Kinh Tiểu Bộ 2

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Người Săn Nai

7. (32) CHUYỆN NGƯỜI SĂN NAI

(Migaludda)

Đức Thế Tôn kể chuyện này trong lúc đang trú tại Trúc Lâm.

Ở thành Ràjagaha (Vương Xá) có người thợ săn kia sống bằng cách săn bắn và giết hươu nai suốt ngày đêm. Tuy nhiên, y lại có một bạn thân là cư sĩ tại gia thường khuyên răn y, nhưng y chỉ nghe theo một phần. Do đó, y tái sanh làm quỷ thần ở trong lâu đài.

Tôn giả Trưởng lão Narada thấy quỷ và ngâm kệ hỏi:

1. Chàng nay là một đấng nam nhi,

Hầu cận đủ nô bộc, nữ tỳ,

Đêm tối, sáng ngời bao dục lạc,

Ban ngày phải chịu lắm sầu bi,

Như vầy do ở trong tiền kiếp

Chàng đã tạo nên các nghiệp gì?

Quỷ này giải thích các nghiệp đã làm:

2. Trong thành Vương Xá, nước non xinh,

Xưa tại Đa Sơn, cảnh hữu tình,

Tôi kẻ săn nai, lòng độc ác

Với bàn tay vấy máu vì mình.

3. Giữa loài vô hại ở trong rừng

Tôi quẩn quanh với trí bạo hung,

Luôn thấy lạc hoan khi giết hại

Những con vật ấy, thật buông lung.

4. Mặc dù tôi bản tính như vầy,

Tôi có bạn thân thiết lắm thay,

Cư sĩ tại gia lòng mộ đạo

Tín thành, lân mẫn với tôi đây,

Cản ngăn tôi, đã nhiều lần nói:

“Đừng tạo hành vi ác thế này”.

5. “Bạn hỡi, đừng nên tạo ác hành,

Sợ rằng sẽ gặp cảnh không lành,

Nếu mong hạnh phúc khi thân hoại,

Đừng thích thú vì việc sát sanh”.

6. Mặc dù nghe lý lẽ khuyên can

Của chính người đây, một bạn vàng

Thương xót, mong tôi nhiều hạnh phúc,

Tôi không tuân Giáo pháp hoàn toàn,

Vì từ lâu đã tìm vui thú

Việc ác, nên không có trí quang.

7. Lần nữa, chính là bậc trí nhân

Xót thương, dạy bảo phải điều thân:

“Ban ngày nếu sát sanh”, chàng dặn,

Đêm tối, phải điều phục phát tâm!”.

8. Vì vậy ban ngày tôi sát sanh,

Về đêm, tôi chế ngự thân mình,

Giờ đây, dạo bước trong đêm tối,

Nhưng sáng ngày tôi chịu khổ hình.

9. Nhờ thiện hành, tôi hưởng một đêm

Với bao lạc thú của thần tiên;

Ban ngày bầy chó ngao ùa tới,

Nhảy vọt khắp nơi xé xác liền!

10. Những người nào nhất mực tinh cần,

Lời Thiện Thệ tuân thủ quyết tâm,

Sẽ đạt vẹn toàn Bất tử giới,

Niết-bàn, là trạng thái siêu nhân.

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Người Săn Nai Thứ Hai

8. (33) CHUYệN NGƯỜI SĂN NAI THỨ HAI

(Dutiyaludda)

Đức Thế Tôn kể thêm chuyện này nữa trong lúc đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm).

Tương truyền tại Ràjagaha một người thợ săn trẻ tuổi kia, mặc dù giàu có, vẫn rời bỏ mọi lạc thú giàu sang và đi săn hươu nai suốt ngày đêm. Kẻ ấy cũng theo lời khuyên của một vị Trưởng lão khi có người bạn cư sĩ khẩn cầu, và từ bỏ việc đi săn ban đêm, nên nhận quả báo ở đời sau giống như chuyện trên.

Trưởng lão Nàrada hỏi quỷ ấy qua các vần kệ sau:

1. Trong tòa cao ốc, một lâu đài,

Trên tọa sàng, lông thú phủ ngoài,

Năm thứ đàn tơ đang nhẹ trổi,

Lòng chàng thích thú nhạc êm tai.

2-3. Ban ngày vào lúc mới hừng đông,

Chàng bị đuổi ra tận nghĩa trang,

Và phải chịu bao điều thống khổ,

Nghiệp nào đã tạo ác về thân,

Về lời, hay ý trong tiền kiếp,

Nay chịu khổ này có phải chăng?

Sau đó quỷ liền kể chuyện sau:

4. Trong thành Vương Xá thật xinh tươi,

Cổ lũy Đa Sơn cảnh tuyệt vời,

Tôi chính thợ săn trong kiếp trước,

Buông lung, tôi thích thú vui chơi.

5. Mặc dù tôi bản tính hung tàn,

Tôi có bạn thân, cận sự nam,

Mộ đạo, tín thành, thường đón tiếp

Tỷ-kheo, đệ tử đức Cồ-đàm,

Viếng thăm gia quyến; chàng thương xót

Ngăn cản tôi, và vẫn bảo ban:

6-10. (Giống các vần kệ 5-10 ở chuyện trước).

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Những Phán Quyết Gian Dối

9. (34) CHUYỆN NHỮNG PHÁN QUYẾT GIAN DỐI

(Kùtavinicchayika)

Trong lúc bậc Đạo Sư đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm), ngài kể chuyện này liên quan đến những phán quyết gian dối.

Thời ấy, vua Bimbisàra (Tần-bà-sa) hành trì Trai giới (Bồ-tát giới) sáu ngày mỗi tháng. Nhiều người theo gương vua giữ giới. Nhà vua thường hỏi những người thỉnh thoảng vào triều kiến:

- Này, khanh có hành trì ngày trai giới hay không hành trì?

Thế rồi có một người kia đã được bổ nhiệm làm phán quan, một kẻ lừa dối, bất lương, thường nhận hối lộ và hung bạo nhưng lại sợ nói ra: “Tôi không phải là người giữ giới”. Vì vậy, y nói:

- Tâu Đại vương, hạ thần có giữ giới.

Khi đã ra về sau buổi triều kiến vua, một người bạn hỏi y:

- Này hiền hữu, hiền hữu có giữ giới gì hôm nay chăng?

Y đáp:

- Này hiền hữu, vì sợ hãi nên tôi đã nói thế lúc yết kiến đức vua, chứ tôi không giữ giới.

Sau đó người bạn bảo y:

- Nếu chỉ còn nửa ngày trai giới thì hôm nay bạn hãy giữ như vậy. Hãy phát nguyện giữ giới đi.

Y đồng ý, trở về nhà, rửa mặt và chuyên tâm giữ giới. Đêm ấy y vừa về đến nhà thì mạng sống bị gián đoạn vì một cây cột đổ xuống từ ngôi nhà ọp ẹp của y trong một cơn gió mạnh.

Ngay sau khi chết, y tái sanh làm một quỷ thần trong lâu đài ở vực sâu dưới núi. Dù y chỉ giữ nửa ngày trai giới trong một đêm thôi, y vẫn được phước báo với một đoàn tùy tùng gồm mười ngàn tiên nữ hộ tống và hưởng lạc thú thần tiên, nhưng do quả báo từ các phán quyết gian dối và nói láo kia, y tự lấy tay móc thịt trên lưng mình và xé ra ăn.

Khi Tôn giả Nàrada từ đỉnh núi Linh Thứu đi

xuống, thấy y, liền hỏi qua bốn vần kệ:

1. Ngươi đội tràng hoa, miện, vòng vàng,

Tứ chi ngươi tẩm ướt chiên-đàn,

Trông ngươi có dáng đầy thanh thản,

Ngươi giống mặt trời rực ánh quang.

2-3. Đoàn thị nữ này hộ tống ngươi,

Mười ngàn tiên nữ rất xinh tươi

Đeo vòng vỏ ốc và trang điểm

Tấm lưới vàng kia lấp lánh hoài,

Hình dáng ngươi gây niềm cảm phục,

Ngươi đầy quyền lực thật hùng oai.

4. Tay ngươi móc thịt ở lưng ăn,

Ác nghiệp nào do khẩu, ý, thân

Đã tạo? Giờ đây ngươi cấu xé

Thịt lưng mình bởi nghiệp nào chăng?

