Một Số Vấn Đề Giới Luật

3. Tính Chất Giáo Dục Của Giới Luật Phật Giáo

3. TÍNH CHẤT GIÁO DỤC CỦA GIỚI LUẬT PHẬT GIÁO

Lịch sử cho chúng ta thấy có những Tôn giáo, những chủ thuyết tỏ ra sáng giá một thời , nhưng khi trải qua những thử thách khắt khe của thời gian thì liền chìm vào quên lãng. Tại sao vậy? Tại vì nó thiếu những nguyên tắc chỉ đạo đúng đắn và thiếu các tu sĩ để duy trì. Phật giáo nói riêng, các Tôn giáo khác nói chung, tỏ ra đủ sức mạnh để tồn tại với thời gian là vì nó những nguyên tắc sống tương đối hoàn chỉnh và có các tu sĩ thuộc thành phần cốt cán để duy trì. Các tu sĩ thường có bổn phận giữ gìn những giới luật mang tính chất giáo dục rất đa dạng, nhằm hướng dẫn cuộc sống của mình đến chỗ hoàn thiện. Sau đây, người viết xin trình bày về tính chất giáo dục trong giới luật của đạo Phật.

1. Phát huy lòng Từ bi, cứu khổ:

Đức Từ bi, cứu khổ gần như là đặc trưng của Phật giáo. Nói đến đạo Phật, người ta nghĩ ngay đến “cửa Từ bi”, “đạo cứu khổ”, vì đó là bản chất của Phật giáo, nên kinh điển và giới luật luôn đề cập đến. Giới thứ 9 của Bồ tát nói: “Không được giận dữ kẻ khác, mà phải phát khởi

từ tâm tha thứ những lỗi lầm của họ”. Giới thứ 21 lại bảo: “Không được đem sự thù hận đề đám lại sự thù hận, không được đem sự đánh đập trả lại sự đánh đập, không mang tâm niệm trả thù những kẻ đã tán sát người thân yêu của mình. Tóm lại, tàn sát sự sống để trả thù sự sống là hành vi trái với đạo hiếu sinh của Bồ tát”. Cố nhiên, “hại nhân nhân hại”, “sát nhân thường mạng” đó là lẽ thường tình của cuộc đời, nhưng cứ “dĩ oán báo oán” thì oán oán sẽ chập chùng, vòng nhân quả “vay trả trả vay” sẽ trờ nên bất tận, khiến cho những nỗi khổ đau của kẻ khác và của chính mình sẽ không bao giờ kết thúc. Thế nên đức Phật dạy các đệ tử của Ngài phải “dĩ đức báo oán” thì mới chuyển hóa được oan gia trở thành bạn lữ. Tha thứ và cứu giúp kẻ khác là trách nhiệm của hàng đệ tử đấng Giác Ngộ, như trong giới thứ sáu Bồ tát trình bày: “Nếu có người đến cầu xin, thì người Phật tử phải tùy theo khả năng của mình mà giúp đỡ họ”, và “Khi thấy người bệnh tật, người Phật tử phải cứu giúp họ như phụng sự chư Phật”.

Giúp đỡ người cùng khốn, cứu chữa kẻ bệnh tật là việc ai cũng làm được và đều có nghĩa vụ phải làm chứ không riêng gì đệ tử của Phật. Điều đáng nói ở đây là đức Phật xem những việc từ thiện đó như là biểu lộ sự quan tâm và phụng sự chính Ngài. Lời khuyên dạy này nói lên tấm lòng nhân ái bao la của Đức Sư, chính vì thế mà nhân loại tôn xưng Ngài là đấng Từ Bi và đạo của Ngài là đạo Cứu Khổ.

Đức Từ bi của Phật không những nhằm cho con người mà còn phổ cập đến cả muôn loài qua giới “Không sát sinh” (giới thứ nhất của người tại gia). Nhưng muốn giữ

trọn vẹn giới không sát sinh, người thọ giới Bồ tát còn phải giữ giới “Không ăn thịt” (giới 20 của Bồ tát); không ăn thịt thì thể hiện trọn vẹn lòng từ bi của đức Phật và của hành đệ tử Phật đối với muôn loại sinh linh.

2. Thực hiện nếp sống tri túc, kiệm ước:

Muốn giúp đỡ kẻ khác hữu hiệu, đúng ý nghĩa thì chính bản thân mình phải sống bằng một nếp sống kỷ cương và tri túc. Do đó, các vị Tăng sĩ phải tuân thủ những giới điều như: “Chỉ may sắm ba y, dùng một bình bát, một tọa cụ v.v… Ngoài ra, nếu có thí chủ cúng dường thêm thì phải đem bố thí cho kẻ khác. Vị Tỳ-kheo phải dùng ngọa cụ đủ 6 năm mới được thay cái mới, phải dùng bình bát cho đến khi vỡ mới được sắm cái khác. Không được thu góp, cất chứa vàng bạc, châu báu làm của riêng mình (ngoại trừ trương hợp giữ gìn cho tập thể). Thầy Tỳ-kheo không được nằm gường cao, nệm êm, không được trang sức hoa mỹ”. Tất cả đều nói lên tinh thần ít muốn, biết đủ, sống giản dị nhằm đoạn trừ lòng tham, dốc tâm tu học hầu đạt đến an lạc thật sự. Người xuất gia còn phải giữ giới “Không ăn phi thời (ăn không đúng giờ), không ăn nhiều bữa, không chuộng thức ngon v.v…” Tóm lại, người xuất gia còn phải tuân thủ phương châm “Tam thường bất túc”, nghĩa là 3 sự ăn, mặc và ngủ không được quá thừa thãi, sung túc. Bởi vì, nếu sự hưởng thụ vật chất quá sung mãn thì dễ làm cho tinh thần người ta trở nên nhu nhược, chậm lụt. Nói như thế không có nghĩa là đạo Phật chủ trương trở về cuộc sống lạc hậu. Phật giáo không bao giờ phủ nhận những giá trị của các phương tiện văn minh vật chất, vì cuộc sống con người cần phải được ăn ngon, mặc đẹp,

hưởng thụ những nhu cầu thiết. Tuy nhiên, cai gì thái quá cũng điều không hay. Phật giáo không chủ trương con người phải sống nghèo đói, thiếu thốn, mà chỉ cổ vũ tinh thần tri túc, tiết kiệm, vừa mức trung bình. Có như vậy mới không bị sự sung mãn cám dỗ, và nhờ thế mới có thì giờ và điều kiện quan tâm giúp đỡ, chia sẽ mọi nỗi thống khổ của những người thiếu may mắn.

