Kinh Tiểu Bộ 2

Phẩm II. Phẩm Ubbarì - Chuyện Mẹ Của Uttara

10. (22) CHUYỆN MẸ CỦA UTTARA

(Uttaramàtu)

Sau khi bậc Đạo Sư diệt độ, vào thời Đại hội kết tập Kinh điển đầu tiên đang diễn tiến, Tôn giả Mahà-Kaccayàna (Đại Ca-chiên-diên) cùng mười hai Tỷ-kheo đang cư trú trong ngôi rừng nọ gần Kosambi (Kiều-thưởng-di).

Thời ấy Uttara, vị nam tử thừa kế của vị quốc sư triều vua Udena, đang cùng đám thợ mộc đi tìm gỗ để sửa nhà, và được Trưởng lão này thuyết pháp.

Về sau Uttara thường cúng dường vị ấy thực phẩm và xây tặng vị ấy một thảo am.

Song bà mẹ của Uttara căm hận những việc cúng dường ấy. Bà bảo:

- Ta mong bất cứ thức ăn uống nào con cúng các Sa-môn mà ta không đồng ý đều trở thành máu cho con uống ở đời sau.

Tuy thế, vào ngày cúng dường am thất, bà cho phép tặng một bó lông đuôi công. Khi từ trần, bà tái sanh làm nữ ngạ quỷ và do đã cúng dường một bó lông đuôi công ấy, nữ ngạ quỷ có mái tóc đen thật dài, uốn lượn óng ả rất đẹp và dài tha thướt.

Bất cứ khi nào nữ ngạ quỷ bước xuống tự nhủ: “Ta sẽ uống nước sông Hằng” thì dòng sông trở thành máu đỏ. Sau khi đã đi lang thang suốt năm mươi năm bị đói khát giày vò, ngày kia nữ ngạ quỷ chợt thấy Trưởng lão Kankhàrevata (Kankhà Ly-bà-la) ngồi nghỉ trưa bên bờ sông Hằng:

Cuộc đối thoại này tiếp theo sau hai vần kệ đầu của chư vị kết tập Kinh điển:

1. Khi một Tỷ-kheo đến nghỉ trưa

Và ngồi trên bến nước Hằng hà,

Gần người, nữ quỷ hình ghê rợn,

Dáng điệu rụt rè, tiến bước ra.

2. Mái tóc quỷ nương ấy thật dài

Thả ra chấm đất, được buông lơi,

Che thân bằng các chùm tóc ấy,

Nữ quỷ thưa Tôn giả chuyện đời:

Nữ ngạ quỷ:

3. Năm mươi năm đã giã từ trần,

Con chẳng biết gì thức uống ăn.

Tôn giả, cho con xin chút nước,

Hiện con đang khát nước muôn phần.

Tỷ-kheo:

4. Đây dòng nước mát của sông Hằng

Chảy xuống từ miền núi Tuyết Sơn,

Hãy lấy nước kia và uống gấp,

Sao ngươi xin nước ở trên dòng?

Nữ ngạ quỷ:

5. Tôn giả, xin thưa, nếu chính con

Tự tay lấy nước ở dòng sông,

Nước liền thành máu, và vì thế

Con khẩn cầu ngài chút nước trong.

Tỷ-kheo:

6. Ngày xưa đã phạm ác hành nào

Do khẩu, ý, thân đã phạm vào,

Từ nghiệp quả gì tay ấy chạm

Nước sông Hằng hóa máu, vì sao?

Nữ ngạ quỷ:

7. Nam tử của con, Ut-ta-ra,

Xưa vốn là cư sĩ tại gia

Đem cúng các Sa-môn thực phẩm,

Tọa sàng, dược liệu, áo cà-sa.

8. Lòng con sôi động bởi xan tham

Thúc giục, nên con phỉ báng chàng:

“Bất cứ vật gì ta chẳng muốn

Ngươi đem dâng cúng các Sa-môn,

9. ‘‘Ut-ta-ra, thứ ấy, ta cầu

Thành máu cho ngươi ở kiếp sau’’.

Do nghiệp quả này, tay chạm phải

Nước sông Hằng hóa máu từ lâu”.

Khi ấy Tôn giả Revata cúng dường nước lên Tăng chúng và hồi hướng công đức cho nữ ngạ quỷ. Sau đó Tôn giả đi khất thực và khi đã nhận được thức ăn Tôn giả cúng dường chư Tăng. Rồi Tôn giả lấy một ít giẻ rách từ đống rác, rửa sạch, phơi khô xong, Tôn giả may thành y và cúng dường Tăng chúng.

Nhờ vậy nữ ngạ quỷ thọ hưởng thiên lạc, liền trình với vị Trưởng lão sự việc cùng bày tỏ niềm hạnh phúc thần tiên mà nó đã đạt được.

Phẩm II. Phẩm Ubbarì - Chuyện Cuộn Chỉ

11. (23) CHUYỆN CUỘN CHỈ

(Sutta)

Trong một làng kia gần Sàvatthi, bảy trăm năm trước khi bậc Đạo Sư xuất hiện, có một nam tử phục vụ một vị Độc Giác Phật. Chàng trai ấy bị rắn cắn, từ trần vào ngày cưới vợ. Trong khi phục vụ, chàng đã tạo nhiều phước nghiệp nhưng vì chàng luyến ái vị tân nương, nên chàng tái sanh làm một quỷ thần trong lâu đài có đầy đủ quyền lực và vinh quang.

Do ước muốn đưa tân nương về lâu đài của mình, khi thấy một vị Độc Giác Phật đang may áo, vị thần hiện hình người lại gần Độc Giác Phật và hỏi:

- Thưa Tôn giả, Ngài có cần chỉ không?

Vị ấy đáp:

- Này cư sĩ, ta đang bận may áo.

Vị thần chỉ tay về phía nhà cô dâu vừa góa bụa ấy và bảo:

- Tôn giả có thể xin chỉ ở nhà kia.

Vị ấy làm như vậy và được cô gái tặng một cuộn chỉ.

Còn vị thần vẫn mang hình người đến xin phép bà mẹ cô gái cho vị ấy ở lại vài ngày, rồi đổ đầy tiền vào các nồi niêu trong nhà ấy. Sau đó vị ấy ra đi cùng cô gái về lâu đài của mình

Bà mẹ đem nhiều tiền cho họ hàng và đám lữ hành nghèo khổ. Khi từ trần, bà dặn:

- Nếu con gái ta trở về, hãy chỉ cho nó số tiền này.

Bảy trăm năm sau, bậc Đạo Sư giáng sinh ở đời và đến Sàvatthi. Thời ấy, nữ nhân kia vẫn còn sống với vị quỷ thần và xin vị ấy đưa nàng về nhà cũ, nàng bảo:

1. Thiếp đem dâng cúng thuở xưa xa

Lên một Tỷ-kheo đã xuất gia

Vừa bước đến gần, xin ít chỉ.

Việc xưa đem kết quả nay là

Phước phần thiếp hưởng luôn phong phú,

Vô số thiên y cứ hiện ra.

2. Muôn hoa bao phủ cả lâu đài,

Gia bộc, nô tỳ đủ gái trai,

Tô điểm lâu đài trăm vẻ đẹp;

Thiếp nay tận hưởng thú vui chơi

Và mang đủ loại thiên y báu,

Tài sản dồi dào chẳng thể vơi.

3. Phước báo này do một nghiệp xưa,

Hân hoan, hạnh phúc hưởng bây giờ;

Khi nào thiếp trở về nhân thế,

Thiếp sẽ thực hành việc lợi tha.

Chàng hãy đưa đường xưa lối cũ,

Phu quân hỡi, thiếp muốn về nhà.

Khi nghe nàng nói, vị thần không muốn đi, vì lòng thương xót người vợ yêu quý, vị ấy bảo:

4. Đã bảy trăm năm nàng đến đây,

Về kia già yếu khổ thân ngay.

Nay ta nói thật cho nàng biết:

Tất cả họ hàng đã bỏ thây.

Nàng sẽ làm gì nơi chốn ấy

Khi nàng đã giã biệt nơi này?

Nàng ấy không tin, lại nói nữa:

5. Chỉ cách bảy năm thiếp đến đây,

Hưởng bao thiên lạc bấy lâu nay,

Khi nào thiếp trở về nhân thế,

Thiếp sẽ thực hành thiện sự ngay.

Chàng hãy đưa đường xưa lối cũ,

Phu quân hỡi, thiếp muốn chia tay.

6. Thế rồi lập tức nắm tay chàng,

Thần dẫn nàng về chốn cố hương,

Nay hóa bà già đi khập khểnh,

Bảo bà: “Dặn với các thân nhân

Đến nơi kia: Hãy làm điều thiện,

Hạnh phúc đời sau được hưởng phần”.