Quỷ này kể chuyện mình qua bốn vần kệ:

5. Tôi hành động giữa cõi phàm trần

Đem tổn hại cho chính bản thân

Bằng cách vu oan và vọng ngữ,

Dối lừa và phỉ báng tha nhân.

6. Tại đó, xưa tôi họp việc chung

Đến khi tôi phải nói chân ngôn,

Thì tôi bài bác điều công chánh,

Và lại quay về việc dối gian.

7. Vậy người nào phỉ báng tha nhân

Sẽ phải tự mình xé nát thân,

Như chính hôm nay tôi phải chịu

Tự mình lấy thịt ở lưng ăn.

8. Nà-ra-da đã thấy điều này:

Bi mẫn là người nói thẳng ngay.

Đứng phỉ báng, buông lời dối trá,

E ngài sẽ xẻ thịt lưng vầy!

Phẩm III. Tiểu Phẩm - Chuyện Khinh Khi Xá Lợi

10. (35) CHUYỆN KHINH KHI XÁ LỢI

(Dhàtuvivanna)

Khi đức Thế Tôn diệt độ tại Kusinara (Câu-thi-na), ở Lâm Viên Upavattana trong rừng Sàla song thọ, và sau khi việc phân chia xá lợi đã hoàn thành, vua Ajàtasattu (A-xà-thế) nhận phần của mình xong, liền làm lễ cúng dường suốt bảy năm bảy tháng bảy ngày.

Nhưng có tám vạn sáu ngàn người, vì không có lòng tin và đầy tà kiến từ lâu, đã mê lầm và có nhiều vọng tưởng điên đảo, cho nên dù đã sống trong một hoàn cảnh an lành, cũng tái sanh vào loài ngạ quỷ.

Chính trong thành Vương Xá này, có bà vợ, con gái, con dâu của một phú gia kia với tâm thành tín đem hương liệu, vòng hoa và nhiều lễ vật khác khởi hành đi đến bảo Tháp xá-lợi, bảo nhau:

- Chúng ta muốn đi cúng dường xá-lợi.

Người gia chủ phỉ báng việc cúng dường này với những lời mạ lỵ:

- Cúng dường đống xương thì có ý nghĩa gì chứ?

Song họ không quan tâm đến lời nói của kẻ ấy và ra đi. Khi từ trần họ tái sanh lên thiên giới, còn kẻ ấy tái sanh làm ngạ quỷ.

Thế rồi một hôm, Tôn giả Mahà-Kassapa vì lòng bi mẫn đứng tại khuôn viên bảo Tháp, ngâm ba vần kệ hỏi ngạ quỷ đã khinh thường xá-lợi:

1. Ngươi đang lơ lững giữa hư không,

Ngươi thở mùi hôi thối nặc nồng,

Sâu bọ đang đua nhau cấu xé

Mặt người rách nát thối vô cùng.

2. Ngày xưa ngươi phạm ác hành nào,

Nay chúng cầm gươm mãi chém vào,

Chúng rảy cường toan khắp cả mặt,

Thân ngươi, rồi cắt mãi, vì sao?

3. Ngươi đã làm nên ác nghiệp gì

Do từ thân, khẩu, ý tư duy?

Hành vi nào kiếp xưa gây tạo,

Nay phải chịu đau khổ cực kỳ?

Ngạ quỷ đáp lại như sau:

4. Trong thành Vương Xá thật xinh tươi,

Cổ lũy Đa Sơn, cảnh tuyệt vời,

Tôn giả, tôi là người đại phú

Bạc vàng thóc lúa khắp nơi nơi.

5. Vợ tôi, con gái, vợ con trai

Đem đủ sen xanh, các đóa lài,

Cùng với dầu thơm dâng bảo Tháp,

Tôi ngăn cản họ mãi không thôi.

Đó là ác nghiệp ngày xưa ấy

Đã được tạo ra bởi chính tôi.

6. Tám vạn sáu ngàn bọn chúng tôi

Chịu bao đau khổ chẳng riêng ai,

Vì tôi khinh việc người dâng cúng

Bảo Tháp, nay tôi chịu khổ hoài.

7. Vậy người nào lộ vẻ hung tàn,

Khi Thánh lễ đang được cúng dường

Lên bảo Tháp tôn vinh xá-lợi,

Xin Tôn giả cất tiếng khuyên can.

8. Tôn giả nhìn kìa đám mỹ nương

Đeo vòng hoa đẹp khéo trang hoàng,

Hưởng nhiều phước báo vì dâng lễ,

Phú quý vinh hoa thật rỡ ràng.

9. Khi các trí nhân thấy việc này

Gây niềm cảm xúc, diệu kỳ thay,

Họ liền sùng bái và tôn kính

Bậc đại hiền nhân ấy chính ngài.

10. Khi tôi rời cảnh ngộ thương đau,

Và được làm người ở kiếp sau,

Tôi sẽ tinh cần dâng lễ bái

Cúng dường Tháp xá-lợi dài lâu.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Vua Ambasakkhara

PHẨM IV

ĐẠI PHẨM

1. (36) CHUYỆN VUA AMBASAKKHARA

(Ambasakkhara)

Trong lúc đức Thế Tôn đang trú tại Jetavana (Kỳ Viên) một vị vua dòng họ Licchavi mệnh danh Ambasakkhara, là một người không mộ đạo, có tà kiến, đang trị vì ở Vesàli (Tỳ-xá-ly).

Tại đó lại có một thương nhân chánh trực đã bắc cầu bằng những thanh gỗ chiên-đàn qua một đầm lầy. Trái lại, cháu trai vị ấy đã lấy trộm hàng hóa đem đến tiệm của chú, nên bị xử hình phạt đóng thân vào cọc. Người chú bị chặt đầu và hóa thành một địa thần cỡi ngựa thuần bạch, vào nửa đêm lại đến thăm cháu đang bị đóng cọc và bảo: “Hãy cố sống thì hơn”.

Bấy giờ vua Ambasakkhara muốn chiếm vợ của

một thần dân, liền sai người ấy đi lấy đất đỏ và hoa súng đỏ ở một hồ sen cách xa kinh thành ba do-tuần, và buộc y phải trở về trước khi trời tối nếu không sẽ bị giết. Đồng thời vua ra lệnh đóng cổng thành trước khi trời tối. Nhờ chư thần giúp đỡ, người kia đem đất đỏ và hoa súng đỏ về kịp trước khi trời tối, nhưng gọi cổng thành không được, y phải nhờ sự làm chứng của vị quỷ thần ấy. Sau đó vua đích thân đi gặp vị quỷ thần để tìm hiểu sự việc. (Bổ sung Tập Sớ).

Các vần kệ này kể lại chuyện trên. Vần kệ đầu do các vị kết tập Kinh điển đưa vào:

1. Kinh thành dân chúng xứ Vaj-ji,

Tên gọi là thành Tỳ-xá-ly,

Tại đó có vì vua ngự trị,

Am-ba-sa, tộc Lic-cha-vi,

Khi nhìn thấy quỷ ngoài thành ấy,

Vua muốn biết, nên hỏi tức thì:

2. “Kẻ này không có chỗ nằm ngồi,

Cùng chẳng hề đi tới, bước lui,

Không thức uống ăn, quần áo mặc,

Cũng không tỳ nữ, một mình thôi.

3. Quyến thuộc thân bằng thuở đã qua

Có lòng thương xót nó bây giờ,

Song không có khả năng nhìn nó,

Họ đã bỏ rơi nó thật mà.

4. Kẻ nào sa sút chẳng thân bằng,

Bạn bỏ rơi khi thấy khốn cùng,

Hễ thấy phồn vinh, vây lấy bạn,

Người đang hưng thịnh, lắm thân nhân.

5. Khi hưởng thụ xong hết bạc vàng,

Gia tài chắc đã phải tan hoang,

Thân hình vấy máu đang rời rã

Như hạt sương treo, đến số tàn.

6. Với người đang chịu cảnh đau thương,

Khủng khiếp trên cây cọc gỗ mun,

Vua hỏi: “Quỷ kia, sao lại nói:

Ngươi cần phải sống, sống thì hơn?”

Quỷ thần:

7. Người này trên cọc chính thân nhân,

Tôi nhớ kiếp xưa ở cõi trần,

Nên đã xót thương khi thấy nó

Phải vào địa ngục bởi tà tâm.