3. Thanh liêm công chính, tôn trọng tài sản kẻ khác:

Đức thanh liêm công chính là đức tính cần thiết tạo nên niềm tin cậy và kính trọng lẫn nhau trong mối tương giao giữa cá nhân và xã hội.

Luật dạy, thầy Tỳ kheo muốn cử tội (phê bình)kẻ khác phải hội đủ 5 điều kiện sau đây thì lời cử tội mới có giá trị:

a. Nói đúng lúc, không bạ đâu nói đó.

b. Nói chân thật, không nói vô ích.

c. Nói có lợi ích, không nói vô ích.

d. Nói nhã nhặn, không nói thô lỗ.

e. Nói với từ tâm, không nói với ác tâm.

Điều này phù hợp truyền thống đạo đức mà ông cha ta đã dạy: “Tiên xử kỷ, hậu lai xử bỉ, xét lỗi người phải biết lỗi mình”. Nghĩa là chính bản thân mình phải công tâm, chân chính thì tác dụng xây dựng mới đem lại kết quả, bằng ngược lại nếu “Thân mình không độ được, thì làm sao độ thân người khác. Bệnh mình không chữa được, thì làm sao chữa được bệnh tha nhân” (Thử thân bất độ, hà thân độ. Tự bệnh bất năng cứu, hà cứu bệnh nhân). Thiết tưởng đức công chính không chỉ có giới tu sĩ Phật giáo mới cần đến mà mọi người ai cũng phải có,

nhất là những người cầm quyền chính và luật pháp lại càng cần nó hơn ai hết.

Người có lòng công chính tất nhiên sẽ tôn trọng tài sản của người khác. Thế nên, giới thứ 30 trong thiên Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề của Tỳ-kheo viết: “Không được biển thủ tài sản của chúng Tăng”, và giới 16, 17 Ba-dật-đề viết: “Không được chiếm đoạt chỗ ở hay vật sở hữu của người khác”. Những điều này dạy cho người đệ tử Phật từ bỏ lòng tham, sống theo lương tâm, liêm khiết, biết quý trọng vật sở hữu của tha thân và tôn trọng tài sản của cộng đồng xã hội. Có như vậy mới tạo nên cuộc sống ổn định và tin cẫy lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, đoàn thể và xã hội. Do đó, giới thứ 17 của Bồ tát còn nhấn mạnh: “Nếu là Phật tử là vì danh lợi thúc đẩy, thân cận với kẻ quyền quý, rồi ỷ thế sách nhiễu, chiếm đoạt tài sản của người, đó là hành vi tán ác, phạm tội khinh cấu”. Điều này, không chỉ có người Phật tử thọ giới Bồ tát mới giữ gìn mà thiết tưởng bất cứ ai, muốn sống đúng với truyền thống đạo đức của tổ tiên, sống theo lương tâm và lẽ công bằng chánh trực đều phải cố gắng tuân thủ. Bởi lẽ, nếu dựa dẫm vào những kẻ có thế lực, hay lạm dụng quyền hành để chiếm đoạt tài sản của kẻ khác, hoặc biển thủ công quỹ thì đó là hành vi tội ác, trái với đạo lý, chắc chắn sẽ gánh lấy quả báo đau khổ ngay trong hiện tại hoặc trong tương lai. Vì của cải của người ta là núm ruột của họ, ai mất của mà không đau xót, tiếc rẻ. Nhưng dù cho của chung, công quỹ đi nữa thì cũng do mồ hôi nước mắt của tất cả những người dân lương thiện tạo thành, chứ đâu có phải những thứ từ trên trời rơi xuống. Thế nên, những người càng có

chức, có quyền,có trách nhiệm lại càng phải sống hết sức thanh liêm và công chính. Lẽ ra giới này phải dành cho hạng người có quyền cao chức trọng, có trách nhiệm quản lý tài sản của tập thể và của quốc gia mới đúng. Vì chính những hạng người này mới dễ bị tiền tài cám dỗ, kích động lòng tham đâm ra làm nhiều điều phi pháp. Bằng chứng cụ thể là hằng ngày chúng ta nghe những tiếng kêu than, những lời lên án của giới báo chí và của những người dân lương thiện về tình trạng tham nhũng xảy ra tràn lan. Quả thực hiện nay không có bất cứ một giới điều nào khác mang đầy đủ tính thiết thực và tính thời đại cho bằng giới điều này. Phải chăng, đây là một trong những cống hiến rất có ý nghĩa của giới luật đạo Phật trên phương tiện giáo dục con người về đức tính thanh liêm?

4. Kính nhường bậc trưởng thượng, tôn trọng danh dự kẻ khác:

Đức hiếu thuận, kính cẩn là đức tính cao quý của con người, cho nên giới thứ 35 của Bồ tát nói: “Phải phát khởi tâm niệm hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính sư trưởng”. Ngoài ra, đã là một đệ tử Bồ tát thì không được “khen mình, chê người” như giới thứ 7 của Bồ tát đề cập. Hơn thế nữa, giới này còn nói: “Việc xấu thì tự nhận về cho mình, việc tốt thì dành cho kẻ khác. Nếu làm trái lại, tự kheo cái hay của mình, giấu cái tốt của người, làm cho họ phải chịu mọi sự phỉ báng thì đó là tội Ba-la-di của Bồ tát”. Thiết nghĩ, hành động như vậy thật là cực kỳ cao thượng, mà có lẽ chỉ có hạng đại vĩ mới thực hiện được.