Khi bà già ấy đến nơi cư trú của đám họ hàng, bà tự xưng danh cho họ biết. Rồi bà đem số tiền họ trả lại bà đi cúng dường phẩm vật lên các Sa-môn, Bà-la-môn và khuyên bảo đám người thường lui tới với bà:

7. Chính mắt ta trông thấy rõ ràng

Các loài ngạ quỷ gặp đau buồn

Bởi vì không biết làm điều thiện,

Cũng vậy loài người giữa thế gian.

Hành thiện tạo nên nhiều phúc lạc,

Thiên thần, nhân loại mãi hân hoan.

Phẩm II. Phẩm Ubbarì - Chuyện Nữ Quỷ Ở Hồ Kannamunda

12. (24) CHUYỆN NỮ QUỶ Ở HỒ KANNAMUNDA

(Kannamundapetì)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Sàvatthi.

Tương truyền rằng thuở xưa vào thời đức Phật Kassapa, ở xứ Kimbilà có một đệ tử tại gia đã thọ Tam quy, cùng chung niềm tín ngưỡng với năm trăm cư sĩ khác chuyên tâm thực hành các thiện sự như trồng hoa viên, xây cầu cống, làm đường sá, và các việc công ích khác.

Vị ấy đã xây một tinh xá cúng dường giáo hội Tỷ-kheo và thỉnh thoảng cùng đến nơi ấy với các cư sĩ kia. Các bà vợ của hội chúng này cũng rất hòa hợp với nhau, thường cùng đi đến tinh xá cúng dường vòng hoa, hương liệu, dầu xoa và trên đường đi vẫn nghỉ ngơi tại các hoa viên và nhà trọ.

Rồi một ngày kia, một số kẻ bất lương đang tụ tập

với nhau trong nhà trọ của một bà chủ kia, trông thấy nhan sắc diễm lệ của các nữ nhân khi họ đến nghỉ ngơi tại đó, liền đem lòng say mê.

Biết đám nữ nhân này lương thiện, chúng bắt đầu bàn tán với nhau:

- Ai có khả năng thực hiện việc phá giới hạnh với một nữ nhân trong đám này?

Lập tức một gã đáp:

- Tôi đây.

Bọn chúng liền bảo:

- Chúng ta hãy đánh cuộc với hắn một ngàn đồng tiền.

Chúng đánh cuộc như thế và thêm:

- Nếu bạn thành công, chúng tôi sẽ đưa cho bạn một ngàn đồng; nếu không thì bạn phải đưa số ấy cho bọn ta.

Vì ước mong thắng cuộc và sợ mất tiền, gã bày đủ mưu kế trong lúc đám nữ nhân nghỉ chân tại đó. Vừa chơi đàn thất huyền cầm du dương vừa hát tình ca êm ái, gã dụ dỗ được một nàng trong đám ấy phá giới hạnh,

khiến bọn bất lương kia phải mất một ngàn đồng tiền.

Bị gã này đánh bại, bọn chúng bèn đem chuyện ấy kể cho chồng nàng nghe. Vị này không tin, nhưng cũng hỏi nàng:

- Nàng có phải là hạng người như các kẻ kia vừa nói chăng?

Nàng phủ nhận ngay:

- Thiếp không biết những chuyện như vậy.

Vì chàng không tin nàng, nàng liền chỉ con chó đang đứng gần đó và thề độc;

- Nếu thiếp làm ác hạnh như vậy thì mong con chó đen tai cụt này xé xác thiếp ra khi thiếp tái sanh kiếp sau.

Ngoài ra, khi đám nữ nhân biết rõ nàng đã phá giới hạnh, được chất vấn:

- Nữ nhân này đã phạm tà hạnh kia hay là không phạm?

Họ cũng thề dối trá:

- Nếu chúng tôi biết thì mong chúng tôi trở thành nô tỳ của bà ấy ở kiếp tái sanh.

Về sau người gian phụ kia bị hối hận vì tội lỗi cũ

giày vò, nên héo mòn dần và qua đời. Nàng được tái sanh làm một nữ quỷ trong một lâu đài bên bờ hồ Kannamunda (Tai cụt) là một trong bảy hồ lớn ở vùng Himalaya (Tuyết Sơn), chúa tể của núi đồi.

Hơn nữa, chung quanh mọi phía của lâu đài xuất hiện một hồ sen để vui chơi thỏa thích. Khi đám nữ nhân kia từ trần, do hậu quả lời thề dối trá mà họ đã nói ra, họ liền trở thành bầy nô tỳ của nàng.

Trong lâu đài ấy, nhờ các thiện nghiệp nàng đã thực hiện trong kiếp trước, nàng hưởng thọ lạc thú thần tiên suốt ngày, nhưng đến nửa đêm, do động lực của ác hạnh xưa thúc giục, nàng thức dậy từ tọa sàng và đi đến hồ sen, rồi bị một con chó ngao cắn xé tan thân tại chỗ.

Ngay sau đó nàng lập tức biến hình trở lại với dung sắc kiều diễm như cũ và bước lên lâu đài của nàng, nằm xuống tọa sàng.

Tuy nhiên, đám nô tỳ kia lại phải chịu vất vả nhọc nhằn hầu hạ nàng liên tục ngày đêm. Cứ thế năm trăm năm trôi qua, và bởi vì bọn nữ quỷ nhân hưởng lạc thú thần tiên mà thiếu vắng các đức lang quân, nên chúng bắt đầu mong nhớ họ.

Bấy giờ tại nơi ấy có một con sông phát xuất từ hồ

Kannamunda và do một kẽ nứt trong núi, đã chảy xuống tận sông Hằng. Gần con sông ấy có một vườn xoài sanh trái tiên, cùng với các loại cây mít và nhiều cây khác. Do vậy bọn chúng suy nghĩ: “Bây giờ đây, chúng ta sẽ ném các trái xoài này vào dòng sông; như thế khi đã thấy các trái cây trôi bồng bềnh xuống dưới nước, một số nam nhân có thể đến đây để tìm xoài. Sau đó chúng ta sẽ hưởng lạc thú với họ”.

Bọn chúng đều làm như vậy. Bấy giờ khi các trái xoài bị thả trôi giạt, đám đạo sĩ khổ hạnh lượm được một ít, các sơn nhân tiều phu tìm được số khác, còn một số nữa tấp vào bờ. Tuy thế, có một quả xoài trôi vào dòng sông Hằng và theo thời gian đến tận Ba-la-nại.

Thuở ấy, vua Ba-la-nại đang tắm trên sông Hằng và được một tấm lưới đồng bao bọc. Thế rồi trái xoài kia đã được dòng nước cuốn đi theo hướng ấy và mắc vào lưới đồng.

Khi các cận vệ của vua nhìn thấy trái xoài tiên to lớn tuyệt hảo về màu sắc lẫn hương vị, họ liền đem dâng vua. Để thử xoài, nhà vua cắt một lát và đưa cho một tên cướp khét tiếng đã bị giam vào ngục. Khi ăn xong, tên cướp trình:

- Tâu Đại vương, tiểu tử chưa bao giờ ăn được thứ

xoài như vậy. Có lẽ đây là xoài tiên.

Nhà vua cho gã một lát nữa. Sau khi ăn xong, làn da nhăn nheo và râu tóc hoa râm của gã biến mất; gã trở thành một chàng trai tuấn tú và có thể nói gã đã hồi xuân.

Khi thấy vậy, nhà vua tràn đầy kinh ngạc, ăn ngay trái xoài và cũng nhận được sự kỳ diệu hy hữu trong cơ thể. Nhà vua liền hỏi:

- Các trái xoài này kiếm được ở đâu?

Đám cận thần đáp:

- Tâu Hoàng thượng, chúng thần nghe nói ở vùng Tuyết Sơn, chúa tể của núi đồi.

- Vậy có thể tìm ra chúng chăng?

- Tâu Hoàng thượng, đám thợ rừng có thể biết việc ấy.

Nhà vua truyền đưa đám thợ rừng vào, ban một ngàn đồng tiền cho một người thợ nghèo và bảo gã ra đi:

- Này, hãy đi mang xoài tiên về cho trẫm ngay.

Kẻ ấy đi lên thượng lưu sông Hằng đến tận hồ Kannamunda. Khi gã đã đi quá xa con đường của mọi

người, gã gặp liên tiếp ba vị ẩn sĩ khổ hạnh chỉ đường, vị thứ ba khuyên gã:

- Hãy rời bỏ sông Hằng lớn này, đi theo dòng sông nhỏ kia và cứ lên mãi cho đến khi chú thấy một kẽ nứt trong núi đá. Rồi chú phải vào sâu trong đó ban đêm với ngọn đèn. Vì con sông này không chảy ban đêm, nên chú có thể du hành cách ấy.