8. Lic-cha-vi chúa thượng, từ đây

Kẻ đã tạo ra ác nghiệp này

Vào ngục tái sanh đầy khủng khiếp,

Nóng bừng, gay gắt, hãi kinh thay.

9. Ngay cái cọc kia đủ mọi phần,

Tốt hơn địa ngục biết bao lần,

Ước mong nó chẳng sa vào ngục

Gay gắt, kinh hoàng, thật khổ thân.

10. Nếu kẻ ấy nghe tôi nói vầy,

Nó đầy sầu khổ, tắt hơi ngay,

Cho nên trước nó tôi không nói,

E chỉ vì tôi nó bỏ thây.

Quân vương:

11. Vụ án người này ta biết qua,

Song ta muốn hỏi chuyện thêm mà;

Nếu ngươi cho phép, ta xin hỏi,

Song chớ giận hờn với chúng ta.

Quỷ thần:

12. Việc ấy tôi xin hứa thật lời,

Chuyện này không kể với người đời

Không có tín tâm vào Đạo pháp,

Dù tôi không muốn, hãy tin tôi;

Hỏi ngay những việc gì ngài muốn,

Tôi sẽ đáp tùy sức đó thôi.

Quân vương:

13. Những gì ta thấy tận mắt ta,

Ước mong ta đủ tín tâm mà,

Nếu không tin dẫu khi ta thấy,

Ấy việc riêng ta, hỡi Dạ-xoa!

Quỷ thần:

14. Tôi đã được ngài hứa thủy chung,

Khi ngài nghe pháp hãy thành tâm,

Đi tìm tri kiến cao hơn nữa,

Với trí chẳng ô nhiễm, sáng trong.

Những pháp ngài chưa nghe hoặc đã,

Tôi đều muốn nói hết cho thông.

Quân vương:

15. Trên ngựa trang hoàng, ngươi đến đây

Tìm người bị đóng cọc phanh thây,

Đây là phong cách ngươi đi lại,

Kỳ diệu và cao quý hiển bày.

Do bởi nghiệp nào xưa đã tạo

Mà nay được phước báo như vầy?

Quỷ thần:

16. Chính giữa kinh thành Tỳ-xá-ly,

Xuyên qua đầm ở khoảng đường đi,

Có nơi nọ cực kỳ nguy hiểm,

Với dạ tín thành, một bữa kia,

Tôi lấy gỗ chiên-đàn trắng bạch

Bắc qua chỗ ấy có nề chi.

17. Sau đó chúng tôi đặt bước chân,

Chúng tôi và những kẻ qua đường,

Đây là phương tiện rất kỳ diệu,

Xứng đáng được chiêm ngưỡng giữa trần,

Do chính nghiệp ngày xưa đã tạo,

Giờ đây đem phước báo cho thân.

Quân vương:

18. Hình dáng ngươi soi sáng mọi phương,

Khắp nơi đều phảng phất mùi hương.

Nhà ngươi có cả thần thông lực

Của một Dạ-xoa lực dị thường.

Nhưng việc gì xưa đem kết quả

Nhà ngươi nay phải chịu trần truồng?

Quỷ thần:

19. Luôn giữ tín tâm thoát hận sân,

Nói lời từ tốn với tha nhân

Việc xưa kia đã đem thành quả

Hình dáng thần tiên mãi sáng bừng.

20. Khi tôi lưu ý đến thanh danh

Của những người an trú Pháp hành,

Tôi trịnh trọng trình bày việc ấy,

Việc xưa đem kết quả cho mình:

Mùi hương tiên giới trên thân thể

Liên tục thoảng đưa thật dịu lành.

21. Khi các bạn tôi tắm bến sông,

Tôi đem quần áo giấu quanh vùng,

Tôi không ác ý, thích đùa giỡn,

Nay chịu trần truồng thật khổ thân.

Quân vương:

22. Nếu ai làm ác để đùa nhau,

Người bảo đây là quả kiếp sau;

Song nếu ai làm không bỡn cợt,

Thì người bảo kết quả nào đâu?

Quỷ thần:

23. Bất cứ ai làm ác cố tâm

Ngôn từ, hành động quá buông lung,

Phải vào địa ngục sâu tăm tối,

Chắc chắn khi thân hoại mạng chung.

24. Kẻ nào mong thế giới quang vinh,

Tìm thích thú trong các thiện hành,

Bố thí, bản thân luôn chế ngự,

Mạng chung vào thế giới thanh minh.

Khi quỷ thần đã phân tích sơ lược các nghiệp quả, nhà vua không tin, bèn ngâm kệ:

25. Tại sao ta phải tin điều này

Là quả thiện hành, ác nghiệp đây?

Việc đã thấy ta cần tín ngưỡng?

Người nào thuyết phục được ta vầy?

Quỷ thần:

26. Khi ngài đã mắt thấy tai nghe,

Ngài hãy tin vào nghiệp quả kia,

Nếu thiện ác đều không hiện hữu,

Sao người hạnh phúc, kẻ ê chề?

27. Nếu chúng sanh không tạo thiện hành,

Và gây ác nghiệp giữa nhân sanh,

Thì nhân quần, dẫu cao hay thấp,

Chẳng có tai ương, hoặc phước lành.

28. Nhưng bởi chúng sanh tạo thiện hành,

Và gây ác nghiệp giữa nhân sanh,

Nên nhân quần, dẫu cao hay thấp,

Đều gặp tai ương hoặc phước lành.

29. Có hai loại nghiệp báo trên đời,

Ta phải hiểu ngay: Một hạng người

Được hạnh phúc, và người chịu khổ.

Chư Thiên hưởng lạc thú trên trời,

Song người ngu bị nhiều hành hạ

Khi thấy quả hai mặt chín muồi.

Khi được nhà vua hỏi:

- Như vầy ngươi đã tin vào nghiệp quả, tại sao ngươi lại phải chịu cảnh khốn khổ này?

Quỷ thần đáp:

30. Không ai làm việc thiện vì tôi,

Hồi hướng về tôi, chẳng có người,

Dâng cúng áo, giường, đồ ẩm thực,

Nên tôi trần trụi, khổ trên đời!

Khi nghe quỷ thần ước muốn nhận đủ áo quần và nhiều vật dụng khác, nhà vua bảo:

31. Quả thật giờ đây có cách nào

Nhà ngươi được áo mặc hay sao?

Nói cho ta biết về nguồn gốc,

Ta sẽ nghe lời tín nhiệm mau.

Quỷ thần đáp:

32. Có vị Tỷ-kheo ở tại đây

Kap-pi-ta ấy chính danh này,

Ngài chuyên Thiền định, và cao đạo,

Giải thoát, điều thân, ứng cúng thay.

Sống chế ngự mình bằng giới luật,

An nhiên, đạt trí tối cao vầy.

33. Ngài vốn nói năng thật dịu hiền,

Ôn tồn, nhỏ nhẹ, giọng êm đềm,

Đón chào niềm nở đầy chân thật,

An tịnh trú trong giới luật nghiêm,

Xứng đáng cúng dường nhiều lễ vật

Từ loài người đến cả chư Thiên.

34. Thanh thản đoạn trừ lưới ác tâm,

Chánh chân, vô ngã, lại ly tham,

Ngài không có ước mong gì nữa,

Chẳng có sanh y ở thế gian,

Nên ngài giải thoát, tâm an tịnh,

Tam minh chứng đắc thật vinh quang.

35. Mặc dù quần chúng thấy hình ngài,

Ngài chẳng tiếng tăm, quen biết ai;

Dân chúng Bạt-kỳ thường vẫn gọi

Ngài là bậc trí tuệ cao vời.

Thiên thần biết rõ ngài ly dục,

Người có tín tâm sống ở đời.

36. Nếu chúa thượng dâng lễ cúng ngài

Và đem công đức hướng về tôi,

Một, hai bộ áo do ngài nhận

Cũng đủ cho tôi có mặc rồi.

Quân vương:

37. Bậc ẩn sĩ kia đang ở đâu?

Chúng ta yết kiến ở phương nào?

Hôm nay ngài đánh tan nghi hoặc,

Tà kiến giăng đầy tự bấy lâu.

Quỷ thần:

38. Ở Kap-pi-na, ngài tọa thiền,

Được bao quanh bởi các thần tiên,

Ngài đang thuyết pháp, ly sân hận,

Chân chánh như danh tiếng đã truyền.

