Luật Tứ Phần ( Tập 1~4)

———

(1) Phạm xả, tức phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; xem Phần I, Ch. iv.

(2) Chỉ định giao y được xả cho người nào.

(3) Ba-lợi-ca-la 波利迦羅: Còn gọi là ba-già-la, là tên gọi chung cho tất cả những y phụ ngoài ba y ra như: tăng-kỳ-chi (áo che vai), niết-bàn-tăng (xà rông), phú thân y (y che thân), thức thân cân (khăn lau thân), thức diện cân (khăn lau mặt), Cf. Hành sự sao (tr.109b21): dịch là trợ thân y 助身衣. Xem thêm, Ch. Iv, ni-tát-kỳ 1; Pāli: parikara, dây đai, thắt lưng; hoặc parikkhāra, trợ cụ, hay trợ thân y.

(4) Các quy định sử dụng y bị xả. Xem các điều ni-tát-kỳ, mục phạm tướng.

(5) Y xả đọa, tức y phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

(6) Bị y 被衣.

Phật dạy: “Không được không xả y. Nên xả rồi sau mới trao đổi.”

Các tỳ-kheo nghĩ như vầy: ‘Y của chúng Tăng quá mười ngày, phạm xả đọa hay không?’ Bạch Phật. Phật dạy: “Không phạm.”

Tỳ-kheo nào y tịnh thí không trả lại chủ, phạm đột-kiết-la. Vị nào ngăn không cho trả, cũng phạm đột-kiết-la.

7. Bấy giờ, có các tỳ-kheo y không nhuộm cho hoại sắc mà đem gởi nhà bạch y. Bạch y lấy mặc. Phật dạy: “Không được không nhuộm cho hoại sắc mà đem gởi nhà bạch y. Nên nhuộm cho hoại sắc làm y sa-môn. Sau đó mới đem gởi nhà bạch y.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo được y trên hẹp dưới rộng đem làm tăng-kỳ-chi, bạch Phật. Đức Phật cho phép làm.

8. Bấy giờ, có trú xứ nọ, hiện tiền Tăng nhận được y vật có thể chia. Nhóm sáu tỳ-kheo đem ra ngoài ranh giới chia nhau. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được ra ngoài giới chia.”

Bấy giờ có Trưởng lão tỳ-kheo, được nhiều người biết tiếng, du hành trong nhân gian, nhận được nhiều y vật mà hiện tiền Tăng nên chia, nhưng khó chia vì e ngại đức Phật không cho phép ra ngoài giới chia y vật. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch Phật. Phật dạy: “Nên sai người xướng như vầy: ‘Đến tại địa điểm đó để [863c] phân chia y vật. Y vật nào đáng chia thì sẽ được chia.’”

Vị kia không biết chia khi nào. Phật dạy: “Phải làm dấu hiệu. Hoặc đo theo bóng mà qui định thời gian; hoặc un khói; hay thổi ốc; hoặc đánh trống, đánh kiền chùy, công bố đến giờ. Người tự đến hay nhờ người đến cũng nên chia phần.”

9. Có các tỳ-kheo nọ di chuyển ngọa cụ. Đức Phật dạy: “Không được di chuyển.”

Trường hợp có phòng nhiều ngọa cụ, có phòng ít ngọa cụ. Đức Phật dạy: “Từ nay về sau, cho phép vị cựu trú, hoặc ma-ma-đế, hay người tri sự làm việc di chuyển ấy. Người nhận phòng nên hỏi trước, sau đó mới di chuyển.”

Có tỳ-kheo nọ đã di chuyển ngọa cụ, khi đi không trả lại chỗ cũ.

Tỳ-kheo khác lại dùng. Phật dạy: “Phải trả ngọa cụ lại chỗ cũ rồi mới đi, nếu không trả lại sẽ như pháp trị.”

Phòng xá bị hư sập. Các tỳ-kheo e ngại không dám di chuyển ngọa cụ, vì Phật có dạy: “Không nên di chuyển ngọa cụ.” Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy:

“Nếu phòng xá bị hư sập thì nên di chuyển ngọa cụ.”

Có vị di chuyển ngọa cụ đến các phòng khác. Các phòng khác không dám nằm nên bị hư hoại. Phật dạy: “Nên sử dụng.”

Khi đức Phật đã cho phép dùng rồi, các tỳ-kheo không rửa chân, không lau chân (mà sử dụng); hoặc dùng làm y lót thân. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được không rửa chân, không lau chân (mà sử dụng); hoặc dùng làm áo lót.”

Khi đức Phật đã không cho phép làm áo lót, các tỳ-kheo e ngại không dám đụng đến tay chân. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được dùng làm y lót thân, chỉ giới hạn từ nách đến đầu gối mà thôi.”

Bấy giờ, các bạch y cúng y lót thân cho tỳ-kheo, tỳ-kheo e ngại không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Y do đàn-việt dâng cúng nên tùy thuận mà nhận.”

Khi phòng xá bị hư hoại kia đã được sửa sang rồi, nhưng ngọa cụ không được trả lại. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Nếu phòng xá đã sửa sang rồi thì nên trả ngọa cụ lại. Nếu không

trả, sẽ như pháp trị.”

Có các tỳ-kheo nọ di chuyển ngọa cụ của trú xứ này đến trú xứ kia. Phật dạy: “Không được di chuyển ngọa cụ của trú xứ này đến trú xứ kia.”

Trường hợp nhân dân trong nước phản loạn khủng bố, nên trú xứ đó cũng bị hoại, các vị e ngại không dám di chuyển ngọa cụ, vì đức Phật không cho phép di chuyển ngọa cụ cố định của trú xứ này đến trú xứ kia. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nếu có trường hợp như vậy thì cho phép di chuyển.”

Vị kia, khi di chuyển ngọa cụ, không dám che giấu, sợ chạm phải trong thân, (1) vì đức Thế Tôn không cho phép làm y lót thân. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy:

“Tùy theo đó mà phương [864a1] tiện che giấu khi di chuyển. Nếu người khác đuổi, bảo đứng dậy cũng không được đứng dậy. Cũng không được đuổi người khác đứng dậy. Nếu có tỳ-kheo khác có thể thương yêu che chở thì nên giao cho.”

Khi trong nước ổn định lại, nhân dân an khương, phòng xá sửa rồi, mà ngọa cụ chưa mang trở lại. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nếu không trả ngọa cụ trở lại, sẽ như pháp trị.”

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất nhận được vải từng đoạn vụn, màu sắc bậc nhất, muốn cắt may y năm mảnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép may.”

10. Bấy giờ, có trú xứ hiện tiền Tăng nhận được nhiều y vật có thể chia. Nhóm sáu tỳ-kheo đều nạnh nhau, không chịu đem cất nên bị mất. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Người nào thấy phải đem cất.”

Lúc ấy khách tỳ-kheo đến, di chuyển y vật để qua phòng khác; không đảm bảo. Bạch Phật. Phật dạy: “Cho phép lấy một phòng riêng kết làm kho chứa, bằng pháp bạch nhị yết-ma.”

Xướng tên phòng: hoặc nhà tắm, nhà tầng, hay nhà kinh hành. (2) Trong chúng nên sai một vị có khả năng yết-ma, hoặc Thượng tọa hay thứ tọa, tụng luật hay không tụng luật được, miễn có thể tác pháp yết-ma, tác bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận lấy phòng... kết làm kho chứa. Đây là lời tác bạch.

———

(1) Sợ bị cướp, phải nhét vào người để giấu.

(2) Kết khố tàng 庫藏, nhà kho để cất chứa đồ của Tăng. Pāli, Vin.i. 284, bhaṇḍāgāra. Những nơi trong trú xứ Tăng được phép dùng làm nhà kho: aḍḍhayoga, nhà một mái, hay nhà mái bằng; pāsāda, lầu (trùng ốc); hammiya, biệt phòng, hay phòng hai tầng (có gác xép), hoặc hang.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng lấy phòng... kết làm kho chứa. Trưởng lão nào chấp thuận Tăng lấy phòng... kết làm kho chứa thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Tăng đã chấp thuận Tăng lấy phòng... làm kho chứa rồi.

“Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc ấy được ghi nhận như vậy.”

Lúc ấy, kho chứa không có người coi giữ nên không an toàn chắc chắn. Đức Phật cho phép sai người coi giữ vật, bằng pháp bạch nhị yết-ma. Trong chúng sai một vị có khả năng yết-ma, hoặc Thượng tọa hay thứ tọa, tụng luật được hay không, miễn là có khả năng tác pháp yết-ma, tác bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận sai tỳ-kheo... làm người coi giữ kho, đây là lời tác bạch.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng sai Tỳ-kheo... làm người coi giữ. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng sai tỳ-kheo... làm người bảo quản thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Tăng đã chấp thuận sai tỳ-kheo... làm người bảo quản rồi.

“Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc ấy được ghi nhận như vậy.”

“Nếu tỳ-kheo đó không chịu làm người coi giữ thì nên cho phước nhiêu1 và cháo. Nếu vẫn không chịu, thì tất cả y thực đã nhận được, nên chia cho hai phần. Nếu vẫn cố không chịu, thì nên như pháp trị.”

Lúc bấy giờ, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu (1) sắm nhiều áo tắm mưa, sai người đem đến tinh xá dâng cúng. Các tỳ-kheo không biết sẽ làm như thế nào. Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên chia theo thứ tự

———

(1) Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu 毘舍佉無夷羅母, hay Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu; xem Phần I, Ch. iv. ni-tát-kỳ 27 & cht. 167.

[864b] từ Thượng tọa. Nếu không đủ thì ghi nhớ. Rồi sau đó nhận được, tiếp tục chia.”

Bấy giờ Tăng nhận được y đại quý giá nên vẫn tiếp tục chia. Phật dạy: “Không được đem y đại quý giá tiếp tục chia mà phải đổi cho Thượng tọa. Nếu nhận được y vật không bằng nhau thì nên lấy y vật có thể phân chia trong Tăng cho đủ số bằng nhau để phân chia.”

11. Lúc bấy giờ, Tăng nhận được y ương-già-na-la, (1) bạch Phật. Phật dạy: “Cho phép tích trữ.”

Bấy giờ có tỳ-kheo mặc y phú thân của Tăng (2) đến trong nhà tắm, trong nhà ăn, làm cho cơm canh bẩn, bùn nhơ, khói hun, bụi bám. Phật dạy: “Không được mặc y phú thân của Tăng vào phòng tắm, nhà ăn.”

Bấy giờ, tháng mùa đông, các tỳ-kheo bị lạnh. Bạch Phật. Phật cho phép mặc (đồ ấm), nhưng phải yêu quý gìn giữ đừng để bẩn. Lúc ấy có tỳ-kheo mặc vào nhà vệ sinh, bẩn thỉu hôi thúi. Phật dạy: “Không được mặc vào nhà vệ sinh.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo phải đem y về phòng, rồi mới đến nhà vệ sinh nên bị cấp bách. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên có cái giá y bên ngoài nhà vệ sinh, hoặc móc ngà voi hay cái trụ, hoặc nhà, hoặc cây, hoặc cỏ, hay đá; cho phép đem y móc hay để trên đó. Nếu trời mưa, nên để chỗ không mưa. Nếu mưa văng ướt vào chỗ để, tốt nhất đừng cho đụng đến cửa nhà vệ sinh. Khi lên nhà vệ sinh, ngồi xổm cho gọn đừng để bẩn y.”

Có tỳ-kheo nọ mặc y đến chỗ đi kinh hành bị vướng cỏ, dính côn trùng, đất bụi bám, mưa thấm ướt, hư hoại Tăng y. Tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Không được mặc Tăng y đến chỗ kinh hành.”

———

(1) Ương-già-na-la y 鴦伽那羅衣. Chẳng biết thứ y gì. Hoặc một loại vải được sản xuất bởi người Aṅga.

(2) Tăng phú thân y 僧覆身衣, y phú thân của Tăng, cho dùng riêng; xem cht. 80 & 90 trước.

Lúc bấy giờ, có vị Thượng tọa tỳ-kheo bệnh già yếu, từ đường xa nhọc mệt đến. Phật cho phép phủ miếng dạ trên khăn trải nằm. Nên yêu quý giữ gìn mà nằm.

12. Bấy giờ, tại trú xứ nọ có tỳ-kheo kiết hạ an cư rồi, lại đến trú xứ khác ở, không biết nên nhận vật an cư nơi trú xứ nào. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: “Nơi nào ở nhiều ngày nhất thì nhận vật an cư chỗ đó. Nếu hai nơi bằng nhau thì nhận mỗi nơi phân nữa. Có tỳ-kheo nọ đem chia thức ăn của hạ an cư. Đức Phật dạy: “Không được chia. Tùy theo sự dâng cúng mà thọ thực.”

Khi đức Thế Tôn đã nhận lời thỉnh của bà-la-môn Tỳ-lan-nhã(1) đã qua rồi, bảo Tôn giả A-nan rằng: “Ông đến nói với bà-la-môn Tỳ-lan-nhã, đức Phật đã nhận lời thỉnh của ông ba tháng hạ an cư xong, nay muốn du hành trong nhân gian.”

Bấy giờ, Tôn giả A-nan vâng lời đức Thế Tôn dạy liền đến chỗ Tỳ- lan-nhã bảo rằng: “Đức Thế Tôn nói như vầy: Ngài đã nhận lời mời của ông ba tháng hạ an cư xong rồi, nay muốn du hành trong nhân gian.”

Tỳ-lan-nhã nghe [864c] A-nan nói rồi, mới tự nhớ lại rằng: “Mình thỉnh sa-môn Cù-đàm và Tăng tỳ-kheo trong chín mươi ngày rồi mà không cúng dường.”

Tỳ-lan-nhã liền đến chỗ đức Thế Tôn, cung kính thăm hỏi rồi lui ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì ông mà nói pháp, khiến cho ông được hoan hỷ. Tỳ-lan-nhã nghe đức Phật nói pháp rồi, rất hoan hỷ, liền bạch Phật rằng: “Cúi xin đức Thế Tôn và các Tăng tỳ-kheo nhận lời thỉnh chín mươi ngày nữa của con.”

Đức Phật trả lời: “Đã nhận lời thỉnh chín mươi ngày của ông rồi. Nay ta muốn du hành trong nhân gian.”

———

(1) Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã, xem Phần I, Ch.i, điều 1, duyên khởi.

Tỳ-lan-nhã bạch Phật: “Cúi xin Thế Tôn và chư Tăng nhận cho con cúng dường một bữa

ngọ vào ngày mai.”

Đức Thế Tôn nhận lời bằng sự im lặng. Tỳ-lan-nhã biết được đức Phật nhận lời rồi, liền rời chỗ ngồi đứng dậy vui vẻ, nhiễu quanh Phật rồi lui về. Trong đêm đó sắm sửa, đầy đủ các đồ ăn thức uống, sáng ngày đến thỉnh Phật và chư Tăng phó trai.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn cùng năm trăm Tăng tỳ-kheo khoác y, bưng bát, đến nhà Tỳ-lan-nhã, an tọa nơi chỗ ngồi. Tỳ-lan-nhã dâng các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ cúng dường Phật và chư Tăng. Các Ngài ăn xong để bát xuống, Tỳ-lan-nhã dùng ba y dâng cúng lên đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo mỗi vị hai tấm điệp làm y mùa hạ. Tỳ-kheo không nhận, nói rằng: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận y mùa hạ.”

Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép nhận.”

Lúc bấy giờ, Bạt-nan-đà trong nhóm sáu tỳ-kheo nghe đức Phật cho phép nhận y mùa hạ, nên lúc nào trong ba mùa xuân, hạ và đông, cũng đều tìm cầu y mùa hạ. Hạ an cư chưa xong cũng tìm cầu y, cũng thọ y. Có lúc Bạt-nan-đà Thích tử đang an cư tại một trú xứ này mà nghe trú xứ khác nhận được nhiều y an cư mùa hạ, liền đến trú xứ đó hỏi rằng: “Các thầy đã chia y mùa hạ chưa?”

Các vị trả lời: “Chưa chia.”

Bạt-nan-đà bảo: “Mang ra đây. Tôi cùng các thầy chia.”

Bạt-nan-đà lại đến các trú xứ khác cũng hỏi rằng:

“Các thầy đã chia y mùa hạ chưa?”

Các vị trả lời: “Chưa chia.”

Bạt-nan-đà bảo: “Mang ra đây. Tôi cùng các thầy chia.”

Bấy giờ, Bạt-nan-đà ở nhiều chỗ chia y nên nhận được nhiều y mang về Kỳ-hoàn. Các tỳ-kheo khác thấy hỏi rằng: “Đức Thế Tôn cho phép tích trữ ba y. Vậy số lượng y này là y của ai?” Bạt-nan-đà nói: “Nhiều trú xứ chia nên tôi nhận được số lượng y nhiều như vậy.”

Trong các tỳ-kheo, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Bạt-nan-đà trong nhóm sáu tỳ-kheo rằng: “Đức Thế Tôn cho phép tỳ-kheo nhận y mùa hạ. Sao thầy tìm cầu y mùa hạ vào tất cả thời xuân, hạ, và đông? An cư chưa xong cũng tìm y, cũng [865a1] thọ y? An cư nơi này đã nhận phần y rồi, lại đến nơi khác cũng nhận phần y?”

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn tập hợp Tăng tỳ-kheo dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà: “Ông làm điều sai quấy, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải hạnh thanh tịnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm.

Này Bạt-nan-đà, Ta cho phép tỳ-kheo tích trữ y mùa hạ, tại sao ông lại tìm cầu y mùa hạ trong tất cả các thời xuân hạ và đông? An cư chưa xong cũng tìm cầu y, cũng thọ y? An cư chỗ này đã nhận y rồi, lại đến chỗ khác nhận phần y nữa?”

Dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà trong nhóm sáu tỳ-kheo rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Từ nay về sau, không được tìm cầu y mùa hạ trong tất cả các thời xuân, hạ và đông. An cư chưa xong cũng không được tìm cầu y, thọ y (1) . Cũng không được an cư nơi này đã nhận y rồi, lại đến nơi khác nhận y nữa. Nếu nhận như vậy sẽ như pháp trị.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo khi đi, y mùa hạ chưa chia. Sau đó các tỳ-kheo chia y mùa hạ. Tỳ-kheo kia trở về hỏi rằng: “Y mùa hạ chia chưa?”

Tỳ-kheo trả lời: “Chia rồi.”

Tỳ-kheo kia hỏi: “Có lấy phần y của tôi không?”

Tỳ-kheo nói: “Không lấy.”

Khi đó tỳ-kheo kia giận, trách các tỳ-kheo rằng: “Chưa chia y, tôi đi vắng. Sau đó mới chia y mùa hạ. Tôi an cư tại đây mà sao không

———

(1) Phần I, Ch. Vi., tỳ kheo, ni-tát-kỳ 27

lấy phần y của tôi?” Các tỳ-kheo nghĩ: “Như vậy có thành pháp chia y không?” Các tỳ-kheo đến bạch Phật.

Đức Phật dạy: “Đã thành chia y rồi, nhưng phải đợi nhau. Hay dặn dò lại người chưa đi nhận giùm phần y mùa Hạ.”

Lúc ấy có tỳ-kheo chưa chia y đã đi. Khi ra đi dặn chung chung lại người chưa đi, là nhận phần y cho tôi với. Sau đó các tỳ-kheo chia y hỏi: “Vị nào nhận phần y cho tỳ-kheo kia?”

Khi đó không ai nhận cả. Tỳ-kheo kia trở về hỏi: “Chia y chưa?”

Các tỳ-kheo trả lời: “Chia rồi.”

Vị kia hỏi tiếp: “Có ai nhận phần y của tôi không?”

Các tỳ-kheo nói: “Không ai nhận cả.”

Tỳ-kheo kia giận, trách các tỳ-kheo: “Khi chưa chia y, tôi đi vắng. Tôi dặn quí vị chia y vì tôi mà nhận giùm y. Tôi an cư tại đây. Tại sao khi chia y không vì tôi nhận phần?”

Các tỳ-kheo nghĩ: “Đã thành chia y chưa?” Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy: “Đã thành chia y rồi. Nhưng nên đợi người kia trở về. Hay người kia phải nhờ một vị nào nhận cho rõ ràng, chứ không được dặn chung chung.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo khi chưa chia y đã ra đi, có dặn một tỳ-kheo nhận giùm phần y mùa hạ của mình. Khi các tỳ-kheo chia y hỏi:

“Vị nào [865b] nhận phần y của tỳ-kheo kia?”