Gã làm theo lời dặn, và vào lúc rạng đông, gã đến một vùng có chính vườn xoài tuyệt diệu ấy. Khu rừng vang dội tiếng hót du dương của nhiều đàn chim đủ loại và được tô điểm thêm vẻ đẹp bằng những khóm cây xanh sum suê vươn những cành lá trĩu xuống dưới sức nặng của các chùm trái. Cả vùng rực rỡ trong làn ánh sáng tỏa ra từ vô số châu ngọc. (Hai câu này được bổ sung từ tập Sớ giải của Dhammapala).

Thế rồi, khi các nữ nhân vắng chồng đã lâu, nay thấy gã đi đến từ xa, vội chạy tới bảo nhau:

- Người này thuộc về ta! Người này thuộc về ta!

Thuở ấy, gã chưa từng làm các thiện nghiệp xứng đáng hưởng thọ lạc thú thần tiên với hội chúng này trong tiên cảnh. Vì thế chỉ thoạt trông thấy chúng, gã đã kinh hoàng vừa chạy vừa thét lớn. Khi về tới Ba-la-

nại, gã trình nhà vua mọi sự đã xảy ra.

Khi nghe việc này, trong tâm nhà vua khởi lên một ước muốn gặp các nữ quỷ thần kia và hưởng thú ăn xoài tiên. Vì thế nhà vua liền giao quốc độ cho các vị cận thần, và lấy cớ đi săn, nhà vua đem cung tên và kiếm cùng vài thị vệ khởi hành về vùng ấy như lời người thợ rừng dặn.

Sau khi đi được vài do-tuần, nhà vua giã từ đám cận vệ và tiếp tục đi với người thợ rừng. Sau một khoảng đường nữa, nhà vua lại bảo gã trở về. Vào lúc rạng đông, nhà vua đã đến vườn xoài trong tiên cảnh.

Thuở ấy, khi các nữ quỷ thần thấy nhà vua hồi xuân như một tiên đồng giáng thế, liền ra nghênh tiếp và khi biết ngài là một quân vương, chúng liền đưa vào lâu đài, dâng các thứ tiên thực và phục vụ ngài như ý.

Thế rồi sau một trăm năm mươi năm trôi qua, một hôm nhà vua thức dậy nửa đêm và thấy nữ quỷ đã phạm giới kia đi ra phía bờ hồ sen. Động lòng hiếu kỳ, ngài đi theo nữ quỷ. Sau đó ngài thấy nữ quỷ bị một con chó lớn vồ xé xác ngay khi vừa mới tới nơi. Suốt ba ngày liền ngài suy xét, không làm sao có thể hiểu được ý nghĩa việc này. Hôm sau này cầm mũi tên nhọn bắn con chó kia bỏ mạng và vừa khi nữ quỷ đã nhảy vào hồ

sen, lập tức ngài thấy nàng xuất hiện với dung sắc phục hồi như trước.

Ngài liền ngâm kệ hỏi nàng những sự việc đã xảy ra:

1. Đây vàng ròng đúc các cầu thang

Nằm dựa lên trên dải cát vàng,

Diễm lệ, ngát hương hoa súng trắng,

Gây niềm lạc thú tận tâm can.

2. Bao cây làm thảm phủ trên hồ,

Theo gió đủ mùi hương thoảng đưa,

Hồ mọc tràn đầy sen đỏ thắm

Điểm tô sen trắng nỏn cành tơ.

3. Lay động theo làn gió nhẹ nhàng

Mặt hồ kỳ thú tỏa hương lan,

Âm vang với tiếng thiên nga, hạc,

Văng vẳng hồng nga hót gọi đàn.

4. Đây các bầy chim đủ mọi loài,

Ngân nga bao tiếng hót êm tai,

Cây trồng sanh quả tiên phong phú,

Rừng mọc kỳ hoa ở khắp nơi.

5-6. Thành phố như đây thật tuyệt vời

Khó tìm thấy ở cõi người đời.

Nàng nhiều cung điện bằng vàng bạc,

Lấp lánh bốn phương chiếu sáng ngời.

Lại có năm trăm tỳ nữ ấy

Sẵn sàng phục vụ lệnh nàng thôi.

7. Bọn chúng mang vòng ốc, vỏ trai,

Điểm trang y phục dệt vàng tươi,

Nàng nhiều sàng tọa bằng vàng bạc

Đưọc trải da dê quý phía ngoài.

8. Tất cả đều chu đáo sẵn sàng,

Bên trong được phủ với chăn màn

Dệt bằng lông thú, khi nằm xuống,

Nàng thọ hưởng bao nỗi lạc hoan.

9. Tuy nhiên, khi đến nửa đêm khuya,

Nàng thức dậy và cất bước ra

Đi tới hoa viên đầy lạc thú

Bao quanh hồ nước phủ liên hoa.

10. Bên bờ nàng đứng lại soi mình,

Tiên nữ ở trên thảm cỏ xanh,

Bỗng một chó ngao tai cắt cụt

Vồ nàng xé xác đến tan tành.

11. Khi nàng đã bị nát toàn thân,

Và đã biến thành một bộ xương,

Nàng vội nhảy vào hồ nước biếc,

Hình hài trở lại đẹp muôn phần.

12. Thân thể nàng nay đã vẹn toàn,

Cực kỳ diễm lệ, đóa hồng nhan,

Điểm trang đủ thứ thiên y đẹp,

Nàng đến cho ta diện kiến nàng.

13. Ngày xưa nàng phạm ác hành nào

Do khẩu, ý, thân đã phạm vào,

Con chó cụt tai nay xé xác

Bởi vì quả báo tội gì sao?

Khi được nhà vua hỏi như vậy, nữ quỷ liền kể chuyện đời này:

14. Ngày xưa ở xứ Kim-bi-la,

Có một nam cư sĩ tại gia,

Đệ tử với tâm thành mộ đạo,

Thiếp là ác phụ nghiệp gian tà.

15. Bởi vì thiếp phạm tội dâm loàn,

Chồng của thiếp lên tiếng hỏi han:

“Nàng đã tạo ra điều bất xứng

Là không tiết hạnh với chồng nàng”.

16. Thế rồi thiếp phải nói lời thề

Giả dối tràn đầy khủng khiếp kia:

“Thiếp chẳng dám lừa chàng việc ấy,

Dù thân hay ý cũng chưa hề.

17. Song nếu thiếp vi phạm việc này

Dù thân hay ý bấy lâu rày,

Thì mong con chó ngao tai cụt

Cắn xé thiếp tan nát cả thây”.

18. Thiếp từng chịu đựng bảy trăm năm

Quả báo do tà hạnh, dối gian,

Từ ấy, chó ngao tai cắt cụt

Xé thân từng mảnh thật kinh hoàng.

Nàng nói như vậy xong rồi lại ngâm hai vần kệ ca ngợi đặc ân mà nhà vua đã ban cho nàng:

19. Quân vương thần lực thật cao cường,

Ngài đã đến đây cứu quỷ nương,

Được thoát chó ngao tai cụt ấy,

Thiếp không còn sợ hãi, đau buồn.

20. Quân vương, thiếp kính cẩn tôn sùng

Đảnh lễ cầu xin đấng chúa công

Hãy thọ hưởng thần tiên lạc thú,

Quân vương và thiếp hãy vui chung.

Ngay lúc ấy bỗng nhiên nhà vua cảm thấy chán sống ở cảnh tiên kia, liền nói ý định giã từ cho nàng

biết và ngâm vần kệ cuối cùng:

21. Ta đã hưởng bao thú cõi tiên,

Cùng nàng hoan lạc thật vô biên,

Giờ đây, tiên nữ, ta mong ước,

Mau hãy đem ta trở lại liền.

Khi đã nghe lời của nhà vua, nữ quỷ thần ở lâu đài ấy không chịu nổi sự biệt ly. Lòng nàng rối bời vì đau khổ ưu phiền và toàn thân nàng run lên xúc động. Song dù nàng đã dùng đủ cách khẩn cầu nhà vua, nàng cũng không thể thuyết phục ngài ở lại được nữa.

Nàng đành đưa ngài về kinh đô cùng nhiều châu báu và rước ngài vào cung điện. Sau đó nàng than khóc bi thảm và trở về trú xứ của nàng ngay. Khi nhà vua thấy vậy, lòng ngài xúc động vô cùng. Từ đó về sau ngài thực hành nhiều thiện sự như bố thí cùng các phương tiện khác và được sanh lên cõi thiên.