Quân vương:

39. Ta đi làm việc ấy giờ đây,

Ta sẽ dâng y ẩn sĩ này

Khi bộ y kia ngài đã nhận,

Thì ngươi sẽ có áo quần ngay.

Rồi cả hai cùng đi đến chỗ ấy và quỷ thần nói:

40. Với người xuất thế, bản thân tôi

Không yết kiến khi chẳng đúng thời.

Chúa thượng, giờ đây không thích hợp.

Đúng thời, hãy viếng chỗ ngài ngồi.

Các vần kệ sau do chư vị kết tập Kinh điển ghi:

41. Khi quỷ thần vừa nói vậy xong,

Nhà vua được cả đám tùy tùng

Đưa về lại chốn kinh thành ấy,

Tư thất của vua ở hậu cung.

42. Từ đó, thực hành giới tại gia,

Nhà vua tắm gội, chọn từ nhà

Xiêm y tám bộ và đi cúng,

Được đám tùy tùng hộ tống ra.

43. Khi nhà vua đến tận nơi này,

Thấy ẩn sĩ tâm thanh tịnh đầy

Đã trở về sau thời khất thực,

An nhiên, tĩnh tọa dưới gốc cây.

44. Đúng lúc vua đi yết kiến ngài,

Vấn an sức khoẻ, sống an vui;

‘‘Lic-cha-vi ấy là thân tộc,

Tỳ-xá-ly thành, đất nước tôi,

Tôi chính Am-ba-sa, tộc trưởng,

Mong ngài hoan hỷ, kính thăm ngài.

45. Tôn giả, xin ngài hãy nhận ngay

Tám y tốt đẹp cúng dâng này,

Để tôi có thể đầy an lạc,

Vì mục đích này tôi đến đây.

Ẩn sĩ:

46. Sa-môn ẩn sĩ, dẫu từ xa,

Đều phải tránh cung điện của vua,

Nơi đó, bao nhiêu bình bát vỡ,

Thầy tu bị xé áo cà-sa!

47. Nhiều người khác đấm đá kinh sao,

Như búa, Tỷ-kheo phải ngã nhào,

Ẩn sĩ xuất gia mang tổn hại,

Chính tay ngài đã biết là bao!

48-49. Dầu mè, đệm cỏ chẳng hề ban,

Chẳng chỉ dùm ai lạc bước đàng,

Từ một người mù, ngài lấy gậy

Ngài vừa phóng dật, lại xan tham;

Bây giờ vì lý do nào vậy,

Bằng cách nào ngài muốn phát ban?

Quân vương:

50. Tôn giả, tôi công nhận thật ngôn,

Tôi làm thương tổn các Sa-môn,

Tôi mong đùa giỡn, không tà ý,

Việc phạm lỗi xưa thật bạo tàn.

51. Kẻ kia làm ác để bông lơn,

Hạnh phúc nó không được vẹn toàn,

Nó nhận khổ đau, dầu trẻ tuổi,

Số phần nó phải chịu trần truồng,

Còn gì khốn đốn hơn cho nó

Chính việc này đây có phải không?

52. Tôi thấy nó mang nặng lỗi lầm,

Nên tôi dâng lễ vật, Tôn nhân,

Xin ngài nhận tám y tôi cúng

Hồi hướng về cho vị quỷ thần.

Ẩn sĩ:

53. Bố thí, dĩ nhiên được nhận mà,

Ước công vô lượng với nhà vua,

Nay tôi nhận tám y ngài tặng,

Mong lễ vật hồi hướng Dạ-xoa.

54. Rồi vua nhấp nước tự bàn tay

Để tẩy trần và dâng cúng ngay

Tám bộ y lên ngài Trưởng lão:

“Ước mong y được nhận như vầy!

Và hãy nhìn xem thần đại lực

Mặc nhiều quần áo thỏa lòng thay!

55. Tức thì vua thấy chính thần nhân

Tẩm ướt dầu tinh chất gỗ trầm,

Hình dáng cao sang, dòng quý tộc,

Cỡi trên lưng tuấn mã oai hùng,

Điểm trang y phục huy hoàng quá,

Được hộ tống và đạt lực thần.

56. Với niềm vui sướng, dạ hân hoan,

Khuôn mặt vui tươi, hạnh phúc tràn,

Vì thấy nghiệp mình đem quả lớn,

Vua vừa nhìn tận mắt hoàn toàn.

57. Vua bước lên và nói với thần:

‘‘Từ nay ta cúng các Sa-môn,

Ta không có vật gì không cúng,

Đại quỷ, ngài là bậc cứu nhân’’.

Quỷ thần:

58. Chúa thượng cho tôi hưởng phước ân

Cúng dường đâu có phải hoài công,

Phần tôi sẽ tạo tình bằng hữu

Giữa một phi nhân với thế nhân.

Quân vương:

59. Ngài là quyến thuộc lẫn thân bằng,

Chánh đạo, nơi nương tựa, hộ thần!

Ta khẩn cầu ngài và đảnh lễ,

Ta mong được tái ngộ thần nhân.

Quỷ thần:

60. Ví thử ngài làm mất tín tâm,

Thích nhiều tà kiến, hóa xan tham,

Và trong trạng thái tà tâm ấy

Ngài được gặp tôi để vấn an,

Tôi sẽ chẳng cùng ngài nói chuyện,

Dẫu tôi thấy mặt, hỡi quân vương!

61. Còn nếu ngài tôn trọng Pháp chân,

Hân hoan bố thí, tự điều thân,

Là nguồn cung cấp cho tu sĩ,

Nếu có duyên may gặp quỷ nhân,

Và nếu tôi đây nhìn thấy mặt,

Thì tôi sẽ đáp lễ ân cần.

62. Mau thả người ra khỏi cọc này,

Vì ta thân thiết chính nhờ đây,

Tôi đang nghĩ đến người đau khổ,

Nay đã kết giao tại chốn này.

63. Và nếu người này được thoát thân,

Sẽ làm thiện nghiệp rất tinh cần,

Ngày sau thoát ngục sâu tăm tối,

Thiện nghiệp đều mang lại phước phần.

64. Chúa công tham kiến Kap-pi-ta,

Đúng lúc cúng dường bậc xuất gia,

Đến trước mặt ngài, ngồi thỉnh ý,

Và ngài sẽ nói vấn đề ra.

65. Gặp Tỷ-kheo kia, thỉnh ý ngài,

Tạo nhiều công đức, trí cao vời,

Tùy theo tri kiến, ngài phân giải

Các pháp chưa nghe giữa mọi người,

Ngài sẽ thuyết về tất cả pháp

Đưa đường đến cảnh giới vui tươi.

66. Khi vua đã nói chuyện tư riêng

Cùng vị phi nhân, kết bạn hiền,

Vua đến Lic-cha-vi bộ tộc,

Nói cùng đại hội họp theo phiên:

67. ‘‘Các người xin hãy lắng nghe lời,

Ta sẽ tìm đường lối tốt thôi.

Kẻ ác bị treo vào cọc ấy

Bị trừng phạt nặng, khổ tơi bời.

68. Hai mươi đêm ấy khoảng thời gian

Nó đã bị ràng buộc tấm thân,

Nó chẳng biết đâu là sống chết,

Ta xin đại hội thả tù nhân!’’.

Đại hội:

69. ‘‘Mau thả luôn hai kẻ ấy ngay,

Nào ai từ chối việc như vầy?

Xin làm những việc ngài thông hiểu,

Đại hội tuân theo ý chỉ này’’.

70. Nơi kia, vua vội vã ra đi,

Phóng thích người trên cọc tức thì,

Rồi bảo: ‘‘Bạn này, đừng sợ hãi’’,

Và giao cho các vị lương y.

71. Rồi vua yết kiến Kap-pi-ta,

Đúng lúc cúng dường bậc xuất gia,

Đến trước mặt ngài, ngồi thỉnh ý

Và tìm các lý lẽ nêu ra.

Quân vương:

72. Kẻ ác bị treo ở cọc kia

Chịu nhiều trừng phạt, khổ ê chề,

Hai mươi đêm tấm thân ràng buộc,

Nó chẳng sống còn hoặc chết đi.

73. Bây giờ tôi đã đến buông tha

Cứu nó theo lời quỷ Dạ-xoa,

Xin hỏi, phải chăng còn có cách,

Làm cho nó thoát ngục Diêm-la?

