Một Số Vấn Đề Giới Luật

2. Lịch Sử Kết Tập Pháp Tạng Lần Thứ Hai

02 LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN THỨ HAI

Sau khi Phật Niết-bàn độ 100 năm, các Tỳ-kheo Bạt Kỳ ở Tỳ Xá Ly đề ra 10 điều phi pháp như sau:

1. Tỳ-kheo ăn muối gừng để dành qua đêm vẫn hợp pháp,

2. Tỳ-kheo ăn xong, nhận được thức ăn khác, dùng hai ngón tay cầm thức ăn để ăn vẫn hợp pháp,

3. Tỳ-kheo ăn xong, rời khỏi chỗ, rồi ngồi ăn lại vẫn hợp pháp,

4. Tỳ-kheo ăn xong, đi sang nơi khác ăn thêm vẫn hợp phap,

5. Tỳ-kheo dùng sữa đường hòa lại uống ngoài bữa ăn chính vẫn hợp pháp,

6. Tỳ-kheo uống rượu tự chế biến từ trái cây vẫn hợp pháp,

7. Tỳ-kheo tùy ý làm tọa cụ lớn hoặc nhỏ vừa với mình vẫn hợp pháp,

8. Tỳ-kheo có thể làm những việc mà lúc còn cư sĩ đã làm vẫn hợp pháp, tất nhiên có việc có thể làm được và có việc không thể làm được,

9. Trong một trú xứ có một nhóm Tỳ-kheo làm pháp

yết ma riêng, sau đó đến yêu cầu chúng Tăng chấp nhận pháp Yết ma ấy vẫn hợp pháp,

10) Tỳ-kheo có thể thu nhận và cất giữ vàng bạc, tiền của vẫn hợp pháp.

Thế rồi, vào các ngày mồng 8, 14 và 15, các Tỳ-kheo ấy thường ngồi ở chỗ đông người qua lại, đặt một bát nước trước mặt, nói với mọi người rằng đó là cái bát điềm lành, rồi yêu cầu họ bố thí: "Những điềm lành ở trong này, các vị hãy bố thí y bát, giày dép và thuốc men". Những người muốn bố thí, liền bố thí, những người không muốn bố thí thì chê trách, hủy báng, nói: "Sa môn Thích tử không nên nhận vàng bạc, tiền của, giả sử có ai đem cho cũng không nên đưa mắt nhìn đến, nay vì sao lại bày ra cái trò xin bố thí như thế này?"

Bấy giờ, trưởng lão Da Xá đang ở trên giảng đường Trùng Các, bên dòng sông Di Hầu thấy thế, liền nói với các Tỳ-kheo: "Các Thầy chớ bày ra cái trò xin bố thí như vậy. Chính tai tôi từng nghe Phật dạy: Người cầu xin bố thí thi pháp và người bố thí cho kẻ xin phi pháp, cả hai đều có tội" Thầy nói với các Tỳ-kheo xong, lại nói với các bạch y nam nữ già trẻ: "Các người đừng bố thí như thế. Chính tôi từng nghe Phật dạy: Người cầu xin phi pháp và người bố thí cho kẻ xin phi pháp, cả hai đều có tội".

Khi các Tỳ-kheo được vàng bạc, tiền của rồi, liền đem chia cho Da Xá, nói với Thầy: "Đại đức có thể nhận phần này".

Da Xá đáp: "Tôi không nhận cái phần bố thí do xin phi pháp như vậy".

- Nếu Thầy không nhận thì có thể cho lại chư Tăng.

- Tôi đã không nhận thì lấy đâu mà cho lại chư Tăng?

Thế rồi, các Tỳ-kheo ấy bèn hạch tội Da Xá rằng trước đây Thầy đã nói cho bạch y biết việc đó, làm như thế là nhục mạ bạch y, nên họ phạt Da Xá bằng pháp yết ma hạ ý (làm vui lòng người khác).

Sau khi tuân thủ pháp Yết ma hạ, Da Xá liền bảo các Tỳ-kheo cử một Tỳ-kheo cùng đi với Thầy đến các nhà bạch y để xin lỗi họ. Da Xá bèn đi đến chỗ 500 Ưu-bà-tắc đang tụ họp, nói với họ: "Các người nên biết, điều gì chánh pháp thì tôi nói là chánh pháp, điều gì phi pháp thì tôi nói là phi pháp, điều gì chánh luật thì tôi nói là chánh luật, điều gì phi luật thì tôi nói là phi luật. Những gì do Phật dạy thì tôi bảo là do Phật dạy, những gì không phải do Phật dạy thì tôi bảo là không phải do Phật dạy. Trước đây tôi đã nói như thế, khiến các Ưu-bà-tắc nổi giận, nên hôm nay tôi đến để xin lỗi".

Các Ưu-bà-tắc nghe thế, hoảng kinh bảo: "Thưa Đại đức, lúc nào Đại đức bảo đây là pháp, đây là luật, đây là lời Phật dạy, khiến cho chúng tôi nổi giận mà nay phải đến xin lỗi?"

Nhân đó, Da Xá mới nói với họ rằng, ngày trước tại thành Vương Xá, đức Thế Tôn có nói với các đại thần của vua Bình Sa rằng: "Sa môn Thích tử không nên cất giữ vàng bạc châu báu và dùng nó để buôn bán".

Rồi Phật nêu ví dụ về mặt trời, mặt trăng không sáng tỏ là vì bị 4 thứ khói, bụi và A-tu-la che khuất. Cũng thế, Sa môn thích tử cũng bị 4 thứ sau đây che khuất:

1) Không đoạn trừ ái dục, làm điều bất tịnh,

2) Đam mê rượu thịt không chịu từ bỏ,

3) Chuyên làm những việc tà vạy để mưu sinh,

4) Thu nhận vàng bạc châu báu rồi dùng nó để mua bán kiếm lời. Chỉ có những ai xem ngũ dục là thanh tịnh mới cất giữ vàng bạc châu báu, và dùng nó để mua bán, rồi xem như một việc làm hợp pháp.

Phật thường bảo: "Tỳ-kheo cần xe thì xin xe, cần người thì nhờ người, tùy theo những nhu cầu cần thiết Ta đều cho phép cầu xin, nhưng hoàn toàn không được thu nhận vàng bạc châu báu và dùng nó để mua bán".

Da Xá lập lời Phật dạy xong, bèn hỏi các người Ưu-bà-tắc là những điều đó có đúng luật, đúng lời Phật dạy hay không. Các người ấy đều nhất trí thừa nhận là đúng, và phát biểu: "Tại thành Tỳ Xá Ly hiện nay chỉ có Đại đức Da Xá là số một trong hàng Sa môn Thích tử". Thế rồi, họ yêu cầu Thầy an trú tại thành Tỳ Xá Ly để họ cúng dường tứ sự (4 món cần thiết) suốt đời.

Sau đó, Da Xá từ giã các cư sĩ rồi trở về lại trú xứ. Các Tỳ-kheo Bạt Kỳ biết Da Xá được những người Ưu-bà-tắc tín nhiệm, nên xoay qua kết tội Thầy phạm Ba dật đề, vì trước đây đã xúc phạm các Tỳ-kheo, do đó, phải sám hối. Da Xá khẳng định rằng mình vô tội nên không co lý do gì phải sám hối. Các Tỳ-kheo Bạt Kỳ bèn tập họp lại, định làm Yết ma kết tội Da Xá ngoan cố không nhận tội. Thấy tình thế gay cấn, Da Xá liền dùng thần thông bay đến nước Ba Tuần. Trên đường đi, Thầy gặp 60 Tỳ-kheo đã đắc tam minh, lục thông, đều là đệ tử của A Nan, Thầy liền yêu cầu họ họp sức để diệt trừ 10 điều phi pháp của nhóm Tỳ-kheo

Bạt Kỳ, đồng thời Thầy tiếp tục đi vận động hai nhóm Tỳ-kheo khác, mỗi nhóm gồm 30 người. Họ cũng đã đạt được đạo quả cao siêu như nhóm Tỳ-kheo trước, và ai nấy đều nhiệt tình hưởng ứng công việc chính nghĩa cảu Thầy. Rồi Thầy tiếp tục đến núi A Phù mời Trưởng lão Tam Phù Đà hợp tác, và Trưởng lão cũng tùy hỷ.

Bấy giờ, trưởng lão Ly Bà Đa đã đạt được từ tâm tam muội, có đông đảo đồ chúng, đang ở tại thành Câu Xá Di. Da Xá cũng đến đó mời Trưởng lão tham gia, và Trưởng lão cũng hoan hỷ.

Các Tỳ-kheo Bạt Kỳ nghe tin Da Xá đã đến gặp trưởng lão Ly Bà Đa, họ bèn dùng thuyền chở đầy những y bát của Sa-môn và những vật dụng cần thiết khác, cùng đến đó định mua chuộc Trưởng lão để Trưởng lão yểm trở. trong thuyền ấy, có một Tỳ-kheo tên Sa Lan, thấy sự việc phức tạp, Thầy bèn căn cứ vào kinh luật chiêm nghiệm xem các Tỳ-kheo Bạt Kỳ hành động đúng pháp hay phi pháp thì Thầy thấy họ phi pháp. Bỗng dưng, trên không trung có vị thên thần ba lần xướng lên rằng: "Đúng thế! Đúng thê! Các Tỳ-kheo Bạt Kỳ hành động phi pháp như ông đã thấy".