Người được dặn quên không nhận. Các tỳ-kheo chia y xong, tỳ-kheo kia trở về hỏi: “Y mùa hạ chia chưa?”

Các tỳ-kheo nói: “Chia rồi.”

Tỳ-kheo kia hỏi: “Có nhận giùm phần y của tôi không?”

Các tỳ-kheo nói: “Không nhận.”

Tỳ-kheo kia giận, trách các tỳ-kheo rằng: “Khi chưa chia y, tôi đi vắng. Sau đó tôi có nhờ một tỳ-kheo nhận phần y của tôi. Tôi an cư tại đây, tại sao không vì tôi mà nhận phần giùm?”

Các tỳ-kheo không biết có thành chia y hay không? Đến bạch Phật. Đức Phật dạy: “Thành chia. Người quên có tội.”

13. Lúc ấy, có tỳ-kheo lưu lại thức ăn của mùa hạ an cư. Đức Phật dạy: “Không được lưu lại. Tùy theo sự dâng cúng mà thọ dụng.”

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-liên vào Niết-bàn, có nhiều y vật có thể chia cho hiện tiền Tăng. Tỳ-kheo nọ để quá mùa an cư. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được lưu lại. Nên chia y này cho hiện tiền Tăng.”

Vào lúc đó, có một đàn-việt muốn dâng cúng cho tháp, dâng cúng cho Tăng, cho phòng xá Tăng-già-lam, dâng cúng áo tắm, lý do là mới sanh con, hoặc mới cạo tóc, hay vì để tóc dài, hoặc về nhà mới, hay vì thân quyến qua đời làm lễ, nên hiện tiền Tăng nhận được nhiều y vật. Các tỳ-kheo lưu lại đến mùa hạ an cư. Tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy: “Không được lưu lại. Đây là y phi thời, hiện tiền Tăng nên chia.”

Lúc bấy giờ, có một tỳ-kheo ở tại trú xứ mình, nhận được nhiều y vật của mùa hạ an cư, vị ấy với ý nghĩ như vầy: “Ta nên làm thế nào đây?” Vị ấy bạch với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nếu có một tỳ-kheo an cư mà nhận được nhiều y vật hạ an cư của Tăng, vị tỳ-kheo kia nên tâm niệm rằng: ‘Đây là vật của tôi.’” Hoặc thọ hay không thọ. Các tỳ-kheo khác đến không được nhận phần.

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo nhận được số nhiều y vật có thể chia, nhưng Tăng bị phá làm hai bộ. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên chia làm hai phần.”

Chưa nhận được y vật có thể chia, mà Tăng bị phá làm hai bộ. Đức Phật dạy: “Nên hỏi đàn-việt cúng cho ai. Nếu họ nói cúng cho Thượng tọa có tên như vậy, như vậy... thì nên theo lời của họ mà giao cho Thượng tọa đó. Nếu họ nói không biết, hoặc nói cúng cho tất cả thì nên chia làm hai phần.

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo, có một số y đã nhận được, có một số y chưa nhận được, mà Tăng bị phá làm hai bộ. Số y đã nhận được thì

chia làm hai phần. Số y chưa nhận được nên hỏi thí chủ để biết họ cúng cho ai. Nếu họ nói: ‘Cúng cho Thượng tọa có tên như vậy, như vậy’, thì nên theo lời nói của họ mà giao cho Thượng tọa đó. Nếu thí chủ nói: [865c] ‘Không biết’, hoặc nói: ‘Cúng cho tất cả’ thì nên chia làm hai phần.

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo nhận được y vật có thể chia. Có tỳ-kheo từ bộ này đến bộ kia. (Phật dạy) bộ kia không được trao phần y cho họ. Hoặc trường hợp chưa nhận được y vật, có tỳ-kheo từ bộ này đến bộ kia. (Phật dạy) không được trao phần y cho họ.

Hay trường hợp được y vật hay chưa được y vật, có tỳ-kheo từ bộ này đến bộ kia. (Phật dạy) không được trao phần y cho họ.

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo từ bộ này đến bộ kia mà đi chưa đến, thì bị chết. Các tỳ-kheo không biết y bát của vị ấy nên trao cho ai, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Giao cho trú xứ vị kia muốn đến.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo từ bộ này đến bộ kia, vừa đến nơi thì bị chết. Các tỳ-kheo không biết y bát của vị kia nên trao cho ai, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên giao cho bộ Tăng mà vị ấy đến.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị cử tội rồi mạng chung. Các tỳ-kheo không biết y bát của vị kia nên giao cho ai, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên giao cho cộng đồng yết-ma Tăng cử.”

Bấy giờ, Tăng nơi trú xứ nọ bị phá làm hai bộ. Có đàn-việt thỉnh hai bộ Tăng nầy thọ thực chung một chỗ, có dâng y và chỉ tơ. Các tỳ-kheo không biết nên chia y cho ai, chia chỉ tơ cho ai, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên hỏi đàn-việt để biết họ cúng tơ cho ai, cúng chỉ cho ai. Nếu họ nói cúng cho Thượng tọa có tên như vậy, thì nên theo lời của họ mà giao cho Thượng tọa đó. Nếu họ nói không biết, hay nói cúng cho tất cả, thì nên chia làm hai phần.”

Bấy giờ, chúng Tăng nhận được y an cư mùa hạ, nhưng Tăng bị phá làm hai bộ, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên đếm số người nhiều hay ít để chia.”

Hoặc chưa nhận được y an cư, mà Tăng bị chia làm hai bộ, bạch Phật. Phật dạy: “Nên đếm số người để chia.”

Hay trường hợp nhận được y mùa hạ, hay chưa nhận được y mùa hạ, Tăng bị phá làm hai bộ (bạch Phật. Phật dạy): Nên đếm số người để chia.

Bấy giờ, có tỳ-kheo nhận được y mùa hạ, rồi đến bộ khác. Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên trao cho.”

Hoặc chưa nhận được y mùa hạ mà đến bộ khác. Phật dạy: “Nên trao cho họ.”

Hay chưa nhận được y mùa hạ, hoặc đã nhận được y mùa hạ mà đến bộ khác. Đức Phật dạy: “Nên trao cho họ.”

14. Bấy giờ, có một cư sĩ thỉnh chư Tăng các trú xứ về một địa điểm cúng dường và dâng y. Các tỳ-kheo không biết làm thế nào, bạch Phật. Phật dạy: Có tám loại dâng y: dâng cho Tăng tỳ-kheo, dâng cho Tăng tỳ-kheo-ni, dâng cho hai bộ Tăng, dâng cho tứ phương Tăng, dâng cho Tăng trong một cương giới, dâng cho Tăng đồng một yết-ma, dâng cho người có nói rõ tên, [866a1] hay dâng cho một người. Đức Phật dạy tiếp: Nếu dâng cho Tăng tỳ-kheo thì Tăng tỳ-kheo nên chia... cho đến dâng cho một người thì thuộc về một người.

Lúc bấy giờ, tháng mùa đông các tỳ-kheo bị lạnh. Họ bạch Phật. Phật dạy: “Cho phép đội mão.”

Hoặc ngồi giữa đất trống bị nhức mỏi. Đức Phật cho phép sắm dây đai thiền. Tỳ-kheo mình bị ghẻ và mồ hôi bẩn, Phật cho phép sắm khăn lau thân. Nơi mặt có mồ hôi, Phật cho phép sắm khăn lau mặt. Mắt bị chảy nước, cho phép sắm khăn lau mắt.

15. Lúc bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta nhận được y mỏng đại quý giá, muốn chứa làm y mùa hạ. Phật dạy: “Cho phép tịnh thí rồi thọ trì.”

Tịnh thí (1) có hai cách: Chân thật tịnh thí, triển chuyển tịnh thí.

Chân thật tịnh thí là nói: “Đại đức nhất tâm niệm! Tôi có y dư (trưởng y) nầy, chưa

tác tịnh. Nay vì muốn tịnh nên xả cho Đại

———

(1) Xem Phần I, Ch.iv. ni-tát-kỳ 1, cht. 1 tr. 195 (phần 1)

đức, để làm phép triển chuyển tịnh thí.” Triển chuyển tịnh thí là nói:

“ Đại đức nhất tâm niệm! Đây là y dư của tôi, chưa tác tịnh, Vì muốn cho tịnh nên xả cho Đại dức, để làm phép triển chuyển tịnh thí.”

Vị nhận làm pháp tịnh thí nên nói như vầy:

“Đại đức nhất tâm niệm! Thầy có dư y chưa tác tịnh, vì muốn tác tịnh nên cho tôi. Nay tôi xin nhận.”

Nhận rồi nên nói: “Y này thầy muốn chuyển cho ai?”

Vị kia nên nói:

“Tôi chuyển cho tỳ-kheo tên như vậy.”

Vị thọ tịnh nên nói:

“Đại đức nhất tâm niệm! Thầy này có dư y chưa tác tịnh, vì muốn tịnh nên cho tôi, nay tôi nhận. Nhận rồi tôi sẽ cho tỳ-kheo... Y này thuộc về tỳ-kheo ấy rồi. Thầy đã vì tỳ-kheo... nên khéo giữ gìn mà mặc, tùy nhân duyên sử dụng.”

Chân thật tịnh thí phải nói với chủ rồi sau đó mới lấy dùng. Còn triển chuyển tịnh thí thì nói hay không, tùy ý mặc.

16. Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo nhờ người đem y cho tỳ-kheo kia mượn. Người được nhờ nghĩ là mình thân hậu với tỳ-kheo kia, bèn lấy dùng. Lấy như vậy có được hay không?

Đức Phật dạy: “Không được khởi ý thân hậu để lấy.”

Hoặc đến đường đi, (1) có nên khởi ý thân hậu để lấy hay không? Đức Phật dạy: “Không được lấy.”

Hoặc đến nơi kia, (2) có nên khởi ý nghĩ thân hậu để lấy hay không? Đức Phật dạy: “Không được lấy.”

———

(1) Đã mang ra đường, quyền sử dụng y không còn thuộc về người cho mượn, nên người được nhờ khởi ý thân hậu với người mượn để lấy dùng.

(2) Bấy giờ, quyền sử dụng thuộc về người được cho mượn.

Hoặc tác ý thân hậu với người chủ sai mang y rồi lấy dùng; (1) thì có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Hoặc đến nơi đường đi, nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Hoặc đến nơi kia có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Tỳ-kheo được cho mượn y qua đời. Người được nhờ mang y cho mượn bèn nhận với ý nghĩ là của tỳ-kheo kia đã qua đời. Nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Hoặc đến nơi đường đi, [866b] có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Hoặc đến nơi kia, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Hoặc người chủ nhờ mang y đi cho mượn ấy qua đời. Người được nhờ mang khởi ý nghĩ là nhận y của tỳ-kheo qua đời; có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

Hoặc đến nơi đạo lộ, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

Hoặc đến nơi kia, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo nhờ mang y cho tỳ-kheo kia. Người được nhờ khởi ý nghĩ là mình thân tình với người nhờ, (2) nên lấy để dùng; có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Không nên lấy.”

Hoặc đến nơi đường đi, có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Không nên lấy.”

———

(1) Vì người sai mang đi là chủ y đích thực. Xem trường hợp A-nan với Lâu-diên trước.

(2) Vì là cho thật, không phải cho mượn như trên kia, nên người nhờ mang đi cho này không còn là chủ đích thực của y nữa. Chỉ có thể sử dụng vật khi mà mình có ý nghĩ là thân tình với chủ nhân đích thực của vật đó.

Hoặc đến nơi kia, có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Không nên lấy.”

Tỳ-kheo được nhờ kia, khởi ý thân hậu với người được cho(1) y để lấy dùng; có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Hoặc đến nơi đường đi, có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Hoặc đến nơi kia, có nên lấy hay không? Đức Phật dạy: “Nên lấy.”

Người chủ nhờ mang y đi cho chết. Tỳ-kheo kia khởi ý là nhận y của người qua đời. Có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Hoặc đến nơi đường đi, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Hoặc đến nơi kia, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Không nên nhận.”

Tỳ-kheo được gởi cho y qua đời. Tỳ-kheo được nhờ kia liền nghĩ nhận y của vị qua đời. Có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

Hoặc đến nơi đường đi, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

Hoặc đến nơi kia, có nên nhận hay không? Đức Phật dạy: “Nên nhận.”

17. Bấy giờ, có cư sĩ đem y đến trong Tăng-già-lam thưa: “Y này cúng cho Đại đức tỳ-kheo có tên là...”

Tỳ-kheo kia nói: “Tôi không cần y.”

Cư sĩ liền đem y đến để trước tỳ-kheo rồi đi. Tỳ-kheo kia e ngại, nên không biết làm thế nào? Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy:

“Cho phép, vì thí chủ nên lấy cất. Khi cần, cho phép thọ trì.(2)

———

(1) Người được cho bây giờ là chủ đích thực của y.

(2) Bản Hán, hết quyển 41.

Chương VII: Thuốc

CHƯƠNG VII

THUỐC

1. Các loại thuốc

[866c8] 1. Lúc bấy giờ, tại nước Ba-la-nại, có năm tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật rằng: “Bạch Đại đức, chúng con nên ăn thức ăn nào?”

Đức Phật dạy: “Cho phép ăn thức ăn do khất thực được, gồm có năm loại thức ăn.”(1)

Bấy giờ, có tỳ-kheo khất thực nhận được cơm. Phật dạy: “Cho phép ăn.”

Nhận được các thức ăn bằng cơm, như cơm gạo lúa tẻ, cơm đại mạch, cơm gạo mì, (2) cơm lúa kê, cơm câu-bạt-đạt-la. (3) Phật dạy: “Cho phép ăn cơm như vậy.”

Nhận được lương khô, (4) đức Phật cho phép ăn các loại thuộc lương khô. Nhận được cơm khô, đức Phật cho phép ăn các loại cơm khô. Nhận được cá, đức Phật cho phép ăn các loại cá. Nhận được thịt, đức Phật cho phép ăn các loại thịt. Nhận được canh, đức Phật cho phép ăn các loại canh. Nhận được tu-bộ, (5) đức Phật cho phép ăn. Nhận được sữa, đức Phật cho phép dùng các loại sữa. Nhận được

———

(1) Đây chỉ năm loại chánh thực, hoặc âm là bồ-xà-ni, Pāli: bhojana, chỉ thức ăn mềm. Xem Phần I, Ch. v, ba-dật-đề 32, cht. 201; ba-dật-đề 35 & cht. 228, 236.

(2) Mị mễ [序-予+禾]米. Cf. Nhất thiết kinh âm nghĩa 59 (T54n2128 tr.703c24): “Lã thị xuân thu nói, cơm loại ngon thì có thứ gạo tế 穄 của Dương sơn. Cao Dụ nói, người Quan tây gọi là lúa mị. Người Ký châu gọi là lúa tế 穄.”

(3) Câu-bạt-đạt-la phạn 俱跋陀羅飯. Khai tong ký 8 (Vạn 42 tr. 534a3): “ Câu-bạt-đà-la phạn, Thiện kiến nói là tế mễ phạn (một loại lúa tẻ không có nhựa).

(4) Khứu 糗. Pāli: kummāsa (Skt. kulmāsa) cháo chua.

(5) Tu-bộ 修步. Pāli (Skt.): sūpa, nước thịt; súp thịt. Khai tong ký ibid:, tu-bộ, tức canh đậu xanh

sữa đông, (1) đức Phật cho phép ăn các loại sữa đông. Nhận được nước sữa chua, (2) đức Phật cho uống các loại nước sữa chua. Nhận được kiết-la, (3) đức Phật cho phép dùng. Nhận được man-nâu, (4) đức Phật cho phép dùng các loại man-nâu. Nhận được rau, đức Phật cho ăn các loại rau. Nhận được thức ăn khư-xà-ni,(5) đức Phật cho phép ăn các thức ăn khư-xà-ni. Khư-xà-ni gồm có rễ, cọng, lá, bông và trái, cũng như dầu mè, đường mía, (6) các thức ăn bằng chưng nấu.

2. Đức Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại, bấy giờ có năm tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy đến trước đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:

“Chúng con nên uống thứ thuốc nào?”

Đức Phật dạy: “Cho uống thứ thuốc hủ lạn. (7) tỳ-kheo bệnh nào có nhân duyên thì được phép dùng loại thuốc suốt đời.”

3. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đang nằm trên võng, có tỳ-kheo bệnh, theo lời dạy của thầy thuốc, dùng trái ha-lê-lặc. (8)

Đức Phật dạy: “Cho phép tỳ-kheo bệnh, có nhân duyên suốt đời được dùng trái ha-lê-lặc.”

———

(1) Lạc 酪. Pāli (Skt.): dadhi, sữa đông, sữa chua.

(2) Lạc tương 酪漿. Pāli (Skt.): dadhi-maṇḍaka, nước sữa chua; sữa chua chắt phần đông, phần lỏng còn lại gọi là lạc tương hay lạc thuỷ; toan nhũ chi.

(3) Kiết-la 吉羅. Pāli: khīra, sữa tươi. Sữa nói chung.

(4) Man-nâu 蔓㝹. Pāli (Skt.): maṇḍa, váng của các loại ngũ cốc đun sôi; phần tinh chất, thượng vị, đề hồ.

(5) Khư-xà-ni 佉闍尼. Pāli (Skt.): khādaniya, thức ăn cần phải cắn; thức ăn cứng; đạm thực, ngạnh thực.

(6) Thạch mật 石蜜. Pāli (Skt.) phāṇita, mật mía, đường mía; đường thẻ hay đường cát thô.

(7) Hủ lạn dược 腐爛藥. Pāli: pūti-mutta (Skt. pūti-mukta-bhaiṣajya), cũng dịch là trần khí dược. PTS định nghĩa: nước tiểu của gia súc được dùng làm thuốc.

(8) Ha-lê-lặc 呵梨勒. Pāli (Skt.): harītaka, harītakī, một loại trái chua, tên khoa học Myrobalan vàng, dùng để nhuộm màu vàng hay để xổ.

Phật ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có tỳ-kheo bị chứng thống phong, (1) thầy thuốc bảo dùng nước trấp lúa mạch chua. Phật cho phép dùng. [867a1] tỳ-kheo không biết làm cách nào. Đức

Phật dạy: “Bảo tịnh nhân rửa sạch đồ đựng, đem lúa mạch ngâm cho nát, rồi lọc lấy nước trấp mà uống. Nếu nước lúa mạch bị hôi thì đậy lại. Có cặn thì cho phép dùng đồ lọc.”

Tỳ-kheo không biết làm cái lọc thế nào. Đức Phật dạy: “Cho phép dùng các loại như đồng, gỗ, hay tre làm đồ để lọc, như đãy lọc nước, có ba góc, hoặc lớn hoặc nhỏ. Nếu trong lúa mạch bị

khô thì bảo tịnh nhân cho thêm nước vào.”

Bấy giờ, tỳ-kheo bệnh uống nước lúa mạch ngâm trước mặt mọi người, khiến các tỳ-kheo thấy vậy đều nhờm gớm. Phật dạy: “Trước nhiều người không được uống như vậy. Nên uống chỗ

vắng.”

Bấy giờ tất cả Tăng đều cần nó. Đức Phật dạy: “Tất cả Tăng có thể uống chung.” Các tỳ-kheo mỗi người dùng đồ đựng riêng để uống, nên những đồ đựng đó có mùi hôi xông khắp nơi. Đức Phật dạy: “Không được chứa riêng mà nên dùng một cái rồi chuyền nhau uống chung.”

Có tỳ-kheo uống rồi không rửa chén, đưa cho tỳ-kheo khác. Đức Phật dạy: “Không được như vậy. Nên rửa rồi mới đưa cho người khác.”

4. Phật ở tại nước Xá-vệ. Có tỳ-kheo bị thổ tả. Tỳ-kheo nấu cháo, phút chốc đã quá ngọ. Đức Phật dạy: “Cho phép, nếu là lúa mạch nguyên hạt; hay bằng lúa tẻ nguyên hạt. Nấu cho chín, không để cho vỡ hạt; rồi lọc lấy nước uống.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng tì-hê-lặc, (2) đức Phật cho phép dùng.

———

(1) Hoạn phong 患風. Skt. vāyvādhika, chứng thống phong, bệnh gút.