74. Tôn giả, bảo tôi biết cách gì,

Chúng tôi tin tưởng lắng tai nghe,

Phải chăng không thể tiêu trừ nghiệp,

Cho dẫu ta không hiểu chuyện kia?

Ẩn sĩ:

75. Nếu ngày đêm nỗ lực tinh cần

Nó thực hiện nhiều thiện nghiệp nhân,

Nó sẽ thoát ra từ ngục tối,

Thiện nghiệp phải đem lại phước phần.

Quân vương:

76. Nay tôi hiểu rõ chuyện này rồi,

Tôn giả, giờ đây thương xót tôi,

Bậc trí dạy cho tôi Giáo pháp

Để tôi khỏi đọa ngục Diêm đài.

Ẩn sĩ:

77. Ngay tự hôm nay với tín tâm

Ngài qui y Phật, Pháp,Tăng nhân;

Đồng thời, thân thực hành năm giới

Trọn vẹn và không có lỗi lầm.

78-79. Từ nay ngài bỏ giết muôn loài,

Không lấy vật chi chẳng tặng ngài,

Không uống rượu nồng, không nói dối,

Hãy bằng lòng với vợ ngài thôi.

Trang nghiêm lãnh tám công thù thắng

Đưa đến nhiều thành quả đẹp tươi.

80. Với tâm thanh thản, hãy đem dâng

Các bậc chánh chân những vật cần,

Y phục, đồ ăn bình khất thực,

Nơi an trú với chỗ ngồi nằm,

Thức ăn đủ loại mềm và cứng,

Thức uống và nơi chốn nghỉ chân.

81. Thiết đãi Tỷ-kheo thức uống ăn,

Những người có giới hạnh siêu quần,

Đa văn và thoát ly tham dục,

Công đức vẫn luôn phát triển dần.

82. Thực hành Chánh pháp thật tinh chuyên

Với nhiệt tình luôn ngày lẫn đêm,

Ngài tự cứu mình từ địa ngục,

Thiện hành mang phước báo nhân thiên.

Quân vương:

83. Ngay tự hôm nay với tín tâm

Tôi quy y Phật, Pháp, Tăng nhân;

Đồng thời, thân thực hành năm giới

Trọn vẹn và không có lỗi lầm.

84-85. Từ nay tôi bỏ giết muôn loài,

Không lấy vật gì chẳng tặng tôi,

Không uống rượu nồng, không nói dối,

Biết bằng lòng với vợ mình thôi.

Trang nghiêm lãnh tám công thù thắng

Đưa đến nhiều thành quả đẹp tươi.

86. Với các vị cao đạo, Thánh Tăng,

Thoát ly tham dục, lại đa văn,

Dâng y, thực phẩm trong bình bát,

Sàng tọa và nơi chốn nghỉ chân,

Đủ loại thức ăn mềm hoặc cứng,

Cùng nhiều thức uống, chỗ ngồi nằm.

Tìm trong Phật pháp niềm an lạc,

Tôi quyết không dao động bản thân.

87. Am-ba-sa, vị Líc-cha-vi,

Kẻ tại gia thành Tỳ-xá-ly,

Đã trở nên người như vậy đó,

Đầy tâm thành tín, tính nhu mì,

Nhiệt tình thực hiện nhiều công hạnh,

Với chúng Tỷ-kheo, quyết hộ trì.

88. Khi người trên cọc đã bình an,

Tự nguyện, người từ giã thế gian,

Đến với Kap-pi-ta ẩn sĩ,

Rồi hai người đắc quả Sa-môn.

89. Đây chính cách hầu cận Thánh Tăng,

Quả nhiều cho các thiện hiền nhân,

Người trên cọc đạt phần ưu thắng,

Trong lúc Am-ba quả nhỏ hơn.

Sau đó Tôn giả Mahàkappitaka đi đến Sàvatthi đảnh lễ bậc Đạo Sư và trình lên Ngài vấn đề đã được vị quỷ thần kể cho nhà vua nghe. Bậc Đạo Sư lấy đó làm đề tài thuyết pháp cho hội chúng đang hiện diện.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Serìssaka

2. (37) CHUYỆN SERÌSSAKA

(Chuyện này giống như Chuyện 10, Phẩm VII ở tập Chuyện Thiên Cung).

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Quỷ Thần Nandaka

3. (38) CHUYỆN QUỶ THẦN NANDAKA

(Nandakapeta)

Khoảng hai trăm năm sau khi bậc Đạo Sư diệt độ, có vua Pingala ngự trị Surattha (Vương quốc an lạc). Vị tướng cầm đầu quân đội nhà vua là Nandaka đầy tà kiến.

Chư vị kết tập Kinh điển kể lại chuyện những người này:

1. Tương truyền lãnh chúa Pin-ga-la

Ngự trị thần dân Su-rat-tha,

Khi đã đi chầu triều Khổng tước,

Trên đường vua trở lại quê nhà.

2. Trong cơn nóng bức giữa ban ngày,

Vua đến một nơi có vũng lầy,

Nhìn thấy một con đường khả ái,

Là nơi trú ngụ quỷ ma đầy.

3. Vua ấy bảo ngay vị quản xa:

‘‘Con đường này khả ái cho ta,

An toàn, yên tĩnh, đầy may mắn,

Theo lối này đi, hỡi quản xa’’.

4. Vua xứ Su-ra tự chốn đây

Tiến lên cùng với đội quân ngài,

Bốn đoàn hộ tống đều đi trước,

Hướng dẫn thần dân xứ sở này.

5. Với dáng lo âu, một lão gia

Nói như vầy với chúa Su-ra:

‘‘Chúng ta đi lạc đường rồi đó,

Thật đáng hãi kinh, rợn tóc da.

6. Mặt tiền ta thấy một con đường,

Song phía sau không thấy hướng phương,

Tất cả chúng ta đang lạc bước

Đến gần quân của Diệm-ma vương.

7. Có một mùi ma quỷ bốc ra,

Tiếng ồn khủng khiếp được nghe qua’’.

Su-ra lãnh chúa liền kinh hoảng

Vội nói như vầy với quản xa:

8. ‘‘Nay chúng ta đang lạc bước đường,

Thật là lạnh gáy, đáng kinh hoàng,

Mặt tiền thấy một con đường nọ,

Song phía sau không thấy có hướng phương.

9. Nay chúng ta đang lạc bước đường

Đến gần quân của Diệm-ma vương,

Một mùi ma quỷ đang xông khắp,

Khủng khiếp tai nghe một tiếng ồn!’’

10. Nhà vua đang ngự ở lưng voi

Ngơ ngác nhìn quanh bốn hướng trời,

Chợt thấy một cây đa rợp bóng,

Sum suê cành lá thật xanh tươi.

11. Cây có màu xanh xám tựa mây,

Đỉnh cây có sắc của sương dày,

Nhà vua hỏi vị quan điều ngự:

‘‘Ta thấy vật chi lớn thế này,

Như đám mây xanh màu xám ngắt,

Đỉnh cây có sắc tựa sương bay?’’.

Quan điều ngự:

12. Chúa công, đó chính một cây đa,

Cành lá sum suê tỏa bóng ra,

Cây có màu mây xanh xám ngắt,

Đỉnh cây có sắc tựa sương sa.

13. Su-ra chúa tể lại lên đường,

Về hướng cây cao lớn dị thường,

Sắc tựa đám mây xanh xám ngắt,

Đỉnh cây lại có một màu sương.

14. Nhà vua bước xuống tự lưng voi,

Đi đến gần cây nọ một hồi,

Cùng với quần thần và cận vệ,

Ở ngay gốc rễ, chúa công ngồi.

15. Vua thấy bánh và hủ nước trong,

Một ngươi có dáng điệu Thiên thần,

Điểm tô đủ loại đồ trang sức,

Đi đến ngỏ lời với chúa công:

16. ‘‘Chúa công! Hân hạnh được chào mừng,

Chư vị đến đây thế cũng gần,

Chúa thượng, xin mời ngài uống nước

Và dùng bánh, hỡi vị anh hùng!’’

17-18. Nhà vua cùng với đám quần thần,

Cận vệ bên mình uống nước trong,

Ăn bánh rồi vua cất tiếng hỏi:

‘‘Xin cho biết, có phải Thiên nhân,

Thác-bà, hạy chính là Thiên chủ

Pu-rín-dà-da ấy phải chăng?