Nhằm xây dựng cuộc sống tập thể lý tường, thân ái,

hài hòa, giới Tăng tàn thứ 8, thứ 9 của Tỳ-kheo nói: “Không được vu khống kẻ khác, không được giả tạo chứng cứ để vu oan giá họa cho người, cũng không được chụp mũ những người mà mình không thích”. Thế còn giới Ba-dật-đề thứ 23 thì bảo: “Không được chế nhạo bạn đồng phạm hạnh”, và giới Ba-dập-đề thứ 55 còn thêm: “Không được khủng bố, dạo nạt các bạn đồng tu”. Nếu như trong một tập thể ai nấy đều tu thủ nghiêm chỉnh những điều giáo huấn trên đây thì sẽ không bao giờ xảy ra những chuyện xích mích. Do đó, sẽ đảm bảo được đời sống thanh tịnh an lạc chính mình và mọi người. Tiến xa hơn nữa, nhằm mục đích mở rộng phạm vi giao lưu từ cá nhân đến đoàn thể xã hội và quốc gia, giới Bồ tát thứ 13 nói:

“Không được vô cớ hủy báng những người hiền lương, đức hạnh, những vị pháp sư, quí nhân và quốc vương”. Với những nội dung như trên, quả thực giới luật bao hàm ý nghĩa rất là hoàn hảo. Nếu như tập thể nào, xã hội nào quốc gia nào cũng khuyết khích mọi người áp dụng giới luật của Phật (chứ không riêng gì Phật tử), thì thử hỏi xã hội sẽ tốt đẹp biết chừng nào! Vì đó là những nguyên tắc sống rất thân bản, rất đời thường và rất dễ thực hiện, ai cũng có thể vận dụng để hoàn thiện phẩm giá của chính mình và góp phần tạo dựng một cộng đồng nhân loại hòa bình an lạc.

Tóm lại, qua những gì đã trình bày trên đây, chúng ta thấy giới luật của đức Phật dạy con người phát huy lòng từ bi, cứu khổ; thực hiện nếp sống tri túc, kiệm ước; giữ gìn đức thanh liêm công chính, tôn trọng tài sản kẻ khác; kính nhường bậc trường thượng, tôn trọng danh dự kẻ khác…

Thiết nghĩ, đây là những nguyên tắc giáo dục rất lý tưởng không riêng gì cho đệ tử của Phật mà là cho tất cả mọi hạng người, không riêng gì cho thời đại Đức Phật mà là cho tất cả mọi thời đại, nhất là trong thời đại văn minh tiến bộ ngày nay.

4. Giới Luật Là Công Truyền Hay Bí Truyền

4. GIỚI LUẬT LÀ CÔNG TRUYỀN HAY BÍ TRUYỀN

Trong lời phạm lệ của quyển Tứ Phần Giới Bổn Như Thích, Luật sư Hoằng Tán (1611-1685) nói: “Tam thế chư Phật câu thuyết Kinh, Luật, Luận tam tạng Thánh giáo. Kinh Luận nhị tạng hàm thông tại gia, xuất gia, duy Luật nhất tạng Tỳ-kheo độc trì, như Vương bí tạng phi ngoại quan sở tư. Cố bạch y, Sa di nhược tiên lãm giả, hậu vĩnh bất thọ đại giới, tội dữ ngũ nghịch đồng liệt. Phàm vi sư giả tối nghi cẩn thận”.

Đ.No.717 [0192b21]

Dịch nghĩa: “Ba đời sư Phật điều nói ba tạng Thánh giáo Kinh, Luật, Luận. Hai tạng Kinh Luận chung cả tại gia, xuất gia, riêng tạng Luật chỉ dành cho Tỳ-kheo gìn giữ, như tạng bí mật của vua, hàng ngoại quan không được biết đến. Cho nên bạch y, Sa-di nếu xem trước, thì vĩnh

viễn không được thọ đại giới, mắc tội ngang với tội ngũ nghịch. Phàm là người làm thầy phải hết sức cẩn thận”.

Ý kiến này có lẽ bắt nguồn từ câu nói của Luật sư Châu Hoằng (1532-1612) trong quyển Luật Sa-di” “ Bất đắc đạo thính Đại Sa môn thuyết giới”. Tục tạng [0244b23]. (Không được lén nghe Đại Sa-môn (Tỳ-kheo) tụng giới).

Thực ra, câu cảnh cáo của Ngài Châu Hoằng là nhằm nhắc nhở Sa-di không được nghe lén khi Tỳ-kheo tụng giới. Bởi lẻ, Sa-di chưa đủ tư cách pháp nhân của một Tăng thực thụ nên không được phép tham dự vào những sinh hoạt chính yếu của Đại tăng như các việc Yết-ma, Bố-tát, Tự-tứ v.v… Nếu người chưa thọ Cụ túc mà khoác áo Cà sa, len lỏi vào hành ngũ Tỳ-kheo, tham dự các pháp Yết-ma, Bố-tát, Tự-tứ, thì phạm tội tặc trú (ở trong Tăng chúng để trộm pháp), về sau không được thọ Đại giới, tức giới Tỳ-kheo. Do đó, khi Tăng tiến hành Tiền phương tiện (thủ tục ban đầu), thì thầy Yết-ma phải hỏi trong Tăng chúng: “Người chưa thọ giới Cụ túc đã ra chưa?” Và khi được xác nhận trong Tăng không có người nào chưa thọ giới Cụ túc, thì Tăng mới tiến hành các pháp Yết-ma. Như vậy, việc làm này rất chính đáng và đâu có dụng ý gì ngăn cấm người chưa thọ giới Cụ túc xem giới pháp của Tỳ-kheo. Còn việc không cho Sa-di, bạch y tham dự Bố-tát là có nguyên do. Lúc Phật còn tại thế, một hôm chư Tăng Bố-tát, có một người bạch y tham dự, sau đó, một Tỳ-kheo phạm tội, người bạch y này bèn hạch tội Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo thấy thế liền bạch với Phật, Phật dạy: “Từ nay trở đi không nên cho bạch y và Sa-di tham dự Bố-tát”.

