC TỪ HỌC GIA (1)

A. DUYÊN KHỞI

1. Đệ tử kiến đế

Một thời, đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật tại thành La-duyệt. Khi ấy, có gia đình cư sĩ, vợ chồng đều có tín tâm, làm người đệ tử đức Phật. Thường pháp của người đệ tử chư Phật đã kiến đế, (2) đối với các tỳ-kheo không có cái gì tiếc nuối, kể cả thịt trong thân mình. Mỗi khi các tỳ-kheo đến nhà thì luôn dùng thức ăn và các vật dụng cúng dường. Cúng dường như vậy cho đến nỗi nghèo khổ, cơm áo đều thiếu thốn. Những người hàng xóm đều nói như vầy: “Gia đình kia trước đây rất giàu có, của cải dư dật. Từ khi cúng dường sa-môn Thích tử đến nay, của cải khô cạn, bần cùng đến thế. Như vậy việc cung kính cúng dường chỉ đem lại sự nghèo khổ!”

Các tỳ-kheo nghe biết, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách các tỳ-kheo: “Sao các thầy đến mãi nơi cư sĩ để nhận thức ăn và đồ cúng dường, không biết đủ, đến nỗi khiến cho của cải gia đình họ phải cạn kiệt như thế?”

Các tỳ-kheo đến [697a1] chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách các tỳ-kheo: “Việc các ông làm là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Sao các ông

———

(1) Tăng kỳ: đề-xá-ni 4.

(2) Kiến đế 見諦: đã thấy bốn Thánh đế, chứng đắc Tu-đà-hoàn. Ngũ phần: Trưởng giả Cù-sư-la 瞿師羅 tin ưa Phật pháp, thấy pháp, đắc quả. Tăng kỳ: Đại thần Tỳ-xà bố thí thái quá, gia sản khánh tận. Tăng tác yết-ma học gia. Thập tụng: tượng sư Thủ-la, thấy Bốn đế, đắc Sơ đạo. Căn bản: trưởng giả Sư Tử, đắc Sơ quả.

lại đến mãi nơi nhà cư sĩ để nhận thức ăn cúng dường, đến nỗi khiến gia đình họ nghèo túng như vậy?”

2. Yết-ma học gia

Sau khi bằng vô số phương tiện quở trách các Tỳ-kheo, đức Phật bảo các Tỳ-kheo: “Từ nay trở đi cho phép Tăng tác pháp học gia (1)cho gia đình kia, bằng pháp bạch nhị yết-ma. Tác pháp như vầy: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, như trên

mà tác bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Trong thành La-duyệt này có một gia đình cư sĩ, cả vợ lẫn chồng đều đắc tịnh tín, làm đệ tử của Phật. Gia tài họ bị cạn kiệt. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng tác pháp yết-ma học gia, các tỳ-kheo không được đến gia đình kia nhận thức ăn mà ăn. Đây là lời tác bạch.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Trong thành La-duyệt này có một gia đình cư sĩ, cả vợ lẫn chồng đều đắc tịnh tín, làm đệ tử của Phật. Gia tài họ bị khô kiệt. Nay Tăng trao cho pháp yết-ma học gia, các tỳ-kheo không được đến nhà đó để nhận thức ăn mà ăn. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng trao cho cư sĩ kia pháp yết-ma học gia thì im lặng. Vị nào không chấp thuận xin nói.

“Tăng đã chấp thuận trao cho cư sĩ kia pháp yết-ma học gia rồi, Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

“Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy.

———

(1) Yết-ma học gia; Pāli: sekkhasammuti, xác nhận là học gia, cư sĩ thuộc hàng Hữu học.

Tỳ-kheo nào, đã biết là nhà học gia, Tăng đã cho pháp yết-ma học gia rồi, mà đến nhà ấy nhận thức ăn để ăn, phải đối trước các tỳ-kheo khác phát lồ rằng: ‘Thưa Đại đức, tôi phạm pháp đáng khiển trách, nay đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Trong đó có tỳ-kheo trước có nhận sự thỉnh của gia đình, có sự nghi không dám đến. Đức Phật dạy: “Có thỉnh trước thì cho phép đến.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh không dám nhận thức ăn của học gia, đức Phật dạy: “Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo bệnh được nhận thức ăn nơi học gia để ăn.”