Khi đi đến Câu Xá Di, các Tỳ-kheo Bạt Kỳ liền vào diện kiến trưởng lão Ly Bà Đa và thưa rằng: "Chúng tôi chở rất nhiều vật dụng cần thiết của Sa-môn đến để cúng dường đại đức, mong Đại đức nạp thọ". Trưởng lão từ chối nói:"Y bát của tôi đã đầy đủ chẳng cần chi nữa". Họ lại nào nỉ: "Nếu không nhận nhiều, xin Đại đức nhận cho chút ít". Trưởng lão khẳng định: "Y bát của tôi đã đủ không thể nào nhận thêm những vật của các Thầy một cách phi pháp".

Biết Trưởng lão Ly Bà Đa có một đệ tử tên Đạt Ma thường hầu bên cạnh, các Tỳ-kheo Bạt Kỳ liền đến xin cúng dường vật dụng cho Thầy, Thầy cũng từ chối. Họ bèn thuyết phục: "Khi Phật còn tại thế, người ta đễn cúng dường Phật, nếu Phật không nhận thì họ đem cúng dường A Nan, A Nan đều nhận cả. A Nan nhận thì cũng như Phật nhận". Đạt Ma nghe thế, liền nhận một vật. Nhận rồi liền hỏi: "Các Thầy muốn điều gì mà cưỡng ép bố thí cho tôi?" Họ đáp: "Chúng tôi muốn đại đức thưa với Hòa thượng Bổn sư, tận lực hỗ trợ chúng tôi, đừng để cho Da Xá phá hoại pháp luật của chúng tôi".

Đạt Ma liền đến thưa với Thầy mình: "Hòa thượng nên ủng hộ các Tỳ-kheo bạt Kỳ". Ly Bà Đa nói: "Những người làm điều phi pháp, ta không ủng hộ". Đạt Ma thưa: "Mong Thầy suy nghĩ lại". Ly Bà Đa liền khiển trách Đạt Ma: "Nay ngươi khuyên Ta hỗ trợ những kẻ phi pháp, ngươi chẳng phải là đệ tử của Ta nữa. Từ nay trở đi chớ có ở quanh quẩn bên ta".

Đạt Ma sợ hãi, xấu hổ, đến thuật lại với các Tỳ-kheo Bạt Kỳ sự kiện vừa rồi, họ bèn an ủi, khuyên Thầy đừng sợ gì cả.

Thế rồi, trưởng lão Ly Bà Đa suy nghĩ: "Nếu ta dẹp trừ những việc phi pháp của bọn họ tại đây, họ sẽ khởi lên trở lại, vậy ta phải cùng nhau đến chỗ ở của họ mà dẹp trừ". Nghĩ vậy, liền cùng với Da Xá đến thành Tỳ Xá Ly. Nơi thành này, có vị Tỳ-kheo tên là Nhất Thiết Khứ, Thầy là vị Thượng tọa có uy vọng nhất trong hàng Sa môn Thích tử ở cõi Diêm Phù Đề này, đã đắc quả A-la-hán, có tam minh, lục thông, cũng là đệ tử lớn nhất của A Nan. Da Xá liền

bàn với Ly Bà Đa, cùng đến gặp Nhất Thiết Khứ để bàn bạc công việc rồi sẽ thực hiện.

Sau khi gặp Thượng tọa Nhất Thiết Khứ, chào hỏi xong xuôi, Ly Bà Đa một mình đến phòng dành cho Thượng tọa, trải tọa cụ an nghỉ. Đêm đến, Ly Bà Đa suy nghĩ: "Thượng tọa Nhất Thiết Khứ này đã quá già nua mà còn nổ lực ngồi thiền suốt đêm, thì ta nay đâu được phép an nghỉ". Nhất Thiết Khứ cũng suy nghĩ: "Vị khách Tỳ-kheo này đi đường cực nhọc mà còn ngồi thiền suốt đêm để hành đạo, thì ta đâu được phép nằm yên".

Hai người ngồi thiền suốt đêm suy nghĩ về nhau như thế. Đến cuối đêm, Nhất Thiết Khứ hỏi Ly Bà Đa: "Đêm nay, Thầy nhập vào loại thiền định nào?"

Ly Bà Đa đáp: "Tính tôi rất nặng lòng Từ bi, đêm nay tôi nhập vào từ tâm tam muội".

- Đó là loại Thiền định thô thiển. Chẳng hay Thầy đã đắc quả A-la-hán chưa?

- Đã đắc rồi. Thế còn Thượng tọa đêm nay nhập vào loại Thiền định nào?

- Tính tôi thích quán tưởng về "không", đêm rồi tôi nhập vào không tam muội.

- Đó là việc làm của bậc đại nhân. Vì không tam muội là pháp của bậc đại nhân. Nhưng Thượng tọa đã đắc quả A-la-hán chưa?

- Đã đắc rồi.

- Vậy xin Thượng tọa cho biết, muối để cách đêm có được phép dùng không?

- Việc ấy nên hỏi giữa chúng Tăng, nếu hỏi riêng tôi,

những kẻ phi pháp sẽ cho rằng tôi có ý thiên vị và không chấp nhận tôi vào thành phần bàn luận Tỳ-ni (giới luật).

Bấy giờ, Ly Bà Đa liền tập họp Tăng chúng để luận bàn Tỳ-ni, nhưng vì Tăng chúng đông đảo, không khí ồn náo, khó quyết đoán Tăng sự nên Thầy đề nghị bạch nhị yết ma đề cử một số đại diện để chủ trì cuộc họp và quyết đoán các sự việc. Nhóm Tỳ-kheo Bạt Kỳ trước hết đề cử bốn vị:

1) Nhất Thiết Khứ,

2) Ly Bà Đa,

3) Bất Xà Tôn,

4) Tu Ma Na.

Nhóm Tỳ-kheo Ấp Ba Lợi cũng đề cử bốn người:

1) Tam Phù Đà,

2) Sa Lan,

3) Trường Phát,

4) Bà Sa Lam.

Các Thượng tọa được Tăng sai bèn nhất trí chọn khu vườn của một nữ thí chủ đã cúng dường cho chư Tăng, tại Tỳ Xá Ly làm nơi nghị sự.

Bấy giờ Ly Bà Đa bèn hỏi Thượng tọa Nhất Thiết Khứ điểm thứ nhất: "Muối để cách đêm có được phép dùng không?"

Nhất Thiết Khứ đáp: "Không được dùng".

- Phật chế định điều này tại nơi nào?

- Tại thành Vương Xá.

- Do ai mà chế?

- Do một Tỳ-kheo ở nơi A-lan-nhã.

- Phạm về việc gì?

- Phạm về việc dùng thức ăn để cách đêm, thuộc tội Ba dật đề.

Thế rồi, Ly Bà Đa kết luận: Đó là pháp, đó là luật, đó là lời Phật dạy, các Tỳ-kheo Bạt Kỳ làm điều phi pháp, phi luật, trái lời Phật dạy, giờ đây bỏ xuống một thẻ.

Và cứ thế, Ly Bà Đa hỏi, Nhất Thiết Khứ đáp, cho đến khi kết thúc 10 điều phi pháp.

Tiếp theo, tám vị này bèn suy cử bốn người đại diện là: Nhất Thiết Khứ 136 tuổi hạ, Ly Bà Đa 120 tuổi hạ, Tam Phù Đà và Da Xá đều 110 tuổi hạ, những vị này có trách nhiệm đem các quyết định của Đại hội vừa rồi ra công bố trước 700 vị A-la-hán, theo thể thức Ly Bà Đa hỏi và Nhất Thiết Khứ đáp như trên. Cuối cùng, Ly Bà Đa kết luận: "Những gì không do Phật chế thì không được tùy tiện chế định, những gì do Phật đã chế thì không được vi phạm. Tăng chúng phải chăm chỉ học tập những gì Phật đã truyền dạy".

Cuộc kết tập này vừa đúng 700 vị A-la-hán, nên gọi là cuộc kết tập của 700 người.(69)

Vài điều ghi nhận:

1/ Lý do kết tập: Cả hai bộ Tứ Phần Luật (ĐTK, 1428, tr.969c-970a) và Thập Tụng Luật (ĐTK,1435,tr.453c-455c) đều nhất trí với Ngũ Phần Luật cho rằng do 10 điều phi pháp của nhóm Tỳ-kheo Bạt Kỳ mà phải mở Đại hội kết tập pháp tạng lần thứ hai này.

———

(69) Ngũ Phần luật, ĐTK.22, số 1421, tr.192a -194.

2/ Thời gian kết tập: Ngũ Phần Luật và Tứ Phần Luật đều ghi nhận là sau Phật Niết-bàn 100 năm. Riêng Thập Tụng Luật thì bảo là sau Phật Niết-bàn 110 năm.

3/ Địa điểm kết tập: Cả ba bộ đều nhất trí bảo là tại Tỳ Xá Ly.

4/ Thành phần chủ trì cuộc kết tập: Hai bộ kia cũng không khác mấy với Ngũ Phần (xem lại trên), chỉ có cách phiên âm tên của các Trưởng lão hơi khác đôi chút mà thôi.

5/ Số người tham dự kết tập: Cả ba bộ đều nhất trí cho rằng cuộc kết tập lần này có tất cả 700 vị A-la-hán.