Không biết ngài nên ta muốn hỏi,

Làm sao ta biết được tôn ông?

Quỷ thần:

19. Tôi đây không phải một Thiên nhân,

Chẳng phải Sak-ka, chẳng Nhạc thần,

Tôi chính quỷ nhân, tâu chúa thượng,

Từ Su-ra đến ở ma cung.

Quân vương:

20. Ngày trước ngài công đức thế nào,

Ở Su-ra xử thế ra sao,

Ngài theo Phạm hạnh nào từ trước,

Nay hưởng cảnh vinh hiển biết bao?

Quỷ thần:

21. Xin hãy lắng nghe, hỡi chúa công,

Là người khai quốc, vị anh hùng,

Quốc sư tế lễ nghe tôi nói,

Cùng các quân nhân, các đại thần.

22. Chúa công, tôi đến tự Su-ra,

Thuở trước tính tình thật xấu xa,

Tà kiến mang đầy cùng ác ý,

Xan tham, hay mạ ly người ta.

23. Tôi ngăn lắm kẻ thật nhân từ

Hành thiện sự nhiều để lợi tha,

Tôi cản bước chân bao kẻ khác

Sẵn lòng lấy của cải đem cho.

24. Bảo: “Bố thí không tạo phước phần

Đâu là kết quả tự điều thân?

Không hề có đạo sư nào cả,

Ai sẽ phạt người không hiến dâng?

25. Giữa các hữu tình đồng đẳng nhau,

Tại sao kính trọng vị niên cao,

Có đâu nỗ lực và tinh tấn,

Nói đến tinh cần bởi cớ sao?

26. Bố thí không mang quả phước phần,

Cũng không trừ diệt một cừu nhân;

Mỗi người được những gì cần có,

Và nhận những gì phải đến thân.

27. Chẳng có mẹ cha, huynh đệ đâu,

Không đời này cũng chẳng đời sau,

Cũng không bố thí, không dâng cúng,

Không có gì bền vững được lâu.

28. Hễ ai đánh đập một người nào,

Hoặc có đem người khác chặt đầu,

Cũng chẳng làm gì gây tổn hại

Giữa muôn loài vật sống bên nhau.

29. Mỗi mạng sống đều bất khả phân,

Dầu hình bát giác hoặc cầu lăn,

Nó cao đến cả năm trăm dặm,

Ai có thể tiêu diệt nó chăng?

30. Cũng giống cuộn dây được ném ra

Từ người thả nó, chạy lăn xa,

Như vầy là mạng người đang sống

Thoát được những ai thả nó mà.

31. Như người từ giã một ngôi làng

Vào một làng kia, phải thấy đường,

Cũng vậy, một con người tận số

Bước vào thân xác mới tha phương.

32. Như người từ giã một ngôi nhà,

Và bước vào nơi trú ngụ kia,

Cũng vậy, là con người tận số

Đi vào một cảnh giới phương xa.

33. Sau khi qua hết nẻo luân hồi

Tám triệu bốn trăm ngàn kiếp trôi,

Tất cả kẻ ngu cùng bậc trí

Thảy đều chấm dứt khổ đau rồi.

Lạc, ưu đo được bằng thùng, giỏ

Người chiến thắng thông hiểu sự đời,

Kẻ khác đều là phường xuẩn ngốc’’,

Tôi mang tà kiến cả đời tôi.

34. Xưa kia tôi lầm lạc, lắm mê si,

Tà kiến, tôi không đạo hạnh gì,

Tôi lại xan tham, hay phỉ báng,

Không đầy sáu tháng, sẽ ra đi.

35-36. Đọa vào ngục hãi kinh sao,

Có bốn góc, và bốn cửa vào,

Ngục được chia phần theo kích thước,

Xung quanh bao bọc với tường rào,

Làm bằng sắt nóng và trên mái

Cũng có sắt che tận đỉnh cao.

37. Nền sắt ánh lên lửa nóng bừng,

Sáng ngời mọi phía trăm do-tuần,

Trăm ngàn năm đã trôi qua mất,

Lập tức một âm thanh chuyển rung.

Những kẻ tà tâm và ác tính

Đã từng phỉ báng các chân nhân

Bị hành địa ngục vô lượng kiếp,

Chốn ấy sẽ đau khổ chẳng ngừng.

38. Cho nên tôi thống thiết than van

Kết quả ác hành kia phải mang,

Xin lắng nghe tôi, tâu chúa thượng,

Anh hùng khai quốc, chúc an khang!

Nguyên tôi có một cô con gái,

Tên gọi Ut-ta-ra thật ngoan.

39. Nàng hành thiện sự thấy an vui

Giữ Bát quan trai giới đúng thời,

Nàng sống điều thân, ham bố thí,

Nhân từ, khôn khéo lúc trao lời.

40. Nhất mực tuân theo giáo pháp nhà,

Nàng làm dâu quý tộc danh gia,

Nàng là đệ tử Ngài Viên Giác,

Bậc trí vinh quang, tộc Thích-ca.

41. Một Tỷ-kheo cao đạo khác thường,

Ra đi khất thực, bước vào làng,

Mắt người cúi xuống, thân điều phục,

Chánh niệm và phòng hộ các căn

Trong lúc đi từng nhà khất thực,

Dần dần người đến tận nhà nàng.

42. Ut-ta-ra lúc ấy nhìn người,

Chúc chúa công luôn hưởng phước trời!

Nàng đã dâng người bình nước uống

Cùng nhiều bánh bột, lại thưa lời:

43. ‘‘Tôn giả, cha con đã mất rồi,

Mong sao lễ mọn giúp cho người’’.

Không lâu sự việc nàng vừa thấy,

Kết quả tức thì đến với tôi.

44. Tôi hưởng thức ăn, lạc thú tràn,

Khác nào Thiên đế Tỳ-sa-môn,

Hỡi anh hùng mở mang bờ cõi,

Xin lắng nghe đây, tấu chúa công.

45. Phật-đà được gọi đấng siêu nhân

Giữa các Thiên, nhân ở cõi trần,

Hãy đến quy y vào đức Phật,

Cùng đàn thê tử, hỡi anh hùng.

46. Nhiều người đạt bất tử, vô sanh,

Do chính Đạo kia có tám ngành,

Cùng vợ con đi tìm Giáo pháp

Để quy y, hỡi bậc hùng anh!

47. Cùng bước đi trên bốn Đạo này,

Trú trong bốn Quả quý cao thay,

Chư Tăng trực hạnh và tu luyện

Giới đức trang nghiêm, trí tuệ đầy.

48. Hỡi bậc anh hùng, xin hãy đi

Cùng đàn thê tử thọ Tam quy,

Mau mau bỏ giết loài sanh vật,

Không lấy trộm cho dẫu vật gì,

Không uống rượu nồng, không nói dối,

Hãy bằng lòng với vị vương phi.

Quân vương:

49. Ngài muốn ta an lạc, Dạ-xoa,

Ngài mong lợi ích với hoàng gia,

Phần ta thực hiện lời ngài dạy,

Ngài chính là sư phụ của ta.

50-51. Ta đến quy y đấng Phật-đà,

Tối cao Giáo pháp, với Tăng-già,

Ta mau bỏ hết điều sanh sát,

Không lấy vật gì chẳng tặng ta,

Không uống rượu nồng, không nói dối,

Biết bằng lòng với vợ trong nhà.

52. Ta bỏ khoe khoang với xảo ngôn,

Nhanh như thể đổ xuống dòng sông,

Ta nôn ra hết bao tà kiến,

Thích thú tuân lời dạy Thế Tôn.

53. Nói vầy xong, chúa tể Su-ra

Từ bỏ ngay quan điểm ác tà,

Đảnh lễ Thế Tôn, rồi chúa thượng

Hướng về đông ngự giá vương xa.

Nhờ thần lực của vị quỷ nhân, nhà vua về kinh thành kịp ngày hôm ấy. Về sau, đúng thời, vua tường thuật chuyện ấy với chư Tỷ-kheo và chư vị này lại trình vấn đề với chư Trưởng lão biên soạn Giáo pháp để đưa câu chuyện vào Hội đồng kết tập Kinh tạng thứ ba. (Bổ sung từ Tập Sớ).