No.1421[ cf.Nos.14221424][0122c14](14)

Phát xuất từ lời Phật dạy trên đây mà Ngài Châu Hoằng nhắc nhở các Sa-di không được nghe lén Tỳ-kheo tụng giới. Nhưng nếu Sa-di tha thiết cầu học, có thiện chí tiến tu, thì Ngài cổ vũ: “Nhược nhạo quảng lãm, tự đương duyệt Luật tạng toàn thư” Tục tạng [0227c07]. (nếu muốn hiểu biết rộng thì nên xem toàn bộ Luật tạng). Và một đoạn khác trong Luật Sa-di, Ngài khuyến khích: “Tuy Tỳ-kheo sự, Sa-di đương dự tri chi” [0244c22] (Tuy là việc của Tỳ-kheo, nhưng Sa-di cũng nên tham dự để biết). Như vậy, thiết nghĩ quan điểm của Luật sư Châu Hoằng đã quá rõ, thế nhưng vẫn có người ngộ nhận như trường hợp ngài Hoằng Tán. Rồi từ ý kiến của ngài Hoằng Tán có người đã luận giải, nêu ra ba lý do:

1) Nếu Sa-di xem trước giới Luật Tỳ-kheo rồi thấy giới pháp quá nhiều khó khăn, sẽ sanh tâm thối thất, không dám thọ giới Cụ túc.

2) Nếu Sa-di biết giới luật Tỳ-kheo, thì khi họ thấy các Tỳ-kheo thọ giới rồi mà không giữ gìn nghiêm túc, hủy phạm cấm giới , họ sẽ sanh tâm kiêu mạn, khinh rẻ các Tỳ-kheo, do đó sẽ tổn phước, mất lợi ích.

3) Khi đã biết trước giới pháp thì lúc thọ giới thấy giới không còn thiêng liêng, tâm chí thành sẽ sút giảm nên khó đắc giới thể.

Lý luận ấy mới nghe qua có vẻ như hợp lý, nhưng xét kỹ thì hoàn toàn không ổn. Vì các lẽ: Thứ nhất, chẳng lẽ

———

(14)Ngũ Phần Luật, Đ.22, tr 123a.

những người xuất gia toàn là những kẻ bạc nhược hết hay sao mà “thấy giới pháp nhiều sanh tâm thối thất?” Thứ hai, lẽ nào những người xuất gia lại quá kém phẩm chất, chuyên bới lông tìm vết, hễ “Thấy Tỳ-kheo phạm giới liền sanh tâm khinh rẻ”? Thứ ba, vấn đề giới tử đắc giới thể là do ba việc: “Giới sư thanh tịnh, Giới đàn trang nghiêm và Giới tử chí thành”, chứ đâu phải nhờ giới tử không biết trước giới luật mà đắc giới thể?

Quả thật lối lập luận trên có nhiều chỗ đi xa tinh thần giáo pháp và giới luật. Ai cũng biết Ngài Qui Sơn (771-833) định nghĩa người xuất gia: “Phàm là người xuất gia là mong cất bước đến chân trời cao rộng, hình dáng và tâm hồn khác với thế tục. Vì mục đích làm rạng rỡ dòng thánh, trấn áp quân ma, báo đáp bốn ân và cứu vớt ba cõi”. Và các bậc cổ đức cũng đã nói: “Thế thượng phi trượng phu đại giải thoát tán, hà năng kham thử” (Trên đời này, nếu chẳng phải là bậc trượng phu đại giải thoát, thì làm sao đảm đương nổi “sứ mệnh xuất trần”).

Vả lại, Luật dạy vị thầy khi nhận đệ tử xuất gia phải chọn những người: về hình dạng thì sáu căn phải đầy đủ, không mắc một khuyến tật nào; về tâm hồn thì phải là người hảo tâm xuất gia, có dũng khí kiên cường bất thối, chứ không phải ai cũng xuất gia được. Chả thế mà tục ngữ ta có câu “Năm lừa mười lọc mới trọc cái đầu”.

Đúng ra, vì nhờ xem trước giới pháp nên Sa-di biết được công dụng của giới là “phòng phi chỉ ác”, là “thuyền

bè đưa người qua bể khổ”, nên học mới sinh tâm khác ngưỡng, trông mong được lãnh thọ giới pháp. Khi đã hiểu giới luật, thấy những điều khó làm mà các Tỳ-kheo vẫn tuân thủ nghiêm túc, thì họ càng tăng thêm tâm cung kính, chứ làm sao dám khinh thường. Mặt khác, các Tỳ-kheo khi đã hiểu rằng mọi người đều biết những giới luật mình lãnh thọ, thì càng phải nỗ lực hộ trì không dám buông lung, vì sợ thiên hạ phê bình. Kinh nghiệm thực tế cho thấy các nước Phật giáo Nam phương chư Campuchia, Thái lan…, mọi Phật tử đều biết giới luật của Tỳ-kheo mà họ rất tôn kính các nhà sư, chứ không bao giờ dám coi thường hay chỉ trích. Chính nhờ biết trước giới Luật nên họ mới có thể tạo điều kiện và tìm cách yểm trợ các sư giữ giới tốt hơn. Tình trạng hiện nay ở thành phố ta có những kẻ lợi dụng chiếc y vàng để đi xin làm tổn thương đến đạo pháp. Nếu Phật tử biết rõ giới luật ắt họ sẽ tẩy chay và tìm cách ngăn chặn hành vi phi pháp của những hạng người ấy, để giữ gìn sự trong sáng của đạo pháp.

Còn vấn đề này nữa, tạng Luật phải chăng là bí tạng dành riêng cho thầy Tỳ-khoe, các chúng khác không có quyền biết đến? Khẳng định như vậy thực là vô căn cứ, không có cơ sở và trái hẳn thực tế. Vì trong các giới điều dành cho Phật tử cũng như Sa-di không có một giới nào ngăn cấm họ tìm hiểu giới bổn của Tỳ-kheo hết. Đành rằng chỉ có các Tỳ-khoe thọ 250 giới, và các Tỳ-kheo ni thọ 348 giới mới có bổn phận tuân thủ giới pháp của mình, còn những người khác không ai có quyền bắt họ phải tuân thủ. Đó là nói về trách nhiệm giữ gìn, còn việc cầu thị, tìm hiểu với thiện chí hướng thượng thì ai cũng có quyền

nghiên cứu giới luật Tỳ-kheo mà không vi phạm bất cứ điều khoản nào.