Thế rồi khi đức Thế Tôn Gotama giáng sanh ở cõi đời, và theo thời gian đã đến cư trú tại thành Sàvatth, một hôm Tôn giả Mahà-Moggallàna du hành vào vùng núi này trông thấy nữ thần cùng đoàn tùy tùng của nàng, bèn hỏi về hạnh nghiệp mà nàng đã tạo trước kia. Nàng kể với Tôn giả mọi sự và Tôn giả trình bày câu chuyện ấy lên đức Thế Tôn.

Phẩm II. Phẩm Ubbarì - Chuyện Hoàng Hậu Ubbarì

13. (25) CHUYỆN HOÀNG ẬU UBBARÌ

(Ubbarì)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Jetavana.

Ở Sàvatthi, người chồng của một nữ đệ tử tại gia vừa từ trần. Nàng ưu phiền đi đến nghĩa địa khóc than. Khi đức Thế Tôn nhận thấy nàng đã đạt thành các đức tính đưa đến quả Dự Lưu, ngài động lòng bi mẫn, đi đến nhà nàng và hỏi tại sao nàng khóc. Nàng đáp:

- Bạch đức Thế Tôn, quả con đang đau buồn vì xa cách một người thân của con.

Sau đó đức Thế Tôn kể một chuyện quá khứ.

Thuở xưa trong quốc độ Pañcala ở thành Kapila có một vị vua mệnh danh Cùlani Brahmadatta chuyên tâm làm phước nghiệp sự lợi ích cho thần dân và không hề phạm Thập Vương pháp.

Một hôm mong muốn nghe thần dân bàn tán việc

gì trong xứ sở của mình, ngài bèn cải trang làm một thợ may và rời kinh thành mà không có ai hầu cận.

Trong lúc ngài du hành từ làng này sang làng khác, quận này sang quận khác, ngài nhận thấy toàn quốc không có trộm cướp và bất công đàn áp, dân chúng sống thân thiện với nhau và có thể nói là an trú trong mọi nhà cửa mở toang.

Lòng vui mừng hớn hở, ngài khởi hành quay về kinh và đi đến một thị trấn nọ, ngài vào nhà một góa phụ nghèo khó. Khi thấy ngài, bà ấy hỏi:

- Này Tôn ông là ai? Tôn ông từ đâu đến đây?

Ngài đáp:

- Này hiền phụ, ta là một thợ may; ta đang đi quanh quẩn may thuê vá mướn để kiếm tiền. Nếu bà có vật gì cần may, bà hãy đưa cho ta, cả quần áo lẫn khăn đội đầu, ta sẽ may cho bà.

Bà liền nói:

- Chúng tôi không có việc gì cần làm về quần áo hoặc khăn đội đầu cả. Ông đi làm cho các người khác nhé.

Trong khi ngài ở vùng đó vài ngày, ngài thấy con gái bà có đủ tướng mạo tốt lành của phúc phận và đức

hạnh, ngày sau ngài liền bảo bà mẹ:

- Nếu con gái bà chưa gả cho ai, thì xin bà hãy gả cho tôi. Tôi có đủ khả năng tìm kế sinh nhai để mẹ con bà no ấm.

Bà ấy gả con gái cho ngài. Sau khi đã ở lại với nàng vài ngày, ngài đưa cho nàng một ngàn đồng tiền vàng Kahàpana và nói:

- Ta sẽ trở lại trong vòng vài ngày thôi. Hiền thê chớ lo buồn gì cả.

Ngay sau đó ngài trở về kinh thành. Khi đã truyền lệnh đắp đường thật bằng phẳng giữa kinh đô và làng ấy cùng trang hoàng mọi sự xong xuôi, ngài đi đến nơi kia trong cảnh huy hoàng rực rỡ. Sau khi đã chất một đống tiền vàng lớn trên thân cô thiếu nữ và truyền đem nàng đi tắm rửa trong các chậu bằng vàng bạc, ngài đặt tên nàng là Ubbarì và phong nàng ngôi hoàng hậu.

Ngài ban cho quyến thuộc nàng ngôi làng ấy và sau đó đưa nàng về kinh trong cảnh oai nghi lộng lẫy. Ngài sống đời hạnh phúc với nàng, trị nước phồn vinh và sau đó băng hà.

Nỗi ưu phiền của Ubbarì được các vị kết tập Kinh điển kể lại như vầy:

1. Brah-ma-dat, đại đế ngày xưa,

Chúa tể của dòng Pañ-ca-la,

Sau khoảng ngày đêm cai trị nước,

Mạng chung, đại đế đã băng hà.

2. Hoàng hậu Ub-ba-rì khóc hoài,

Lên đàn tế lễ hỏa thiêu ngài,

Dù không còn thấy hình tiên đế,

Bà vẫn gào: ‘‘Brah-ma-dat ôi!’’

3. Đến nơi kia một vị hiền nhân,

Bậc Thánh đầy đức hạnh chánh chân,

Vào dịp lễ tang, ngài muốn hỏi

Những người đang tụ tập quây quần:

4. ‘‘Dàn hỏa táng ai chết thế này?

Các vòng hoa tỏa ngát hương bay,

Vợ ai đang khóc chồng nàng vậy?

Người ấy là ai quá vãng đây?

Dù chẳng thấy đâu người đã khuất,

Nàng gào: ‘‘Brah-ma-dat thương thay!’’

5. Những người đang ở đó thưa liền:

‘‘Hoàng hậu là đây, chính vợ hiền;

Cầu phúc phần ngài, thưa Thánh giả,

Cầu vua Brah-ma-dat thăng Thiên’’.

6. Đây là dàn hỏa táng thi hài

Tỏa ngát hương bay khắp mọi nơi.

Hoàng hậu là đây đang khóc lóc

Tiên vương vừa khuất bóng trên đời,

Dù không còn thấy ngài đâu nữa,

Bà khóc: ‘‘Brah-ma-dat hỡi ôi!’’

Vị khổ hạnh liền bảo hoàng hậu Ubbarì:

7. ‘‘Tám vạn sáu ngàn người bấy lâu

Tên Brah-ma-dat cũng như nhau,

Được thiêu trong nghĩa trang này vậy;

Vì kẻ nào nàng phải khổ đau?’’

Ubbarì:

8. Tôn giả, con thương tiếc chúa công

Cù-la-ni đế, chính con dòng,

Làm vua bộ tộc Pañ-ca ấy,

Người đã ban con mọi ước mong.

Vị khổ hạnh:

9. Tất cả những ai được gọi là

Brah-ma-dat cũng đã làm vua,

Đều là con của Cù-la đế,

Chúa tể của dòng Pañ-ca-la.

10. Sanh tử dòng kia cứ chuyển vần,

Nàng làm hoàng hậu đã bao lần,

Sao nàng quên lãng bao chồng cũ,

Và chỉ tiếc thương vị cuối cùng?

Ubbarì:

11. Chính vì con có phận hồng nhan,

Tôn giả, từ xưa, vậy phải chăng

Mọi việc theo dòng đời tiếp diễn,

Mà ngài cất tiếng để khuyên răn?

Vị khổ hạnh:

12. Nàng đã từng làm một nữ nhân,

Nam nhi, thú vật, biết bao lần,

Điều này chẳng thấy đâu biên giới

Với việc tái sanh ở cõi trần.

Ubbarì:

13. Lòng con quả thật nóng bừng

Như là sữa lạc đổ trong lửa đào,

Ngài vừa tưới nước lạnh vào

Giờ đây con dứt biết bao khổ sầu.

14. Chính ngài nhổ mũi tên đau

Nỗi ưu phiền đã cắm sâu vào lòng.

Xua tan mọi nỗi thương tâm

Sầu tư nặng trĩu, khóc thầm quân vương.

15. Giờ đây trút bỏ đau buồn,

Lòng con lắng dịu, trí thường bình an,

Con không còn phải khóc than

Sau khi nghe những lời vàng ngài răn.

Để phát họa sự chứng đắc của Ubbarì, bậc Đạo Sư ngâm bốn vần kệ:

16. Khi nàng nghe được các lời ca

Đáng cảm phục từ bậc xuất gia,

Nàng đắp chiếc y, cầm lấy bát,

Ra đi theo cuộc sống không nhà.

17. Khi giã từ nhà, cất bước lên

Đi vào cuộc sống giữa thiên nhiên,

Nàng liền tu tập tâm từ ái,

Để được tái sanh cõi Phạm thiên.

18. Nàng đã viễn du mọi xóm làng,

Kinh thành, thị trấn, các hoàng cung,

Ưu-lâu-tần ấy là tên gọi

Thôn xóm nàng thân hoại mạng chung.