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Ngạ Quỷ Revàti

4. (39) CHUYỆN NGẠ QUỶ REVATI

(Chuyện này giống chuyện số 2 Phẩm V của Chuyện Thiên Cung).

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Cây Mía

5. (40) CHUYỆN CÂY MÍA

(Ucchu)

Trong khi đức Thế Tôn đang trú tại Veluvana (Trúc Lâm), một người đang chở mía, cầm một khúc mía, vừa đi vừa ăn. Các vần kệ này kể lại câu chuyện trên.

Một hôm, Tôn giả Mahà-Moggallàna (Đại Mục-kiền-liên) đang đi khất thực vào Vương Xá, gặp một ngạ quỷ thưa trình như sau:

1. Một rừng mía lớn hiện bên mình,

Bát ngát, mùa phong phú tốt lành,

Song nó không cho tôi chút ít,

Kính thưa Tôn giả đại uy danh,

Nghiệp gì gây quả này như vậy,

Tôn giả cho tôi biết sự tình?

2. Tôi đang thống khổ, bị hành thân,

Tôi cố gắng tìm chút để ăn,

Tôi phấn đấu hoài bên khóm mía,

Sắp tàn hơi thở, chết kề gần,

Tôi than khóc tấm thân đày đọa,

Do nghiệp gì đem quả ấy chăng?

3. Thất bại, tôi nhào xuống đất ngay,

Lăn tròn trong lửa đốt thiêu này

Như con cá nọ, tôi than khóc,

Nước mắt nhỏ ra cả mặt mày,

Tôn giả, xin ngài cho biết rõ,

Nghiệp gì đem kết quả như vầy?

4. Tôi đói khát và kiệt sức tàn,

Kinh hoàng, tôi chẳng biết bi hoan,

Chúc ngài hưởng phước, tôi xin hỏi,

Làm thế nào tôi được mía ăn?

Tôn giả Moggallàna:

5. Khi làm người ở một thời xưa,

Ngươi đã tạo nên một nghiệp tà,

Ta nói cho ngươi nghe việc ấy,

Khi nghe, ngươi biết chuyện vừa qua.

6. Ngươi bước trên đường, lấy mía ăn,

Một Tỳ-kheo đến tự sau lưng,

Bảo ngươi rằng muốn xin đôi chút,

Ngươi chẳng đáp lời, chẳng hé răng.

7. Cho dẫu ngươi không muốn nói năng,

Người kia vẫn nói, giọng xin van:

‘‘Cho tôi khúc mía, thưa ông chủ’’,

Sau đó ngươi cho một ít phần

Từ phía sau lưng và kết quả

Nghiệp kia ngươi đã lãnh vào thân.

8. Nhìn đây! Cầm mía ở sau mình,

Hãy lấy mía ăn thật thỏa tình,

Do chính việc này, ngươi sẽ được

Hân hoan, thích thú, hưởng ân lành!

9. Nó đi cầm mía tự sau mình,

Khi đã cầm, ăn thật thỏa tình,

Do chính cách này, nên nó được

Hân hoan, thích thú, hưởng ân lành.

Ngạ quỷ ấy bèn cầm một bó mía cúng dường vị Trưởng lão và vị này đem dâng đức Phật ở Trúc Lâm. Đức Thế Tôn cùng hội chúng Tỷ-kheo dùng mía ấy rồi nói lời tùy hỷ công đức.

Từ đó về sau ngạ quỷ ấy có thể ăn mía thỏa thích.

Theo thời gian, ngạ quỷ được tái sanh giữa hội chúng cõi trời Ba mươi ba.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Các Vương Tử

6. (41) CHUYỆN CÁC VƯƠNG TỬ

(Kumara)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong khi đang trú tại Jevatana (Kỳ Viên)

Tương truyền Đại Vương nước Kosala (Kiều-tát-la) trị vì tại Sàvatthi (Xá-vệ) có hai vương tử khả ái đang độ hoa niên. Trong nỗi đam mê dục vọng của tuổi trẻ không được kềm chế, hai vị đã phạm tội tà dâm nên sau khi từ trần hai vị tái sanh làm ngạ quỷ bị đè bẹp trong một ống cống.

Suốt đêm, ngạ quỷ thường than khóc với những tiếng kêu la khủng khiếp. Dân chúng nghe vậy rất kinh hãi.

Do sự việc này, dân chúng cúng dường đại lễ lên Giáo hội do đức Phật cầm đầu và bảo nhau:

- Điềm xấu này phải chấm dứt.

Sau đó họ trình lên đức Thế Tôn những việc đang xảy ra. Ngài bảo:

- Này chư đệ tử, chư vị không thể chấm dứt tiếng kêu la này được đâu.

Rồi Ngài nói rõ nguyên nhân sự việc này cho hội chúng qua các vần kệ sau:

1. Có một kinh thành tên Xá-vệ,

Ở trên sườn núi Tuyết, cao sơn,

Tôi nghe vầy: Có đôi vương tử

Là các con trai bậc đế vương.

2. Phóng dật buông lung các dục tham,

Tìm nguồn lạc thú ở trần gian,

Chúng không suy xét tương lai chúng,

Tận hưởng thú vui hiện tại tràn.

3. Khi chúng bỏ thân xác thế nhân

Đi sang thế giới khác người trần,

Dù không ai thấy, thường kêu khóc

Về ác nghiệp xưa chúng đã làm

4. ‘‘Quả thật nhiều người đáng cúng dàng

Với nhiều lễ vật’’, chúng than van,

‘‘Xưa ta chẳng tạo nên công đức

Đem đến cho mình chỗ trú an’’.

5. ‘‘Ác nghiệp nào đời trước tạo ra,

Do vầy từ giã chốn hoàng gia,

Tái sanh vào cõi loài ma đói,

Chịu đói khát giày xéo chúng ta?

6. Những kẻ làm vua cõi thế nhân

Sẽ không làm chúa tể âm cung,

Sang, hèn, hai loại đều quanh quẩn

Bị đói khát hành hạ khổ thân.

7. Biết rằng đau khổ có nguồn căn

Vua chúa buông lung phóng dật tâm,

Nam tử bỏ vương quyền ngã mạ,

Do vầy, thành một vị Thiên nhân,

Sau khi xả báo thân phàm tục,

Bậc trí tái sanh cõi sáng bừng’’.

Như vậy, bậc Đạo Sư kể lại số phận của các ngạ quỷ xong, liền hồi hướng về chúng công đức do đám người này cúng dường lễ vật và thuyết pháp theo ý Ngài.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Vị Vương Tử

7. (42) CHUYỆN VỊ VƯƠNG TỬ

(Ràjaputta)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc trú tại Jevatana (Kỳ Viên).

Thuở xưa có một nam tử của vua mệnh danh là Kitava làm tổn thương một vị Độc Giác Phật. Chàng phải đọa vào địa ngục nhiều ngàn năm, và chính vì lỗi lầm kia, chàng bị tái sanh vào loài ngạ quỷ. Chuyện của chàng đã được kể đầy đủ chi tiết trong sự tích các ngạ quỷ ở Sànuvàsi (Số 27, phẩm III)

Bấy giờ trong khi kể cho một vị Trưởng lão nghe số phận đám quyến thuộc quá vãng của ngạ quỷ kia, bậc Đạo Sư bảo:

- Quả thật không phải chỉ quyến thuộc của ông, mà cả ông nữa, lúc trở thành ngạ quỷ trong đời trước, sau khi từ giã thế giới này, cũng đã chịu nỗi thống khổ khốc liệt.

Rồi do lời thỉnh cầu của vị Trưởng lão, Ngài kể chuyện này:

1. Quả do các nghiệp tạo ngày xưa

Có thể làm dao động trí ta

Liên hệ sắc, thanh, hương, vị, xúc,

Những gì đem lạc thú say sưa.

2. Ông hoàng đã hưởng thú ca xang,

Đàn địch, ái ân thật ngập tràn,

Sau lúc nhàn du quanh thượng uyển,

Chàng đi vào cổ lũy Đa Sơn.

3. Chốn kia chàng thấy Su-net-ta,

Thanh tịnh, điều thân, một Phật gia,

Thiểu dục, khiêm cung và biết đủ

Với bình khất thực kiếm từng nhà.

4. Hoàng nam bước xuống tự lưng voi,

Và đến Hiền nhân ấy, thốt lời:

‘‘Tôn giả, xin chào!’’ rồi lập tức

Chàng cầm bình bát ném lên trời.