6/ Về 10 điều phi pháp: Cả ba bộ, kể cả Luật Thiện Kiến (ĐTK.1462,tr.677c) và Luật Nam Tông (Luật xuất gia quyển thượng, T.K.Hộ Tông, 241) cũng ghi nhận là có tất cả 10 điều, nhưng về thứ tự của 10 điều thì có đảo lộn chút ít (xem bản so sánh ở sau). Tuy thế, nội dung của từng điều thì các bộ gần như nhất trí, chỉ khác nhau về cách diễn giải rộng hay hẹp mà thôi.

Ở điều 2, Ngũ Phần Luật ghi: "Lưỡng chỉ sao thực thực tịnh" (dùng hai ngón tay cầm thức ăn để ăn vẫn hợp pháp), và được giải thích rõ là: Tỳ-kheo ăn xong, rời khỏi chỗ ngồi, nếu nhận được thức ăn khác, không cần xin phép ăn thêm, dùng hai ngón tay cầm thức ăn mà ăn vẫn hợp pháp. Chúng tôi đã so sánh các bộ Tứ Phần Luật, Thập Tụng Luật, Thiện Kiến Luật, là những tư liệu rất căn bản, cổ xưa, còn giữ nguyên vẹn, cũng điều giải thích ý nghĩa như Ngũ Phần. Nhưng không hiểu sao phần lớn các loại luật giải về sau, thường giải thích điều này khác hẳn. Cụ thể như Phật Quang Đại Từ Điển, tr.442a, giải thích điều hai (Nhị) chỉ tịnh như sau: Từ lúc mặt trời đúng Ngọ cho

đến lúc bóng xế hai ngón tay vẫn có thể ăn được (mà không phạm luật). Nhân đây, người viết muốn nêu lên thắc mắc này, xin chất chính các vị tôn túc luật sư, và rất mong vấn đề này được làm sáng tỏ.

Tại sao gọi 10 điều ấy là phi pháp? Thiết nghĩ, lúc bấy giờ cách Phật Niết-bàn mới khoảng 100 năm, các vị tôn túc Trưởng lão nghiêm trì giới luật vẫn còn nhiều, chánh pháp còn được nhiều người sùng thượng, mà các Tỳ-kheo Bạt Kỳ lại tự tiện đặt ra những điều luật mới khác với giới luật Phật chế, nên mới bị lên án gắt gao như vậy. Kỳ thực, trong 10 điều ấy chỉ có vài điều là trái luật, còn các điều khác cũng không có gì là trầm trọng lắm, nếu đem so sách với thời đại chúng ta ngày nay. Vả lại, nếu muốn cho chánh pháp tồn tại lâu dài và được truyền bá rộng rãi, thì các sứ giả Như-lai phải biết tùy theo căn cơ, thời đại và hoàn cảnh mà áp dụng Giới luật một cách uyển chuyển, linh động, miễn sao không phương hại đến mục đích giải thoát là được. Nếu không thì giới luật của Phật có nhiều điều trở nên vô hiệu. Thế nên, Phật đã cẩn thận căn dặn: "này cá Tỳ-kheo, tuy là những điều do Ta chế định, nhưng nếu không phù hợp với phong tục tập quán của địa phương đó, thì không nên áp dụng. Trái lại, có những điều không do Ta quy định, nhưng vốn là phong tục tập quán của địa phương thì không thể không thi hành".(70)

Rồi đức Phật bổ túc: "Tỳ-kheo khi làm một việc gì, nên đem đối chiếu với kinh, luật, nếu việc làm đó phù hợp với tinh thần của kinh, luật thì hãy làm. Ngược lại, nếu

———

(70) Ngũ Phần luật, ĐTK. số 1421, tr.153a.

việc làm đó trái với tinh thần của kinh, luật, thì không nên làm".(71)

Tóm lại,tinh thần của Phật giáo là "Tùy duyên mà bất biến, bất biến mà vẫn tùy duyên". Chúng ta có thể linh động áp dụng giới luật sao cho tốt nhất để đạt đến mục đích giải thoát, nhưng phải thận trọng trong việc đề xuất những quy định mới, và nhất là không nên tùy tiện sửa đổi giới luật của Phật.

PHỤ LỤC: BẢN SO SÁNH 10 ĐIỀU PHI PHÁP

Các bộ luật- Những điều khoản

- Ngũ Phần Luật: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

- Tứ Phần Luật: 7 1 3 2 6 8 9 5 4 1 0

- Thập Tụng Luật: 1 2 5 3 4 7 9 8 6 1 0

- Thiện Kiến Luật: 1 2 4 3 7 8 9 6 5 1 0

- Nam Tông Luật: 1 2 4 3 7 8 9 6 5 1 0

Chỉ có cột 3 của Ngũ Phần Luật (3 Tứ Phần: 5 Thập Tụng: 4 Thiện Kiến: 4 Nam Tông) về nội dung, so với mỗi bộ sai khác đôi chút, còn 9 cột kia, tuy vị thứ của mỗi bộ khác nhau, nhưng nội dung căn bản có thể nói tương đối nhất quán (Khi nào có dịp, chúng tôi sẽ trở lại vấn đề này).

———

(71) Tứ Phần luật, ĐTK. số 1428, tr.970a.

3. Lịch Sử Kết Tập Pháp Tạng Lần Thứ Ba

03. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN THỨ BA

Sau Phật Niết-bàn 100 năm, Đại hội kết tập Pháp tạng lần thứ hai diễn ra, và sau lần kết tập thứ 2 đúng 118 năm lại diễn ra cuộc kết tập lần thứ 3. Như vậy, lần kết tập này xảy ra sau Phật Niết-bàn 218 năm, tức năm 325 trước Tây lịch. Đại hội lần này do Hoàng đế A Dục (Asoka) đề xướng và bảo trợ.

Vua A Dục ra đời khoảng 200 năm sau khi Phật Niết-bàn, tức khoảng 340 năm trước Tây lịch. Lúc ông còn trẻ, vốn tính tình hung bạo, nên không được phụ vương yêu thích. Do đó ông bị đưa đi trấn nhậm vùng đất xa xôi. Đến khi phụ vương băng hà, ông liền đem quân về triều, giết người anh cả là Hoàng Thái Tử Tu Ma Na (Sumara) và tất cả những người anh em khác, chỉ để lại một người em cùng mẹ là Túc Đại Đa (còn gọi là Đế Tu) rồi lên ngôi vua. Sau khi lên ngôi, trong khoảng 3 năm đầu, nhà vua chỉ phụng sự ngoại đạo, theo truyền thống của tiên vương để lại. Đến năm thứ 3, nhân trông thấy một Sa-di tên Nê Cù Đà (Nigrodha) oai nghi tề chỉnh, tướng mạo đoan trang, nên vua phát tín tâm quý kính Phật pháp.

Vị Sa di này chính là con của Tu-Ma-Na. Nhân khi vua sát hại các người anh em trong hoàng tộc, thì người

chị dâu, vợ Tu-Ma-Na, đang mang thai, trốn được. Sau đó, bà sinh ra Nê Cù Đà. Lúc Nê Cù Đà lên 7 tuổi thì được A-la-hán Bà Lưu Na (Mahàvaruna) độ cho xuất gia làm Sa-di. Chuyện kể rằng, lúc Bổn sư thế phát, tóc rơi chưa tới đất thì Nê Cù Đà đã đắc quả A-la-hán. Vị Sa di này, trong một tiền kiếp xa xưa, vốn là anh của A Dục. Hai anh em cùng mộ đạo tu hành, tạo nhiều công đức. Do nhân duyên ấy, nên khi vừa trông thấy ông, vua A Dục đã có thiện cảm ngay tức khắc. Hơn nữa, nhờ đã gieo trồng phước đức trong quá khứ, nên nhà vua dễ dàng thâm tín Tam-bảo, và phát tâm cúng dường Tăng chúng một cách nhiệt thành. Số người nhận được sự cúng dường của vua lên đến 6 vạn người trong mỗi ngày. Đồng thời, vua cho xây cất 84.000 ngôi già lam, và kiến tạo 84.000 ngôi bảo tháp trong khắp quốc độ, cũng như tại các nước chư hầu xung quanh.

Khi các ngôi bảo tháo và tự viện hoàn thành, nhà vua mở tiệc khánh hạ, cũng dường rộng rãi chư Tăng. Nhân thấy oai nghi tề chỉnh và đạo hạnh thanh cao của Thánh chúng, nhà vua càng thêm tin tưởng Phật pháp nhiệm màu. Do đó, vua cho một người con trai là Ma-Sẩn-Đà (Mahinda) và một người con gái tên là Tăng-Già-Mật-Đa (Sanghamitta) cùng xuất gia một lúc. Ma-Sẩn-Đà bấy giờ vừa đúng 20 tuổi, Hòa Thượng Bổn sư của thầy là Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu (Moggaliputta-tissa) và Tăng-Già-Mật-Đa vừa 18 tuổi, Hòa thượng Bổn sư của cô là Đàm-Ma-Ba-La (DhammaPàli).