Khi ấy các tỳ-kheo thấy người cho thức ăn để thức ăn xuống đất mà cho, nghi không dám nhận. Hoặc khiến người mang cho cũng không dám nhận. Đức Phật dạy: “Cho phép nhận.”

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, nếu trước đó đã tác yết-ma học gia, đối với học gia đó, [697b] không có sự thỉnh trước, không bệnh, tự tay nhận thức ăn và ăn. Tỳ-kheo ấy cần đối trước tỳ-kheo khác phát lồ rằng: ‘Tôi phạm pháp đáng khiển trách, làm điều không đáng làm. Nay tôi đối trước Đại đức, xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Học gia: (1) là Tăng trao cho pháp bạch nhị yết-ma.

Nhà cư sĩ: như trước đã nói.

Bệnh: cũng đã nói ở trước.

———

(1) Học gia 學家. Thập tụng: chỉ gia đình đã đắc Sơ quả. Pāli: sekkhasammatāni kulāni, những gia đình đã được xác nhận là hữu học; giải thích: đó là gia đình tăng trưởng với tín, nhưng tổn giảm với tài sản.

Tỳ-kheo nào, học gia như vậy, trước đó Tăng đã trao cho pháp yết-ma cho họ rồi mà tỳ-kheo không được thỉnh trước lại không bệnh. Đối với trong nhà học gia như vậy mà nhận thức ăn để ăn, thì mỗi miếng ăn phạm ba-la-đề đề-xá-ni.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu đã được thỉnh trước; hoặc có bệnh; hoặc để xuống đất mà cho; hoặc nhận từ nơi người khác; hoặc học gia sau khi dâng cúng tài sản vẫn còn nhiều. Thảy đều thì không phạm.

3. Giải yết-ma học gia

Học gia kia, tài sản có lại dồi dào, đến trong Tăng xin giải yết-ma học gia. Các Tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật dạy:

“Nếu tài sản của học gia có lại dồi dào, họ đến giữa Tăng, xin giải pháp yết-ma học gia thì Tăng nên tác pháp bạch nhị yết-ma, giải cho họ. Trong chúng nên sai một người có khả năng tác pháp yết-ma, như trên mà tác bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Trong thành La-duyệt này có một gia đình cư sĩ, cả vợ lẫn chồng đều đắc tịnh tín, làm đệ tử Phật, ưa thích cúng dường nên của cải bị khánh kiệt. Trước đây Tăng đã cho pháp yết-ma học gia. Nay của cải có lại dồi dào, họ đến trước Tăng cầu xin giải yết-ma họcgia. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng giải pháp yết-ma học gia. Đây là lời tác bạch.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Trong thành La-duyệt này có một gia đình cư sĩ, cả vợ lẫn chồng đều đắc tịnh tín, làm đệ tử Phật, ưa thích cúng dường nên của cải bị khánh kiệt. Trước đây Tăng đã cho pháp yết-ma học gia. Nay của cải có lại dồi dào, họ đến trước Tăng cầu xin giải yết-ma học gia. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng vì cư sĩ kia giải pháp yết-ma học gia thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

“Tăng đã chấp thuận vì cư sĩ kia giải pháp yết-ma học gia rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Khi ấy các tỳ-kheo đều nghi không dám nhận thức ăn từ cư sĩ đã được giải yết-ma học gia, bạch Phật. Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo được nhận thức ăn nơi nhà đó. Nhận như vậy không phạm.”

Người không phạm: Phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

IV. THỌ THỰC NGOÀI TRÚ XỨ A-LAN-NHÃ(1)

A. DUYÊN KHỞI

[697c] Một thời, đức Phật ở trong vườn Ni-câu-loại, Ca-duy-la-vệ, Thích-suý-sấu. Các phụ nữ trong thành Xá-di (2) và các phụ nữ Câu-lê (3) cùng nhau mang thức ăn đến trong Tăng-già-lam, cúng dường.

Bấy giờ bọn giặc (4) biết được, chặn đường nhiễu hại. (5) Các tỳ-kheo nghe, đến bạch đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy.

“Từ nay trở đi, các tỳ-kheo nên nói với các phụ nữ, ‘Đừng đi ra. Đường có bọn giặc cướp khủng bố.’ Nếu họ đã ra ngoài thành thì nên nói: ‘Đừng đến Tăng-già-lam vì dọc đường có giặc khủng bố.’

———

(1) Tăng kỳ: đề-xá-ni 1.