Giả sử một hội đoàn nào đó kêu gọi chúng ta gia nhập, rồi mới cho biết nội qui và điều lệ, thì liệu chúng ta có yên tâm gia nhập hay nghi ngờ hội đoàn đó có điều gì mờ ám, bất chính? Theo lẽ thường, người có trí mỗi khi muốn tham dự một tổ chức nào chắc chắn phải tìm hiểu tường tận điều lệ của tổ chức ấy rồi mới tham gia. Đó là một việc làm hợp lý và có tinh thần khoa học.

Vả lại, Phật giáo là đạo công truyền chứ không phải bí truyền, là đạo trí tuệ chứ không phải giáo điều, lại càng không chấp nhận sự cuồng tín. Chính đức Phật đã bác bỏ quan điểm độc quyền của Bà-la-môn cho rằng chỉ có giáo sĩ Bà-la-môn mới có quyền đọc Thánh kinh Vệ Đà. Phật còn dạy: “Tin Ta mà không hiểu Ta, tức là hủy báng Ta”. Và một chỗ khác lại nói: “Chánh pháp được thuyết giảng giống như bàn tay mở ra chứ không phải bàn tay nắm lại”. Hoặc nói: “Phật pháp là thuyết thực hiện tại, vượt ngoài thời gian, đến để mà thấy, được người trí chứng ngộ”. Chung qui cũng chỉ nhằm nói lên tinh thần cởi mở, phóng khoáng, tự do tư tưởng và tôn trọng sự thật của đạo trí tuệ mà thôi.

Hơn nữa, bàng bạc đó đây trong các kinh điển đều có đề cập đến giới Tỳ-kheo; như kinh Di Giáo, Phật dạy Tỳ-kheo không được buôn bán đổi chác, không được mua ruộng tạo nhà, không được đào đất đốn cây, không được coi ngày xem tướng v.v…Như vậy toàn là giới cả, chứ không gì khác đâu. Vả lại, ngày nay kinh điển, giới luật được in ấn phát hành rộng rãi, ai cũng có thể tự do tìm đọc, thì làm

sao cấm người ta xem giới cho được.

Hơn nữa, giá như ông cha ta để lại lời di chúc cho chúng ta theo đó sống hợp với đạo lý làm người, hầu trở thành người hữu ích, có giá trị, rồi chúng ta đem cất trên khám mà thờ, không biết trong đó nói gì, thì thử hỏi hành vi ấy là tôn kính hay bất kính đối với tổ tiên?

Ai cũng biết rằng tính chất của giới luật là “Thanh lương” nghĩa là mát mẻ, là “biệt biệt giải thoát”, tức là giữ được điều nào giải thoát được điều ấy, thế mà bảo rằng “người nào xem trước giới Luật Tỳ-kheo thì phạm tội ngang bằng tội ngũ nghịch” thì thực không còn biết nói thế nào nữa! Như vậy chẳng hóa ra quyển Luật Tứ Phẩn là một tác phẩm văn hóa độc hại hay sao? Nói kiểu ấy thì chỉ nhìn vấn đề một cách rát phiến diện và lệch lạc. Thực sự, nếu nhiều người hiểu rành giới luật thì có lẽ xã hội sẽ tốt đẹp hơn nhiều; và những tội ác xảy ra hàng ngày làm cho chúng ta phải đau lòng chắc chắn sẽ giảm đi không ít.

Đành rằng công đức xiển dương Luật học của Ngài Hoằng Tán là đáng trân trọng, chúng ta chẳng dám xem thường; nhưng nếu bảo phải tin một cách tuyệt đối không được tìm hiểu thấu đáo, thì chúng ta cũng không thể chấp nhận; ví nó trái hẳn với tinh thần học Phật. Đức Phật dạy: “Khi nghe một điều gì, các ngươi chớ vội bác bỏ, cũng chớ vội tin ngay, dù nó là Thánh điển”.

Thử hỏi, từ khi đức Đạo sư chế giới, trải qua Tổ tổ trao truyền cho nhau cho đến Tổ Châu Hoằng (1532-1612), giới luật vẫn thuần khiết, nhất vị, không có điều gì phải thắc mắc, đến khi ngài Hoằng Tán (1611-1685) xuất hiện sau Tổ Châu Hoằng gần cả thế kỷ, đưa ra một câu nói

khiến cho nhiều người hoang mang, thì làm sao chúng ta có thể yên tâm cho được?

Do vậy, chúng tôi mạo muội nêu vấn đề này ra thương xác ở đây là nhằm hai mục đích: thứ nhất là huy vọng trấn an được phần nào nỗi hoang mang của tầng lớp Tăng Ni trẻ, nhất là những người mới xuất gia, chưa thọ Đại giới. Thứ hai là để cho những ai tha thiết tìm hiểu giới pháp có thể nhận thức đúng đắn tinh thần giới Luật mà Đấng Đại giác đã từ bi truyền dạy. Vì thế, tuyệt nhiên không hề có ý phê bình Ngài Hoằng Tán ở đây. Tuy vậy, chúng tôi cũng rất mong thỉnh thị cao kiến của các bậc tôn túc Luật sư uyên thâm, và hy vọng nhận được sự quan tâm chỉ giáo của các ngài.

5. "Thập Tuế Tằng Giá" là thế nào?

5. “THẬP TUẾ TẰNG GIÁ” LÀ THẾ NÀO?

Theo Luật quy định, nam giới xuất gia khi đủ 20 tuổi mới được thọ giới Cụ túc; ngoại trừ trường hợp đặc biệt, sẽ cho miễn một tuổi, tức 19 tuổi được thọ Cụ túc. Về phía nữ giới có 2 trường hợp: Trường hợp thứ nhất, nếu là đồng nữ (con gái chưa có chồng) thì sau khi xuất gia, đến lúc 18 tuổi, phải cho 2 năm học giới làm Thức-xoa ma-na, đợi tròn 20 tuổi, sẽ cho thọ giới Cụ túc. Thế còn trường hợp thứ hai mà Luật nói “Thập tuế tằng giá: 10 tuổi đã lấy chồng” thì mức tuổi được thọ giới Cụ túc đích thực là bao nhiêu? Đây là vấn đề mà người viết muốn nêu lên để xin được thảo luận.