Nhà vua càng ngày càng nhiệt thành ủng hộ Phật pháp, cúng dường Tăng chúng một cách trọng hậu, thì ngoại đạo đi khuất thực mỗi ngày mỗi trở nên khó khăn. Do đó, họ gia

nhập vào hàng ngũ Tăng chúng càng lúc càng đông. Trong số đó, có người xuất thân từ đạo thờ lửa, có người theo đạo lõa thể, và có người theo đạo dầm nước lạnh. Do tiêm nhiễm lối sống của ngoại đạo, nên mặc dù đã vào trong Tăng chúng, các Tỳ-kheo tân tòng này vẫn hành xử như ngoại đạo. Thậm chí, họ còn đem giáo luật ngoại đạo ra giảng dạy cho tín chúng, khiến cho Phật pháp trở nên hỗn loạn. Vì thế, các Tỳ-kheo chân chính không thể hòa hợp Bố-tát, tự tứ và làm các Phật sự chung với họ. Tình trạng bất ổn cứ kéo dài mãi khiến Tăng chúng sống trong sự rạn nứt, bất hòa, suốt 7 năm mà không Bố-tát được.

Vua A Dục chứng kiến tình trạng chia rẻ của Tăng đoàn như vậy, nên rất đau lòng. Nhàm chấn chỉnh lại hàng ngũ Tăng chúng, vua bèn sai một quan đại thần đem sắc lệnh của mình đến các tự viện, truyền cho Tăng chúng phải cùng nhau hòa hợp Bố-tát. Nhưng họ không nói gì cả. Vị quan Khâm sai không biết làm thế nào, đành phải trở về triều, bàn bạc với một viên quan đồng liêu. Viên quan này bèn hiến kế bằng cách gợi ý: "Tôi thấy Đại vương khi chinh phục các nước, hễ ai không tuân lệnh thì giết chết; trường hợp này cũng phải làm như thế".

Nghe bạn nói có lý, Viên Khâm sai liền trở lại tu viện, chất vấn vị Thượng tọa: "Đại vương đã có sắc lệnh khiến Tăng chúng phải hòa hợp thuyết giới, vì sao các vị không phục tùng?" Thượng tọa đáp: "Thưa Thượng quan, vì các thiện Tỳ-kheo không chịu Bố-tát chung với các Tỳ-kheo ngoại đạo, chứ không phải không phục tùng".

Ngay lập tức, viên Khâm Sai liền tuốt gươm giết vị thượng tọa ấy, và lần lượt giết đến chỗ Tỳ-kheo Túc-Đại-

Đa. Túc Đại-Đa liền bảo vị ấy dừng tay lại không được cuồng sát bừa bãi những người vô tội. Viên Khai sai đành phải dừng tay, rồi trở về triều để yết kiến nhà vua.

Bây giờ nói về nguyên nhân khiến cho Túc-Đại-Đa đi tu: Sau khi vua A Dục lên ngôi bèn phong cho em là Túc-Đại-Đa làm thái tử. Một hôm Túc-Đại-Đa vào rừng du ngoạn, bỗng thấy các con nai hành động theo bản năng của chúng sinh để duy trì nòi giống. Ông nghĩ: "Các con nai ăn cỏ xanh, uống nước lã,mà còn như thế, thì các Tỳ-kheo ở trong phòng kín, có chăn êm, nệm ấm, ăn uống no đủ, thì lẽ nào không có việc ấy!" Thế rồi, ông trở về hoàng cung, đem ý nghĩ ngây thơ của mình trình bày với hoàng huynh A Dục, vua nghe thế, tự nhủ: "Thật quái lạ! Chuyện không đáng nghi ngờ mà bỗng dưng sinh nghi ngờ. Có khác nào nơi bình địa bỗng khởi phong ba!" Do đó, để dạy cho Túc-Đại-Đa một bài học, vua âm thầm sắp đặt mưu kế, khiến Túc-Đại-Đa phạm phải tội nặng đáng bị tử hình. Lúc ấy, vua phẫn nộ bảo với em mình:"Nay ta ban cho một ân huệ cuối cùng, cho phép ngươi làm vua trong vòng bảy ngày, sau đó ta sẽ trị tội".

Thế rồi, Túc-Đại-Đa được lên ngôi báu, ngự nơi lầu son điện ngọc, có cung tần mỹ nữ, đờn ca xướng hát, và đủ các thức sơn hào hải vị không thiếu thứ gì. Nhưng ông chẳng màng để tâm đến những thứ ấy mà chỉ ngong ngóng sợ chết, đến nỗi thân thể trở nên cực kỳ tiều tụy.

Sau 7 hôm, A Dục hỏi Túc-Đại-Đa trong thời gian qua được hưởng cảnh vinh hoa phú quý tột bực như vậy có cảm thấy thích thú hay không, thì Túc-Đại-Đa thật thà bộc bạch hết những tâm sự khổ đau của mình. Vua liền bảo:

"Chỉ vì biết trước sinh mệnh mình trong bảy hôm nữa sẽ kết thúc mà người còn hốt hoảng, quên ăn bỏ ngủ, thân thể trở nên tàn tạ đến thế, huống hồ các Tỳ-kheo trong từng hơi thở nghĩ đến lẽ vô thường, không biết cái chết đến lúc nào, thử hỏi còn tâm trí đâu nữa mà đắm trước những vật dục ở đời?".

Được lời như cởi tấm lòng, Túc-Đại-Đa liền sinh tín tâm đối với Phật pháp, và chẳng bao lâu ông phát tâm xuất gia, làm một Tỳ-kheo.

Nhắc lại việc trước, khi viên Khâm sai bị Túc-Đại-Đa ngăn lại. Ông liền trở về triều tâu lên nhà vua sự kiện diễn tiến vừa rồi.Vua nghe thế, vô cùng kinh ngạc, đau đớn tột cùng, ngất xỉu, té quỵ xuống đất. Hồi lâu vua mới tỉnh lại, thống trách viên quan ấy: "Trẫm sai khanh đến tu viện là để truyền lệnh cho các Tỳ-kheo phải hòa hợp thuyết giới, chứ đâu phải bảo đến giết họ!"

Thế rồi, vua tức tốc ngự giá đến tu viện hỏi chư Tăng, trong trường hợp vừa rồi vua có tội hay quan Khâm sai kia có tội. Trong các Tỳ-kheo có người thì nói do có lệnh của nhà vua mà Tăng chúng bị giết oan, nên vua có tội. Có người thì bảo cả hai đều có tội. Nhưng có người bình tĩnh hơn, hỏi vua có ý định giết hại hay không, thì vua đáp là chỉ muốn xây dựng Tăng đoàn, tạo lập công đức, chứ không có tâm sát hại. Vị ấy kết luận: "Nếu tâm Đại vương như thế, thì Đại vương vô tội, mà kẻ giết người kia có tội".

Qua những trình bày khác nhau như thế, vua càng thêm phân vân, liền hỏi các Tỳ-kheo, ai có thể làm cho vua hết nghi hoặc. Các Tỳ-kheo bảo rằng chỉ có trưởng lão

Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu, người đã đạt được tam minh, chứng quả A-la-hán, mới có thể chấm dứt được sự nghi ngờ của nhà vua mà thôi. Sau khi nghe lời chỉ dẫn, vua liền cáo từ các Tỳ-kheo, trở về cung đình, chuẩn bị lễ cúng dường. Chuẩn bị xong các việc, vua phái người đến tu viện cung thỉnh Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu và đại chúng vào triều thọ trai. Thọ trai xong, vua mời Trưởng lão Đế Tu cùng Tăng chúng đến một đạo tràng đã được thiết lập tại Viên Lâm (Uyyàna). Khi đến nơi, để biết chắc Trưởng lão có thể đoạn trừ được điều nghi ngờ của mình hay không, vua thỉnh cầu Trưởng lão thi thố vài phép thần thông. Trưởng lão đã hoan hỷ đáp ứng lời yêu cầu ấy khiến vua rất khâm phục nghĩ rằng ác pháp sẽ được diệt trừ, Phật pháp sẽ lại trùng hưng. Thế rồi, vua đem sự việc trước kia ra chất vấn Trưởng lão. Trưởng lão bèn hỏi lại nhà vua: "Khi ấy Đại vương có tâm sát hại hay không?" Vua đáp: "Đệ tử chỉ mong có công đức, chứ không có tâm sát hại". Trưởng lão khẳng định: " Nếu không có tâm giết hại thì Đại vương vô tội". Rồi Trưởng lão đem kinh Bản Sinh ra giảng cho vua nghe. Sau khi nghe pháp, mọi thắc mắc trong lòng của vua đều giải tỏa. Tiếp đến, Trưởng lão trình bày thế nào là đúng luật, thế nào là trái luật, thế nào là đúng pháp, thế nào là phi pháp, những gì do Phật dạy và những gì không phải do Phật dạy.

Vua được diễm phúc nghe pháp liên tục như thế suốt bảy ngày. Với tâm trạng hân hoan sau khi nghe pháp, vua nghĩ rằng lần kết tập Pháp tạng này chắc chắn se thành công, liền sai người ngăn đạo tràng ra thành 2 khu vực a và b. Những ai cùng một kiến giải thì ở chung một khu

vực. Đồng thời mỗi khu vực cử ra một vị đại diện để trả lời những điều vua hỏi.

Thế rồi, vua hỏi vị đại diện của một khu vực: "Thưa Đại đức, Phật pháp như thế nào?" Họ bèn lao nhao lên. Có người bảo là thường; có người bảo là đoạn; có người nói là có tưởng; có người nói là không phải tưởng cũng không phải không tưởng; có người nói la thế gian Niết-bàn...