(2) Xá-di thành trung chư phụ nữ 舍夷城中諸婦女. Xá-di, chỉ các Thích nữ (Xem Tứ phần đoạn sau, phần ba, Ch. xiv, T22, tr.922c8). Ngũ phần, Thập tụng: chư Thích phụ nữ 諸釋婦女. Căn bản: Thích ca nữ 釋迦女. Pāli: Sākiyāniyo.

(3) Câu-lê chư nữ nhân 俱梨諸女人. Không rõ. Ngũ phần: chư nô 諸奴. Pāli: sākiyadāsakā, những người nô lệ của họ Thích.

(4) Pāli: tena kho pana samayena sākiyadāsakā avaruddhā honti, vào lúc đó, các nô lệ của dòng họ Sakka nổi loạn. Ngũ phần: các nô lệ của dòng họ Thích đón đường các Thích nữ để cướp.

(5) Pāli: Các tỳ-kheo biết có giặc chặn đường, nhưng không báo cho các phụ nữ họ Thích biết để đừng đi.

Từ nay trở đi Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.”

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, sống tại a-lan-nhã, chỗ ở đáng nghi ngờ, có kinh sợ, không nhận thức ăn bên ngoài tăng-già-lam, mà chỉ bên trong tăng-già-lam nhận thức ăn để ăn, (1) cần đối trước tỳ-kheo khác mà phát lồ rằng: ‘Đại đức, tôi phạm pháp đáng khiển trách, nay tôi đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá.

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy. Bấy giờ, các đàn-việt biết trước là có sự khủng bố mà cố mang thức ăn đến. Các tỳ-kheo nghi không dám nhận để ăn. Đức Phật dạy:

“Từ nay trở đi cho phép các tỳ-kheo được nhận thức ăn như vậy.”

Khi ấy, các tỳ-kheo bệnh cũng nghi không dám nhận thức ăn như vậy. Đức Phật bảo: “Từ nay cho phép các tỳ-kheo bệnh được nhận thức ăn như vậy.”

Bấy giờ, có thí chủ cúng dường bằng cách đem thức ăn để dưới đất, hoặc bảo người trao, các tỳ-kheo nghi không dám nhận. Đức Phật dạy: “Từ nay cho phép các tỳ-kheo được nhận thức ăn như vậy.”

Từ nay trở đi nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, sống nơi a-lan-nhã, xa xôi hẻo lánh, chỗ đáng nghi, có kinh sợ. Tỳ-kheo sống tại trú xứ a-lan-nhã như vậy, trước không nói cho đàn-việt biết,(2) không thọ nhận thức ăn bên ngoài Tăng-già-lam; trái lại, không bệnh mà ở bên trong Tăng-già-lam, tự tay nhận thức ăn để ăn; tỳ-kheo ấy cần phải đến đối trước tỳ-kheo khác mà phát lồ

———

(1) Vì bọn cướp ẩn núp trong phạm vi Tăng-già-lam nên tỳ-kheo phải ra khỏi phạm vi ấy mà nhận thức ăn.

(2) Pāli: pubbe appaṭíaṃviditaṃ, không báo cho biết trước (rằng trong phạm vi Tăng-già-lam có giặc cướp).

rằng: ‘Đại đức, tôi phạm pháp đáng khiển trách. Nay tôi đối trước Đại đức xin phát lồ sám hối.’ Đây là pháp hối quá.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trước.

Chỗ a-lan-nhã: là nơi cách thôn năm trăm cung. Cung là cách đo của nước Giá-ma-la.

Có nghi ngờ, kinh sợ: là nghi có giặc cướp, khủng bố.

Bệnh: như trước đã nói.

Nếu tỳ-kheo a-lan-nhã ở chỗ xa vắng như vậy, trước không nói với đàn-việt, không nhận thức ăn ngoài Tăng-già-lam mà nhận trong Tăng-già-lam, không bệnh, tự tay nhận lấy thức ăn để ăn; mỗi miếng ăn phạm [698a] ba-la-đề-đề-xá-ni.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: trước có nói với đàn-việt; hoặc có bệnh; hoặc để dưới đất mà trao; hoặc bảo người trao; hoặc khi đến thọ giáo sắc, lúc thính pháp, tỳ-kheo tự có thức ăn riêng nay trao cho; thảy đều không phạm.

Người không phạm: phạm lần đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.