19. Khi nàng đã phát triển từ tâm

Để được tái sanh ở Phạm cung,

Nàng đã đoạn trừ tâm nữ giới,

Trở thành một vị Phạm thiên thần.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Không Chìm Trong Nước

PHẨM III

TIỂU PHẨM

1. (26) CHUYỆN KHÔNG CHÌM TRONG NƯỚC

(Abhijjamàna)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm)

Về phía Tây Benares (Ba-la-nại) bên kia sông Hằng, khi ta đi qua thị trấn Vàsabha, trong thôn làng tên gọi Cundatthilà có một người thợ săn.

Y giết hươu nai trong rừng, nấu loại thịt ngon nhất trên than hồng và khi ăn xong, y buộc những thứ còn lại trong cái thúng bằng lá, mang trên đòn gánh đi vào làng.

Khi đám trẻ con thấy y ở cổng thị trấn, chúng chìa tay ra, chạy tới xin:

- Cho tôi miếng thịt! Cho tôi miếng thịt!

Vì thế y cho mỗi đứa trẻ một miếng thịt nhỏ. Một hôm y chỉ mang hoa và cho mỗi đứa một chùm. Khi từ trần, y tái sanh làm ngạ quỷ. Vừa đói vừa khát, y bước đi trên sông Hằng mà không bị chìm, mong tìm về quê làng cùng bà con thân thuộc.

Vị đại thần của vua Bimbisàra (Tần-bà-sa) sau khi đi dẹp quân phiến loạn xong, trở về bằng thuyền xuống dòng sông, trông thấy ngạ quỷ kia đang đi xuôi dòng, bèn hỏi:

1. Ngươi chẳng bị chìm xuống nước sông,

Ngươi đi trên mặt nước sông Hằng,

Thân mình trần trụi, và tuy thế,

Người đội vòng hoa khéo điểm trang,

Như thể thoát ly thân phận quỷ,

Ngươi đi đâu đó, ở đâu chăng?

Bấy giờ những chuyện do ngạ quỷ và đại thần Kiliya nói được các vị kết tập Kinh điển kể lại qua các vần kệ sau:

2. Ngạ quỷ đáp lời: “Tôi sẽ đi

Về thôn làng cũ Cun-dat-thi,

Giữa nơi đây với Và-sa phố,

Kế cận Ba-la-nại sá gì!

3. Khi ấy, đại thần nổi tiếng kia,

Người mang danh hiệu Ko-li-ya,

Đem cho ngạ quỷ phần cơm chín,

Một bộ áo và bánh mạch nha.

4. Ngừng chiếc thuyền kia, vị đại thần

Bảo tìm người hớt tóc cúng dâng,

Khi người hớt tóc dùng đồ cúng,

Ngạ quỷ hưởng ngay quả phước ân.

5. Tức thì quỷ phục sức cao sang

Mang đủ vòng hoa khéo điểm trang,

Ngạ quỷ đứng nơi kia hưởng thọ

Lễ dâng cúng tạo phước ân tràn,

Vì duyên cớ ấy ta nên cúng

Cho ngạ quỷ vì biết xót thương.

Như vậy vị đại thần Koliya cảm thấy xót thương ngạ quỷ ấy và làm lễ bố thí cho nó theo cách được nói trên. Vị ấy tiếp tục xuôi dòng và đến Ba-la-nại lúc rạng đông.

Đức Thế Tôn du hành qua không gian để đón mừng hội chúng và đứng trên bờ.

Đại thần Koliya vô cùng hoan hỷ, thỉnh cầu đức Thế Tôn thọ trai tại nhà vị ấy. Đức Thế Tôn im lặng nhận lời.

Với tâm thanh thản, đại thần Koliya cúng dường thực phẩm lên đức Phật và chúng Tăng. Sau đó, khi một đám đông dân chúng tụ họp lại, đức Thế Tôn vì lòng lân mẫn chúng sanh đã làm phép mầu khiến cho một số ngạ quỷ xuất hiện trước quần chúng và kể chuyện chúng đã đọa lạc như vậy bằng cách nào.

Chư vị kết tập Kinh điển diễn tả như sau:

6. Một bọn mang đầy giẻ rách bung,

Bọn kia lấy tóc để che thân,

Cả bầy ngạ quỷ tìm lương thực,

Lang bạt đi quanh quẩn khắp vùng.

7. Ra đi tìm kiếm xứ xa xôi,

Song chẳng nhận đâu được miếng mồi,

Đói khát trở về nằm bất tỉnh,

Ngã nhào xuống đất trốn đi thôi.

8. Một bọn ngã nằm xuống đất dơ,

Chúng không làm thiện nghiệp ngày xưa,

Chúng trông như thể đang thiêu đốt

Vì lửa hạ và cất tiếng thưa:

9-10. ‘‘Xưa là ác phụ mẫu trong nhà,

Chẳng tạo nơi an trú chúng ta

Qua các việc thi ân bố đức,

Dù nhiều thực phẩm được quăng xa,

Chúng ta đã chẳng đem phân phát

Cho những đoàn du sĩ xuất gia.

11. Trong lúc muốn làm việc ác gian,

Biếng lười, bướng bỉnh, lại tham ăn,

Chúng ta cho chút phần thừa thải

Và phỉ báng người được phát ban.

12. Nô tỳ và sản nghiệp toàn gia,

Ngay cả đồ trang sức ngọc ngà,

Giờ đây phục vụ bao người khác,

Đau buồn giành lại số phần ta.

13. Những người đan giỏ đáng chê bai,

Những kẻ đóng xe bị đọa đày,

Những bọn tắm thuê cho kẻ khác,

Chiên-đà hạ đẳng, đám ăn mày.

14-15. Trong nhà hạ liệt, bọn cùng đinh

Như vậy, bọn này được tái sanh,

Ấy phận dành cho người biển lận;

Còn người xưa tạo nghiệp an lành,

Là người bố thí, tay hào phóng,

Chiếu sáng vườn Thiên lạc hiển vinh.

16. Hưởng thọ bao hoan lạc cõi trời,

Họ làm chúa tể các lâu đài,

Từ đây họ tái sanh cao quý,

Giữa các phú gia ở cõi người.

17. Trong nhà nóc nhọn có nhiều tầng,

Ngay cả hoàng cung, với tọa sàng

Bao phủ chăn màn lông thú quý,

Những người đã nhiếp phục điều thân,

Tái sanh vào các nhà lương thiện,

Đầy đủ tiện nghi giữa thế nhân,

Tay của mỗi người cầm chiếc quạt

Được làm bằng các sợi lông công.

18. Bất cứ nơi nào họ bước ra,

Họ đều điểm ngọc với cài hoa;

Gia nhân hộ tống ngay bên cạnh,

Tìm đủ thú vui sáng tối mà.

19. Nan-da-ra, Hỷ lạc Viên này

Không phải để dành cho những ai

Chẳng tạo tác nên nhiều phước nghiệp,

Mà dành riêng biệt để cho người

Đã hoàn thành được nhiều công đức,

Là Đại Lâm Viên của cõi trời

Tam thập tam thiên đầy lạc thú,

Không vì phiền não, mãi vui tươi.

20. Chẳng đời này hoặc cõi đời sau

Hạnh phúc dành cho những kẻ nào

Không tạo tác nên nhiều phước nghiệp,

Song đời này lẫn cõi đời sau

Để dành hạnh phúc cho bao kẻ

Làm các thiện hành phước nghiệp cao.

21. Vậy những ai mong chúng bạn hiền,

Phải hoàn thành thiện nghiệp tinh chuyên,

Bởi vì người tạo nhiều công đức

Hưởng lạc thú nhiều ở cõi thiên.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Ngạ Quỷ Núi Sànuvàsin

2. (27) CHUYỆN NGẠ QUỶ NÚI SÀNUVÀSIN

(Sànuvàsinpeta)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm).

Ngày xưa ở thành Ba-la-nại, vương tử của vua Kitava, trong lúc dạo chơi từ vườn ngự uyển về, thấy một vị Độc Giác Phật tên là Sunetta đang đi khất thực, bèn buông lời thô lỗ phỉ báng Ngài. Ngay khi vương tử tiến bước lên thì cảm thấy cơ thể nóng bừng như thiêu đốt trong lửa địa ngục.

Vì bệnh này vị ấy từ trần và tái sanh vào địa ngục Avìci (A-tỳ hay Vô gián). Sau đó vị ấy mạng chung và tái sanh làm ngạ quỷ và kế tiếp trong thời kỳ có đức Thế Tôn Gotama xuất hiện, vị ấy tái sanh vào một làng chài lưới gần thị trấn Kundi.