Vua nghe họ đáp lung tung như thế, biết chắc nhóm Tỳ-kheo này đích thực là ngoại đạo, chứ không phải Tỳ-kheo chân chính.Do đó, vua ra lệnh họ cởi bỏ pháp phục, ban cho y phục màu trắng, và đuổi ra khỏi Tăng đoàn. Rồi vua sang khu vực của 6 vạn Tỳ-kheo bên kia, lên tiếng hỏi vị đại diện: "Thưa Đại đức, Phật Pháp như thế nào?" Vị ấy đá: "Thưa đại vương, đức Phật phân biệt giảng dạy theo từng trình độ". Quay sang Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu, vua hỏi : "Có đúng thế không thưa Đại đức?" Trưởng lão đáp: "Đúng thế, thưa Đại vương". Biết Phật pháp đã được thanh tịnh, vua bèn thỉnh cầu chư Tăng thuyết giới Bố-tát trở lại, và sai người bảo vệ chúng Tăng, rồi từ biệt, hồi loan.

Sau khi vua rời khỏi đạo tràng, 6 vạn Tỳ-kheo liền suy cử trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu làm chủ tọa, và tuyển chọn 999 Tỳ-kheo tinh thông Tam tạng, đã đắc tam minh, mở cuộc đại hội kết tập Pháp tạng. Thể thức kết tập lần này giống hai lần trước, không khác gì cả. Do vậy, Phật pháp trở lại thanh tịnh, mọi hỗn loạn, cấu uế đều được dẹp trừ.

Đại hội kết tập lần này trải qua 9 tháng thì hoàn tất, do Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu làm chủ tọa, 999 vị

Tỳ-kheo A-la-hán tham dự, nên gọi là cuộc kết tập của 1000 vị A-la-hán.

Sau khi kết tập, Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu bèn soạn ra luận thư để phản bác ý nghĩa lý của các phái ngoại đạo đương thời. Đến khi biết mình sắp viên tịch, Trưởng lão bèn sai vị cao đồ là Đại đức Ma-Sẩn-Đà đem luật tạng truyền sang nước Sư Tử (Srilanka: Tích Lan). Vâng lệnh sư phụ, Đại đức Ma-Sẩn-Đà đem giáo pháp sang Tích Lan truyền bá. Đến khi sắp viên tịch, đại đức lại truyền cho đệ tử là A-Túc-Tra (Arittha); A-Túc-Tra truyền cho đệ tử là Đế-Tu-Đạt-Đa (Tissadatta); Đế-Tu-Đạt-Đa lại truyền cho đệ tử là ngài Già-La-Tu-Mạt-Na (Kàlasumana); Già-La-Tu-Mạt-Na truyền cho đệ tử là Địa-Già-Na (Dìghanàmaka); Địa-Già-Na truyền cho Tu-Mạt-Na (Dìghasumana); Tu-Mạt-Na truyền cho Đàm-Vô-Đức (Dhammarakkita); Đàm-Vô-Đức truyền cho Đế-Tu (Tissa); Đế-Tu truyền cho Đề-Bà (Deva); Đề-Bà truyền cho Tu-Mạt-Na (Sumana); Tu-Mạt-Na truyền cho Chuyên-Na-Già (Cùlagàra); Chuyên-Na-Già truyền cho Đàm-Vô-Ba-Li (DhammaPàlinàma); Đàm-Vô-Ba-Li truyền cho Xí-Ma (Khemanàma); Xí-Ma truyền cho Ưu-Ba-Đế-Tu (Upatissa); Ưu-Ba-Đế-Tu truyền cho Pháp Cự (?); Pháp Cự truyền cho A-Bà-Gia (Abhaya); A-Bà-Gia truyền cho Tiểu-Đề-Bà (Cùladeva); Tiểu-Đề-Bà truyền cho Tư-Bà (Sìva).

Đó là các vị luật sư trí tuệ đẹ nhất, thần thông vô ngại, ái tận La Hán, thầy trò truyền nhau, đến nay không dứt.(72)

———

(72) Thiện Kiến Luật Tỳ-Bà-sa, quyển 1,2 ĐTK 24, tr.678b 684.

*Vài điều ghi nhận:

1.Lý do kết tập: Vì các ngoại đạo trà trộn vào hàng ngũ Tăng đoàn làm cho Tăng chúng bất hòa và Phật pháp trở nên hỗn loạn, nên mới mở đại hội kết tập.

2. Thời gian kết tập: Lần kết tập này diễn ra sau Phật Niết-bàn 218 năm, tức trước Tây lịch 325 năm. Và công việc được thực hiện trong thời gian 9 tháng.

3. Địa điểm kết tập: Tại viên Lâm (Uyyàna), thành Hoa Thị (P àtaliputta), nước Ma-kiệt-đà (Magadha)

4. Vị chủ tọa cuộc kết tập: Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu (Moggaliputta-tisa).

5. Số người tham dự: Gồm 1000 vị A La Hán (kể cả vị Chủ tọa) đã chứng tam minh, tinh thông Tam tạng

6. Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập: Hoàng đế A Dục (sinh khoảng năm 350 trước Tây lịch)

7. Giá trị của cuộc kết tập: Hai lần kết tập thứ nhất và thứ nhì, sử Phật giáo Nam truyền và Bắc truyền đều có ghi chép, và đều công nhận. Nhưng lần kết tập lần thứ ba này chỉ thấy ghi lại trong Thiện Kiến Luật Tỳ Bà Sa (Bộ sớ giải luật tạng của Nam truyền) và Đảo sử Tích Lan. Còn các bộ Luật chính không ghi chép. Vì quan điểm của Bắc truyền cho đây là sự kết tập của Bộ phái mà thôi, nên không công nhận như một cuộc kết tập chính thức.

4. Lịch Sử Kết Tập Pháp Tạng Lần Thứ Tư

04. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN THỨ TƯ

Sự kết tập pháp tạng lần này có các tư liệu sau đây đề cập đến:

1. Thuyết thứ nhất:

Sau Phật Niết-bàn khoảng 400 năm, tại nước Kiền-Đà-La (Gandhàra) có vua Ca-Nị-Sắc-Ca (Kaniska) trị vì, đất nước phú cường, danh vang khắp nơi, các nước xung quanh điều quy phục. Trong những lúc rảnh rỗi việc triều chính, nhà vua thường đọc kinh Phật. Mỗi ngày vua thỉnh mọt vị cao tăng vào cung thuyết pháp. Nhưng vua thấy quan điểm mỗi người một khác, không ai giống ai, nên rất băn khoăn, không biết làm sao để giải tỏa. Vì vậy, vua ben thỉnh giáo Hiếp Tôn giả (Parsva), Hiếp Tôn giả liền thưa: "Tâu Đại Vương, vì đức Như Lai nhập diệt trải qua năm tháng đã lâu, các đệ tử thường dựa theo quan điểm của thầy mình, có những nhận thức bất đồng, do đó mà sinh ra mâu thuẫn với nhau".

Vua nghe nói thế rất lấy làm buồn lòng, trầm ngâm hồi lâu, rồi bạch với Tôn giả: "Trẫm nhờ hưởng được phúc đức của tổ tiên, nên được kế thừa tông miếu, cai trị muôn dân, nay tuy xa cách Thánh nhân (Phật), nhưng còn may mắn nếm được pháp vị. Trẫm muốn quên sự hèn kém của

mình, dốc lòng thiệu long chánh pháp, mở đại hội kết tập Pháp tạng, để thống nhất những quan điểm riêng của các bộ phái".

Hiếp Tôn giả tán thán: "Đại vương đã gieo trồng căn lành từ đời trước, nên đời này đầy đủ phước lộc, lại lưu tâm đến Phật pháp, thực là hợp với nguyện vọng của bần tăng".

Thế rồi, vua truyền lệnh triệu tập các bậc thánh triết xa gần. Nhận được sức chỉ, các bậc minh triết thông đạt Tam tạng, những bậc hiền tài xuất chúng từ bốn phương vân tập về kinh thành. Vua bèn thiết lễ cúng dường suốt 7 ngày, và bàn kế hoạch mở đại hội kết tập. Nhưng thấy số người khá đông đúc, sợ khó tránh khỏi ô hợp, nên vua đem những điều thao thức của mình trình lên tăng chúng, rồi truyền lệnh: "Những vị nào đã chứng đắc thánh quả thì ở lại, những vị nào còn triền phược xin hãy trở về chỗ cũ". Tuy vậy, hội chúng cũng còn quá đông, nên vua lại ra lệnh: "Các bậc vô học (chứng quả A-la-hán) xin hãy ở lại, còn các bậc hữu học xin hãy ra về". Thế nhưng, số người vẫn còn nhiều, vì thế vua lại ra lệnh: "Những vị đầy đủ Tam minh và Lục thông thì ở lại, còn những vị khác đều hãy trở về". Nhưng hội chúng vẫn còn đông, buộc lòng vua phải hạ lệnh một lần cuối cùng: "Những ai đối với nội giáo thì tinh thông Tam tạng, đối với ngoại điển thì quán triệt ngũ minh, xin mời ở lại, còn những vị khác xin hãy hoan hỷ lui về trú xứ".