I. Ý kiến của Luật sư Chiêu Minh (thế kỷ 17):

Trong sách Yết-ma chỉ nam của mình, Luật sư Chiêu Minh dẫn lại một câu trong Luật: “Nếu là đồng nữ (con gái chưa chồng) 18 tuổi thì có 2 năm học giới, đợi khi tròn 20 tuổi; nếu phụ nữ đã có chồng 10 tuổi thì cho 2 năm học giới, đến khi tròn 12 tuổi sẽ cho thọ giới Cụ túc”. (Nhược đồng nữ thập bát dữ nhị tuế học giới sử niên mãn nhị thập, nhược tằng giá phụ nữ thập tuế, dữ nhị tuế học giới, sử

niên mãn thập nhị thính thọ Cụ túc giới). (15)

Thế rồi, Luật sư bình luận: “Phụ nữ đã có chồng 12 tuổi là chỉ cho con số năm sau khi lấy chồng, chứ không phải chỉ cho năm sinh. Vì ngôn cú của bản luật không rõ ràng và do người dịch dùng câu văn không đầy đủ (nên mới có sự hiểu lầm)” (Tằng giá phụ thập nhị tuế giả thị chỉ giá hậu chi niên phần, phi sinh niên dã. Bản luật ngôn cú bất liễu niên giả, nãi dịch nhân dụng văn chi bất túc giả).(16)

Tiếp đến, Luật sư lý giải: “Vả lại khi đức Như Lai chế giới thì con người thọ đến 100 tuổi, ngày nay con người gặp đại hạn, tuổi thọ giảm còn 70 mà còn không có vấn đề kết hôn lúc 10 tuổi, huống chi thời đó lại có lý ấy (có việc tảo hôn) sao?” (Thả, Như Lai chế giới thời nhân thọ bách tuế, kim nhân đại hạn giảm chí thấp thập, thượng vô thập tuế phối hợp chi sự, huống ư đương thời hữu thị lý hồ?)(17)

Lại lý giải tiếp: “Phụ nữ đã có chồng không luật năm sinh lớn nhỏ, phải đợi đủ 10 năm; vì họ đã trải qua sự phối hợp, sợ dâm tâm khó đoạn trừ, nên phải đợi đủ 10 năm, rồi cho hai năm học giới để cho tâm chí kiên cố, mới cho thọ giới Cụ túc” (Tằng giá phụ nữ bất luận sinh niên đại tiểu, yếu mãn thập tuế giả, vị sơ kinh phối hợp khủng bị dâm tâm nan đoạn cố, tất linh mãn thập tuế, cánh nhị niên học giới kiên kỳ chí, phương hứa thọ Cụ). (18)

Để biết ý kiến và cách ly giải trên đây của Luật sư Chiêu Minh có chính xác hay không, ta hãy tìm hiểu các bộ Luật căn bản trình bày vấn đề này như thế nào.

———

(15) Yết ma chỉ nam, quyển 3, Luật sư Chiêu Minh soạn thuật.

(16) Yết ma chỉ nam, quyển 3, Luật sư Chiêu Minh soạn thuật.

(17) Sđd

(18) Sđd.

II. Sự trình của các bộ Luật:

Trước hết là sự mô tả của Ma Ha Tăng Kỳ Luật: Khi Phật ở tại thành Xá Vệ, bấy giờ các cô gái của dòng họ Thích, các cô gái của dòng họ Câu Lê, các cô gái của dòng họ Ma La và các cô gái của dòng họ Lê Xa trước đó đã được gả chồng, từng chịu nhiều gian khổ, nên đã khôn ngoan; do thế, Đại Ái Đạo Cù Đàm Di đến hỏi đức Thế Tôn: “ Bạch Thế Tôn! Những cô gái đã lấy chồng tuổi chưa đủ 20, có cho thọ giới Cụ túc được không?” (Dĩ giá nữ giảm nhị thập vũ đắc dữ thọ Cụ túc phủ?) Đức Phật đáp; “Được” (Phật ngôn: “Đắc”).

Bấy giờ, các Tỳ kheo ni cho những cô gái đã lấy chồng 8 tuổi, 9 tuổi thọ giới Cụ túc; vì họ quá bé nhỏ, yếu đuối nên không chịu nổi những việc khổ cực (Nhĩ thời Tỳ kheo ni dữ tằng giá bát tuế, cửu tuế nữ thọ Cụ túc, thái tiểu, nhuyến nhược, bất kham khổ sự).

Sự việc kể trên được trình lên đức Phật, Phật liền chế định: “Nếu Tỳ-kheo Ni cho những phụ nữ đã có chồng chưa đủ 12 tuổi thọ giới Cụ túc thì phạm tội Ba-dạ-đề”.(19)

* Tứ Phần Luật viết: Từ nay trở đi, Ta cho phép độ những người nữ 10 tuổi đã lấy chồng, rồi cho 2 năm học giới, khi đủ 12 tuổi sẽ cho họ thọ giới Cụ túc (Tự kim dĩ khứ, thính độ thập tuế tằng giá nữ nhân, dữ nhị tuế học giới, niên mãn thập nhị, dữ thọ Cụ túc giới). (20)

———

(19) Ma Ha tăng Kỳ Luật, quyển 39, Đ.22, tr.535c-6a

(20)Tứ Phần Luật, quyển 28, Đ. 22, tr. 759a.

*Di Sa Tắc Yết Ma Bản nêu lý do vì sao cho những người nữ 12 tuổi đã có chồng được thọ giới Cụ túc: Hoặc là đồng nữ 18 tuổi vì chưa lao khổ nên chi tiết chưa thành, cần cho 2 năm học các pháp. Còn những người 12 tuổi từng lấy chồng, vì đã trải qua gian khổ, quen việc tháo vát, nên cho thọ giới Cụ túc (Hoặc thập bát đồng nữ dĩ bất lao khổ, chí tiết vị thành dữ nhị tuế pháp; thập nhị tằng giá vị kinh lao khổ, tháo hạnh dĩ thành, tức dữ thọ Cụ túc).