(2) Tì-hê-lặc 鞞醯勒. Pāli (Skt.): vibhītaka, quả xuyên luyện 川練, dùng làm thuốc.

Thầy thuốc bảo dùng a-ma-lặc, (1) đức Phật cho phép dùng. Nếu có tỳ-kheo vì nhân duyên bệnh thì có thể dùng suốt đời.

5. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng tô-la, (2) đức Phật cho phép dùng. Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh thì được phép dùng trọn đời.

Bấy giờ, tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng thuốc trái cây, (3) đức Phật cho phép dùng. Nếu không phải là thức ăn thường thì tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được phép dùng trọn đời.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, cần năm loại thuốc rễ lớn. (4) Đức Phật dạy: cho phép dùng. Cần năm loại thuốc rễ nhỏ, (5) đức Phật cho phép dùng. Tỳ-kheo vì nhân duyên có bệnh được uống trọn đời.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống thuốc chất-đa-la. (6) Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh trọn đời được dùng.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống thuốc kế-sa. (7) Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời. Kế-sa gồm cả rễ, cọng, lá, hoa và trái của kế-sa.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo dùng sa-lê-sa-bà. (8) Đức Phật dạy: “Tỳ-kheo bệnh cho phép dùng sa-lê-sa-bà, gồm cả rễ,

———

(1) A-ma-lặc 阿摩勒. Pāli: amba (Skt. āmra), quả xoài.

(2) Tô-la [卄/(麩-夫+生)]羅. Có lẽ Pāli (Vin.i. 201): sulasī, cây húng quế.

(3) Quả dược 果藥.Thập tụng 21 (tr. 156c7), năm loại quả dược, ha-lê-lặc (skt. Harītakī), tì-hê-lặc (skt. Vibhītaka), a-ma-lặc (skt, āmalaka), hồ tiêu (skt, marica), tất-bát-la (skt, pipphalī). Căn bản 1 (tr. 1b19), năm loại quả dược: ha-lê-lặc, am-ma-lặc, tì-hê-đắc, hồ tiêu, tất bạt.

(4) Đại ngũ chủng căn dược 大五種根藥. Thập tụng ibid., năm loại thức từ rễ: xá-lị, gừng, xích phụ tử, ba-đề-tì-sa, rễ xương bồ. Căn bản 1 (tr. 1b11), năm loại thuốc rễ: hương phụ tử )skt. Musta), xương hồ (skt. Vacā), hoàng khương (skt. Haridrā), sanh khương (skt. Ādraka), bạch trụ tử (skt. Ativiṣā: mạch đông).

(5) Tiểu ngũ chủng căn dược 小五種根藥.

(6) Chất-đa-la dược 質多羅藥. Thiện kiến 17 (T24 tr. 795a23), “tên thuốc nước ngoài”; không rõ thuốc gì.

(7) Kế-sa dược 罽沙藥. Skt. kesara (?): nhụy hoa, râu hoa, hương tu.

(8) Sa-lê-sa-bà dược 娑梨娑婆藥. (?)

cọng, lá, hoa, quả. Nếu cứng thì nghiền cho nhỏ. Thức-cừ (1) cũng như vậy, đế-thố (2) cũng như [867b] vậy.”

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo uống cây tất bạt(3) , hột tiêu, Phật dạy:

“Tỳ-kheo có nhân duyên bệnh cho phép dùng trọn đời.”

6. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh, cần các thứ thuốc bột mịn (4) để tắm rửa, đức Phật cho phép dùng các thứ thuốc bột mịn như bột cây hồ đồng, bột cây tai ngựa, (5) bột cây xá-ma-la, (6) hoặc tự mình chà xát hay thay nhau chà xát. Khi cần chày và cối, đức Phật cho phép chứa dùng. Cần nia, sàng, chổi để quét đức Phật cho phép chứa dùng.

Bấy giờ các tỳ-kheo e ngại không dám lấy hương bột bỏ vào thuốc bột để xoa, đức Phật cho phép chứa dùng. Khi thuốc bột không có đồ đựng, đức Phật cho phép dùng bình để đựng. Nếu bụi đất vào, Phật cho phép dùng nắp đậy lại. Muốn cần bảo đảm, Phật cho phép buộc dưới giường, hoặc treo trên vách hay trên cọc ngà voi. (7)

———

(1) Thức-cừ 式渠. Danh nghĩa tiêu thích 28 (Vạn 44 tr. 616a5), “ thức cừ, Thiện kiến đọc là ni-cừ, thiện kiến đọc là ni-cừ (skt. Nigu?): loại thuốc nước ngoài, trị độc; Hán không có,” Có thể nơi khác đọc là hưng cừ, skt. Hiṅgu: a-ngùy.

(2) Đế-thố (nậu?) 帝菟/㝹. Phụ chú trong bản: đọc là “để thổ” 底吐. Skt. Dhātukī, xem Căn bản dược sự 1 (T24 tr. 1b17): đà-đắc-kê (tiếng hoa).

(3) Tất-bạt 蓽茇, loại cỏ, trổ hoa trắng mùa xuân; quả như quả dâu. Gốc từ Ba-tư. (Từ nguyên)

(4) Tế mạt dược 細末藥. Dược sự 1 (T24n1448, tr.2a13): 5 loại sáp dược 澀藥, trị ghẻ. Skt. kaṣāya. Pal (Vin.i. 201): kasāva. Phật cho phép dùng các loại sáp dược: nimbakasāva, kuṭajakasāva, paṭolakasāva, phaggava-kassāva, nattamalakasāva.

(5) Mã nhĩ 馬耳. Từ nguyên không thấy ghi. Có lẽ nguyên Skt. aśva-karṇa, loại cây có lá hình tai ngựa; tên khoa học Vatica Robusta.

(6) Xá-ma-la 舍摩羅. Skt. śālmala (?), một loại cây bông gòn (để dệt lụa), mộc miên.

(7) Tượng nha dặc 象牙杙; các phần trước gọi là long nha dặc. Tức gạc nai dùng để máng đồ.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh dùng thuốc bột thô xoa vào người để tắm rửa, bị đau. Đức Phật cho phép dùng bột mịn, hoặc bùn mịn, hay lá hay hoa hay trái làm thành bột mịn, khiến cho bệnh nhân được khoan khoái. Các bệnh trong đây là, hoặc thân thể bị ghẻ lở, hoặc hắc lào, hay nhọt, ghẻ ngứa, cho đến thân thể bị hôi thối.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần muối để làm thuốc, đức Phật cho phép dùng. Muối(1) ở đây gồm muối sáng, muối đen, muối viên, muối lâu-ma, muối chi-đầu-bệ, muối mỏ, muối than, muối tân-đàbà, muối thi-lô-bệ, muối biển. (2) Nếu tỳ-kheo nào có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời.

7. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần tro (3) để làm thuốc, Phật cho phép dùng tro để làm thuốc. Trong các loại tro này gồm có tro tát-xà, tro tân-na, tro ba-la-ma. Nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng suốt đời.

8. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần thuốc xà-bà, (4) đức Phật cho phép dùng. Trong thuốc xà-bà gồm có hinh-ngưu, hinh-nga-bà-đề, thi-

———

(1) Mahāvagga vi. Vin.i. 202, năm loại muối: sāmuddaṃ (muối biển), kāḷaloṇaṃ (muối đen), sindhavaṃ (muối đá), ubbhidaṃ (muối ăn), bilaṃ (muối đỏ). Dược sự 1 (tr.1b27), năm loại muối: ô diêm 烏鹽; xích diêm赤鹽; bạch thạch diêm 白 石鹽; chủng sanh diêm 種生鹽; hải diêm 海鹽.

(2) Các loại muối: minh diêm 明鹽, hắc diêm 黑鹽, hoàn diêm 丸鹽, lâu-ma diêm 樓鹽. Skt. romaka, muối của người La-mã (nhập); chi-đầu-bệ diêm 支頭鞞鹽, lỗ diêm 鹵鹽, hôi diêm 灰鹽; tân-đà-bà diêm 新陀婆鹽, saindhava, muối biển, đặc biệt vùng Shindu; thi-lô-bệ diêm 施盧鞞鹽, hải diêm 海鹽. So sánh, Mahāvagga vi; Dược sự 1, xem cht. 31 trước.

(3) Hôi dược 灰藥. Các loại hôi dược: tát-xà 薩闍; (Skt.sarja), tân-na 賓那; ba-lama 波羅摩. Skt. kṣāra, tinh chất lấy được từ chưng cất hay đốt thành tro; Dược sự 1, có năm loại: tro vỏ trấu (Skt. yavakṣāra), tro râu lúa (Skt. yavāṣūkakṣāra), tro dầu mè (tilakṣāra), tro từ cỏ ngưu tất (sarjikākṣāra), tro lá cây bà-sa (vāsakākṣāra), một loại hương liệu, tên khoa học Gendarussa Vulgaris hay Adhatoda Vasica.

(4) Xà-bà dược 闍婆藥. Dược sự 1 (tr.1b21): niêm dược 黏藥, dược liệu lấy từ nhựa cây. Năm loại: a-ngụy 阿魏, ô khang 烏糠, tử khoáng 紫礦, hoàng lạp 黃

bà-lê-đà, bộ-thê-dạ-bà-đề, tát-xà-la-sà, (1) nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời.

9. Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần thuốc trị con mắt, (2) đức Phật cho phép dùng. Loại thuốc nhỏ mắt gồm có: đà-bà-xà-na, kỳ-la-xà-na. Nếu tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng trọn đời.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bạch ế(3) sanh nơi mắt, cần huyết của người; bạch Phật. Phật cho phép dùng.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bạch ế làm cho con mắt bị bệnh, cần xương người. Đức Phật cho phép dùng.

Bấy giờ, có tỳ-kheo mắt bị bệnh bạch ế, cần tóc mịn nhuyễn. Đức Phật cho phép đốt tóc lấy bột thoa mắt.

Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta bị bệnh đau mắt, cần cái lược bằng lưu ly để chữa. Đức Phật dạy:

“Vì chữa trị bệnh mắt nên được phép tích trữ để dùng.”

10. Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bị chứng thống phong, thầy thuốc bảo ăn ngó sen.

———

蠟 , tất hương 悉香. Pāli, ibid., jatūni bhejjāni, nhựa cây dùng làm thuốc: hiṅgu, hiṅgu-jatu , hiṅgu-sipātika, taka, takapatti, takapaṇṇa. Mūla Vinay.i. 2: hiṅgu, hưng cừ hay a-ngụy; sarjarasa, nhựa cây sa-la (ô khang); taka, nhựa tử khoáng để nhuộm màu tía; takakarṇī: hoàng lạp (sáp vàng), lấy từ sáp ong (sikthaka): tadāgata, tất hương, nhựa của các loại cây khác.

(1) Các loại thuốc bà-xà (Skt., Pāli: jatu: nhựa cây): hinh-ngưu 馨牛, (hiṅgu); hinh-nga-bà-đề 馨莪婆提 (hiṅguvatī?), thi-bà-lê-đà 尸婆梨陀, (Skt.śivāṭikā); bộ-thê-dạ-bà-đề 步梯夜婆提, tát-xà-la-sa 薩闍羅 婆. (Skt. sarjarasa). Xem cht. 34 trước.

(2) Nhãn dược 眼藥. Dược sự, năm loại thuốc chữa mắt (an-thiện-na 安繕那, Skt. añjana): hoa (Skt. puṣpa); nước cốt (rasa); bột (cūrṇa); viên (guṭikā); cháo chua, (sauvīraka: tao-tì-la thạch, một loại đá của người Sauvīra?). Tứ phần, có hai: đà-bà-xà-na 陀婆闍那, Skt. (?); kỳ-la-xà-na 耆羅闍那, Skt. gairāñjana, thuốc chữa lấy từ một loại đất đỏ

(3) Bạch ế 白翳.

[867c] Tôn giả Mục-liên đến chỗ Tôn giả Xá-lợiphất, chào hỏi xong, ngồi một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất rằng: “Bệnh có bớt không?”

Tôn giả Xá-lợi-phất nói: “Chưa bớt.”

Tôn giả Mục-liên lại hỏi: “Cần thứ gì?”

Tôn giả Xá-lợi-phất đáp: “Cần ngó sen.”

Tôn giả Mục-liên nói: “Nơi phương đông có ao lớn A-nậu (1) nước trong veo, không bụi bặm, uống nước đó không sanh bệnh hoạn gì cả. Cách đây không xa lại có cái ao rộng năm mươi do-tuần, nước trong sạch, không có bợn nhơ, có ngó sen như cái trục bánh xe. Khi bẻ, nó tiết ra nước trấp như sữa. Ăn vào, ngọt như mật. Và cách ao này không xa, có núi vàng. Sườn núi cao năm mươi do-tuần, trong đó có bảy đại long tượng vương, anh em cùng ở với nhau. Con nhỏ nhất cung cấp cho một vua Diêm-phù-đề. Con lớn kế đó cung cấp cho vua hai thiên hạ. Con lớn hơn nữa cung cấp cho Chuyển luân Thánh vương của bốn thiên hạ. Y-la-bà-ni (2) long tượng vương thì cung cấp cho Thiên đế Thích. Các long tượng vương kia xuống ao tắm rửa và uống nước trong sạch đó, rồi dùng vòi nhổ ngó sen, rửa sạch bùn để ăn, nên sắc da rất tốt, khí lực dồi dào. Ngó sen nơi ao đó có thể ăn được.”

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất im lặng chấp thuận. Khi Tôn giả Mục-liên thấy Tôn giả Xá-lợi-phất chấp thuận bằng cách im lặng, liền biến khỏi nước Xá-vệ, trong chớp nhoáng như co tay vào duổi tay ra, hiện đến bên bờ ao kia, hoá làm đại long tượng vương, có hình sắc to đẹp hơn bảy tượng vương kia. Bảy tượng vương kia khi thấy, đều kinh hoàng, lông trong mình dựng ngược lên, vì sợ rằng nó sẽ đoạt ao của mình. Bấy giờ, Đại Mục-liên thấy bảy long tượng

———

(1) A-nậu 阿耨. Pāli: Anotatta (Vô nhiệt trì), 1 trong 7 ao lớn trên Tuyết sơn. Vin. i. 214: Moggallāna lên đến ao sen Maṇḍākini trên Tuyết sơn

(2) Y-la-bà-ni 伊羅婆尼; Pāli: Erāvaṇa, con voi của Thiên-đế.

vương kia ôm lòng sợ sệt liền hiện nguyên hình. Bảy long tượng vương hỏi Mục-liên rằng: “Tỳ-kheo cần gì?”

Tôn giả Mục-liên nói: “Tôi cần ngó sen.”

“Tỳ-kheo cần ngó sen sao không nói sớm. Khiến chúng tôi sợ hoảng hồn, lông trong người dựng ngược lên cả.”

Bảy long tượng vương liền vào trong ao tắm rửa và uống nước, rồi lấy vòi nhổ ngó sen, rửa sạch bùn, trao cho Mục-liên.

Mục-liên nhận được ngó sen rồi, liền biến khỏi ao này, hiện lại nước Xá-vệ, đến trong Kỳ-hoàn, trao ngó sen cho Xá-lợi-phất và nói: “Ngó sen đây.”

11. Khi Tôn giả Xá-lợi-phất ăn xong, bệnh lành liền. Số ngó sen còn dư trao cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám ăn. Các tỳ-kheo bạch Phật, Phật dạy: “Cho phép người nuôi bệnh, đã nhận lời thỉnh hay không nhận lời thỉnh, được ăn thức ăn của người bệnh còn lại.”

Có các tỳ-kheo trước đó đã nhận thức ăn, rồi đến tụ lạc kia có [868a1] đàn-việt mời ăn, ăn xong trở về đến trong Tăng-già-lam, đem thức ăn đã nhận cho các tỳ-kheo khác. Các tỳ-kheo này trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám nhận, vì không ai nhận nên vị ấy đem thức ăn bỏ. Các loài chim quạ đến dành ăn, kêu la inh ỏi.

Bấy giờ đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi A-nan: “Vì sao chim quạ kêu la inh ỏi như thế?”

Tôn giả A-nan trình bày đầy đủ sự việc lên đức Phật. Đức Phật dạy: “Từ nay về sau cho phép làm pháp dư thực (1) để ăn.”

Vị kia đem thức ăn đến trước một tỳ-kheo thưa:

“Thưa Đại đức, tôi đã nhận lời thỉnh (hoặc nói tôi đã ăn). Xin Đại đức chứng biết cho.”

Vị tỳ-kheo tác dư thực pháp nên lấy một ít thức ăn mà ăn; rồi nói:

———

(1) Xem Phần I, Ch. v ba-dật-đề 35.

“Tôi đã ăn rồi, thầy có thể dùng đi.” Nên làm pháp dư thực như vậy rồi ăn.

Bấy giờ, có vị trưởng lão Thượng tọa, được rất nhiều người biết, vào thôn khất thực, rồi đem đến một nơi, ngồi ăn. Ăn xong, đem thức ăn dư đến trong Tăng-già-lam cho các tỳ-kheo khác. Các tỳ-kheo trước đó đã nhận lời thỉnh nên không dám ăn. Không ai ăn nên đem bỏ. Chim quạ tranh nhau ăn, kêu la inh ỏi. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi A-nan: “Vì sao chim quạ kêu la như thế?”

Tôn giả A-nan đem sự việc bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Ngài dạy: “Từ nay về sau, cho phép, tự mình đem thức ăn về, làm pháp dư thực, thì được ăn.”

Làm pháp dư thực bằng cách đem thức ăn đến trước tỳ-kheo kia nói:

“Thưa Đại đức, tôi đã nhận lời thỉnh (hoặc nói tôi đã ăn). Xin thầy chứng biết cho.”

Vị tác pháp dư thực kia nên lấy một ít thức ăn, ăn rồi nói: “Tôi ăn rồi đó. Thầy cứ dùng đi.” Nên làm pháp dư thực như vậy rồi ăn.

Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu nhận được nhiều trái cây tươi. Bà liền nghĩ như vầy: “Nay ta nên làm thức ăn thỉnh Phật và Tăng thọ thực rồi dùng trái cây này dâng cúng.” Nghĩ xong, bà liền sai người đến trong Tăng-già-lam thưa: “Cúi xin chư Đại đức nhận bữa ngọ trai của chủ con vào ngày mai.”

Trong đêm đó, bà lo sửa soạn các thức ăn ngon. Sáng ngày sai người đến báo giờ.

Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo đến nhà Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu, an tọa nơi chỗ ngồi. Tỳ-xá-khư Mẫu dùng các thức ăn ngon bổ dâng cúng Phật và Tăng. Ăn xong, dẹp cất bát rồi, bà lấy một chiếc ghế thấp ngồi một bên. Đức Thế Tôn dùng nhiều phương tiện thuyết pháp, khai hóa, khiến bà hoan hỷ. Đức Thế Tôn nói pháp rồi rời chỗ ngồi ra về.

Khi Tỳ-xá-khư Vô-di-la Mẫu dâng thức ăn, quên đem quả để dâng.

[868b] Bà nghĩ: “Ta vì trái tươi này nên thỉnh Phật và Tăng dùng cơm. Nay lại quên đem quả để dâng.” Nghĩ như vậy rồi, bà liền sai người đem trái tươi đến trong Tăng-già-lam cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo ăn rồi, nên không dám nhận. Đến bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nếu từ thí chủ kia đem đến thì nên làm pháp dư thực để ăn.”

Pháp dư thực như trước đã nói.

2. Các loại thịt

1. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, có tỳ-kheo bị bệnh điên cuồng, đến nơi lò giết bò trâu, ăn thịt sống và uống máu. Bệnh lành, bản tâm hồi phục, lo sợ phạm giới. Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy: “Không phạm. Nếu các tỳ-kheo khác bị bệnh như vậy, ăn thịt sống và uống máu mà bệnh được lành thì cũng được phép dùng.”

2. Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại. Bấy giờ gặp lúc mất mùa, lúa gạo khan hiếm, khất thực khó được. Các tỳ-kheo khất thực không được nên đến chỗ nuôi voi để xin. Bấy giờ các quỷ thần vì tín kính sa-môn nên khiến voi chết. Các tỳ-kheo nhờ đó nhận được thịt voi để ăn. Đức Thế Tôn khởi từ niệm, bảo các tỳ-kheo: “Voi là một binh chúng của vua. Nếu vua nghe được việc này tất không hoan hỷ. Từ nay về sau không được ăn thịt voi.”