Chung cục, sau bốn lần gạn lọc, số người còn lại tính được 499 người. Lúc ấy, nhà vua thấy trong nước mình hay mưa nắng bất thường sợ làm khổ nhọc các vị tôn túc, nên định đưa hội chúng đến thành Vương Xá nơi thạch

thất mà Tôn giả Ca Diếp xưa kia đã kết tập giáo pháp - mở đại hội kết tập. Nhưng Hiếp Tôn giả cùng các vị tôn túc can rằng: "Thưa Đại vương, không nên. Vì ở đó có nhiều ngoại đạo, nhiều luận sư khác phái rất phức tạp. Chúng ta sẽ phải bận rộn thù tiếp, giao tế với họ mất hết thì giờ, ắt hẳn sẽ gây trở ngại công việc kết tập và soạn ra luận giải. Hơn nữa, đại chúng giờ đây đều nhất trí muốn thực hiện việc kết tập tại nước này. Vì đất nước này ở bốn phía có núi non kiên cố, có thần Dược Xoa gìn giữ, đất đai phì nhiêu, sản vật phong phú, là nơi hiền Thánh vân tập, các bậc thần tiên qua lại, và hiện giờ Tăng chúng đang quy tụ tại đây". Sai khi nghe trình bày, vua thấy hợp lý, nên chuẩn thuận đề nghị ấy.

Thế rồi, vua truyền lệnh cho công nhân xây dựng lo thiết lập Già lam tại thành Ca-Thấp-Di-La (Kasmira) để kết tập pháp tạng.

Lúc bấy giờ, các vị A-la-hán thấy Tôn giả Thế Hữu (Vasumitra) mặc y phục luộm thuộm, đang đứng trước hành lang, bèn nói với Tôn giả: "Ông chưa đoạn trừ kiết sử, nếu luận nghị giáo pháp sẽ vấp phải sai lầm, vậy ông nên rời khỏi đây mà đi nơi khác".

Thế Hữu nói: "Nay chư hiền đối với chánh pháp không có điều chi nghi ngờ, muốn thay Phật để tuyên dương, nên mới tập họp đông đảo nơi đây mà luận bàn Phật pháp. Tôi tuy không được thông tuệ, nhưng cũng đã hiểu giáo pháp ít nhiều, văn chương u huyền của Tam tạng và những lý luận khúc chiết của ngũ minh cũng đã từng nghiên cứu và đạt được những ý thú nhất định".

Các vị A-la-hán nói: "Lời nói suông không có gì làm

bằng chứng, nếu vậy, thì thầy hãy ẩn cư nơi vắng vẻ một thời gian, lo tụ tập gấp để chứng đạt quả vô học, rồi mới tham dự cũng chưa muộn".

Thế Hữu nói: "Tôi xem quả vô học cũng như đàm dãi, chí tôi chỉ cầu Phật quả, chẳng thèm đi con đường nhỏ". Bèn vò cái y rách ném đi. Khi chiếc y rơi chưa tới đất thì Tôn giả (Tuyên bố mình) chứng được thánh quả vô học.

Lúc ấy, các vị A-la-hán lại khiển trách: "Kẻ tăng thượng mạn chính là người này đây. Quả vô học được chư Phật hết lời tán thán, đâu có thể chứng đắc dễ dàng như thế?"

Muốn cho mọi người hết mối ngờ vực, Thế Hữu bèn ném chiếc y lên hư không, chư thiên liền tiếp lấy và cung kính thỉnh cầu: "Tôn giả nên chứng Phật quả để sau này kế thừa đức Từ thị (Di Lặc), làm bậc tôn quý nhất trong ba cõi, và làm chỗ nương tựa cho bốn loài, chứ giờ đây Tôn giả chứng quả nhỏ làm chi?"

Bấy giờ các vị A-la-hán thấy sự ly-kỳ như thế, bèn tạ lỗi, và mời tôn giả tham gia đại hội kết tập cho đủ số 500 người. Đồng thời, hội chúng suy cử Thế Hữu làm đệ nhất và Hiếp Tôn giả làm đệ nhị chủ tọa cuộc kết tập để quyết đoán những ý kiến bất đồng của cử tọa. Những vấn đề của kinh điển, sau khi được hội nghị thảo luận và biểu quyết, bèn biên tập thành ba bộ luận, đó là:

1. Bộ luận "Ưu Ba Đề Xá" gồm 10 vạn bài tụng, dùng để giải thích kinh tạng.

2. Bộ luận "Tì Nại Da Tì Bà Sa" cũng gồm 10 vạn bài tụng, để giải thích luật tạng.

3. Bộ luận "A Tì Đạt Ma Tì Bà Sa" cũng gồm 10 vạn bài tụng, để giải thích luận tạng.

Như vậy cả ba bộ gồm 30 vạn bài tụng, chín trăm sáu mươi vạn lời (9.600.000), giải thích đầy đủ ba tạng giáo điển. Trong đó, không có chi tiết nào là không bàn bạc tận cùng, không có chỗ sâu xa nào là không cứu xét rốt ráo. Những nghĩa lý thâm u được làm cho sáng tỏ, những lời nói còn mù mờ được làm cho rõ ràng. Thành quả này nhằm truyền lại muôn đời cho hậu thế dùng làm cương lĩnh.

Kế đến, vua Ca Nị Sắc Ca bèn sai thợ đúc dùng đồng đỏ dát thành lá mỏng để chép luận văn, rồi đem cất vào trong hang đá, xây tháp lên trên để cúng dường. Vua lại sai thần Dược Xoa phòng vệ khắp nước, không để cho ngoại đạo mang bộ luận ấy ra khỏi lãnh thổ. Những ai muốn học tập nó thì phải đến đó mà học.

Sau khhi xong việc, vua bèn thiết lễ trai tăng cúng dường rất trọng hậu để chúc mừng đại hội kết tập vừa thành công viên mãn.(73)

Tóm tắt:

1/ Lý do kết tâp: Vì chư tăng của các bộ phái có những kiến giải bất đồng về kinh điển, nên mới mở đại hội kết tập.

2/ Thời gian kết tập: Khoảng 400 năm sau Phật Niết-bàn.

3/ Địa điểm kết tập: Tại Thành Ca-Thấp-Di-La (Kasmira), tên cũ gọi là Kế Tân, nước Kiến-Đà-La (Gandhàra), thuộc miền Tây Bắc Ấn Độ.

4/ Vị chủ tọa cuộc kết tập: Tôn giả Thế Hữu (Vasumitra), với sự trợ thủ của Hiếp Tôn giả.

———

(73)Đại Đường Tây Vức Ký, quyển 3, Sa môn Biện Cơ soạn tại chùa Từ Ân, ĐTK 51, ký hiệu 2087, tr.886b.

5/ Số người tham dự kết tập: 500 vị hiền thánh (kể cả vị chủ tọa) đã đạt địa vị vô học, tức quả A-la-hán.

6/ Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập: Vua Ca-Nị-Sắc-Ca (Kaniska), vị hộ pháp được xem là có công tương đương với hoàng đế A Dục.

7/ Thành quả cuộc kết tập: Soạn ra ba bộ luận: Kinh sớ, Luật sớ và Luận sớ, gồm ba mươi vạn bài tụng, 9.600.000 lời.

8/ Phương thức bảo quản: Vua ra sắc lệnh dùng đồng dát mỏng để chép tam tạng, rồi sai thần Dược Xoa bảo vệ không cho ngoại đạo hay người nào mang bộ luận này ra khỏi nước.

2. Thuyết thứ hai:

1) Thời gian kết tập: Sau Phật Niết-bàn 500 năm, và thời gian biên tập xong các bộ luận kéo dài đến 12 năm.

2) Địa điểm kết tập: Tại Kế Tân, tức Ca-Thấp-Di-La (Kasmira).

3) Vị chủ tọa cuộc kết tập: Tôn giả Ca Chiên Diên Tử, và Bồ-tát Mã Minh chấp bút.

4) Số người tham dự: 500 vị A-la-hán và 1000 vị Bồ-tát.

5) Thành quả: Soạn một bộ luận gồm 8 kiền độ (tức tám phần), đặt tên là Phát Tuệ luận (hay Phát Trí luận), gồm năm vạn bài kệ. Sau 12 năm mới biên tập hoàn thành, giải thích rộng rãi, gồm thành 100 vạn bài kệ.

6) Phương thức bảo quản: Các thánh giả dùng thần lực khiến các thần linh bảo vệ không cho bất cứ một ai mang bộ luận này ra khỏi nước. (Bà Tẩu Bàn Đậu (Vasubandhu) pháp sư truyện, Chân Đế đời Trần dịch, ĐTK 50, ký hiệu 2049, tr.189a).

3. Thuyết thứ ba:

1) Thời gian kết tập: Vào thời vua Bà-Tha Già-Mã-Ni (Vattagàmani) cai trị Tích Lan (ước chừng 400 năm sau Phật nhập diệt(?)

2) Địa điểm kết tập: Tại thôn Mã-Đặc-Lê, phía đông A-Lư-Ca, nước Tích Lan.

3) Vị chủ tọa cuộc kết tập: Thượng tọa La-Hi-Da-Đại.

4) Số người tham dự: 500 vị Tỳ-kheo.

5) Người khởi xướng và bảo trợ: Vua Ba-Tha-Già-Mã-Ni (Vattagàmani).