(21)

* Căn bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Bí-sô-ni Tỳ-nại-da nêu lý do vì sao cho những người nữ 12 tuổi đã lấy chồng, sau 2 năm học các pháp, được thọ giới Cụ túc: Bấy giờ có kẻ ngu si sinh ác tâm (chỉ vua Lưu Ly) thảo phạt dòng họ Thích, khiến nhiều cô gái họ Thích không nơi nương tựa, do thế họ đến các Ni sư xin xuất gia, rồi xin thọ giới Cận viên (Cụ túc). Các Tỳ-kheo-ni bảo họ đợi đủ 20 tuổi mới được thọ giới Cận viên. Họ đáp: - Thưa Thánh giả, đợi đến lúc đủ 20 tuổi thì quá lâu.

- Nếu đủ 20 tuổi thì mới có thể phụng sự Hòa thượng và A xà lê (vị Thầy dạy dỗ).

- Lúc chúng con còn ở nhà đã từng thờ chồng và chăm sóc các việc gia đình đều chu toàn cả, nay há không thể phụng sự thân giáo sư và quỹ phạm sư được sao?

———

(21) Di-sa-tắc Yết ma bản, Đ.22, tr.218b.

Do thế, các Tỳ-kheo-ni liền bạch lên Phật, Phật dạy: “Nếu người nữ đã có chồng 12 tuổi, hoặc là 18 tuổi thì nên cho 2 năm học các pháp chính yếu, rồi mới trao cho giới Cận viên (Nhược tằng giá nữ niên mãn thập nhị hoặc thập bát tuế giả, ưng dữ nhị niên chánh học pháp, phương thọ Cận viên).(22)

* Thập Tụng Luật trình bày lý do vì sao nữ giới xuất gia phải cho 2 năm học 6 pháp (tức thọ giới Thức xoa ma na) rồi mới cho thọ giới Tỳ-kheo ni: bấy giờ, tại thành Xá-vệ có bà vợ của cư sĩ Hòa La Ha vốn là một người giàu có, đang sống trong cảnh hạnh phúc êm ấm thì gặp sự vô thường xảy ra khiến chồng chết và gia nghiệp bị phá sản. Tuy bà đang mang thai, nhưng vì quá đau khổ bởi tai họa bất ngờ khiến bào thai teo lại. Bà tưởng bào thai đã bị hư, nên đến tinh xá Vương Viên xin xuất gia làm Tỳ-kheo ni. Thế nhưng, sau khi thọ giới Cụ túc, đời sống tại chùa yên ổn, tâm bà an lạc, do vậy bụng bà dần dần lớn lên. Các Tỳ-kheo ni bèn trục xuất bà ra khỏi tinh xá, khiển trách: - Người là kẻ phạm giới dâm, chớ có ở đây nữa.

Bà đáp: “Từ ngày xuất gia tới nay, con chưa hề phạm việc dâm dục, nhưng lúc còn ở nhà, con đã có thai”.

Các Tỳ-kheo ni bèn đem việc ấy bạch lên Đức Phật. Phật dạy rằng bà ấy không có lỗi, rồi chế định: “Từ nay, Ta chế định cho Sa di ni 2 năm học 6 pháp để biết có thai

———

(22)Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Bí-sô-ni Tì-nại-da, quye63n18, Đ.23, tr.1004c.

Hay không có thai (rồi mới cho họ thọ giới Cụ túc)”(23)

III. Ý kiến của một số Luật sư khác:

* Hòa thượng Luật sư Thích Trí Thủ (1909-1984), trong Yết ma yếu chỉ, sau khi dẫn chứng về ý nghĩa “Thập tuế tằng giá: mười tuổi đã lấy chồng” nơi các bộ Luật, đã nêu ra ý kiến: “ Tuy nhiên, ở nước ta từ xưa, dù có tục tảo hôn, nhưng không có số tuổi quá nhỏ như vậy. Ngày nay thì điều đó hoàn toàn không có xảy ra nữa. Vả lại, tuổi trưởng thành được quy định theo Luật pháp từ xưa là 17 tuổi. Nói tóm lại, nếu là con gái chưa chồng thì tối thiểu phải 18 tuổi mới được phép thọ hai năm học giới. Nếu đã có chồng, không hạn chế số tuổi, trừ khi tuổi quá nhỏ, và nhỏ như thế nào thì tùy theo phong tục địa phương” (24)

*Hòa thượng Luật sư Thích Đôn Hậu (1905-1992), trong bàn dịch Luật Tứ Phần Tỳ-kheo-ni Sao, ở chú thích 24, ghi: “Người 12 tuổi mà đã có chồng thì được cho thọ giới Cụ túc”, rồi nhận xét: “Điều này theo Văn Luật thì đã rõ ràng, nhưng một số Luật sư ở nước ta căn cứ theo Luật Hôn nhân cho rằng không thể có việc con gái 10 tuổi đã có chồng, nên câu văn “ thập tuế tằng giá” được hiểu là “người nữ đã có chồng, nhưng đã thôi chồng 10 năm”, sau khi đủ 10 năm mới cho thọ 2 năm học giới.

Như thế, theo ý tôi, để thích hợp với phong tục nước ta, đồng thời cũng giữ đúng theo lời Phật dạy, là phải đủ 20 tuổi trở lên mới được thọ giới Cụ túc. Do đó, một người

———

(23) Thập Tụng Luật, quyển 45, Đ.23, tr. 326b.