3. Bấy giờ, các tỳ-kheo ở nước Ba-la-nại khất thực không được nên đến nơi chuồng ngựa để xin. Lúc ấy có quỷ thần vì tín kính sa-môn, liền khiến ngựa chết. Các tỳ-kheo nhờ đó mà nhận được thịt ngựa để ăn. Đức Thế Tôn từ mẫn, bảo các tỳ-kheo: “Ngựa là một binh chúng của vua. Nếu vua nghe được chắc không hoan hỷ. Từ nay về sau không được ăn thịt ngựa.”

4. Bấy giờ, có tỳ-kheo đến nước Ba-la-nại khất thực không được, bèn đến nơi người đánh cá(1) để xin. Bấy giờ có quỷ thần vì

———

(1) Hán: thủy để hành nhân 水底行人, chỉ thợ lặn, hay người đánh cá.

tin kính sa-môn nên khiến các loài rồng chết. Tỳ-kheo nhờ đó nhận được thịt rồng (1) để ăn.

Bấy giờ, Thiện Hiện Long vương (2) ra khỏi ao của mình, đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng qua một bên thưa: “Kính bạch đức Thế Tôn, có loài rồng có thể làm khô ráo một quốc độ hay ít hơn một quốc độ, mà nay các tỳ-kheo lại ăn thịt loài rồng này. Lành thay! Đức Thế Tôn, đừng cho tỳ-kheo ăn thịt loài rồng.” (3)

Đức Thế Tôn nghe Thiện Hiện Long vương nói, im lặng nhận lời. Khi Thiện Hiện Long vương biết đức Phật hứa khả rồi, đầu mặt kính lễ Phật, rồi về lại bản xứ.

Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, bảo: “Hiện có loài rồng có đại thần lực, có oai đức, có thể làm khô ráo một quốc độ, hay ít hơn một quốc độ, mà các tỳ-kheo ăn thịt loài rồng này. Từ nay về sau không được ăn thịt loài rồng (4) .”

5. Bấy giờ, [868c] có tỳ-kheo ở nước Ba-la-nại khất thực không được, bèn đến nhà Chiên-đà-la, nơi đó nhận được thịt chó và ăn. Các tỳ-kheo đi khất thực, chó ghét chạy theo sủa. Các tỳ-kheo nghĩ: “Trong số chúng ta, chắc có người ăn thịt chó nên khiến chúng nó ghét, chạy theo chúng ta sủa.” Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy: “Từ nay về sau không được ăn thịt chó, nếu ăn phạm đột-kiết-la.”

6. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ có tỳ-kheo uống thuốc tiêu xổ. Có vị ưu-bà-di tên là Tô-tỳ, (5) đến Tăng-già-lam, thăm viếng

———

(1) Chính xác, nên hiểu là thịt rắn. Cf. Mahāvagga vi, Vin.i.220.

(2) Thiện Hiện Long vương 善現龍王. Pāli, Vin.i. 219, Supassa. Hán đọc là Sudassa(na). Ngũ phần 22 (T22n1421,148c26): Thiện Tự Tại Long vương.善自在龍王。

(3) Ngũ phần, đã dẫn: “Hoặc khi có thể con rắn đó là rồng.” Thập tụng 26 (tr.186c29): “Rắn và rồng, đều cùng một giống cả.”

(4) Chính xác, nên hiểu thịt rắn. Cf. Pali, op.cit., na bhikhave ahim aṃsaṃ paribhuñjitabbaṃ.

(5) Tô-tỳ 蘇卑. Pāli, Vin.i. 216ff. Suppiyā.

Các phòng. Đến chỗ tỳ-kheo, bà hỏi rằng: “Thầy bệnh thế nào?”

Tỳ-kheo nói: “Tôi uống thuốc tiêu xổ.”

Tô-tỳ lại hỏi: “Thầy cần gì?”

Tỳ-kheo bệnh nói: “Cần thịt.”

Tô-tỳ thưa: “Con sẽ đem thịt đến.”

Tô-tỳ liền trở về Ba-la-nại, sai người cầm tiền đi mua thịt. Tô-tỳ

nói với người chạy việc rằng:

“Anh cầm tiền này đi mua thịt đem về đây.”

Hôm đó tại Ba-la-nại người ta không mổ thịt. Người đàn ông đi khắp nơi tìm mua mà không có, trở về đến chỗ ưu-bà-di thưa: “Thưa đại gia, đại gia biết cho, hôm nay người ta không mổ thịt, con tìm mua khắp nơi mà không có thịt.”

Ưu-bà-di nghĩ như vầy: “Ta hứa cúng thịt cho tỳ-kheo bị tiêu xổ. Sợ rằng tỳ-kheo này không nhận được thịt, hoặc có thể qua đời. Nếu vì sanh tử này mà tỳ-kheo phải qua đời thì đối với pháp người xuất gia bị thối chuyển. Nếu là bậc hữu học thì không được thăng tiến. Nếu là A-la-hán thì khiến cho thế gian bị mất phước điền.”

Nghĩ như vậy xong, ưu-bà-di liền vào phòng sau, lấy dao bén tự cắt thịt trong người, gói lại. Bảo đứa ở nấu, rồi đem đến Tăng-già-lam cho tỳ-kheo bị bệnh tiêu xổ. Đứa ở làm theo lời dạy, đem đến dâng cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo ăn xong bệnh liền lành. Vị ưu-bà-di kia sau khi tự cắt thịt mình rồi, cả người bị đau nhức vô cùng, hết sức khổ não. Trước đó phu chủ của ưu-bà-di đi khỏi, khi về không thấy Tô-tỳ nên hỏi: “Ưu-bà-di Tô-tỳ ở đâu?”

Gia nhân thưa: “ Bà bệnh nằm trong nhà.”

Phu chủ hỏi: “Bệnh gì?”

Tô-tỳ trình bày rõ nhân duyên. Phu chủ nói: “Chưa từng có người nào có lòng tin kính sa-môn như Tô-tỳ, đến mức không thương tiếc kể cả thân mạng như vậy.”

Tô-tỳ ưu-bà-di nghĩ: “Nay ta đang bị đau nhức vô cùng, có thể do

đây mạng sống sẽ chấm dứt. Nay ta nên sắm sửa các thứ đồ ăn thức uống để thỉnh Phật và Tăng đến thọ thực, ngõ hầu có cơ hội ta được chiêm ngưỡng lần cuối.” Tô-tỳ liền sai người đến Tăng-già-lam, thưa: “Kính thỉnh Đại đức Tăng sáng mai đến thọ thực.”

Đức Thế Tôn nhận lời bằng cách im lặng.

Liền trong [869a1] đêm hôm đó, các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ được chuẩn bị đầy đủ, sáng sớm sứ giả đến thưa đã đến giờ. Bấy giờ, đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng các Tăng tỳ-kheo đến nhà của ưu-bà-di Tô-tỳ , an tọa nơi chỗ ngồi. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi: “Ưu-bà-di Tô-tỳ đâu không thấy?”

Gia chủ thưa: “Vì bệnh nên ở trong nhà.”

Đức Phật bảo: “Gọi ưu-bà-di Tô-tỳ ra đây.”

Gia chủ liền vào trong nhà nói: “Đức Phật bảo gọi cô ra.”

Ưu-bà-di Tô-tỳ nghĩ như vầy: “Ta đã được đức Thế Tôn gọi.” Bà liền đứng dậy bước ra, đột nhiên sự đau nhức bỗng chấm dứt, vết thương lành lại như cũ, không hề có tỳ vết chi cả. Khi ưu-bà-di Tô-tỳ đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật dạy: “Không được làm như vậy! Không được làm như vậy! Tô-tỳ ưu-bà-di nên bố thí như vầy, nên học như vầy.

Không được tự gây khổ cho mình. Cũng không được gây lo rầu cho người.”

Bấy giờ, ưu-bà-di Tô-tỳ tự tay châm sớt các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ. Đức Phật và Tăng ăn xong, cất bát. Tô-tỳ lấy chiếc ghế nhỏ ngồi một bên. Bấy giờ đức Phật vì ưu-bà-di phương tiện nói các thứ pháp, khiến bà được hoan hỷ. Đức Thế Tôn vì bà nói các pháp xong liền từ chỗ ngồi ra về. Đến trong Tăng-già-lam, qua chỗ tỳ-kheo bị tiêu xổ, hỏi rằng: “Ông được ưu-bà-di Tô-tỳ đem thịt đến cho ông ăn phải không?”

Vị ấy thưa: “Bạch Thế Tôn, có.”

Đức Phật hỏi: “Ông có ăn không?”

Vị ấy thưa: “Có ăn.”

Đức Phật lại hỏi: “Ngon không?”

Vị kia thưa: “Ngon, thịt thơm ngon như vậy khó mà có được.”

Đức Phật dạy: “Ông là người ngu si, ăn thịt người. Từ nay về sau không được ăn thịt người. Nếu ăn, phạm tội thâu-lan-giá. Các thứ thịt đáng tởm khác cũng không được ăn. Nếu ăn thì phạm đột-kiết-la.”

6. Thế Tôn ở nước Ba-la-nại. Có cư sĩ, cha của Da-thâu-già (1) đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên.

Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì ông mà nói pháp khai hóa khiến ông được hoan hỷ. Cha của Da-thâu-già nghe Phật nói pháp khai hóa tâm sanh đại hoan hỷ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật rằng: “Cúi xin Thế Tôn nhận lời thỉnh mời của con.”

Bấy giờ Da-thâu-già đang đứng hầu sau đức Phật, đức Thế Tôn im lặng nhận lời mời thỉnh, còn Da-thâu-già không nhận lời mời, vì đức Phật chưa cho phép ông nhận biệt thỉnh. (2) Đức Phật dạy: “Có hai cách thỉnh cho phép được nhận. Hoặc là thỉnh Tăng, hoặc là thỉnh riêng.”

Bấy giờ, có một cư sĩ khác có ý nghĩ: “Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?”

Cư sĩ liền bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép thường làm thức ăn cho Tăng.”

Ông thưa như vầy: “Con không thể thường làm thức ăn cho chúng Tăng được.”

“Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?”

Cư sĩ liền bạch [869b] Phật. Đức Phật dạy:

“Cho phép tỳ-kheo thường đến nhà ông thọ thức ăn.”

———

(1) Da-thâu-già 耶輸伽. Pāli, Vin.i. 239, Yasoja.

(2) Xem phần III ch. i. mục 3. Da-xá (tr. 789b).

Vị kia liền thưa: “Con không thể thường làm thức ăn cho đạo nhân ăn được.”

“Làm phước đức gì để Tăng thường được cúng dường, và sự bố thí của ta không dứt tuyệt?”

Cư sĩ liền bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép Tăng sai đến thọ thực, hoặc đưa thức ăn(1) đến trong Tăng; hoặc thức ăn ngày mồng tám, ngày bố-tát, thức ăn ngày mồng một (2) trong tháng.(3)

Bấy giờ, có cư sĩ nghĩ: “Cần làm phước gì để cúng dường thuốc chữa bệnh cho chúng Tăng?” Vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép cúng tiền thuốc (4) cho chúng Tăng.”

Bấy giờ, có cư sĩ vừa làm xong phòng xá mới mà không có đạo nhân ở, nghĩ rằng: “Cúng dường chúng Tăng thứ gì để các tỳ-kheo đến ở nơi phòng này?” Vị ấy bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép nấu cháo để trong phòng.”

Nếu các vị không ở thì lại cho phép làm các thứ bánh và trái trong phòng. Nếu các vị không ở thì nên làm thức ăn cho. Nếu không ở thì cho phép cho tiền phòng. (5) Nếu các vị vẫn cố không chịu ở thì

———

(1) Tống thực 送食: mang thức ăn đến chùa cho tỳ-kheo.

(2) Mồng một, tính theo tháng 15 ngày; kể thêm ngày 16, nếu tính tháng 30 ngày.

(3) Các đoạn trên Phật quy định các loại bữa ăn Tăng: 1. Thỉnh Tăng, thỉnh Tăng trong trú xứ; 2. Biệt thỉnh, chỉ định số tỳ kheo được thỉnh thực; 3. Tăng thường thực; 4. Tăng sai thực, hay Tăng thứ thực: thí chủ không chỉ định tỳ kheo, Tăng chỉ định theo thứ tự; 5. Bát nhật thực, thỉnh thực ngày mồng 8 và 23 mỗi tháng; 6. Nguyệt sơ nhật thực, thình thực ngày mồng 1 và 16 mỗi tháng; 7. Bố tát nhật thực, thỉnh thực vào ngày 15 và 30 mỗi tháng. Tham chiếu Pali, Cullavagga, Vin, ii. 175 saṅghabhattaṃ, bữa ăn của Tăng: uddesabhattaṃ (chỉ định hay biệt thỉnh thực), nimantanaṃ (chiêu đãi thực, thí chủ chỉ định tỳ (kheo), salākabhattaṃ uposathikaṃ (bố tát thực), pāṅipadikaṃ (sơ nhật thực), Cf. Bách nhất yết-ma 2 (T24 tr.463b): tăng thứ thình thực, biệt thình thự, tăng thường thực, thường biệt thí thực, bát nhật, thập tứ nhật, thập ngũ nhật thực.

(4) Dược tiền (tiếng hoa); chưa rõ cách áp dụng, vì có thể phạm ni-tát-kỳ điều 18.

(5) Thính dữ phòng tiền 聽與房錢; chưa hiểu ý. Vì có thể phạm ni-tát-kỳ 18.

cho phép cho giường dây, giường cây, nệm ngồi, gối, đồ trải dưới đất. Nếu vẫn cố không ở thì nên cho áo lót, giạ, mền. Nếu vẫn cố không ở thì cho bình bát cùng ba y. Nếu vẫn cố không ở, thì nên làm cánh cửa, móc cửa, cho cây gậy, cho dép, cúng dù, cho quạt, cho bình nước, cho bình nước rửa, cho đồ đựng nước, cho các thứ dùng trong nhà tắm như bình đựng nước tắm, giường, cho vật cạo ghét, cho hương xông, cho hương hoàn, cho y của phòng. (1) Nếu vẫn cố không chịu ở, thì nên cúng tất cả vật cần dùng của sa-môn.

7. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đang nằm trên võng. Các tỳ-kheo đi khất thực, thấy một người nặn sữa bò cho bò bê uống. Rồi lại nặn. Từ miệng con bò nghé, tiết ra một thứ nước bọt giống như sữa. Sau đó các vị nghi không dám uống sữa, bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép uống sữa.” Ngài nói, phương pháp nặn sữa là như vậy.

8. Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, vào mùa thu, các tỳ-kheo mắc bệnh nên nhan sắc tiều tụy, hình dung khô gầy, sanh ghẻ lở. (2) Khi ấy, đức Thế Tôn ở nơi tịnh thất khởi lên ý nghĩ như vầy: “Tháng mùa thu, các tỳ-kheo mắc bệnh, nhan sắc tiều tụy, thân hình khô gầy sanh ghẻ. Nay ta nên cho phép các tỳ-kheo ăn thứ gì để trị các chứng bệnh ấy?” Ngài liền nghĩ: “Có năm thứ thuốc người đời thường dùng(3) là bơ, dầu, mật, bơ lỏng, đường mía. (4) Ta nên cho các tỳ-kheo dùng để làm thuốc chữa bệnh gầy ốm, như phương pháp dùng lương khô(5) vậy.” Nghĩ như vậy rồi, xế hôm ấy,

———

(1) Phòng y 房衣: các thứ y (vải) dùng trong phòng?

(2) Nhân duyên, đã kể trong Phần I, Ch.iv. Ni-tát-kỳ 26. Truyện kể, Cf. Vin.i. 199: mùa thu, các tỳ-kheo bệnh, ăn cháo và các thứ vật thực, đều ói ra cả.

(3) Tham chiếu Pāli, Vin. i. 199: bhesajjāni ceva bhesajjasam-matāni ca lokassa āhāratthañ ca pharanti na ca oḷāriko āhārako paññāyati, “Đây là những thứ mà thế gian xem là thuốc, có thể sung làm thức ăn, nhưng không được kể như là thức ăn chính.”

(4) Tô, du, mật, sanh tô, thạch mật 酥油蜜生酥石蜜. Pāli: sappi, navanaṃ, telaṃ, madhu, phāṇitaṃ.

(5) Phạn khứu pháp 飯糗法.

từ nơi chỗ vắng đứng dậy, đem việc này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, [869c] Phật dạy: “Vừa rồi ở chỗ vắng Như Lai tư duy sự việc như vậy, như vậy. Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo có nhân duyên bệnh được dùng năm thứ thuốc: bơ, dầu, mật, bơ lỏng, đường mía.”

Các tỳ-kheo nhận được các thứ thuốc ăn béo bổ; trong thời gian giữa ngày, không thể ăn kịp, huống chi nay lại thêm năm thứ thuốc này cũng trong thời gian giữa ngày. Lúc ấy, thuốc tuy nhiều mà người bệnh không kịp giờ để uống, nên các tỳ-kheo bệnh hoạn càng tăng, hình thể vẫn khô gầy, nhan sắc vẫn tiều tụy. Bấy giờ, đức Thế Tôn biết mà vẫn cứ hỏi Tôn giả A-nan:

“Sao các tỳ-kheo hình thể nhan sắc vẫn như vậy?”

Tôn giả A-nan đem nhân duyên trên bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Đức Phật dạy: “Từ nay về sau, nếu tỳ-kheo nào có bệnh, thời hay phi thời, đều được phép dùng năm thứ thuốc ấy.”

Bấy giờ các tỳ-kheo bệnh nhận được thức ăn béo bổ, không thể ăn hết, cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh nhận lời thỉnh rồi, nên không ăn mà đem bỏ. Các chim quạ tranh nhau ăn kêu la inh ỏi. Đức Phật biết mà vẫn cố ý hỏi A-nan: “Tại sao các loài chim quạ kêu la như thế?”

Tôn giả A-nan đem nhân duyên trên bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép người nuôi tỳ-kheo bệnh, dù nhận lời thỉnh hay không nhận lời thỉnh, được phép ăn thức ăn của người bệnh ăn chưa hết; không phạm.”

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bị bệnh thống phong, thầy thuốc bảo ăn năm thứ mỡ: Mỡ gấu, mỡ cá, mỡ lừa, mỡ heo, mỡ cá sấu. (1) Tôn giả bạch Phật, Phật cho phép dùng. Nhận đúng thời, lọc đúng thời, nấu đúng thời như phương pháp dùng dầu. Nhận phi thời, lọc phi thời, nấu phi thời; không được dùng. Nếu dùng thì như pháp trị.

9. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-

———

(1) Trong bản: thất-thủ-ma-la 失守摩羅; Pāli: suṃsumāra; Skt. śiśumāra. Trên kia, Phần I, Ch. iv. Ni-tát-kỳ 26, cht. 153, thay thất-thủ-ma-la bằng cá ma-kiệt.

kheo du hành trong nhân gian tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, gặp lúc mất mùa, lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó được. Có năm trăm người ăn xin thường đi theo sau đức Phật. Đức Thế Tôn đi chưa xa lắm, đến dưới một bóng cây bên đường, trải ni-sư-đàn ngồi. Lúc ấy có một cư sĩ tên là Tư-ha-tỳ-la,(1) là người huấn luyện voi, chở đường cát đen(2) trên năm trăm cỗ xe, đi ngang qua đường. Trên đường đi, thấy tướng bánh xe nghìn căm (3) nơi dấu chân đức

Phật có ánh sáng rõ ràng, liền theo dấu chân tìm đến. Từ xa thấy đức Thế Tôn ngồi dưới gốc cây, tướng mạo đoan chánh, các căn tịch tịnh, điều phục tối thượng, cũng như long tượng vương, tối thắng không ai sánh kịp, thí như đáy nước lóng trong không có bợn nhơ. Thấy đức Thế Tôn như vậy, người huấn luyện voi sanh lòng kính tín, đến trước Ngài, đảnh lễ sát chân, rồi lui ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn vì cư sĩ Tư-ha mà phương tiện nói các pháp, khai hóa, [870a1] khiến được hoan hỷ. Bấy giờ, Tư-ha cư sĩ nghe đức Phật nói pháp sanh đại hoan hỷ, liền cúng dường các tỳ-kheo mỗi vị một tô đường cát đen. Các tỳ-kheo không nhận vì đức Phật chưa cho phép nhận đường cát đen. Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép nhận đường cát đen. Đức Phật bảo Tư-ha cúng cho mỗi tỳ-kheo một tô đường cát đen. Tư-ha vâng lời Phật dạy. Cúng cho mỗi vị một tô đường cát đen. Cúng xong, còn dư đường cát đen. Phật bảo tuỳ ý cúng lại lần thứ hai, lần thứ ba. Cúng ba lần xong vẫn còn dư. Phật bảo cho người ăn xin. Cho rồi vẫn còn dư, Phật bảo cho lại lần thứ hai, lần thứ ba, để người ăn xin được no đủ. Cho người ăn

xin đầy đủ rồi vẫn dư. Đức Phật bảo Tư-ha, nên đem đường cát đen còn dư để chỗ tịnh địa, hoặc trong nước không trùng. Tại sao vậy? Vì chưa từng thấy chư thiên hay loài người, các Ma, Phạm vương, hay Sa-môn, Bà-la-môn nào ăn loại đường cát

———

(1) Tư-ha-tỳ-la 私呵毘羅. Truyện đã kể trên, xem Phần I, Ch.IV. Ni-tát-kỳ 26. Trong đó, người lái buôn tên là Tư-ha tỳ-la-trà.