6) Thành quả kết tập: Kỳ kết tập này đọc lại giáo điển 3 tạng của Thượng tọa bộ, hiệu đính những chú thích của ba tạng, sắp xếp lại thứ tự của kinh điển, viết một bộ tam tạng bằng tiếng Pàli, và làm bản chú thích bằng Văn Tăng Già La (Tích Lan).(74)

* Vài điều ghi nhận:

- Thuyết thứ nhất tư liệu lấy từ Tây Vức Ký, một tác phẩm viết khá súc tích, khúc chiết và chặt chẽ, rất nổi tiếng, nhất là về phương diện sử liệu. Do đó, gần như hầu hết các học giả đều công nhận thuyết này.

- Thuyết thứ hai tư liệu lấy từ Bà-Tẩu-Bàn-Đậu pháp sư truyện. Văn của tập truyện này viết chệch choạc rời rạc, các dữ kiện phần lớn không giống với Tây Vức Ký. Tuy cũng được xem là lần kết tập thứ tư, nhưng rất ít học giả công nhận giá trị của nó.

- Thuyết thứ ba tư liệu còn ghi lại đầy đủ trong Đảo Sử. Địa điểm và thành phần tham dự hoàn toàn khác hẳn

———

(74)Đảo sử Tích Lan, theo sự dẫn lại của Phật Quang Đại Từ Điển, tr.5189a.

với cuộc kết tập tại Ca-Thấp-Di-La. Tuy vậy, các học giả đều công nhận đây là lần kết tập thứ tư của Phật giáo Thượng tọa bộ tại Tích Lan.

- Nếu như nước Kiền-Đà-La hay miền Tây Bắc Ấn Độ được xem là cái nôi, là căn cứ địa mà Phật giáo Đại thừa thai nghén và phát triển, rồi từ đó truyền sang các nước, thì trái lại, Tích Lan chính là trung tâm của Phật giáo Thượng tọa bộ đối với các nước khác trong vùng.

- Thời điểm vua Ca-Nị-Sắc-Ca ra đời có tới 5 mảng tư liệu đề cập đến, xê dịch từ 3 đến 700 năm, nhưng chỉ có thuyết cho rằng ông ra đời vào khoảng 400 năm sau Phật nhập diệt, là được các học giả đồng tình hơn hết. (75)

———

(75) Xem thêm Phật Quang Đại Từ Điển, tr.3976b.

5. Lịch Sử Kết Tập Pháp Tạng Lần Năm

05. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN NĂM

Sau lần kết tập pháp tạng thứ tư, đúng 2015 năm, thì đến lần kết tập Pháp tạng thứ 5. Theo sự ghi chép của Pali giáo sử, chương 6, và sử Miến Điện, thì vào năm 1871, quốc vương Miến Điện và Mẫn Đông (Mindon-tại vị từ 1853-1878) đứng ra triệu tập 2400 vị cao tăng, cử hành kết tập Tam tạng giáo điển lần thứ 5, tại thủ đô Mạn-đức-lặc (Mandalay), chính quốc vương làm người hộ pháp. Lần kết tập lấy luật tạng làm trung tâm, khảo đính đối chiếu những điểm dị đồng của thánh điển, rồi đại chúng cùng đọc tụng, trải qua 5 tháng mới hoàn thành. Sau đó, nhà vua truyền lệnh đem văn tự của 3 tạng đã được kết tập sắp xếp theo thể loại, rồi cho khắc trên 729 khối đá hình vuông, và đem cất vào trong chùa tháp Câu-tha-đà (Kuthodaw), dưới chân núi Mạn-đức-lặc và cho xây 45 tòa tháp Phật bao quanh ở bên ngoài. Thành quả kết tập này vẫn còn được bảo quản tại cố đô Mạn-đức-lặc, cho đến này nay (PQĐTĐ, tr.5189b)

Tóm tắt:

1) Lý do kết tập: Để thống nhất và giữ sự trong sáng của kinh điển.

2) Thời gian kết tập: Vào năm 1871, và trải qua 5 tháng mới hoàn thành.

3) Địa điểm kết tập: Tại thủ đô của Miến Điện lúc bấy giờ là Mạn-đức-lặc (Mandalay).

4) Số người tham dự kết tập: 2400 vị cao tăng.

5) Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập: Vua Mẫn Đông (Mindon), vị hộ pháp đắc lực cảu Phật giáo Miến Điện lúc bấy giờ.

6) Thành quả cuộc kết tập: Khảo đính lại 3 tạng, rồi đem khắc trên 729 phiến đá hình vuông.

7) Phương thức bảo quản: Đem cất 3 tạng vào trong chùa tháp Câu-tha-đà (Kuthodaw), và xây 45 ngôi bảo tháp xung quanh bên ngoài.

6. Lịch Sử Kết Tập Pháp Tạng Lần Sáu

06. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN SÁU

Đại hội kết tập Pháp tạng lần này được tổ chức tại Miến Điện, cách lần kết tập Pháp tạng thứ 5 đúng 83 năm. Phật giáo Miến Điện vốn được Chính phủ tán trợ, đã long trọng cử hành đại hội kết tập Tam tạng lần thứ 6 vào dịp đại lễ Phật Đản, nhằm ngày 17 tháng 5 (Visakha Day) năm 1954. Mục đích lần kết tập này là nhằm đoàn kết Phật giáo đồ, chấn hưng Phật giáo Thượng tọa bộ, và đề cao địa vị độc lập, chấn hưng Phật giáo Thượng tọa bộ, và đề cao địa vị độc lập của nước Miến Điện. Địa điểm kết tập đặt tại phía Bắc Ngưỡng Quang, trên đồi núi Nghệ Cố; cách tổ chức rập khuôn theo lần kết tập lần thứ nhất tại hang Thất Diệp, nước Ấn Độ. Lần kết tập này dùng những bản văn đã khắc trên 729 khối đá của lần kết tập thứ 5 làm căn cứ, và thu thập rộng rãi các bản văn Tích Lan, Thái Lam, Cao Miên, Hiệp hội Pàli Thánh điển ở Luân Đôn và những bản văn Pàli tại Miến Điện, rồi đem ra khảo đính một cách kỹ lưỡng. Sau khi kết tập hoàn thành, Giáo hội bèn đem in để lưu truyền. Lần kết tập này có mời các Tỳ-kheo thuộc những nước Phật giáo Nam truyền tham dự, đồng thời các Tỳ-kheo của những nước Phật giáo Bắc truyền cũng được

mời đến dự khán. Thời gian kết tập trải qua hơn 2 năm, đến Phật Đản 1956 (Phật lịch 2500) mới hoàn thành (PQĐTĐ, tr.5189).

Tóm Tắt:

1. Lý do kết tập: Nhằm đoàn kết Phật giáo đồ và chấn hưng Phật giáo Thượng tọa bộ.

2. Thời gian kết tập: Bắt đầu ngày 17 tháng 5, dịp lễ Phật Đản năm 1954, trải qua 2 năm, đến Phật Đản 1956 (PL.2500) mới hoàn thành.

3. Địa điểm kết tập: Tại phía Bắc Ngưỡng Quang, trên đồi núi Nghệ Cố.

4. Người khởi xướng cuộc kết tập: Giáo hội Phật giáo Miến Điện

5. Người bảo trợ cuộc kết tập: Chính phủ Miến Điện

6. Thành quả của cuộc kết tập: Tham khảo tất cả kinh điển của các nước Phật giáo Nam truyền, rồi đúc kết và đem xuất bản để truyền bá.

NHẬN ĐỊNH TỔNG QUÁT VỀ CÁC CUỘC KẾT TẬP:

Đến đây, chúng ta đã thấy một cách khái quát lịch trình kết tập Pháp tạng từ khi Phật Niết-bàn cho đến ngày nay. Hai lần kết tập thứ nhất và thứ hai, đều được các hệ phái Phật giáo công nhận giá trị lịch sử của nó. Lần kết tập thứ ba gồm có 3 thuyết đề cập đến, trong đó có đôi chỗ bất đồng. Nhưng thuyết được Tam Tạng Pháp sư Huyền Trang ghi lại trong Đại Đường Tây Vức Ký là tương đối có giá trị nhất về mặt lịch sử. Lần kết tập thứ nhất, hai, ba và tư, đều xảy ra tại Ấn Độ. Riêng lần thứ tư, ngoài Ấn Độ, tại Tích

Lan cũng có một đại hội kết tập pháp tạng được tổ chức cùng thời gian tương tự. Sau lần kết tập này, lần thứ năm và thứ sáu được diễn ra tại Miến Điện, chỉ là công việc kết tập Tam tạng của Phật giáo Thượng tọa bộ; và từ đó đến nay (1997), chưa có lần kết tập Pháp tạng nào khác nữa.

Hai lần kết tập thứ nhất và thứ hai được thực hiện bằng hình thức khẩu tụng và khẩu truyền, chứ chưa ghi chép thành văn bản. Mặc dù cũng có người cho rằng đã có dùng văn tự, nhưng ý kiến này không được các học giả công nhận.

Luật tạng: Được hình thành ngay từ lần kết tập đầu tiên, do Ưu Ba Ly tụng xuất, được gọi là Bát Thập Tụng Luật (và được truyền nhau bằng đọc thuộc lòng). Từ đó trở đi, hầu hết các bộ phái Phật giáo đều lấy bộ luật này làm căn cứ, rồi bổ sung và chú giải rộng rải thêm. Do đó mà về phương diện Giới luật, sự sai khác giữa các bộ phái tương đối ít.