Vì nhớ lại các kiếp trước, vị ấy không đi đánh cá cùng các người khác và thường quăng cá trở ra biển

khi họ mang về. Quyến thuộc trong gia đình đuổi vị ấy ra khỏi nhà, nhưng một người em trai vẫn thương mến vị ấy.

Rồi Trưởng lão Ànanda khuyến giáo vị ấy xuất gia làm Tỷ-kheo; về sau đắc quả A-la-hán, vị ấy cư trú cùng nhóm mười hai Tỷ-kheo trên núi Sànuvàsin.

Còn quyến thuộc vị ấy tái sanh làm ngạ quỷ. Bấy giờ cha mẹ vị ấy hổ thẹn vì suy nghĩ: “Kiếp trước ta đã đuổi con ra khỏi nhà”, nên không đến gần vị ấy, nhưng bảo người em trai xưa kia thương yêu vị ấy ra đi.

Khi quỷ nhân này đã vào làng của vị Trưởng lão đang đi khất thực, nó quỳ xuống đất với đầu gối bên phải, xuất hiện nguyên hình với dáng điệu đảnh lễ tôn kính và ngâm vần kệ:

- Kính thưa Tôn giả, mẹ và cha....

Song năm vần kệ đầu do chư vị kết tập Kinh điển đưa vào đây để làm sáng tỏ vấn đề này:

1. Có vì Trưởng lão ở Kun-di,

Trú tại núi Sà-nu-và-si,

Điều phục các căn, người khổ hạnh,

Pot-tha-pà ấy chính danh kia.

2. Em trai, cùng với mẹ và cha,

Khốn khổ thần dân cõi Dạ-ma,

Vì tạo ác hành trong kiếp trước,

Từ đời này đã hóa ra ma.

3. Ở nơi đọa xứ, ốm trơ xương

Như chiếc kim, lao nhọc, ở truồng,

Hốc hác, lo âu, đầy sợ hãi,

Chúng không còn có vẻ hung tàn.

4. Có chú em kia vội bước chân,

Cô thân trên nẻo vắng, mình trần,

Quỳ tay chân xuống như thùng nước

Trước Trưởng lão này, quỷ hiện thân.

5. Bấy giờ Trưởng lão chẳng quan tâm,

Lặng lẽ người đi, cất bước chân,

Song ngạ quỷ liền cho Trưởng lão

Biết ngay sự việc, vội thưa rằng:

‘‘Tôi là em của ngài tiền kiếp,

Đã đọa vào loài quỷ đói ăn.

6. Kính thưa Tôn giả, mẹ cùng cha

Khốn khổ, thần dân cõi Dạ-ma.

Vì tạo ác hành trong kiếp trước,

Từ đời này đã hóa ra ma.

7. Ở nơi đọa xứ ốm trơ xương

Như chiếc kim, lao nhọc, ở truồng,

Hốc hác, lo âu, đầy sợ hãi,

Chúng không còn có vẻ hung tàn.

8. Xin hãy từ bi, hãy xót thương,

Cúng dường hồi hướng đến vong nhân.

Phước phần nhờ lễ ngài dâng cúng

Những kẻ hung tàn được miếng ăn’’.

9. Khi Trưởng lão này với chúng Tăng

Mười hai vị khất thực quanh vùng,

Thế rồi tụ tập cùng nơi chốn,

Mục đích là chiêu đãi bữa ăn.

10. Tỷ-kheo bèn nói với chư Tăng:

‘‘Xin hãy cho tôi tất cả phần

Đã nhận, để tôi dâng Giáo hội,

Vì thương xót quyến thuộc thân nhân’’.

11. Chúng Tăng giao thực phẩm cho người,

Trưởng lão dâng trai phạn thỉnh mời,

Trong lúc cúng dường phần thực phẩm,

Người đem công đức hướng về nơi

Song thân, tiểu đệ và cầu nguyện:

‘‘Mong quyến thuộc nay hưởng phước trời’’.

12. Lập tức sau khi chuyển phước phần,

Cao lương liền xuất hiện dần dần

Ngon lành, thịnh soạn, đầy hương vị,

Sau đó chú em của Thánh Tăng

Đã trở thành chàng trai tuấn tú,

Tráng cường, hạnh phúc, lại thưa rằng:

13. ‘‘Tôn giả, xin thưa, các thức ăn

Giờ đây phong phú, hãy nhìn trông,

Chúng tôi trần trụi, xin cầu nguyện

Mong ước sao cho đủ áo quần’’.

14. Khi giẻ rách người đã lượm xong

Từ trong đống rác ở bên đường,

Người may giẻ rách thành y phục

Dâng cúng Tỷ-kheo khắp bốn phương.

15. Trong lúc người làm lễ cúng dâng,

Tỷ-kheo hồi hướng đến thân nhân

Phước phần lễ vật này mang đến

Cha mẹ, chú em, ước nguyện rằng:

‘‘Mong lễ vật này cho quyến thuộc

Họ hàng được hưởng trọn hồng ân’’.

16. Lập tức sau khi chuyển phước phần,

Xiêm y liền xuất hiện dần dần;

Thế rồi phục sức xiêm y đẹp,

Chàng hiện nguyên hình trước Thánh Tăng:

17. “Xin thưa, ở quốc độ Nan-da,

Các thứ mền chăn quả thực là

Phong phú, song còn hơn thế nữa,

Áo quần, màn phủ ở quanh ta.

18. Chúng làm bằng lụa hoặc bằng lông,

Bằng vải dày hay các sợi bông,

Chúng thật dồi dào và quý báu,

Đang treo lơ lửng giữa hư không.

19. Y phục chúng tôi nay cứ mang

Thứ gì yêu quý tận tâm can,

Kính thưa Tôn giả, xin cầu nguyện

Cho chúng tôi nhà để trú an’’.

20. Trưởng lão liền xây một thảo am

Cúng dường lên cả tứ phương Tăng,

Ngay khi dâng lễ, người cầu nguyện

Công đức chuyển cho cá họ hàng.

21. Lập tức sau khi chuyển phước phần,

Cửa nhà liền xuất hiện dần dần,

Có nhiều tòa lớn xây lầu các,

Thiết kế đầy cân xứng mọi tầng.

Ngạ quỷ thưa:

22. ‘‘Nhân giới không sao có loại nhà

Cao sang tốt đẹp giống như ta,

Những lâu đài thấy trên thiên giới

Cũng giống nhà ta có đấy mà!

23. Rực rỡ huy hoàng khắp mọi nơi

Lâu đài chiếu sáng bốn phương trời;

Giờ đây, Tôn giả, xin cầu nguyện

Cho chúng tôi đầy nước uống thôi’’.

24. Trí giả đổ đầy thùng nước trong,

Rồi đem dâng cúng tứ phương Tăng,

Ngay khi làm lễ, người cầu nguyện

Công đức chuyển cho các họ hàng.

25. Lập tức sau khi chuyển phước phần,

Nước trong liền xuất hiện dần dần,

Có bốn hồ sen sâu thăm thẳm

Xây dựng đầy cân xứng tuyệt trần.

26. Nước hồ trong vắt đến bên bờ

Mát lạnh mùi hương nhẹ thoảng đưa,

Bao phủ toàn sen xanh, đỏ thắm,

Tràn đầy hoa súng với cành tơ.

27. Sau khi tắm rửa, uống vừa xong,

Chúng lại hiện lên trước Thánh Tăng:

‘‘Tôn giả, chúng tôi nhiều nước lắm,

Song chân cẳng lại bị đau rần.

28. Trong lúc quẩn quanh ở mọi nơi,

Ngã nhào trên sỏi đá, cây gai,

Kính thưa Tôn giả, xin cầu nguyện

Cho được chiếc xe chở chúng tôi’’.

29. Trưởng lão cầm lên một chiếc hài

Cúng dâng Giáo hội bốn phương trời,

Trong khi làm lễ người cầu nguyện

‘‘Mong quyến thuộc nay được thảnh thơi’’.

30. Lập tức sau khi chuyển phước lành,

Cả bầy ngạ quỷ hiện nguyên hình

Trên xe tiến đến đồng thanh nói:

‘‘Tôn giả từ bi với chúng sanh.

31. Nhận được xiêm y thực phẩm rồi

Ngôi nhà, nước uống, chiếc xe ngồi,

Tôn giả, chúng tôi xin kính lễ

Bậc Thánh từ bi giữa cõi đời’’.

Vị Trưởng lão kể sự kiện trên với đức Thế Tôn, Ngài lấy chuyện làm đề tài thuyết pháp.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Nữ Quỷ Hồ Ràthakàrà

3. (28) CHUYỆN NỮ QUỶ HỒ RATHAKÀRÀ

(Rathakàràpeti)

Trong lúc đang trú tại Sàvatthi (Xá-vệ), bậc Đạo Sư kể chuyện này liên hệ đến một nữ quỷ thần.