5. Ném vỡ chiếc bình xuống đất kia,

Vừa cười vừa nói lúc đi xa:

‘‘Ta là vương tử Ki-ta chúa,

Đạo sĩ có làm ích lợi ta?’’

6. Quả báo cho hành động bất nhân

Thật là khắc nghiệt, khổ muôn phần,

Tương truyền vương tử về sau đó

Phải đọa vào trong ngục tối tăm.

7. Hơn năm mươi vạn năm đày thân

Trong ngục tối đau khổ tận cùng

Vì tội lỗi mà chàng đã tạo,

Bị nhiều hình phạt đến xoay vần.

8. Chàng cứ nằm, đưa mặt xuống sàn

Xoay quanh phải, trái, biết bao lần,

Đôi chân chổng ngược lên cao mãi;

Rồi đứng thẳng, người ngốc khổ thân.

9-10. Qua mấy ngàn năm, mấy vạn năm,

Bị hành địa ngục khổ vô ngần,

Chính vì tội lỗi chàng gây tạo,

Quả khắc nghiệt kia phải lãnh phần

Bởi những người đưa tay phá hại

Bậc Hiến trí giải thoát mê lầm.

11. Sau khi đã trải biết bao năm

Trong ngục khổ đau thật hãi hùng,

Chàng phải mạng chung vì đói khát,

Trở thành một ngạ quỷ mình trần.

12. Như vầy, khi thấy cảnh đau thương

Do vị vua buông thả kỷ cương,

Ta chẳng làm vua buông thả nữa,

Mà nên hướng đến tính khiêm nhường.

13. Ngay cả trong đời sống hiện thời,

Người tôn trọng Phật đáng khen hoài,

Có đầy trí tuệ, khi thân hoại,

Được tái sanh vào cõi sáng tươi.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Những Ngạ Quỷ Ăn Phân

8. (43) CHUYỆN NHỮNG NGẠ QUỶ ĂN PHÂN

(Gùthakhàdaka)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Jetavana (Kỳ Viên).

Tương truyền trong một thị trấn nọ không xa Sàvatthi, có một gia chủ ra lệnh xây một tinh xá cúng dường vị Tỷ-kheo vốn là bạn thân của mình. Về sau nhiều Tỷ-kheo từ khắp nơi đến cư trú tại đó.

Khi thấy chư Tăng, dân chúng liền cung cấp đủ mọi thứ cần dùng. Bấy giờ vị Tỷ-kheo thân tín của chủ nhà không chịu được cảnh này và lòng đầy ganh tỵ (như các vần kệ kể lại).

Về sau Tôn giả Mahà-Moggallàna thấy vị ấy và hỏi:

1. Ngươi chính là ai, khốn khổ thân,

Đứng kia, vừa đến tự hầm phân,

Nói cho ta biết hành vi ác

Ngươi đã làm trong quá khứ chăng?

Ngạ quỷ:

2. Tôn giả, tôi là ngạ quỷ nhân,

Thần dân khốn khổ Dạ-ma quân,

Vì tôi đã phạm hành vi ác,

Từ cõi đời, tôi đến cõi âm.

Trưởng lão:

3. Thời xưa đã phạm ác hành gì

Do khẩu, ý, thân đã thực thi?

Vì nghiệp quả nào ngươi đã tạo

Giờ ngươi phải chịu cảnh sầu bi?

Ngạ quỷ:

4. Nhà tôi thường trú một Tỳ-kheo,

Tật đố và ganh tỵ đủ điều,

Ở tại nhà tôi, ham dục lạc,

Vị này phỉ báng, xan tham nhiều.

5. Tôi đã nghe lời của ác nhân,

Và tôi khiển trách các Sa-môn;

Bởi vì tôi phạm hành vi ấy,

Từ cõi đời, tôi đến cõi âm.

Trưởng lão:

6. Bạn thiết của ngươi chính kẻ thù

Giả danh bạn đấy, hỡi người ngu,

Đến khi thân hoại, đi nơi khác,

Số phận nào cho kẻ giả tu?

Ngạ quỷ:

7. Nay tôi đang đứng ở trên đầu

Của phạm nhân này tự bấy lâu,

Nó đã đọa vào miền ngạ quỷ,

Chỉ mình tôi, nó phải theo hầu

8. Vật nào người khác trút cho vơi

Liền trở thành đồ ăn của tôi,

Và nó, đến phiên mình, kiếm sống

Những gì tôi tống khứ ra ngoài!

Tôn giả Mahà-Moggallàna tường thuật sự việc này lên đức Thế Tôn, Ngài liền giải thích ý nghĩa của nó và nêu rõ mối nguy hiểm của sự chỉ trích người khác.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Thứ Hai Về Các Ngạ Quỷ Ăn Phân

9. (44) CHUYỆN THỨ HAI VỀ CÁC NGẠ QUỶ ĂN PHÂN

(Gùthakhàdaka)

Trong lúc đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư kể chuyện này giống như chuyện trên. Ở đây, một nữ cư sĩ xây tinh xá và bị tái sanh làm nữ ngạ quỷ.

Các vần kệ đều giống nhau.

Phẩm IV. Đại Phẩm - Chuyện Bầy Ngạ Quỷ

10. (45) CHUYỆN BẦY NGẠ QUỶ

(Ganapeta)

Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc đang trú tại Jetavana.

Tương truyền tại Sàvatthi, có một đám người không mộ đạo, không có lòng tin và có tật xan tham, keo kiệt. Họ thường thờ ơ đối với những ý tưởng họ đã chấp nhận cùng nhiều vấn đề khác trong cuộc đời.

Sau khi đã sống một thời gian dài, họ từ trần và tái sanh làm ngạ quỷ gần kinh thành. Rồi một hôm, Tôn giả Mahà-Moggallàna đi đến Sàvatthi để khất thực, Tôn giả thấy bầy ngạ quỷ trên đường, bèn hỏi chúng:

1. Trần truồng và xấu xí hình dung,

Hốc hác, khắp thân thể nổi gân,

Gầy guộc, các xương sườn lộ rõ,

Vậy là ai đó, các tôn ông?

Bầy ngạ quỷ:

2. Tôn giả, chúng con chính quỷ nhân,

Thần dân khốn khổ Dạ-ma quân,

Chúng con đã phạm hành vi ác,

Từ cõi đời, đi đến cõi âm.

Trưởng lão:

3. Ngày xưa đã phạm ác hành gì

Do khẩu, ý, thân đã thực thi?

Vì nghiệp quả nào nên đã đọa

Từ đây tới cảnh giới âm ty?

Bầy ngạ quỷ:

4. Cả bọn đi quanh bến tắm công,

Lang thang suốt cả nửa tuần trăng;

Chúng con chẳng tạo nơi an trú

Bằng cách đem tài vật cúng dâng.

5. Chúng con kinh hãi đến dòng sông,

Sông nước trở thành bãi trống không;

Ngày nắng chúng con vào bóng mát,

Tàn cây lại hóa nóng bừng bừng.

6. Cơn gió như thiêu đốt, lửa hồng

Thổi ào lên khắp cả toàn thân,

Chúng con xứng đáng nhiều đau khổ

Hơn thế này, Tôn giả biết chăng?

7. Đói khát mong cầu thức uống ăn,

Chúng con đi cả mấy do-tuần,

Trở về không được gì đâu cả,

Cơ khổ! Chúng con ít phước phần.

8. Đói lã và bất tỉnh ngã lăn

Chúng con gục xuống đất khô cằn,

Tấm thân sóng sượt nằm co quắp,

Đầu ngã lộn nhào xuống dưới chân.

9. Do vậy chúng con phải ngã liền

Xuống nền đất lạnh khổ triền miên;

Chúng con đấm ngực và đầu tóc,

Cơ khổ! Chúng con ít phước duyên.

10. Tôn giả, chúng con xứng lãnh phần

Khổ đau này nữa thật nhiều lần.

Chúng con chẳng tạo nơi an trú

Cho chính mình bằng cách cúng dâng.

11. Quả thật, khi từ biệt cõi này,

Tái sanh nhân thế kiếp sau đây,

Chúng con nguyện hết lòng hào phóng,

Tu tập giới, hành thiện sự ngay.

Vị Trưởng lão trình đức Thế Tôn toàn thể sự việc này.