Kinh tạng: Chủ yếu là 4 bộ Nikàya, tương đương với 4 bộ A hàm – cũng được hình thành từ lần kết tập đầu tiên, do A Nan tụng xuất; Còn Tiểu bộ kinh Nikàya thì được hình thành dần dần sau đó. Theo quan điểm của các học giả, những gì được gọi là kinh thường hội đủ 3 yếu tố:

1. Phù hợp với chân lý (pháp tánh)’

2. Phù hợp với đạo đức (hay giới luật);

3. Có giá trị thực tiễn.

Luật thì chỉ có Phật chế định, nhưng không thì có 5 hạng người nói ra, đó là:

1. Do chính miệng Phật nói ra;

2. Do đệ tử Phật nói;

3. Do các vị thần tiên nói;

4. Do chư Thiên nói;

5. Do hóa nhân nói;(76)

Luận tạng: Chính thức được hình thành từ đại hội kết tập lần thứ 3 trở đi, do yêu cầu phản bát những chỉ trích và xuyên tạc của ngoại đạo, đồng thời cũng nhằm làm sáng tỏ giá trị của giáo điển mà thành lập. Hơn nữa, cũng chính từ lần kết tập thứ ba này, Tạm tạng giáo điển mới bắt đầu chính thức ghi chép thành văn bản. Theo pháp sư Ẩn Thuận, tôn giáo cổ đại cũng như các nền triết học khác, từ lúc khai sáng đến lúc hoàn thành, về phương diện văn cú, đều từ đơn giản đến phong phú; về phương diện nghĩa lý, đều từ chỗ mù mờ đến chỗ sáng tỏ, từ chỗ sơ lược đến chỗ tinh vi, từ chỗ rời rạc đến chỗ có hệ thống. Thánh điển Phật giáo cũng không ra ngoài công lệ đó, nghĩa là sự tụng đọc, kết tập ban đầu rất đơn giản, ngắn gọn, rồi dần dần trở nên phong phú và hoàn chỉnh (77). Thế nên, 7 bộ luận như của Phật giáo Nam truyền không phải được soạn ra cùng một lúc, mà ít nhất cũng phải được soạn ra cùng một lúc, mà ít nhất cũng trãi qua thời gian từ 200 đến 300 năm mới hoàn tất.

Các nhà Phật học cho rằng thánh điển Phật giáo bao gồm mấy loại sau đây :

1/ Thánh điển Pàli :

Thánh điển này thuộc các nước Phật giáo Nam Phương như Tích Lan, Miễn Điện, Thái Lan, Campuchia, Lào. Cơ

———

(76) Ấn thuận; Nguyên thủy Phật giáo thánh điển chi tập thành, Đài Bắc, XB 1988, tr. 6, tr. 21.

(77)Sđd

sở của văn pàli là tiếng Paisàci và có pha trộn ít nhiều tiếng Ma Kiệt Đà (Magadha). Cách cấu trúc của văn pàli được chia làm 5 nhóm, mỗi nhóm gồm 5 âm tiết, văn phạm rất chặt chẽ, đọc lên nghe có nhạc điệu, khiến cho người học dễ ghi nhớ và dễ thuộc lòng; nên dù không phải là ngôn ngữ chính của Phật, vẫn được các học giả đặc biệt quan tâm nghiên cứu. Hơn nữa, Thánh điển này được bảo tồn tại Tích Lan và các nước Phật giáo Nam phương khác, ít bị nạn binh lửa chiến tranh tàn phá, chưa trải qua sự phiên dịch, nên khi nghiên cứu, các học giả có cảm giác rất gần với Phật giáo Nguyên thủy. Đó là ưu thế của loại Thánh điển này.

Chúng ta còn biết rằng Tam tạng giáo điển sau khi truyền vào Tích Lan, trải qua hơn 150 năm, đến đời vua Phạt-đa-già-ma-ni trị vì, ông mới ra lệnh viết thành văn tự lần đầu tiên, khoảng 20 năm trước Tây lich. (78) Thế rồi, mãi đến năm 189 Tây lịch, vua Tích Lan là Tấn La, nhân kỷ niệm lần thứ 25 ngày lên ngôi của mình, nhà vua mới cho in tạng pàli Thánh điển. Đây là một bộ Đại tạng khá hoàn chỉnh, thường được gọi là Nam truyền Đại tạng kinh, nội dung thiên về Phật giáo tiểu thừa. Đại khái các bảng Hán dịch về luật tạng và kinh A Hàm, tương đương với các Kinh Luật trong Đại tạng này.(79)

2/ Thánh điển Sanskrit gồm hai loại:

a) Nê Bá Nhĩ thánh điển: loại kinh kinh điển này không giống với kinh điển pàli, và điều thuộc về Phật giáo Đại.

———

(78) Nhiều tác giả, Ba Lợi hệ Phật giáo sử cương, Đài Bắc XB 1987, tr. 242, tr.233

(79)Vương Văn Nhan, Phật điển hán dịch chi nghiên cứu, Đài Bắc XB 1984, tr. 3, tr. 1.

thừa. Những tác phẩm này có hình thức giống như Áo Nghĩa Thư .

b) các thánh điển Phật giáo được phát hiện tại Trung Á Tế Á: Loại thánh điển này cho đến nay đều là những bản văn rời rạc, không đầy đủ.

Ngoài ra, chúng ta còn có thể kể đến hán dich thánh điển và tạng dich thánh điển :

- Hán dịch thánh điển : bao gồm các bản dịch gồm hán văn từ những tác phảm thuộc các bộ phái. Công việc phiên dịch bắt đầu từ năm Đinh Mão, niên hiệu Vĩnh Bình thứ 10, tức năm 67 tây lịch, đến năm 730 thuộc niên hiệu Đường Khai Nguyên thứ 18, gồm tất cả 664 năm, số người phiên dịch là 176 người, kể cả chư Tăng và cư sĩ. Tất nhiên, sau đó công việc phiên dịch còn tiếp tục đến thế kỷ 13. Những bản Hán dịch về Phật điển gồm đủ các bộ phái, mặc dù chưa hoàn chỉnh, nhưng đây là một kho báu trong lĩnh vực văn hóa Trung Quốc, khiến Trung Quốc thành một trung tâm Phật giáo vĩ đại nhất, ngoại trừ Ấn độ. ( 80 )

- Tạng dịch thánh điển : thánh điển này chủ yếu được dịch từ thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ 11.

Đây là loại văn hiến được nhiều học giả Phật giáo trọng thị và để tâm nghiên cứu.

Còn các kinh điển mà Phật giáo Nhật bản và Triều Tiên sử dụng chẳng qua chỉ là những bản Hán dịch đặt biệt, chứ không phải là bản dịch bằng tiếng nước mình; ngoại trừ gần đây, Nhật bản đã dịch đầy đủ bộ nam truyền đại tạng kinh từ tiêng pàli sang tiếng Nhật. (81)

———

(80) Vương Văn Nhan, Phật điển hán dịch chi nghiên cứu, Đài Bắc XB 1984, tr.3, tr.1

(81) Phật Quang Đại Từ Điển, Đài Bắc XB 1989, tr. 1588.

Tóm lại, thông thường chúng ta chỉ biết có ba tạng là : Tạng Kinh, Tạng Luật và Tạng Luận thế nhưng có thuyết còn đề cập đến năm tạng, đó là : 1. Tạng Kinh; 2.Tạng Luật; 3.Tạng Luận; 4.Tạp Tạng; 5. Cấm chú tạng (hay Bồ-Tát tạng). Thậm chí trong “Bồ-Tát xử thay kinh, Phẩm xuất kinh” còn liệt kê ra đến 8 tạng là : 1.Thai hóa tạng; 2.Trung ấm tạng; 3. Ma Ha Diễn Phương Đẳng Tạng; 4. giới luật tạng; 5. Thập trụ Bồ tát tạng; 6. Tạp tạng; 7.Kim cương tạng; 8.Phật tạng. (82)

Tất nhiên, thuyết này ít ai công nhận.

Ngoài các đại hội kết tập pháp tạng mà chúng ta đã tìm hiểu, Đại Trí Độ Luận quyển 100 và Kim Cương Tiên Luận quyển 1 còn cho biết: Cùng lúc Ca Diếp kết tập 3 tạng tiểu thừa tại núi Kỳ Xà Quật, thì có Văn thù, Di Lặc… cùng với A Nan kết tập kinh điển Đại Thừa tại núi Thiết Vi. Cuộc kết tập này được gọi là Kết tập Kinh điển Đại thừa. Nhưng thuyết này có lẽ lá truyền thuyết phát sinh sau khi Phật giáo Đại thừa đã hưng khởi. (83)

Trong loạt bài vừa qua, chúng tôi đã giới thiệu khái quát lịch sử kết tập pháp tạng và diễn tiến hình thành Tam tạng giáo điển qua các thời kỳ từ lúc khẩu truyền cho đến khi viết thành văn bản. Những bài kế tiếp, chúng tôi sẽ trình bày sơ lược nội dung của hai tạng giáo Nam truyền và Bắc truyền, để quý độc giả có cái nhìn tổng quát về Tam tạng Thánh Giáo của đạo Phật.

———

(82) Phật Quang Đại Từ Điển, Đài Bắc XB 1989, tr.1588

(83) Sđd