(2) Hắc thạch mật 黑石蜜; đường chưa tinh luyện. Pāli: gula. Phân biệt với thạch mật, tức mật mía. Pāli: phāṇita.

(3) Thiên bức luân tướng 千輻輪相.

đen này mà có thể tiêu hóa được, ngoại trừ Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác.

Bấy giờ, Tư-ha vâng lời đem đường cát đen còn dư đổ chỗ nước không trùng. Nước liền tuôn khói và phát lên âm thanh, như cây sắt nóng đỏ bỏ vào trong nước, âm thanh chấn động. Đường cát đen dư này bỏ vào trong nước, nước sôi, cũng phát ra âm thanh như vậy. Tư-ha thấy vậy hoảng sợ, lông trong người dựng ngược, đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi lui qua ngồi một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật. Đức Thế Tôn biết Tư-ha ôm lòng hoảng sợ, lông trong người dựng ngược, nên phương tiện nói các pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Liền từ chỗ ngồi, Tư-ha lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đặng tăng thượng quả; ông liền bạch đức Thế Tôn:

“Kính bạch Đại đức, con xin quy y Phật, Pháp, Tăng làm người ưu-bà-tắc. Từ nay về sau con không sát sanh cho đến không uống rượu.” Tư-ha nghe đức Phật nói pháp sanh đại hoan hỷ, đảnh lễ đức Phật rồi cáo lui.

Bấy giờ, tỳ-kheo khất thực thấy bạch y khi làm đường cát đen, có bỏ kế-ny. (1) Các tỳ-kheo sanh nghi không dám ăn quá ngọ, nên bạch Phật. Đức Phật dạy: “Phương pháp làm như vậy. Cho phép ăn.”

Bấy giờ, các tỳ-kheo khất thực nhận được đường cát dẻo, (2) nên bạch Phật. Đức Phật cho phép ăn. Nhận được nước đường, (3) Phật cho phép uống. Nhận được thứ mật đường đặc, (4) Phật cho phép ăn. Nhận được đường cát trắng, (5) Phật cho phép dùng; nhận được ô-bà-

———

(1) Kế-ny 罽尼; có lẽ Pāli: kiṇṇa (Skt. kiṇva), bột lên men, hay men. Hoặc. Skt. kṣāra (Pāli: chārika), tro, xem cht. 33 trước. Cf. Vin.i. 210: người ta bỏ bột và tro vào trong mật đường (gule piṭṭhampi chārikampi pakkhipanti)

(2) Nhuyến hắc thạch mật, đường mía ở dạng lỏng.

⁵⁹ Hắc thạch mật tương 黑石蜜漿. Nước đường, tức mật đường pha với nước. Pāli (Vin.i. 226): gulodaka.

(4) Ma xan trí 磨餐緻.

(5) Bạch thạch mật 白石蜜.

đà-phả-ni, (1) đức Phật cho phép dùng. Nhận được nước hòa với nước mía, đức Phật cho phép uống. Nhận được [870b] nước mía, đức Phật cho phép uống. Nếu là các loại nước uống không làm người say, cho phép uống vào lúc phi thời. Nếu là loại nước uống làm người say, không được uống. Nếu uống thì sẽ như pháp trị. Nhận được mía, đức Phật cho phép ăn.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian từ nước Ma-kiệt-đề đến thành Vương-xá. Tất-lăng-già-bà-ta (2) được nhiều người biết, có nhiều đồ chúng, nhận được nhiều tô, du, mật, sanh tô, thạch mật đem cho đồ chúng. Đồ chúng tập trung tích trữ, các đồ chứa đựng đều đầy hết. Bồn lớn, bồn nhỏ, chõ lớn, đãy đựng lạc, đãy lọc, treo trên vách, trên móc long nha, trên trụ, hoặc dưới gian nhà, chảy xuống ướt, làm cho phòng nhà hôi thối.

Bấy giờ, nhiều cư sĩ đến thăm Tăng-già-lam, thấy các phòng xá của đồ chúng Tất-lăng-già-bà-ta dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, các loại thuốc, cùng ngủ chung với chúng ở trong phòng, hôi thối bất tịnh, tất cả đều cơ hiềm nói: “Sa-môn Thích tử mà còn nhiều ham muốn, không biết nhàm chán, tự xưng là mình biết chánh pháp. Như vậy có gì là chánh Pháp? Cứ xem họ dồn chứa các thứ đồ ăn thức uống, các loại thuốc nhiều như vậy đâu khác gì kho chứa của vua Bình-sa?”

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, biết hổ thẹn, ưa học giới, hiềm trách Tất-lăng-già-bà-ta rằng, “Sao dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, nhiều thứ thuốc ở trong phòng và cùng ngủ chung với chúng, hôi thối bất tịnh như vậy?” Bấy giờ, các tỳ-kheo bạch Phật. Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, khiển trách đồ chúng của Tất-lăng-già-bà-ta rằng: “Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không

———

(1) Ô-bà-đà-phả-ni 烏婆陀頗尼. Thiện kiến 17 (T24 tr. 795b4): ô-bà-đà-phả-ni; phả-ni, đường mía lỏng

(2) Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Truyện kể, xem Phần i, Ch. iv. Ni-tát-kỳ 26.

nên làm. Tại sao dồn chứa nhiều đồ ăn thức uống, nhiều loại thuốc ở trong phòng và cùng ngủ với chúng, hôi thối bất tịnh như vậy?”

Dùng vô số phương tiện khiển trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: “Từ nay về sau, nếu có tỳ-kheo bệnh nào cần tô, du, mật, sanh tô, hắc thạch mật, được phép dùng đến bảy ngày. Nếu quá hạn còn dùng thì sẽ như pháp trị.” (1)

10. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ thành Vương-xá du hành trong nhân gian (điều này như trên, không khác với giới lần lượt ăn, nên không chép ra).

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh hoạn phong, cần thuốc. Thầy thuốc bảo ngâm nước lúa mạch, (2)đức Phật cho phép uống. Trường hợp cần dầu ngâm với nước lúa mạch; cần phả-ny (3)ngâm với nước lúa mạch, đức Phật cho phép dùng. Có trường hợp thuốc đúng thời (4) hòa với thuốc đúng thời; thuốc phi thời(5) hòa với thuốc đúng thời; thuốc bảy ngày(6) hòa với thuốc đúng thời; thuốc trọn đời(7) hòa với thời dược thì nên thọ như thuốc đúng thời. Hoặc thuốc phi thời hòa với thuốc phi thời; thuốc bảy ngày hòa với thuốc phi thời; thuốc trọn đời [870c] hòa với thuốc phi thời, thì nên thọ như thuốc phi thời.

Hoặc thuốc bảy ngày hòa với thuốc bảy ngày; thuốc trọn đời hòa với thuốc bảy ngày, thì nên thọ như thuốc bảy ngày.

Hay thuốc trọn đời hòa với thuốc trọn đời, thì thọ như thuốc trọn đời.

———

(1) Tỳ-kheo, ni-tát-kỳ 26.

(2) Xem đoạn trước.

(3) Phả-ni 頗尼.

(4) Thời dược 時藥, chỉ thực phẩm chính, ngũ cốc và cá, thịt, không được trữ dùng sau đứng bóng.

(5) Phi thời dược 非時藥, được trữ dùng sau ngọ. Tứ phần, gồm 5 thứ: tô, du, mật, sanh tô, hắc thạch mật. Ngũ phần và Thập tụng, chỉ có 4, bỏ sanh tô.

(6) Thất nhật dược 七日藥; thuốc chỉ được phép trữ dùng trong vòng bảy ngày.

(7) Tận hình thọ dược 盡形壽藥; thuộc trữ dùng cho đến hết đời.

11. Bấy giờ, có tỳ-kheo bị mụt nhọt, cần thuốc để thoa; dùng cái soong để sao thuốc. Bạch Phật. Phật cho phép dùng. Bấy giờ, có tỳ-kheo bị giộp, (1) thầy thuốc bảo dùng mỡ người để trị. Đức Phật cho phép dùng. Lúc ấy có tỳ-kheo bị ói mửa, cần tóc mềm mịn. Đức Phật dạy cho phép đốt lấy tro hòa với nước, lọc rồi uống.

Bấy giờ có tỳ-kheo tự mình đến bãi tha ma, lấy tóc người, lấy mỡ người đem về, các cư sĩ thấy đều ghét tởm, cho là xấu, là bần tiện.

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Cho phép lấy lúc vắng người.”

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo thân bị bệnh nhiệt, thầy thuốc bảo dùng chiên-đàn sẽ lành bệnh. Tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép dùng. Nếu là trầm thủy hay chiên-đàn tất-lăng-kỳ-già-la-nậu-bà-la, (2) Phật cho phép dùng để thoa thân.

Bấy giờ, các phòng tỳ-kheo bị rắn vào. Tỳ-kheo chưa ly dục sợ hãi. Phật cho phép đuổi nó, hoặc dùng ống đồng đựng nó, hoặc lấy dây cột nó rồi mang đi vất. Vị kia không mở dây khi đặt xuống đất để thả, nên rắn bị chết. Đức Phật dạy: “Không nên không mở dây khi thả.”

Bấy giờ, phòng các tỳ-kheo bị chuột vào. Tỳ-kheo chưa ly dục đều sợ hãi. Đức Phật dạy: “Nên đuổi nó chạy ra ngoài. Hoặc dùng bẫy để bắt rồi đem thả đi.”

Vị kia để trong bẫy đem bỏ luôn cả bẫy. Chuột ở trong bẫy chết. Đức Phật dạy: “Khi thả, không được không mở bẫy ra.”

Lúc bấy giờ, phòng các tỳ-kheo bị bò cạp, rít, sâu vào. Các tỳ-kheo chưa ly dục sợ hãi. Đức Phật dạy: Dùng vật gì xấu hay cục bùn, hay lấy đồ quét, túm nó đem bỏ đi. Khi bỏ, không mở ra nên bị chết, Phật dạy: “Khi bỏ, không được không mở ra.”

———

(1) Hoạn pháo 患皰. Bong da, giộp da.

(2) Chiên-đàn tất-lăng-kỳ-già-la-nậu-bà-la 栴檀畢陵祇伽羅㝹婆. Cf. Dược sự 3 (tr.10a): “bệnh nhiệt rất nặng, dùng ngưu đầu chiên đàn (Skt. gośṛiṅga-candana) thoa vào mình.”

12. Lúc bấy giờ, đức Phật ở tại thành Vương-xá. Các tỳ-kheo phá nhà tắm. Có con rắn trong bọng cây chạy ra, cắn thầy tỳ-kheo chết. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ niệm bảo các tỳ-kheo: “Vị tỳ-kheo kia không sanh từ tâm đối với vua của rắn là tám vị Long vương nên bị rắn cắn chết. Tám Long vương (1) là Tỳ-lâu-lặc-xoa Long vương, Già-ninh, Cù-đàm-minh, Thí-bà-di-đa-la, Đa-xà-y-la-bà-ny, Già-tỳ-la-thấp-ba-la, Đề-đầu-loại-thác Long vương. Nếu tỳ-kheo từ tâm đối với tám rắn Long vương thì không bị rắn cắn chết. Nếu tỳ-kheo này [871a1], có từ tâm đối với tất cả chúng sanh thì cũng không bị rắn kia cắn chết.” Đức Phật cho phép làm bài chú tự bảo hộ niệm từ:

“Tỳ-lâu-lặc-xoa-từ, Già-ninh từ, Cù-đàm-minh từ, Thí-bàdi-đa-la từ, Đa-xà-y-la-bà-ny từ, Già-tỳ-la-thập-ba-la từ, Đề-đầu-lại-thác từ. Từ niệm chư Long vương, kiền-thát-bà, la-sát-sa. Nay tôi tác từ tâm trừ diệt các độc ác, từ đây được bình phục, đoạn độc, diệt độc, trừ độc. Nam mô Bà-giàbà.”(2)

Đức Phật cho phép dùng dao mổ ra máu rồi dùng thuốc thoa, (3) cũng cho phép chứa con dao nhọn.

13. Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh độc, (4) thầy thuốc bảo uống hủ lạn dược. (5) Nếu hủ lạn dược này đã rơi xuống đất6 thì nên lấy đồ

———

(1) Tám Long vương: Tỳ-lâu-lặc-xoa 毘樓勒叉, (Pāli: Virūḷhaka, Skt. Virūḍhaka) Già-ninh 伽寧, Cù-đàm-minh 瞿曇冥, Thí-bà-di-đa-la 施婆彌多羅, Đa-xa-y-la-bà-ny 多奢伊羅婆尼, Già-tỳ-la-thấp-ba-la 伽毘羅濕波羅, Đề-đầu-lại-thác 提頭 賴託, (Pāli: Dhataraṭṭha, Skt. Dhṛtarāṣṭra). Viṇ. ii. 110, bốn gia tộc của vua rắn (cattāri ahirājakulāni): Virūpakkha (Tỳ-lâu lặc-xoa), Erāpatha (Y-la-bà-ni), Chabyāputta (Già-tỳ-la-thấp-ba-la), Kaṇhāgotamaka (? Hắc Cù-đàm).

(2) Tham chiếu, Vin.ii. đã dẫn.

(3) Đoạn văn thiếu mạch lạc. Nên hiểu đây nói về cách lấy độc rắn khi bị rắn cắn.

(4) Bệnh độc 病毒; có lẽ ngộ độc. Cf. Vin.i. 206, tỳ-kheo uống nhằm chất độc (visaṃ pītaṃ hoti), Phật dạy, cho uống phân bò (gūthaṃ pāyetuṃ) hoà với nước.

(5) Hủ lạn dược 腐爛藥. Đây chỉ lấy nước tiểu trâu bò làm thuốc.

(6) Nghĩa là, trâu bò đã tiểu xuống đất. Chứ không phải hứng, khi chúng đang tiểu.

đựng đầy nước hòa với thuốc, lọc rồi thọ, sau đó mới uống. Nếu thuốc chưa rơi xuống đất, thì lấy đồ đựng đầy nước hòa với thuốc, lọc rồi uống chứ khỏi phải thọ.

Bấy giờ, cũng có tỳ-kheo bị bệnh độc, thầy thuốc bảo uống bùn ở trong ruộng. Đức Phật cho phép dùng đồ đựng đầy nước hòa với bùn và lọc, sau đó thọ rồi mới uống.

14. Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ Kỳ-bà Đồng tử dùng dao chữa chỗ đại tiểu tiện, và dưới hai nách của tỳ-kheo bệnh. Lúc ấy đức Thế Tôn vì từ niệm, bảo các tỳ-kheo: “Kỳ-bà Đồng tử (1) này dùng dao chữa chỗ đại tiểu tiện, và dưới hai nách cho tỳ-kheo bệnh. Người bệnh không được dùng dao chữa như vậy. Tại sao? Vì dao bén, nên nơi bị mổ ăn sâu vào trong thịt. Từ nay về sau, cho phép dùng dây gân hay dây bằng lông cột thắt lại hoặc lấy móng tay ngắt cho đứt da, sau đó mới sức thuốc. Đức Phật dạy tiếp: “Cho phép làm thuốc bằng tro. Nếu tay cầm không bảo đảm, Phật cho phép làm đồ đựng thuốc tro. Nếu đồ đựng dễ vỡ, cho phép làm bằng xương.”

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bị chứng thống phong, thầy thuốc bảo hòa ba loại thuốc để uống, nên bảo A-nan lấy ba thứ thuốc để hòa, mang ra. Bấy giờ, A-nan vâng lời Phật, tự hòa ba thứ thuốc lại nấu với nhau, rồi đem dâng cho Phật. Lúc ấy đức Thế Tôn biết mà cố ý hỏi A-nan: “Ai nấu thuốc này?”

A-nan thưa: “Con tự nấu.”

Đức Phật bảo A-nan: “Không được tự nấu. Nếu tự nấu, sẽ như pháp trị.”

3. Tịnh trù

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá cùng một ngàn hai trăm năm mươi Tăng tỳ-kheo du hành trong nhân gian.

———

(1) Vin, i. 215: y sĩ ākāsagotta dùng dao giải phẫu mụt nhọt cho tỳ-kheo.

Bấy giờ, gặp lúc mất mùa lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó được. Có sáu

trăm chiếc xe chở đầy đồ ăn thức uống đi theo đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn khi ấy, từ nước Bà-xà du hành trong nhân gian đến Tỳ-xá-ly. Lúc ấy, các tịnh nhân sửa soạn đầy đủ các thức ăn thanh tịnh. Họ lớn tiếng cao giọng, hoặc kêu người bảo dùng nắp đậy đồ chứa vật này, đồ chứa vật kia. Đức Thế Tôn [871b] biết mà vẫn cố ý hỏi tôn giả A-nan: “Tại sao các tỳ-kheo kêu la lớn tiếng như bọn người chài cá vậy?”

Tôn giả A-nan bạch Phật: “Các tịnh nhân sửa soạn các thức ăn thanh tịnh nên lớn tiếng cao giọng, hoặc bảo đậy nắp đồ chứa vật này, đồ chứa vật kia, cho nên lớn tiếng như vậy.”

Đức Phật bảo tôn giả A-nan: “Không được trong cương giới, cùng ngủ với thức ăn, cùng nấu đồ ăn để ăn. Nếu ăn thì sẽ như pháp trị.”

Bấy giờ, các tỳ-kheo đem đồ ăn thức uống để nơi đất trống, tích trữ không bảo đảm, khiến trẻ chăn bò chăn dê, hoặc kẻ trộm cướp lấy đi. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên kết nhà tịnh trù nơi chỗ đất vắng, hay ở bên phòng.”

4. Tịnh nhục

1. Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có tướng quân Tư-ha (1) là đệ tử của Ni-kiền. Tại công đường,(2) có năm trăm Lê-xa ngồi ăn, họ dùng vô số phương tiện khen ngợi Phật, Pháp, Tăng. Bấy giờ, tướng quân Tư-ha tại chỗ ngồi nghe vô số phương tiện khen ngợi Phật, Pháp, Tăng nên sanh lòng tin ưa, muốn đến yết kiến đức Phật. Ông ta nghĩ như vầy: “Nay ta hãy đến thưa với thầy Ni-kiền để đến chỗ Cù-đàm.”

Bấy giờ, Tư-ha liền đến thưa với Ni-kiền rằng: “Tôi muốn đến chỗ sa-môn Cù-đàm.”

———

(1) Tư-ha tướng quân 私呵將軍. Pāli, Vin.i. 233, Sīhasenapati; vị tướng quân người Licchavī (Lê-xa), ở Vesāli; đệ tử của Nigaṇṭha (Ni-kiền). Xem Trung A-hàm 4, kinh số 18 “Sư Tử” (T1, tr.440c); Pāli, A.viii.12 Sīha.

(2) Đoán sự đường 斷事堂, chỗ xử án, xử lý việc công.

Ni-kiền nói rằng: “Ông chủ trương nên làm.(1) Cù-đàm giáo hóa đệ tử bằng thuyết không nên làm. Thôi, đừng nên đến đó.”