Thuở xưa vào thời đức Thế Tôn Kassapa, có một nữ nhân kia thực hành nhiều công đức thiện sự và cúng dường Tăng chúng một tinh xá tốt đẹp, rồi từ trần, và do một ác nghiệp khác, nàng tái sanh làm nữ quỷ thần trong một lâu đài ở vùng Tuyết Sơn, chúa tể của núi non, gần hồ Ratthakàra.

Nhờ các công đức thiện sự, nơi đó hiện ra cho nàng một lâu đài tuyệt mỹ làm toàn bằng ngọc báu, khắp nơi đều đầy lạc thú hấp dẫn, lại có một hồ sen, giống như vườn thiên giới Nandana (Hoan lạc Viên).

Toàn thân nàng có màu vàng ròng, yêu kiều diễm lệ, được khéo điểm trang rất khả ái. Nàng cư trú tại lâu đài ấy không có nam nhân nào cả. Tuy thế, trong lòng

nàng lại khởi lên ước vọng bầu bạn với nam nhân.

Thế rồi nàng thả vài quả xoài xuống dòng sông, suy nghĩ: ‘‘Đây là một mưu kế’’. Tất cả đều được hiểu như trong chuyện Hồ Kannamunda (Chuyện 12, phẩm II).

Trong trường hợp này, có một thanh niên sống ở Ba-la-nại thấy trên sông Hằng một quả xoài và muốn biết nguồn gốc của nó. Vì vậy, đi theo dòng chàng tìm kiếm được đối tượng của mình ở tận nơi cư trú của nàng.

Nàng hân hoan đón tiếp chàng vào nhà nàng và khi chàng đã nhìn thấy mọi vẻ nguy nga lộng lẫy của nó, chàng ngâm kệ hỏi nàng:

1. Nàng đi lên đến một lâu đài

Có cột trụ xanh biếc sáng ngời

Kiểu cách muôn màu, phong phú quá,

Ở đây tiên nữ thật hùng oai,

Trông nàng chẳng khác vầng trăng sáng

Vằng vặc tròn quay ở giữa trời.

2. Da nàng quả thật giống vàng ròng,

Hình dáng huy hoàng đẹp mắt trông,

An tọa trên ngai cao tột đỉnh,

Cô đơn vì thiếu bóng lang quân.

3. Chung quanh nàng có đủ hồ sen,

Nhiều loại hoa sen trắng mọc chen,

Cát phủ đáy hồ, quanh bến nước

Bằng vàng, chẳng thấy lấm bùn đen.

4. Thiên nga xinh đẹp thỏa lòng mơ,

Bơi lội chung quanh mặt nước hồ;

Khi tụ họp, kêu ầm ỷ quá,

Vui tai như tiếng trống rung to.

5. Huy hoàng rực rỡ bóng thuyền quyên,

Nàng dựa mình trên một chiếc thuyền,

Mí mắt vòng cung đang tỏa sáng,

Giọng cười, tiếng nói thật êm đềm,

Tứ chi nàng thập phần thanh lịch,

Nàng rạng ngời trong vẻ diệu huyền.

6. Lầu các nàng không chút bụi trần,

Có vườn tiên lạc thú vô ngần,

Hiện thân hạnh phúc gia tăng mãi,

Đang đứng ở trên khoảng đất bằng,

Tiên nữ có dung nhan tối thắng,

Ta mong hưởng lạc thú cùng nàng.

Nàng ngâm kệ đáp lời:

7. Làm nghiệp nào mang quả đến đây,

Trí chàng hãy hướng đến nơi này,

Hoàn thành những nghiệp nào sanh quả

Có thể nhận ra ở chốn này.

Nhờ cách ấy, sau chàng sẽ được

Thiếp là tiên nữ thích vui vầy.

Khi chàng trai nghe xong lời của nàng quỷ thần, chàng trở về cõi người. Tại đó chàng quyết tâm quán tưởng đến nơi kia và do kết quả ấy, chàng thực hành nhiều thiện nghiệp. Chẳng bao lâu chàng từ trần và tái sanh tại nơi ấy gần bên nàng.

Các vị kết tập Kinh điển ghi vần kệ cuối cùng kể lại chuyện chàng cộng trú cùng nàng:

8. “Mong vậy!” Chàng trai vội đáp lời,

Rồi chàng tạo các nghiệp trên đời

Phát sinh kết quả về nơi nọ,

Khi đã làm xong phước nghiệp rồi,

Chàng được tái sanh vào chốn ấy

Cùng nàng bầu bạn cảnh bồng lai.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Rơm Trấu

4. (29) CHUYỆN RƠM TRẤU

(Bhusa)

Trong lúc đang trú tại Sàvatthi (Xá-vệ), bậc Đạo Sư kể chuyện này liên hệ đến bốn ngạ quỷ.

Trong một ngôi làng nọ không xa Sàvatthi, một gian thương kiếm kế sinh nhai bằng cách đong lường dối trá và các phương pháp bất lương khác như pha trộn tạp chất vào lúa gạo. Vợ, con trai, con dâu kẻ ấy cũng gian ác như các vần kệ kể lại.

Khi tái sanh làm ngạ quỷ ở rừng Vindhya, nỗi thống khổ của chúng đều được nói ra đây.

Bấy giờ Tôn giả Mahà-Moggallàna đang đi du hành qua vùng núi đồi, một hôm đến tận nơi ấy, thấy chúng, liền hỏi chúng đã tạo các ác nghiệp nào:

1. Tên này ăn trấu, nọ ăn rơm,

Trong lúc ngươi ăn phẩn đáng nhờm,

Còn nữ quỷ này ăn thịt nó,

Quả gì nghiệp ấy thật kinh hồn?

Để đáp lời Trưởng lão, vợ kẻ gian thương giải thích các hạnh nghiệp do chúng đã tạo nên:

2. Tên này đánh mẹ thuở xưa xa,

Tên nọ bán buôn chẳng thật thà,

Còn nữ quỷ này ăn thịt nó,

Đánh lừa với vọng ngữ gian tà.

3. Khi được làm người giữa chúng sanh,

Tôi là người vợ, chủ gia đình,

Đem tài sẳn giấu người chân chánh,

Cũng chẳng hề cho chút để dành.

Tôi đã giấu che bao của cải,

Còn buông lời dối trá gian manh:

“Nếu tôi cất giấu gì trong đó,

Thì phẩn là lương thực của mình”.

4. Do kết quả từ việc trước đây,

Cùng lời dối trá của tôi vầy,

Bữa cơm tôi có mùi ngon ngọt

Đã hóa thành phân thối thế này.

5. Hành nghiệp nào đều có quả mang,

Vì hành nghiệp chẳng tự tiêu tan,

Nên tôi ăn uống phân dơ bẩn

Giòi bọ hôi tanh thật đáng nhàm.

Khi đã nghe xong lời của nữ ngạ quỷ, Trưởng lão liền kể lại chuyện lên đức Thế Tôn, Ngài lấy đó làm đề tài thuyết pháp.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Chàng Trai

5. (30) CHUYỆN CHÀNG TRAI

(Kumàra)

Tại Sàvatthi (Xá-vệ), nhiều đệ tử tại gia trở thành hội chúng nghe pháp, xây dựng trong thành phố này một ngôi đình lớn rồi cúng dường thực phẩm lên bậc Đạo Sư và Tăng chúng.

Một người phản đối những gì đem dâng cúng các “Sa-môn trọc đầu”. Mẹ y xin sám hối với đức Thế Tôn và cúng dường cháo gạo suốt một tuần. Con trai bà từ trần chẳng bao lâu sau đó và tái sanh làm con một kỹ nữ sang trọng.

Khi nàng biết đó là một nam nhi, nàng cho người đem nó quăng ra nghĩa địa. Tại đó hài nhi được công năng thiện nghiệp của chính nó bảo vệ nên không bị ai phá hại, cứ nằm ngủ ngon lành như trong lòng mẹ.

Chuyện kể rằng chư thần linh đã chăm sóc nó. Thế rồi khi đức Thế Tôn với lòng đại bi, thức dậy từ

sáng sớm, dùng Phật nhãn quán sát thế gian, Ngài thấy bé trai này và đi đến nghĩa địa.

Nhiều người tụ tập lại, bảo nhau:

- Bậc Đạo Sư đã đến đây chắc phải vì một duyên cớ nào đó ở chốn này.

Rồi họ thưa Ngài:

- Bạch Thế Tôn, đứa bé này đã làm nghiệp gì trong đời trước?

Đức Phật liền kể chuyện cho họ nghe.