Bấy giờ, tướng quân Tư-ha rút lại ý định đi gặp Phật trước đó. Các Lê-xa lần thứ nhì, lần thứ ba cũng khen ngợi Phật, Pháp, Tăng như vậy. Tướng quân Tư-ha khi nghe lần thứ hai, lần thứ ba sự khen ngợi như vậy, khởi ý nghĩ như vầy: “Nay ta hãy đi gặp Cù-đàm, khỏi phải từ giã thầy Ni-kiền. Xem Thầy sẽ làm gì được ta?” Bấy giờ, Tư-ha liền đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Tư-ha nghe Phật phương tiện nói pháp tâm sanh đại hoan hỷ bạch Phật rằng:

“Tôi nghe nói Cù-đàm giáo hóa các đệ tử bằng thuyết không nên làm. Các sa-môn đồn như vậy, có đúng sự thật, có đúng như pháp chăng?”

Đức Phật nói với Tư-ha rằng: “Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử

bằng thuyết không nên làm; lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng thuyết hãy nên làm; lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng pháp đoạn diệt;(2)lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử bằng pháp uế ác; (3) [871c] lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử bằng pháp điều phục; (4) lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử,

———

(1) Nguyên Hán: tác pháp 作法. Tham chiếu. Trung A-hàm 4 (T1n26 tr.441a1): “Sa-môn Cù-đàm chủ trương bất khả tác 不可作.” Cf. Vin.i. 233: akiriyavādaṃ samaṇaṃ gotamaṃ, Sa-môn Cù-đàm chủ trương “Không được làm.”

(2) Đoạn diệt pháp 斷滅法. Pāli: ucchedavādo samaṇo gotamo, Sa-môn Gotama chủ trương đoạn diệt (hư vô luận).

(3) Uế ác pháp 穢惡法. Pāli: jegucchī, chủ trương khổ hạnh kinh tởm.

(4) Điều phục pháp 調伏法. Pāli: venayika, chủ trương tự chế ngự, khắc kỷ.

đó là thuật ngữ bằng pháp diệt ám; (1)lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử rằng ‘Sự sanh của ta đã dứt; không còn tái sinh nữa’ (2); lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp. Có nhân duyên phương tiện để nói rằng, Ta giáo hóa đệ tử rằng, Ta đã đến chỗ vô uý, thuyết vô uý pháp; (3) lời nói ấy đúng sự thật, đúng như

pháp.”

Đức Phật nói với Tư-ha: “Vì sao Ta nói ‘Không nên làm’ cho đến ‘chỗ vô úy’ (4) để giáo hóađệ tử, rằng lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp?”

“Ta nói ‘không nên làm’, là không nên làm ba pháp ác bất thiện: thân làm ác, miệng nói ác, tâm nghĩ ác.

“Ta nói ‘nên làm’, là nên làm ba pháp thiện.

“Ta nói ‘pháp đoạn diệt’, là đoạn diệt tham dục, sân nhuế, ngu si.

“Ta nói ‘pháp uế ác’ là kinh tởm pháp bất thiện do bởi nghiệp thân, khẩu, ý.

“Ta nói ‘pháp điều phục’ là điều phục tham dục, sân nhuế, ngu si.

“Ta nói ‘diệt ám’ là diệt các pháp tối tăm ác, bất thiện.

“Ta nói ‘sự sanh của ta đã dứt’ là nói sự thọ sanh của Ta đã dứt tuyệt, không còn bào thai, và lại giáo hóa cho con người cắt đứt sanh tử.

“Ta nói ‘đến chỗ vô úy’ là tự mình không có sự sợ sệt, lại an ủi chúng sanh.

———

(1) Diệt ám pháp 滅闇法. Pāli: tapassī, chủ trương nhiệt hành (khổ hành). Bản Hán hiểu là tamo (bóng tối) thay vì tapo (sức nóng).

(2) Đoạn dưới nói rõ: không nhập thai nữa. Pāli: apagabbo, chủ trương không nhập thai (không tái sinh).

(3) Vô úy pháp 無畏法. Pāli: assattha, sự tĩnh chỉ, tô tức pháp, an tức pháp.

(4)Vô úy xứ, hay tô tức xứ (tiếng hoa), Pa2li ( S.38.5): assasapatt, Han, xem Tạp A-hàm 18 (bản Hán, tr. 127c7 thực tập).

“Này Tư-ha, đó là, có nhân duyên để nói rằng, Ta giáo hóa các đệ tử bằng thuyết ‘không nên làm’ cho đến, ‘vô úy’, lời nói ấy đúng sự thật, đúng như pháp.”

Tư-ha bạch Phật: “Con xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Từ nay về sau, con không sát sanh cho đến không uống rượu.”

Đức Phật bảo Tư-ha: “Ông hãy tự xét kỹ trước khi thọ giới. Ông là vị đại thần trong nước, mọi người đều biết, nên làm, việc làm lợi ích cho mọi người. Đừng nên cử động khinh suất, rồi sau có sự ăn năn.' Điều này làm cho con càng tin tưởng sâu xa hơn."

Tư-ha lại bạch Phật: "Bạch Đại đức' lần thứ hai, con xin trọn đời quy y Phật, Pháp, Tăng. Không sát sanh, cho đến không uống rượu.

Từ nay về sau, cửa ngõ nhà con Ni-kiền ngoại đạo không được [872a1] vào. Phật và các đệ tử tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, ra vào cửa ngỏ nhà con không có sự trở ngại."

Đức Phật nói với Tư-ha rằng: "Trước đây, ông như là nguồn suối ngày đêm cung cấp cho ngoại đạo Ni-kiền, nay làm sao đoạn tuyệt được?"

Tư-ha lại hỏi đức Phật: "Con được nghe người ngoài nói rằng: Sa-môn Cù-đàm tự nói, 'Bố thí, nên bố thí cho Ta, không nên bố thí cho người khác. Bố thí cho Ta sẽ được quả báo lớn. Bố thí cho người khác sẽ không được quả báo. Nên bố thí cho đệ tử của Ta.

Không nên bố thí cho đệ tử người khác. Bố thí cho đệ tử của Ta sẽ được quả báo lớn. Bố thí cho đệ tử người khác sẽ không được quả

báo.'"

Đức Phật trả lời cho Tư-ha rằng: "Ta không nói như vậy, mà ta nói:

Nếu người có từ tâm, chỉ đem nước vo gạo cho đến như nước cơm, đem đổ chỗ nước bất tịnh có trùng, khiến cho loài trùng kia được thọ hưởng chất này; Ta nói người kia còn có phước. Huống chi là cho con người. Nhưng Ta cũng nói, bố thí cho người trì giới được quả báo lớn hơn so với cho người phá giới."

Tư-ha bạch Phật rằng: "Như lời đức Thế Tôn đã nói, như lời đức

Thế Tôn đã nói. Chúng con xin tự biết."

Rồi đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho Tư-ha được hoan hỷ. Ngay trên chỗ ngồi mà ông được xa lìa trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng; liền bạch Phật rằng: "Nay, lần thứ ba, con nguyện trọn đời quy y Phật, Pháp, Tăng. Không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn nhận lời mời thọ thực của con vào ngày mai."

Đức Thế Tôn nhận lời bằng sự im lặng. Tư-ha biết đức Thế Tôn hứa khả, liền đứng dậy kính lễ sát chân Phật cáo lui.

Trong đêm ấy, Tư-ha sắm sửa đầy đủ các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ, sáng ngày đúng giờ, đến thỉnh Phật thọ thực. Đức Thế Tôn khoác y, bưng bát, cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo, đến nhà Tư-ha, trải ni-sư-đàn an tọa. Ngay lúc ấy, các Ni-kiền Tử đến chỗ ở của Lê-xa hoa tay cao lên, kêu la lớn tiếng với giọng oán giận rằng: "Tướng quân Tư-ha này, đã tự giết con bò lớn để thiết đãi bữa cơm cho Sa-môn Cù-đàm và các đệ tử. Biết thí chủ vì mình giết mà vẫn cố ăn!"

Lúc ấy, có người đến chỗ Tư-ha nói cho biết rằng: "Hiện có các Ni- kiền Tử đến trú xứ của Lê-xa, đưa tay cao lên, lớn tiếng kêu gào, oán hận, nói: 'Tướng quân Tư-ha, tự giết bò thiết đãi bữa ăn cho Sa-môn Cù-đàm và các Tăng tỳ-kheo.'"

Tư-ha nghe rồi nói: "Những người đó là ngày đêm thường xuyên coi Phật và Tăng tỳ-kheo là oan gia. Ta không bao giờ vì mạng của ta mà cố ý đoạn mạng chúng sanh." Bấy giờ, tướng quân Tư-ha dùng [872b] các đồ ăn thức uống ngon

bổ dâng lên. Bữa ăn của đức Phật và Tăng tỳ-kheo đã xong, bình bát được thu dọn, ông lấy chiếc ghế nhỏ ngồi qua một bên, đức Phật vì ông mà phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho Tư-ha được hoan hỷ. Vì ông nói pháp xong, rời chỗ ngồi ra về.

Khi về đến Tăng-già-lam, vì nhân duyên này, đức Phật tập hợp Tăng tỳ-kheo, bảo rằng: "Từ nay về sau, nếu có thí chủ vì mình cố ý giết thì không được ăn. Vì mình cố ý giết ở đây là cố ý thấy, cố ý nghe, cố ý nghi. Có ba nhân duyên như vậy là thịt bất tịnh, Ta nói không được ăn. Nếu thấy vì ta mà cố ý giết, hoặc nghe từ người đáng tin nói, vì ta mà cố ý giết, hoặc thấy trong nhà có đầu, có da, có lông, có máu, có chân, và người này có khả năng làm mười điều ác, thường là người sát hại, có thể vì ta mà cố ý giết. Ba nhân duyên như vậy gọi là thịt không thanh tịnh, không được ăn. Có ba loại thịt tịnh nên ăn: Không cố ý thấy, không cố ý nghe, không cố ý nghi. Nếu không thấy vì ta mà giết, không nghe vì ta mà giết, hoặc không thấy trong nhà có đầu, chân, da, lông máu, và người kia không phải là người giết hại, cho đến thọ trì mười điều thiện, người kia không bao giờ vì ta mà đoạn mạng chúng sanh. Ba thứ thịt như vậy gọi là tịnh, được ăn. Nếu là thịt làm ở nơi thờ tự thì không được ăn. Tại sao vậy? Người kia với dụng ý làm để đem đến cúng tế. Cho nên không được ăn, nếu ăn sẽ như pháp trị."

2. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian. Từ Tỳ-xá-ly, đến Tô-di; từ Tô-di đến ở thành Bạt-đề.(1) Bấy giờ, ở thành Bạt-đề có đại cư sĩ tự Mân-trà, (2) là đệ tử của Bất-lan Ca-diếp, (3) giàu có rất nhiều của báu, nhiều

———

(1) Bạt-đề 跋提. Pāli: Bhaddiya, thành phố thuộc vương quốc Aṅga (Ương-già).

(2) Mân-trà 旻茶. Pāli, Vin.i. 240, Meṇḍaka, phú hộ ở Bhaddiya, vương quốc Aṅga; là ông nội của bà Visakhā; là một trong 5 đại thần của vua Bimbisāra. Không thấy nói ông là đệ tử của Pūraṇa-Kassapa (Bất-lan Ca-diếp). Nhưng có một người đầy tớ tên Puṇṇa.

(3) Bất-lan Ca-diếp 不蘭迦葉. Pāli: Pūraṇa-Kassapa, một trong sáu tông sư ngoại đạo.

voi ngựa xe cộ, nô tỳ, người ăn kẻ ở, kho lẫm nhẫy đầy, có đại oai lực, tùy theo ý muốn, chu cấp người vật. Khi người cư sĩ này vào kho, thì như lỗ trục của bánh xe, lúa thóc tự nhiên tuôn ra mãi, cho đến khi nào cư sĩ ra khỏi kho. Người vợ của cư sĩ cũng có phước lực như vậy. Dùng tám đấu gạo nấu cơm cung cấp cho cả bốn binh chủng; và người bốn phương đến xin đều cho họ ăn đầy đủ, không khi nào hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Người con cũng có phước lực như vậy. Dùng cái đãy đựng đầy một ngàn lượng vàng, cho cả bốn binh chủng và người bốn phương đến xin theo ý muốn của họ đều được đầy đủ, không bao giờ hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Con dâu của cư sĩ cũng đều có phước lực như vậy; dùng một gói hương thoa cho [872c] bốn binh chúng và người bốn phương đến xin, một cách đầy đủ theo ý muốn, không bao giờ hết, cho đến khi nào đứng dậy đi. Tôi tớ trai của cư sĩ cũng có phước lực như vậy. Dùng một cái cày, cày bảy khu đất gò. Đứa tớ gái cũng có phước lực như vậy. Dùng tám đấu thóc mà cho bốn bộ binh ăn không hết. Trong gia đình ấy, người nào cũng tranh nói đó là phước lực của mình.

Lúc bấy giờ, cư sĩ Mân-trà nghe đức Phật từ Tô-di du hành trong nhân gian đến thành Bạt-đề. Cư sĩ nghĩ như vầy: "Nay ta đến xin phép thầy Bất-lan Ca-diếp để đến chỗ Sa-môn Cù-đàm." Nghĩ như vậy rồi, đến chỗ vị thầy thưa: "Bạch Đại sư, con nghe Phật từ Tô- di, du hành trong nhân gian đến thành Bạt-đề. Nay con muốn đến đó để gặp Sa-môn Cù-đàm."

Bất-lan Ca-diếp nói với cư sĩ rằng: "Cư sĩ, ông có đại thần lực, tự tại theo ý, không nên đến gặp Sa-môn Cù-đàm, mà Sa-môn Cù- đàm phải đến yết kiến ông. Theo pháp là như vậy. Người xuất gia nên đến thăm hỏi người bạch y."

Vị cư sĩ nghĩ như vầy: "Chưa từng có Sa-môn nào (không) là cái gai đối với Sa-môn khác. Ta cần gì phải xin phép Bất-lan Ca-diếp? Không từ biệt mà đi, Bất-lan Ca-diệp có thể làm gì ta được? Ta cứ đến gặp Cù-đàm."

Cư sĩ Mân-trà đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng

đứng lui qua một bên. Đức Thế Tôn vì ông dùng nhiều phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến cho cư sĩ được hoan hỷ. Bấy giờ, Mân-trà nghe Phật nói pháp, sanh tâm vui mừng lớn, liền bạch Phật rằng:

"Con là cư sĩ ở thành Bạt-đề, đệ tử của Bất-lan Ca-diếp."

Ông đem đầy đủ tất cả việc phước lực gia nghiệp của mình bạch lên đức Thế Tôn và hỏi rằng: "Trong nhà của con, mọi người đều tranh nhau bảo đó là phước lực của mình. Vậy xin đức Thế Tôn vì con mà cho biết đó là phước lực của ai?"

Đức Phật bảo cư sĩ Mân-trà rằng: "Thuở quá khứ, tại nước Ba-la-nại, ông là một cư sĩ giàu có, nhiều của cải, kho chứa đầy nhẫy. Vợ con, tớ trai, tớ gái của ông lúc bấy giờ, cũng là vợ con, tớ trai, tớ gái của ông hiện nay.

Cư sĩ, bấy giờ là lúc lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khát, khất cầu khó được. Một hôm nọ, trong nhà cư sĩ đang ngồi ăn thì có một vị Phật-bích-chi tên là Đa-ha-lâu-chi (1) vào khất thực. Cư sĩ nói: 'Các người cứ ăn đi, để tôi đem phần ăn của tôi cúng dường vị Tiên nhân này.' Vợ của ông lại nói như vầy: 'Anh cứ ăn đi, để em đem phần ăn của em cúng cho vị tiên nhân này.' Tớ trai, tớ gái của ông cũng đều nói như vầy: 'Xin các đại gia [873a1] cứ ăn đi để chúng con đem phần ăn của tụi con hiến cúng cho vị Tiên nhân này.' Tất cả mọi người đều muốn đem phần ăn của mình cúng cho vị Phật-bích-chi thôi.

Cư sĩ biết không? Vì nhân duyên quả báo như vậy nên ngày nay mọi người đều chung có phước lực như vậy."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì ông mà nói pháp, khai hóa, khiến sanh hoan hỷ, từ nơi chỗ ngồi xa lìa trầu cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, thành tựu quả

———

(1) Đa-ha-lâu-chi 多呵樓支. Theo truyện kể DhA.iii.363, Phật hiệu Vipassī (Tỳ-bà-thi).

chứng, và bạch Phật rằng: "Từ nay về sau, trọn đời con xin quy y Phật, Pháp, Tăng, làm người ưu-bà-tắc. Không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin đức Thế Tôn nhận lời thỉnh mời của con, bảy ngày ở lại thành Bạt-đề."

Bấy giờ, đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Khi cư sĩ Mân-trà biết đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo đã chấp nhận lời mời bằng cách im lặng rồi, liền chuẩn bị đầy đủ các thức ăn đủ mùi vị để cúng dường bảy ngày cho Phật và Tăng tỳ-kheo trong thành Bạt-đề. Sau khi qua bảy ngày thọ thỉnh, Thế Tôn đi qua vùng hoang mạc.

Bấy giờ, Mân-trà cư sĩ sai người dùng một ngàn hai trăm năm mươicon bò cái, và dùng voi chở đầy các thức ăn để cúng dường Phật và Tăng tỳ-kheo theo lộ trình trên. Đức Thế Tôn sau khi nhận sự cúng dường bảy ngày xong, liền đến vùng hoang mạc. Trên đường đi, các tỳ-kheo thấy có người vắt sữa bò cho con bò nghé uống. Rồi lại vắt. Từ miệng con bò nghé chảy ra một thứ nước bọt giống như sữa.1 Do đây mà các tỳ-kheo sau đó không dám uống sữa, nên bạch Phật. Đức Phật dạy: "Phương pháp vắt sữa là như vậy. Cho phép uống."

Sữa bò cho ra năm loại: sữa tươi, sữa đông, sữa bơ, bơ, bơ trong.2 Qua khỏi hoang mạc rồi thức ăn vẫn còn dư. Sứ giả kia khởi ý nghĩ như vầy: 'Cư sĩ Mân-trà giàu có, nhiều tài bảo, nên làm các thức ăn này để các tỳ-kheo dùng dọc đường. Nay ta nên đem hết đồ ăn thức uống này cúng cho các tỳ-kheo.' Nghĩ xong, sứ giả liền đem đồ ăn thức uống cúng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận vì bảo đức Phật chưa cho phép nhận lương thực dọc đường. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, cho phép nghĩ là thức ăn

———

(1) Như đoạn trước. Xem tr. 13.

(2) Nhũ 乳, lạc 酪, sanh tô 生酥, thục tô 熟酥, đề hồ 醍醐. Pāli: khīra, sữa tươi; dadhi, sữa đông, sữa chua; takka, sữa bơ, bơ lỏng với ¼ nước, do đun dadhi rồi quậy; navanīta, bơ tươi hay bơ sống, chế biến từ takka; sappi, bơ lỏng hay bơ trong, do đun bơ sống lên, thành chất dầu ăn..

của đàn-việt để nhận, rồi khiến tịnh nhân cất giữ, chứ không được tự thọ nhận. Khi nào cần thì tùy ý sử dụng."

5. Tám thứ nước

1. Bấy giờ, đức Thế Tôn từ nước A-mâu-đa-la,(1) du hành nhân gian đến thành A-ma-na (2) trú trong vườn của bà-la-môn bện tóc Sí-nậu. (3)

Lúc ấy, bà-la-môn bện tóc Sí-nậu nghe Sa-môn Cù-đàm xuất gia từ dòng họ Thích, từ nước A-mâu-đa-la đến thành A-ma-na, trú trong vườn của ta. Vị kia khởi lên ý nghĩ như vầy: "Sa-môn Cù-đàm có

đại danh xưng, gọi là Như Lai, Vô sở trước, Ứng cúng, (4) [873b]

Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điền ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn. Lành thay, nay ta nên đến yết kiến con người Vô trước như vậy."

Bấy giờ, bà-la-môn bện tóc đến chỗ đức Thế Tôn, cung kính hỏi chào rồi, lui qua một bên mà ngồi. Đức Phật vì ông dùng vô số phương tiện nói pháp, khai hóa, khiến sanh hoan hỷ. Khi bà-la-môn nghe Phật nói pháp rất hoan hỷ rồi, bạch Phật: "Cúi xin Phật và Tăng tỳ-kheo nhận lời thỉnh mời thọ thực của con vào sáng mai."

Đức Phật nói: "Hiện tại Tăng tỳ-kheo đông, mà ông là người tin ngoại đạo."

Bà-la-môn thưa: "Dù chúng Tăng hiện nay đông, con tuy là người tin theo ngoại đạo, nhưng cũng xin Thế Tôn và chúng Tăng nhận lời thỉnh mời thọ thực của con vào sáng mai."

Tuy đức Thế Tôn nói đi nói lại ba lần, nhưng bà-la-môn cũng lại ba lần thưa đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn bấy giờ im lặng nhận lời thỉnh. Bà-la-môn biết đức Phật đã nhận lời rồi, liền từ chỗ ngồi

———

(1) A-mâu-đa-la 阿牟多羅. Pāli: Aṅguttarāpā, nước ở phía bắc sông Mahī. Đối ngạn là Aṅga.

(2) A-ma-na 阿摩那. Pāli, Vin. i. 245, Āpaṇa, một thị trấn trong xứ Aṅguttarāpa. Từ đây, Phật đi lên Kusinārā để nhập Niết-bàn.

(3) Sí-nậu 翅㝹. Pāli: Jaṭila Keniya.

(4) Vô sở trước và Ứng cúng, cả hai đều dịch từ một từ: A-la-hán.

đứng dậy đi về nhà, và nói với thân quyến rằng:

"Sáng mai tôi thỉnh Phật và Tăng tỳ-kheo thọ thực, các người nên tiếp tay với tôi trong việc cúng dường này."

Những người trong thân quyến nghe nói đều hoan hỷ. Kẻ thì bửa củi, người thì nấu cơm, người khác xách nước. Bà-la-môn thì tự trang hoàng nhà cửa, trải tòa ngồi, để Phật và Tăng tỳ-kheo sẽ ngồi.

Lúc ấy trong thành A-ma-na có bà-la-môn Thí-lô cùng ở với năm trăm bà-la-môn khác, mà bà-la-môn Sí-nậu thường cung kính tôn ngưỡng họ. Bấy giờ bà-la-môn Thí-lô cùng năm trăm bà-la-môn đều đến nhà của bà-la-môn Sí-nậu. Theo phép thường ngày của bà- la-môn Sí-nậu là mỗi khi thấy quý vị ấy đến nhà liền ra nghinh đón, mời vào nhà an tọa, nhưng nay thấy, không ra nghinh đón, cũng không mời ngồi, mà cứ lo trang hoàng nhà cửa, trải tòa ngồi tốt đẹp. Thí-lô hỏi rằng: "Ông sắp sửa cưới vợ? hay gả con gái lấy chồng? hay muốn rước vua? hay sắp cử đại tế tự?"

Người nhà trả lời: "Nhà chúng tôi không phải sắp cưới vợ, cho đến, cũng không rước vua, mà chúng tôi muốn làm đại lễ thỉnh Phật và Tăng tỳ-kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị. Sa-môn Cù- đàm có đại danh xưng là Như Lai, Vô sở trước, Ứng cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn."

Thí-lô hỏi Sí-nậu rằng: "Thật là Phật hay chăng?"

Sí-nậu trả lời: "Thật là Phật."

Thí-lô ba phen hỏi: "Thật là Phật hay chăng?"

Sí-nậu cũng trả lời: "Thật vậy."

Thí-lô hỏi: "Phật ở đâu? Tôi muốn yết kiến."

Bấy giờ Sí-nậu đưa tay bên phải chỉ và nói:

"Ngài [873c] đang ở trong rừng tịnh (1) kia."

———

(1) Để bản: thanh lâm, rừng xanh. TNM: tĩnh lâm, rừng tĩnh.

Thí-lô nghĩ như vầy: "Ta không được đến bằng hai tay không, mà nên có một phẩm vật gì đem đến để yết kiến Sa-môn Cù-đàm."

Nghĩ xong Thí-lô liền nói: "Nay có tám thứ nước mà xưa kia Tiên nhân vô dục thường uống. Đó là: nước lê, nước diêm-phù, nước táo chua, nước mía, nước quả thị, nước xá-lâu-già, nước bà-lâu-sư và nước nho." (1) Bấy giờ, bà-la-môn Thí-lô đem tám thứ nước này đến chỗ đức Phật, cung kính hỏi chào, rồi lui ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn vì ông mà phương tiện nói pháp khai hóa, khiến sanh hoan hỷ. Thí-lô nghe pháp rất hoan hỷ, liền đem tám thứ nước cúng cho Tăng tỳ-kheo. Tỳ-kheo không dám nhận và nói: Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận tám thứ nước này, tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng tám thứ nước này, nếu nó không say. Có thể uống vào lúc phi thời. Nếu say thì không được uống, uống sẽ như pháp trị. Cũng không được nhận ngày nay để ngày mai uống. Nếu để như vậy sẽ như pháp trị."

2. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian. Từ trú xứ này đến Ma-la,(2) hướng đến thành Ba-bà. Bấy giờ các Ma-la nơi thành Ba-bà,(3) nghe đức Thế Tôn cùng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo du hành trong nhân gian từ Ma-la hướng đến thành Ba-bà. Họ cùng nhau đặt ra quy chế: Khi đức Thế Tôn đến mọi người đều

———

(1) Tám thứ nước, Pāli: ambapāna, nước quả xoài; jambupāna, nước quả hồngđào; cocapāna, nước dừa; mocapāna, nước chuối; madhūkapāna, mật; muddikapāna, nước nho; sālūkapāna, nước ngó sen; phārusakapāna, không rõ. Dược sự (tr. 1a27): tám thứ nước: chiêu-giả tương 一招者漿; 2. mao-giả tương毛者漿; 3. cô-lạc-ca tương 三孤洛迦漿; 4. a-thuyết-tha quả 阿說他果; 5. Ô-đàm-bạt-la 烏曇跋羅; 6. bát-lỗ-sái 鉢魯灑; 7. miệt-lật-trụy tương篾栗墜漿; 8.

khát-thọ-la tương八渴樹羅漿.

(2) Ma-la 摩羅. Pāli: tên bộ tộc, và vương quốc cùng tên. Kusinārā là một thủ phủ của nước này.

(3) Ba-bà 波婆. Pāli: một thị trấn của người Malla, song đôi với Kusinārā.

phải nghinh đón, nếu ai không nghinh đón sẽ bị phạt một trăm lượng vàng.

Bấy giờ, có Ma-la Tử tên là Lô-di (1) không tin ưa đối với Phật, Pháp, Tăng. Lô-di là thân hữu của A-nan khi còn bạch y. A-nan từ xa thấy Lô-di liền nói rằng:

"Rất hay, Lô-di! Bạn có thể tự đến nghinh đón đức Phật."

Lô-di trả lời: "Đại đức, tôi không phải đến đây nghinh đón, mà vì trong thành Ma-la lập ra quy chế, ai không nghinh đón Phật sẽ bị phạt một trăm lượng vàng. Vì lí do ấy nên tôi mới có mặt ở đây, chứ chẳng phải tin ưa mà đến."

Khi Tôn giả A-nan nghe như vậy không vui, liền đến chỗ đức Thế Tôn thưa rằng: "Trong thành Ma-la này, có Ma-la Tử tên Lô-di, là bạn của con khi còn bạch y. Lành thay! Đức Thế Tôn nguyện xin Ngài vì con mà giúp đỡ để bạn của con được tin ưa Phật."

Đức Phật nói với Tôn giả A-nan:

"Việc này có gì là khó! Nếu có khó cũng chẳng phải là thật khó."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền dùng từ tâm cảm hóa Lô-di Ma-la, khiến Lô-di tự động đến chỗ đức Thế Tôn. Giống như có người hướng dẫn, (2) cũng vậy, Lô-di đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi lui qua đứng ra một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện nói pháp khai hóa, khiến được hoan hỷ. Ngay lúc đó

[874a1] ông liền được viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng; ông bèn bạch Phật:

"Đại Đức, từ nay về sau, con xin quy y Phật, Pháp, Tăng, làm người ưu-bà-tắc, không sát sanh cho đến không uống rượu. Cúi xin

———

(1) Lô-di 盧夷. Pāli: Roja; bạn thân của A-nan. Trên kia, phiên âm là Lâu-diên. Xem Phần III, Ch. vi. Y, mục iii.10 & cht. 75.

(2) Pāli, ibid. 247, seyyathāpi gāvaṃ taruṇavaccho, như con bê đi theo con bò cái

đức Thế Tôn thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của con."(1)

Đức Phật bảo Lô-di: "Nay ông đã là học nhân, có trí sáng suốt, đã viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, thỉnh cầu Như Lai thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của ông. Nhưng nếu có các học nhân khác có trí thông minh viễn ly trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch, cũng lại thỉnh cầu Như Lai thường thọ nhận y phục ẩm thực y dược ngọa cụ của họ (2) thì sao?"

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại thành Ba-bà không thể nhận sự thỉnh mời riêng từng người. Bấy giờ trong thành tất cả mọi gia đình đều tập trung thức ăn tại một địa điểm để cúng Phật và Tăng. Lúc ấy Lô-di đến chỗ làm thức ăn xem xét (3) thì thấy không có bánh, (4)ông liền về nhà, trong đêm đó sắm sửa đầy đủ các thứ bánh, sáng ngày đem đến cúng dường cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo không nhận lời, và nói đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận bánh trước khi thọ thực. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

3. Thế Tôn từ thành Ba-bà đến A-đầu. (5)Bấy giờ tại trú xứ A-đầu, có hai tỳ-kheo là hai cha con xuất gia,(6) trước kia thường làm nghề hớt tóc. Bấy giờ, hai tỳ-kheo nghe đức Phật từ Ba-bà đến A-đầu, họ

nghĩ: "Chúng ta nên sắm sửa thứ gì để cúng dường đức Thế Tôn."

Người cha nói với người con rằng: "Nay cha sẽ đi tìm chỗ hớt tóc. Con lấy tiền ấy sắm sửa cháo (7) để cúng dường đức Thế Tôn.

———

(1) Theo văn mạch đoạn tiếp theo, bản Hán có thể nhảy sót. Cf. Pāli, ibid. mamaññeva paṭiggaṇheyyum … no aññsesan’ti, “chỉ nhận của con…, không nhận của những người khác”

(2) Nên nói thêm: “…chứ không nhận từ những người khác…”

(3)Pāli, ibid., vì ông không thề chờ đến phiên mình cúng dường.

(4) Pāli, ibid., ông thấy thiều hai thứ: rau (ṇāka) và thức ăn loại cứng bằng bột (piṭṭhakhāfaniya).

(5) A-đầu 阿頭. Pāli: Ātumā, thị trấn nằm giữa Kusinārā và Sāvatthi.

¹Một người cha làm nghề hớt tóc, có hai người con. Cha sau đi tu.

(7)Pāli: yāgu, cháo hay cơm nấu với sữa.

Nói xong người cha đi hớt tóc; người con lấy tiền đã được đó đi sắm sửa cháo, đem đến cúng dường đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi A-nan: "Cháo này ở đâu?"

Tôn giả bạch đầy đủ vấn đề lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy:

"Người xuất gia không được hớt tóc cho bạch y, trừ khi họ muốn xuất gia. Nếu người thợ hớt tóc đã xuất gia thì không được tích trữ

dao cạo. (1) Nếu chứa sẽ như pháp trị."

Bấy giờ, chúng Tăng nhận được dao cạo tóc (2) , bạch Phật. Đức Phật cho phép tích trữ.

4. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ A-đầu đến Ca-ma-la. Các tỳ-kheo

được cúng thuốc rễ như a-lậu-di, na-lậu-tỳ, na-lậu-đề, bà-đàn, lư- càn-lậu, tư-la-nậu. (3) Các tỳ-kheo không nhận và nói: Đức Phật chưa cho chúng tôi thọ dụng những căn dược như vậy. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

Trong khi ấy tại nước Ca-ma-la, các tỳ-kheo được người cho [874b] các thứ thuốc trọn đời (4) như sa-mạn-na (5) , ma-ha sa-mạn-na, hạt quả hạnh (6) , đâu-đâu-lậu (7) ,

———

(1) Thế đao ; Pāli: khurabhaṇḍa, dao cạo đầu, dụng cụ hớt tóc.

(2) Thế phát đao . Cf. Thập tungg5 39, tr. 280b4; Căn bản 15, tr. 275a19.

(3) A-lậu-di, na-lậu-tỉ, na-lậu-đề, bà-đàn, lư-càn-lậu, tư-la-lậu, 阿漏彌那漏比那漏提婆檀盧乾漏私羅漏 không đoán ra nguyên Phạn được. Dược sự 1, thuốc chế từ rễ: phụ tử (Skt. musta) xương bồ (Skt. vaca), hoàng khương hay nghệ (haridra), sanh khương hay gừng (ārdraka), phụ tử trắng (? Skt. ativiṣā: mạch đông). Danh sách Pāli, Vin.i. 201: halidda (củ nghệ), siṅgivera (gừng), vaca (xương bồ hay rễ diên vĩ), vacattha (xương bồ trắng), ativisa (mạch đông), kaṭukarohiṇi (hồ liên cay), usīra (hương căn), bhaddhamutta (cát tường thảo).

(4) Dược sự 1: tận thọ dược, gồm thuốc được chế từ rễ, lá, hoa và quả.

(5) Sa-mạn-na , Danh nghĩa tiêu thích 28 (Vạn 44 tr. 620c22): cũng đọc la tô-man-na ( skt. Sumanas, hảo ý hoa, nhục quán hoa?). Ma-ha sa-mạn-na, lớn hơn .

(6) Hạnh tử nhân

(7) Đâu-đâu-lậu , không tìm thấy giải thích

Tần-địch-lê (1) , rau răm (2) . Các tỳ-kheo không nhận, và nói: "Đức Phật chưa cho chúng tôi nhận các thứ thuốc tận hình thọ như vậy." tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

5. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ Ca-ma-la đến nước Ca-duy-la-vệ.

Tất-lăng-già-bà-ta hiện trú tại nước đó, chân bị đau, thầy thuốc bảo xoa cái chân, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép xoa."

Nhưng không biết dùng thuốc gì để xoa, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng dầu bơ hoặc mỡ để xoa. Khi tay cầm dầu bơ bị hôi, đức Phật bảo lấy que xức thuốc. Khi tay xoa chân, tay bị nhớt, đức Phật bảo lấy chân xoa chân. Thuốc xoa chân đựng trong cái tô không bảo đảm, đức Phật cho phép đựng trong cái bình. Nếu sợ bụi bặm, Phật cho phép đậy lại bằng cái nắp. Bình đựng dầu, để chỗ không bảo đảm, đức Phật cho phép treo dưới giường hoặc treo trên vách, trên long nha, trên cây trụ.

Bấy giờ, các tỳ-kheo bị đau đầu, thầy thuốc bảo thoa dầu trên đầu, bạch Phật. Đức Phật cho phép thoa. Vị kia vì e ngại không dám dùng dầu thơm thoa. Phật dạy cho phép thoa. Phương pháp dùng

dầu phải như vậy.

Bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh phong, thầy thuốc bảo làm thuốc trừ phong. Trong phương thuốc trừ phong gồm có nấu gạo thóc, chưng bả rượu; hoặc đại mạch, hoặc các loại cỏ trừ phong, hoặc trấu, hoặc

nấu nước tiểu, bạch Phật. Đức Phật cho phép.

6. Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta cần cái soong để nấu, đức Phật cho phép chứa dùng. Chúng Tăng nhận được cái soong lớn, đức Phật cho phép tích trữ. Tất-lăng-già-bà-ta nhận được ba loại chõ: chõ đồng, chõ thiết, chõ đất, đức Phật dạy cho phép tích trữ. Chúng

Tăng cũng được cho phép tích trử như vậy. Sau đó Tất-lăng-già-bà-

———

(1) Tần (sát/) –địch-lê, (tiếng hoa. Danh nghĩa tiêu thích, ibid., sát-dịch-lê, Chú bộ nói là cước-cực-thật-lị (tiếng hoa), đây dịch là hồng lam hoa, vì chưa hoàn toàn đỏ. Xem Mâu-lê mạn-đà-la chú kinh, T19 tr. 658b.

(2) Liễu (Tiếng hoa)

ta nhận được cái bình bằng đồng, bình bằng thiết, bình bằng đất, đức Phật dạy cho phép chứa. Chúng Tăng cũng được phép chứa như vậy.

Tất-lăng-già-bà-ta nhận được bánh nướng, đức Phật dạy cho phép cất. Chúng Tăng cũng được phép cất như vậy. Tất-lăng-già-bà-ta nhận được cái âu bằng đồng, nhận được cái tô, đức Phật dạy cho phép chứa. Chúng Tăng cũng được phép chứa như vậy.(1)

6. Tịnh địa

[874c8] Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo bị bệnh ói mửa, nhờ người trong thành Xá-vệ nấu cháo. Hôm đó, vì có nhân duyên nên cửa thành mở trễ, chưa nhận kịp cháo, bệnh nhân qua đời. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép Tăng-già-lam nên kiết tịnh địa,(2) bằng pháp bạch nhị yết-ma." Nên kiết như vầy: Công bố địa điểm, hoặc phòng nào, hay nhà tắm nóng hay chỗ kinh hành. Trong chúng nên sai người có khả năng tác pháp yết-ma, hoặc Thượng tọa hay thứ tọa, tụng luật được hay không tụng luật được, miễn là có thể tác pháp yết-ma, tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối

với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa. Trưởng lão nào đồng ý, Tăng lấy địa điểm...

———

(1) Bản Hán, hết quyển 42.

(2) Tịnh địa 淨地; Pāli, Mahāvagga vi, Vin.i. 239, kappiyabhūmi, khu đất được dành riêng. Hành sự sao 10 (tr.119b14) giải: “Nghiệp là uế, nên nói là bất tịnh.” Nhưng chữ Hán nói là tịnh trong tịnh trù, tịnh khố, tác tịnh, đều dịch ý tiếng Phạn kalpa (Pāli: kappa), nghĩa chính là “tư duy phân biệt” (Nghĩa Tịnh dịch là

phân biệt), theo đó, vật tịnh, hay được tác tịnh, là vật được chỉ định (hợp thức hoá) cho sử dụng đặc biệt nào đó. Chữ tịnh như vậy không liên quan gì đến ô uế hay thanh tịnh như Hành sự sao giải thích.

kiết làm tịnh địa, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"Tăng đã chấp thuận, Tăng lấy địa điểm... kiết làm tịnh địa rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Có bốn thứ tịnh địa: (1)

a. Đàn-việt hoặc người tri sự, khi xây cất Tăng-già-lam, đã phân định, nói như vầy: "Chỗ đó sẽ dùng làm tịnh địa cho Tăng."

b. Hoặc là xây cất Tăng-già-lam cho Tăng, mà chưa dâng cúng cho Tăng.

c. Hoặc phân nửa có rào ngăn, hoặc phần nhiều không rào ngăn, hoặc tất cả không rào ngăn; hoặc tường hoặc hào cũng như vậy.

d. Tăng bạch nhị yết-ma để kết.

Các tỳ-kheo nghĩ: "Có thể lấy phòng của tỳ-kheo kiết làm tịnh địa không?" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Có thể lấy làm. Trừ tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni (2) ."

Phòng của tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni cũng như vậy. Hay miễu, nhà của quỉ thần, cũng được phép kiết làm tịnh địa như vậy.

Bấy giờ, có các tỳ-kheo không biết nơi nào là tịnh địa. Bạch Phật.

Phật dạy: "Chỗ được quy định. Nếu nghi trước đó có tịnh địa rồi thì nên giải, sau đó mới kết lại."

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo đang sửa lại Tăng-già-lam cũ, không biết được phép kết tịnh địa không? Đức Phật dạy: "Được phép kết."

Bấy giờ, có cây mọc trên đất không tác tịnh, [875a1] cành lá che phủ đất đã tác tịnh. Các tỳ-kheo muốn an trí vật được tác tịnh lên

———

(1) Magāvagga vi, có ba thứ tịnh địa: 1. ussāvanantika, tịnh địa do công bố, như cắm cọc, đặt đá, chỉ định riêng. 2. gonisādi, tùy cơ, cần thiết tại đâu thì làm tại đó, như bò nghỉ ở đâu thì làm chuồng ở đó. 3. gahapati, do thí chủ chỉ định khi dựng chùa.