Sau đó một đại phú gia nhận nuôi đứa bé và nói:

- Trước sự hiện diện của chính đức Thế Tôn, con xin nhận đứa trẻ này làm con.

Đức Thế Tôn trở về tinh xá với lời sau:

- Đứa bé này đã được phú gia kia bảo hộ và sẽ làm lợi ích cho nhiều người.

Sau khi người ấy từ trần, chàng trai thừa hưởng gia tài và thích thú các việc bố thí cùng nhiều thiện sự khác.

Chư vị kết tập Kinh điển nên vấn đề này qua sáu vần kệ sau:

1. Kỳ diệu thay tri kiến Phật-đà,

Cách Ngài tiên đoán nghiệp người ta,

Bao người đã tạo nên công lớn,

Lắm kẻ ít gây thiện nghiệp mà.

2. Cậu bé bị quăng bỏ nghĩa trang,

Bú tay, sống sót cả đêm trường,

Không thần hay rắn làm thương tổn,

Vì phước nghiệp từ kiếp trước mang.

Bầy chó liếm đôi chân cậu bé,

Quạ diều, sơn cẩu chỉ đi ngang.

3. Đàn chim đã tẩy sạch đồ dơ,

Bầy quạ lau đôi mắt trẻ thơ,

Chẳng có người chăm lo bảo hộ,

Cũng không hương cải, thuốc đem cho.

4. Chúng chẳng biết đâu đến mặt trăng

Kết giao với nguyệt điện, cung Hằng,

Cũng không rải hạt cầu may mắn

Cho trẻ đọa trong cảnh khốn cùng,

Đã bị mang đi đêm tối nọ,

Quăng vào nghĩa địa ở trong rừng.

5. Hài nhi ấy được cả chư thần

Đảnh lễ, cùng bên các thế nhân

Thấy trẻ cựa mình như một đống

Sanh tô, trong cảnh ngộ nguy nan,

Chỉ còn sức sống thêm đôi chút

Khi Đại Trí Nhân thấy, bảo rằng:

“Đứa trẻ này nhờ tài sản lớn

Sẽ thành đại phú hộ trong vùng”.

Các đệ tử tại gia hỏi:

6. Hạnh nguyện nào đây của trẻ thơ?

Tu hành gì cuộc sống bây giờ?

Vì sao thiện nghiệp này sanh quả,

Khi họa như vầy đã xảy ra

Cho trẻ, rồi ngày sau hưởng thọ

Uy quyền đầy phú quý vinh hoa?

Bấy giờ cách đức Thế Tôn tuyên thuyết khi nghe các đệ tử tại gia hỏi, được các vị kết tập Kinh điển trình bày như sau:

7. Những người kia đã cúng Tăng-già,

Với thượng thủ là đức Phật-đà,

Dịp ấy, trẻ không đồng ý kiến

Buông lời thô lỗ, chẳng ôn hòa.

8. Từ khi xua đuổi ý như trên,

Hỷ lạc về sau, trí thản nhiên,

Dâng cúng suốt tuần phần cháo gạo

Đức Như Lai trú tại Kỳ Viên.

9. Ấy nguyện đời xưa của trẻ thơ,

Còn đời tu tập chính bây giờ,

Thiện hành kia đã mang thành quả,

Khi họa như vầy đã xảy ra

Cho trẻ, rồi về sau hưởng thọ

Uy quyền đầy phú quý vinh hoa.

10. Chàng sống đời trường thọ bách niên,

Hưởng bao niềm lạc thú vô biên,

Đến khi hủy hoại thân phàm tục,

Được tái sanh đồng trú cõi thiên.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Nữ Ngạ Quỷ Serinì

6. (31) CHUYỆN NỮ NGẠ QUỶ SERINÌ

(Serinì)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong khi đang trú tại Jetàvana (Kỳ Viên).

Tương truyền ở quốc độ Kuru (Câu-lâu) tại thành phố Hatthinipura có một gái giang hồ tên là Serinì. Khi dân trong thành chào đón chư Tăng đến thuyết pháp, họ thúc giục nàng:

- Nàng hãy đến cúng dường chư Tăng để tạ ân.

Nàng từ chối đáp:

- Sao tôi lại phải cúng dường lễ vật cho các Sa-môn trọc đầu này chứ? Sao tôi lại phải từ bỏ một thứ gì đó vì con người vô dụng ấy?

Khi từ trần, nàng tái sanh làm một nữ ngạ quỷ ở sau hào lũy của một tường thành nơi biên địa. Thế rồi một cư sĩ tại gia từ thành Hatthinipura đến vùng thành lũy này để buôn bán, vào lúc rạng đông đi ngang hào

lũy để điều hành công việc, trông thấy nữ ngạ quỷ liền hỏi, qua vần kệ:

1. Trần truồng và xấu xí hình dung,

Hốc hác, và thân thể nổi gân

Người ốm yếu, xương sườn lộ rõ,

Ngươi là ai hiện đến đây chăng?

Nữ ngạ quỷ đáp:

2. Tôn giả, con là ngạ quỷ nương,

Thần dân khốn khổ của Diêm Vương,

Vì con đã phạm hành vi ác,

Con đến cõi ma đói ẩn thân.

Vị cư sĩ ngâm kệ hỏi:

3. Ngày xưa đã phạm ác hành gì

Do khẩu, ý, thân đã thực thi?

Vì hạnh nghiệp nào ngươi đã tạo

Từ đây tới cảnh giới âm ty?

Nữ ngạ quỷ đáp lại vần kệ:

4. Con đã đi quanh bến tắm công,

Lang thang suốt cả nửa tuần trăng.

Mặc dù bố thí là công đức,

Con chẳng cho mình chỗ trú thân.

5. Khi con khát nước, đến dòng sông,

Sông nước trở thành bãi trống không;

Những lúc nắng, con ngồi bóng mát,

Tàng cây lại hóa nóng bừng bừng.

6. Cơn gió như thiêu đốt, lửa hồng,

Thổi ào lên khắp cả thân con,

Nhưng con xứng đáng nhiều đau khổ

Hơn thế này, Tôn giả đoái thương.

7. Xin Tôn giả đến Hat-pu-ra,

Và kể chuyện ngay với mẹ già:

‘‘Ta đã thấy con bà thuở trước,

Thần dân khốn khổ cõi Diêm-la.

Vì nàng đã phạm hành vi ác,

Từ cõi đời đi đến cõi ma’’.

8. Giờ đây con có món tư trang

Để dành lên đến bốn trăm ngàn,

Con không hề nói cho ai biết,

Con đã giấu ngay dưới tọa sàng.

9. Xin mẹ con dâng lễ cúng dường,

Phước phần hồi hướng đến tên con,

Chúc bà được sống đời trường thọ;

Khi mẹ con dâng lễ cúng dường,

Hồi hướng về con phần phước đức,

Thỏa nguyền, con hạnh phúc hân hoan’’.

Trong lúc nữ ngạ quỷ kể chuyện này, vị ấy chú ý lắng nghe lời nói, và về sau, khi đã làm xong công việc, vị ấy đến kể chuyện kia cho bà mẹ nó.

Các vị kết tập Kinh điển ghi lại các vần kệ sau:

10. Người ấy thuận lòng, vội nói ra:

‘‘Được rồi!’’ và đến Hat-pu-ra,

Nói: ‘‘Ta đã thấy con bà đó,

Khốn khổ, thần dân cõi Dạ-ma.

Vì đã tạo nên điều ác nghiệp

Từ đời này đến cõi tà ma’’.

11. Dịp kia, nàng đã bảo cùng ta:

‘‘Xin kể chuyện ngay với mẹ già:

Ta đã thấy con bà thuở trước

Thần dân khốn khổ cõi Diêm-la.

Vì nàng đã phạm hành vi ác,

Từ cõi đời đi đến cõi ma’’.

12. Giờ đây nàng có món tư trang

Để dành lên đến bốn trăm ngàn,

Nàng không hề nói cho ai biết

Nàng đã giấu ngay dưới tọa sàng.

13. Xin mẹ nàng dâng lễ cúng dường,

Phước phần hồi hướng đến cho nàng,

Chúc bà được sống đời trường thọ;

Khi mẹ nàng dâng lễ cúng dường,

Hồi hướng về nàng phần phước đức,

Thỏa nguyền, nàng hạnh phúc hân hoan'.

14. Do vậy, bà dâng lễ cúng dường

Phước phần hồi hướng đến tên nàng,

Tức thì nữ quỷ liền an lạc,

Hạnh phúc, dung nhan đẹp lạ thường!

Khi mẹ nàng nghe chuyện này, bà liền cúng dường Tăng chúng như nàng ước nguyện và hồi hướng công đức về nàng.