(2) Tỳ-kheo ở trong phòng đó phải dọn đi, không được sống trong tịnh địa, vì luật cấm nội túc. Tỳ-kheo ni cũng vậy.

lên trên, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Gốc thuộc đất không được tác tịnh, thì cả cây cũng không được tịnh."

Trường hợp có gốc cây thuộc đất tịnh, cành lá che phủ đất không tịnh. Các tỳ-kheo muốn an trí tịnh vật lên trên, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy:

"Gốc thuộc đất tịnh, thì cả cây được tịnh."

Trường hợp có gốc thuộc nơi đất không tác tịnh, cành lá che phủ đất tịnh, và trái rơi xuống đất tịnh. Các tỳ-kheo không biết là tịnh hay không? Đức Phật dạy:

"Không có người xúc chạm, tự rơi xuống là tịnh."

Trường hợp gió thổi mưa sa làm cho rơi xuống; hoặc có loài khỉ vượn hay chim chóc xúc phạm đến làm cho rơi xuống, không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy:

"Nếu không có ý muốn khiến cho rớt xuống, tức là tịnh."

Gốc cây thuộc nơi đất tịnh, trái rơi xuống nơi đất không tịnh. Tỳ-kheo không biết là tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Là tịnh."

Bấy giờ, có các tỳ-kheo trồng đậu, trồng dưa, mía, rau nơi đất không tịnh, cành lá che phủ nơi đất tịnh, không biết tịnh hay không tịnh? Đức Phật dạy: "Không tịnh."

Trường hợp đậu, dưa, mía, rau trồng nơi đất tịnh, cành lá che phủ nơi đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết tịnh hay không tịnh?

Đức Phật dạy: "Tịnh."

7. Tịnh quả

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo ăn quả không tịnh, (1) các cư sĩ thấy cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, không biết nhàm chán và biết đủ mà tự xưng là tôi biết chánh pháp. Trái không tác tịnh mà ăn, như vậy có gì là chánh pháp?" Các tỳ-kheo bạch Phật.

Đức Phật dạy: "Không được ăn trái không tịnh. Nên tác tịnh rồi

———

(1) Tự hái trái cây mà ăn.

mới ăn. Nên làm theo năm pháp tịnh mới ăn: (1) Tác tịnh bởi lửa, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt, (2) tác tịnh bởi chim cắn, tác tịnh bởi loại hột trỉa không mọc. Trái được làm theo năm pháp tịnh này thì được ăn. Ở đây, tác tịnh bởi dao, tác tịnh bởi mụt nhọt, tác tịnh bởi chim ăn thì nên bỏ hột rồi ăn. Tác tịnh bằng lửa và tác tịnh bằng hột trỉa không mọc thì ăn hết. Lại còn có năm pháp tịnh nữa như: gọt vỏ, lột vỏ, bị hư mục, bị nứt ra, bị khô héo.

Lúc bấy giờ, chúng Tăng nhận được vườn trái cây. Đức Phật dạy:

"Cho phép nhận."

Nhưng không biết giao cho ai liệu lý. Đức Phật dạy:

"Giao cho nhưng người giữ Tăng-già-lam, hoặc sa-di, hay ưu-bà-tắc."

Người liệu lý muốn được chia phần. Đức Phật dạy:

"Nên quy giá trị thành thức ăn để trả cho họ."

Lúc bấy giờ, có tỳ-kheo ăn trái nhai không nát nên đại tiện hột mọc thành cây. Các tỳ-kheo e ngại nói: "Mình đã phạm tội ăn hạt trỉa mọc." Bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không phạm, vì đó là tịnh."

Bấy giờ các tỳ-kheo trồng rau, tự mình rải hạt giống. Sau đó sanh nghi nói, "Mình tự trồng" nên không dám ăn. Bạch Phật. Phật dạy:

"Hạt giống đã biến đổi, cho phép ăn."

Tỳ-kheo dời rau trồng chỗ khác, [875b] nghi nói, "Mình tự trồng" nên không dám ăn. Bạch Phật. Phật dạy:

"Vì sanh trở lại, cho phép được ăn."

Hoặc tự mình trồng đậu, dưa, mía, nho, lê, ha-lê-lặc, bệ-lê-lặc, a- ma-lặc, tiêu, gừng, lá lốt, hay di chuyển trồng chỗ khác vẫn được ăn.

———

(1) Tham chiếu Pāli, Viṇ ii. 109, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitum, ăn trái cây với 5 điều hợp thức của sa-môn: aggiparicitaṃ (đã bị lửa phạm), satthaparicitaṃ (đã bị dao phạm), nakkhaparicitaṃ (đã bị móng tay phạm), abījaṃ (không có hạt mầm), nibbattabījaṃ (hạt mầm đã hỏng).

(2) Sang tịnh 瘡淨; mụt nơi trái cây.

. Có một sa-di nhỏ cầm đồ tịnh thực qua sông, tự mình không mang nổi. Phật cho phép tỳ-kheo lớn đỡ cho sa-di qua.

Bấy giờ, có một sa-di nhỏ mang đồ tịnh thực không thể leo lên bờ sông được. Phật cho phép tỳ-kheo lớn dìu lên. Có một sa-di nhỏ không thể đưa đồ tịnh thực lên treo trên vách tường hay treo lên trên cây long nha, cây trụ, và cũng không lấy xuống được. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép để trên giường. Hoặc dùng ghế hay bục đứng để treo lên hay lấy xuống."

Bấy giờ, các tỳ-kheo có bình đựng sữa đông, bình đựng dầu mà không đậy. Bạch Phật. Đức Phật bảo, khiến tịnh nhân đậy lại. Nếu không có tịnh nhân, thì tự tay lấy cái nắp đặt lên trên, chứ không được dùng tay mình chạm vào.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo ăn rau không tịnh, (1) các cư sĩ thấy vậy cùng nhau cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, không nhàm chán và biết đủ. Đoạn mạng chúng sanh, mà tự nói mình biết chánh pháp." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được ăn rau không tịnh. Phải tác tịnh."

Lúc ấy tỳ-kheo kia tự tác tịnh. Đức Phật dạy: "Không được tự tác tịnh. Phải khiến tịnh nhân tác tịnh."

Có tỳ-kheo tự tay cầm thức ăn, rồi khiến người ta tác tịnh. (2) Đức Phật dạy: "Không được tự tay cầm thức ăn, rồi khiến người khác tác tịnh. Phải để xuống đất, rồi khiến người tác tịnh."

Vị kia tác tịnh rồi, không thọ mà ăn. Đức Phật dạy: "Không được tác tịnh rồi, không thọ mà ăn. Nên tác tịnh rồi, rửa tay thọ, rồi mới ăn."

Vị kia rửa rau Liên căn rồi tác tịnh. Đức Phật dạy: "Không được rửa rồi lại tác tịnh. Ở đây rửa tức là tịnh."

Bấy giờ, có tỳ-kheo trước đó hiềm nhau, nên sờ vào tịnh thực của

———

(1) Tự hái rau mà ăn.

(2) Tự mình cầm lên rồi đưa cho người khác.

vị khác với ý nghĩ: "Khiến tỳ-kheo kia đặng thức ăn không tịnh." tỳ-kheo kia không biết là tịnh hay không tịnh. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Đã bị chạm, là bất tịnh. Không bị chạm, là tịnh. Người sờ vào phạm đột-kiết-la."

Bấy giờ, tỳ-kheo nọ hiềm tỳ-kheo khác, đến chỗ sa-di nhỏ của vị kia sờ vào thức ăn tịnh, với ý nghĩ: "Khiến cho Hòa thượng, A-xà-lê của sa-di nhỏ kia nhận được thức ăn không tịnh." tỳ-kheo kia không biết tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Đã bị chạm, là bất tịnh. Không bị chạm, là tịnh. Người sờ vào phạm đột-kiết-la."

Bấy giờ, có tịnh nhân nghĩ: "Sớt nhiều [875c] thức ăn cho tỳ-kheo, để tỳ-kheo ăn không hết, rồi mình ăn." tỳ-kheo kia phải lên tiếng ngăn, "Đừng sớt nữa." Nếu người kia không ngưng, tỳ-kheo hãy tạm rời một lát. Tỳ-kheo kia không biết tịnh hay bất tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tịnh."

Bấy giờ, có các cư sĩ mang dụng cụ ẩm thực đến Tăng-già-lam nhờ cất. Sau đó các cư sĩ đến hoặc tự ăn, hoặc đem về, hoặc cho tỳ- kheo ăn. Tỳ-kheo e ngại không dám ăn, vì nghĩ: "Trước đây, tự tay chúng ta mang đi cất." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Đây là những vật sở hữu của đàn-việt. Cho phép, vì đàn-việt, rửa tay thọ rồi ăn."

8. Nấu cháo

Bấy giờ, có tỳ-kheo bệnh cần cháo. Đức Phật cho phép nấu. Nếu không có người thì tự tay nấu, hay thay nhau nấu. Họ không biết nấu cách nào. Đức Phật bảo: "Sai tịnh nhân rửa cái nồi cho sạch, đổ nước vô, bỏ gạo vào rồi nấu cho sôi. Tỳ-kheo rửa tay để thọ. Sau đó, tự mình nấu cho chín. Người nấu không biết đến mức độ nào gọi là chín? Đức Phật dạy: "Nên lấy cái thìa múc để xem. Nếu chảy xuống dọc theo thìa, là chín." Cháo chín rồi, nên múc đổ vào đồ đựng khác. Vị kia vừa rót cháo, vừa giữ đồ đựng, nên vất vả. Phật dạy: "Không nên vừa rót cháo vừa giữ đồ đựng. Nên để người khác cầm đồ đựng."

Nếu bị nóng tay thì phải dùng cái khăn để kẹp cho khỏi nóng. Cỏ hoặc trùng rơi vào cháo, vị kia dùng tay lấy ra bị nóng. Đức Phật dạy: "Nên dùng cái thìa để múc."

Vị kia muốn chia cháo. Đức Phật cho phép chia. Vị kia không biết lấy vật gì để chia. Phật dạy: "Dùng cái bát cạn hoặc cái bát nhỏ, hay cái chén, hoặc dùng cái thìa để làm bát lường. Nếu bát để không ngay, nên làm cái chân bát. Nếu bị bụi bẩn dính thì nên làm cái nắp đậy." Vị kia không rửa sạch bát đựng mà đem cất. Các tỳ-kheo khác thấy nhờm gớm. Đức Phật dạy: "Nên rửa cho sạch rồi mới đem cất."

Khi rửa không dùng tro hay bột đậu để rửa nên không sạch. Đức Phật dạy: "Nên dùng tro hay bột đậu để rửa."

Rửa rồi, không để khô, liền đem cất, nên trùng sanh. Đức Phật dạy:

"Không được không để khô mà đem cất. Nên hơ cho khô rồi sau đó đem cất."

Đồ đựng kia bị lổ hổng, nên thức ăn nhét và trong đó. Nhiều lần cạy rửa nên bị vỡ. Đức Phật dạy: "Tùy theo những chỗ có thể rửa được thì rửa. Ngoài ra không phạm."

Có các tỳ-kheo nghĩ: Trong cương giới có được phép ngủ chung với cháo;(1) trong cương giới, có được phép nấu,(2) và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Không được cùng ngủ chung (với thức ăn) trong cương giới, nấu trong cương giới (trong cương giới), cho phép tự nấu."

Các tỳ-kheo nghĩ: Cháo được hâm lại, trong cương giới có đượcphép ngủ chung; trong cương giới, có được phép nấu, và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Không được trong cương giới nấu cùng ngủ chung; nhưng được phép tự nấu."

Các tỳ-kheo nghĩ: [876a1] thuốc dùng trọn đời, trong cương giới có được phép ngủ chung; trong cương giới, có

———

(1) Được phép để qua đêm.

(2) Người khác nấu cho mình.

có được phép nấu, và tự nấu hay không? Đức Phật dạy: "Cho phép, thuốc dùng trọn đời, trong cương giới, được phép ngủ chung; trong cương giới, được phép nấu, và tự nấu."

Bấy giờ, có tỳ-kheo muốn thọ bơ mà nhầm thọ dầu. Nghi không biết có thành thọ hay không? Đức Phật dạy: "Không thành thọ."

Có tỳ-kheo muốn thọ dầu mà nhầm thọ bơ. Nghi không biết có thành thọ hay không? đức Phật dạy: "Không thành thọ."

Muốn thọ thứ này mà nhầm thọ thứ kia, nghi không biết có thành thọ hay không? Đức Phật dạy: "Không thành thọ."

Có tỳ-kheo quên không thọ thực, nên mang đi đường, qua sông rồi mới nhớ, liền nghĩ: "Ta nên giải quyết thế nào?" Liền bạch Phật.

Phật dạy: "Nếu quên không thọ thực, mang đi đường như vậy, nếu gặp tịnh nhân, nên để thức ăn xuống đất, rửa tay sạch rồi thọ(1) mà ăn."

9. Tám sự cho phép

Đức Thế Tôn ở tại nước Ba-la-nại. Bấy giờ gặp lúc mất mùa lúa gạo kham hiếm, nhân dân đói khát, khất thực khó được. Các tỳ- kheo đem thức ăn để chỗ đất trống, không đậy cất, bị người chăn bò, chăn dê, hay kẻ trộm lấy đi mất. Các tỳ-kheo khởi ý nghĩ:

"Quốc độ này gặp lúc đói khát, đức Thế Tôn có cho phép cùng ngủ với thức ăn trong cương giới hay không?" Bạch Phật. Phật dạy:

"Nếu gặp lúc lúa gạo quí, cho phép cùng ngủ với thức ăn trong cương giới.”

2. Bấy giờ, các tỳ-kheo nấu thức ăn nơi chỗ trống, mà không cất đậy, nên người chăn bò, dê, hay kẻ trộm thấy lấy đi. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, có nên xin phép Phật cho nấu thức ăn trong

———

(1) Tức tác pháp thọ: Thức ăn để xuống đất. Tịnh nhân mang lại đưa cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo nhận lại, bằng cách “ngửa tay” mà nhận. Cf. Hành sự sao (tr.123c02).

cương giới?" Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, cho phép nấu thức ăn trong cương giới."

3. Bấy giờ, các tỳ-kheo bảo tịnh nhân nấu thức ăn. Họ lấy bớt phần ăn hay ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, có nên tự nấu thức ăn?" Bạch Phật. Phật dạy: "Lúc lúa gạo quí, cho phép tự nấu thức ăn."

4. Bấy giờ, các tỳ-kheo trên đường đi, thấy trên mặt đất có trái cây.

Tỳ-kheo tìm tịnh nhân để lượm, thì người khác thấy lượm đi. Bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép dùng cỏ hay lá tủ trái cây lại."

Nhưng người khác vẫn lấy đi. Bạch Phật. Phật dạy: "Cho phép lấy. Nếu gặp tịnh nhân nên để dưới đất, rửa tay rồi thọ mà ăn."

Các tỳ-kheo nghĩ: "Khi lúa gạo quí, đức Thế Tôn có nên cho phép chúng ta tự lấy thức ăn?" Đức Phật dạy: "Khi lúa gạo quí, tự mình được phép lấy thức ăn để ăn."(1)

5. Bấy giờ, các tỳ-kheo, sáng sớm dậy, thọ thực rồi cất thức ăn. Sau đó vào thôn, được mời ăn. Khi trở về, đến bên tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia ăn một phần hoặc ăn hết. Tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng ta, sáng sớm thọ thực rồi, không làm pháp dư thực, được ăn lại." Bạch Phật. Đức

Phật dạy: "Cho phép, lúc lúa gạo quí, không làm pháp dư thực, được ăn lại." [976b] 6. Bấy giờ, có vị trưởng lão được nhiều người biết đến, vào thôn khất thực. Được thức ăn rồi, đem đến một chỗ để ăn. Sau đó, mang thức ăn còn dư về trong Tăng-già-lam, đến tỳ-kheo khác làm pháp dư thực để ăn lại. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: "Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng ta từ nơi chỗ ăn, mang thức ăn về, không làm pháp dư thực màđược ăn lại.” Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Lúc lúa gạo quí, từ chỗ ănmang thức ăn về, không làm pháp dư thực vẫn được ăn lại.”

———

(1) Ngũ phần: (…) không thọ thức ăn, mà ăn; đồng nghĩa với sự lấy của không cho. Cf Hành sự sao (tr.123b03).

7. Bấy giờ, có các tỳ-kheo thọ thực rồi nhận được quả hồ đào, quả thị, (1) bà-đà, am-bà-la, a-bà-lợi, đến các tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ: “Khi lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho phép chúng ta, nhận được quả như vậy, không làm pháp dư thực mà được ăn lại.” Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Lúc lúa gạo quí, nhận được trái cây như vậy, không làm pháp dư thực được ăn.”

8. Bấy giờ, các tỳ-kheo ăn xong, nhận được thức uống, trong đó có ngó sen, gốc sen, ca-bà-đà, củ ấu, hạt sen, có thể ăn được, đến các tỳ-kheo khác làm pháp dư thực. Vị kia hoặc ăn một phần hoặc ăn hết. Các tỳ-kheo nghĩ:

“Lúc lúa gạo quí, mong đức Thế Tôn cho chúng ta ăn rồi nhận được nước, trong đó có thức ăn như vậy, không tác pháp dư thực mà được ăn.” Bạch Phật. Đức Phật dạy: “Khi lúa gạo quí, ăn xong, nhận được nước, trong đó có thức ăn như vậy, không làm pháp dư thực vẫn được ăn.”

Bấy giờ lúa gạo rẻ trở lại, đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi A-nan:

“Lúc lúa gạo quí, Ta đã từ mẫn đối với các tỳ-kheo nên cho phép tám trường hợp được phép: trong cương giới cùng ngủ với thức ăn, trong cương giới nấu, tự mình nấu, tự mình lấy thức ăn, sáng sớm thọ thực rồi từ chỗ ăn mang thức ăn đến chỗ khác ăn, ăn trái hồ đào..., trong nước có thức ăn có thể ăn, ăn rồi không làm pháp dư thực được ăn. Nay các tỳ-kheo áp dụng luôn như vậy sao?” (2)

Tôn giả thưa: “Áp dụng luôn.”

Đức Phật dạy: “Không được áp dụng luôn như vậy. Nếu ăn như vậy sẽ như pháp trị.”

———

(1) Phi đào 椑桃; một loại thị (Từ nguyên).

(2) Tham chiếu Pali, Vin. i. 238: anto vutthaṃ, anto pakkaṃ, sāmaṃ pakkaṃ, uggahitagahitakaṃ, tato nīhaṭaṃ, purebhattaṃ, paṭiggahitaṃ, vanaṭṭhaṃ pokkharaṭṭṭhaṃ.

10. Tịnh vật linh tinh

Lúc bấy giờ, nhà bếp của chúng Tăng bị hư hoại. Các tỳ-kheo lấy cây chống. Chân của các cây đứng trên đất không tịnh. Các tỳ-kheo nghi, không biết có tịnh hay không? Phật dạy: "Tịnh." Ban đêm di chuyển, đồ ăn bị rơi vào đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết là tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tịnh."

Bấy giờ, có con chó từ nơi đất tịnh tha miếng thịt đến chỗ đất không tịnh. Các tỳ-kheo không biết tịnh hay không tịnh, [876c] bạch Phật. Phật dạy: "Tịnh. Các ác thú hay chim tha đi cũng như vậy."

Bấy giờ, có tỳ-kheo hiềm tỳ-kheo khác, nên dời thức ăn của vị này đến chỗ không tịnh, với ý nghĩ: khiến cho vị này không được tịnh. Các tỳ-kheo không biết như vậy tịnh hay không tịnh, bạch Phật. Phật dạy: "Vật bị chạm là bất tịnh. (1) (Tỳ-kheo kia) phạm đột-kiết-la. Không bị chạm đến thì tịnh."

Bấy giờ, có tỳ-kheo hiềm tỳ-kheo khác với ý nghĩ: chạm tay vào tịnh địa của vị kia, khiến cho nó trở thành không tịnh. Các tỳ-kheo không biết như vậy tịnh hay bất tịnh, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Bị chạm đến, thành không tịnh. (Người kia) mắc đột-kiết-la. Không xúc chạm là tịnh."