(24) Luật Tỳ kheo, tập 1, Yết ma yếu chỉ, Hòa thượng Thích Trí Thủ soạn, Trường Cao cấp PHVN ấn hành, 1991, tr.156.

con gái đã có chồng, bất cứ thôi chồng lúc nào, nếu muốn xuất gia thì phải trải qua một thời gian để học tập, rèn luyện oai nghi tế hạnh cho thuần thục, rồi phải 2 năm học giới – sau khi thọ 10 giới – mới được thọ giới Cụ túc.”(25)

* Luật sư Đức Thành (thế kỷ 17) trong quyển Luật Huyền Ty, giải thích: “Thập tuế tằng giá: mười tuổi đã lấy chồng” như ở Trung Hoa nuôi dâu vậy. Vì ở Ấn Độ khí hậu không giống như Trung Hoa, nên có những em gái 10 tuổi đã trưởng thành như những thiếu nữ 14, 15 tuổi. Cho nên, nếu những người nữ 10 tuổi đã có chồng mà xin xuất gia thì nên cho 2 năm học giới; khi họ tròn 12 tuổi hãy cho thọ giới Cụ túc, còn những người chưa lấy chồng thì không được”.(26)

* Ni sư Phật Oánh (1908-1970), trong Tứ Phần Tỳ-kheo Ni Giới Bổn Chú Giải, viết: “ Khí hậu tại Ấn Độ thuộc về nhiệt đới; trai gái đều trưởng thành sớm, có người mới 9 tuổi, 10 tuổi đã kết hôn; 11, 12 tuổi đã sinh con (thường thấy có những gia đình 3 đời cùng sống chung – tam đại đồng đường – tuổi còn nhỏ. Ông bà tuổi chừng 26, 27; cha mẹ tuổi chừng 12, 13 và cháu con chừng 1,2 tuổi)” (27).

* Pháp sư Thánh Nghiêm (1930-?), trong Giới Luật Học Cương Yếu, cũng có suy nghĩ tương tự như Ni sư Phật

———

(25) Luật Tứ Phần Tỳ Kheo Ni Sao, Luật sư Thích Đạo Tuyên trước thuật, Hòa thượng Thích Đôn Hậu dịch, ấn hành 1986, tr.454.

(26)Tứ Phần Luật San Bổ Yết Ma Huyền Ty Sao, Tỳ kheo Đức Thành thuật, quyển 5.

(27) Tứ Phần Tỳ Kheo Ni Giới Bổn Chú giải, quyển hạ, tr. 1334, Y dược Học sĩ Phật Oánh Pháp sư biên.

oánh: “ Nếu là thiếu phụ đã có chồng lúc 10 tuổi (vì con gái xứ Ấn Độ phát dục rất sớm, nên độ trên dưới 10 tuổi đã kết hôn, không phải là chuyện hiếm có), chỉ cần phải trải qua gai đoạn Thức xoa 2 năm, đến năm 12 tuổi có thể thọ giới Cụ túc để thành Tỳ-kheo ni. Nữ giới so với nam giới thì trưởng thành sớm hơn; tuy là thiếu phụ 12, 13 tuổi nhưng thể chất và trí năng thì có thể tương đương với những người thành niên 20 tuổi. Thế nên, trong Luật chấp nhận cho những thiếu phụ đã có chồng đủ 12 tuổi thọ giới Tỳ-kheo ni, nhưng chưa thấy chỗ nào ghi nhận nam giới tuổi dưới 20 mà thọ giới Tỳ-kheo”. (28)

IV. Kết luận:

Tóm lại, qua sự trình nhất quán của các bộ Luật trên đây thì tuổi để thọ giới Cụ túc làm Tỳ-kheo ni có các trường hợp: Nếu là đồng nữ thì sau khi xuất gia, đến 18 tuổi phải cho 2 năm học giới làm Thức xoa ma na, đợi tròn 20 tuổi mới cho thọ giới Cụ túc. Nếu là người nữ 10 tuổi đã có chồng (thập tuế tằng giá) thì cho 2 năm học giới, khi tròn 12 tuổi sẽ cho thọ giới Cụ túc (quan điểm của các bộ Luật Tăng kỳ, Tứ Phần và Di-sa-tắc); hoặc là người nữ 12 tuổi đã có chồng (thập nhị tuế tằng giá) thì cho 2 năm học giới, khi tròn 14 tuổi sẽ cho thọ giới Cụ túc (theo bộ Luật Căn bản).

Từ đó, các Luật sư Thích Trí Thủ, Thích Đôn Hậu, Thích Đức Thành, Thích Thánh Nghiêm và Ni sư Phật Oánh đều nhất trí về cách hiểu câu “thập tuế tằng giá” là “10 tuổi đã có chồng”, đúng theo tinh thần của các bộ

———

(28) Thích Thánh Nghiêm., Giới Luật Học Cương Yếu, tr.164.

luật. Đồng thời, còn lý giải rõ nguyên nhân: “Vì khí hậu tại Ấn Độ thuộc về nhiệt đới, trai gái đều trưởng thành sớm; có người 9, 10 tuổi đã kết hôn; 11, 12 tuổi đã sinh con” (Ni sư Phật Oánh); hoặc là: “Vì con gái Ấn Độ phát dục sớm, nên độ trên dưới 10 tuổi đã kết hôn, không phải là chuyện hiếm có… Nữ giới so với nam giới trưởng thành sớm hơn, nên thiếu phụ 12, 13 tuổi mà thể chất và trí năng có thể tương đương với những người thành niên 20 tuổi” (Pháp sư Thánh Nghiêm).

Như vậy, các Luật sư đã hiểu vấn đề chính xác và trình bày sự việc có tình, có lý, nên không có gì phải bàn cãi thêm nữa.

Thế còn lâu nay ở nước ta, vấn đề này được áp dụng như thế nào? Vì lẽ, ở nước ta không có tục lệ tảo hôn (nếu có chăng thì chỉ là trường hợp cá biệt, hiếm hoi, chứ không phải tập tục phổ biến) nên ít có những cô gái 10, 11 tuổi lấy chồng, rồi sau đó xuất gia. Do đó, khi cho họ thọ giới Cụ túc, các Luật sư không gặp những trở ngại, đồng thời vẫn giữ đúng tinh thần giới Luật như ý kiến chiết trung mà Luật sư Thích Đôn Hậu trình bày: “Nên theo tôi, để thích hợp phong tục nước ta, đồng thời cũng giữ đúng theo lời Phật dạy, là đủ 20 tuổi trở lên mới được thọ giới Cụ túc”.

Điều đáng tiếc là Luật sư Chiêu Minh do không am tường lịch sử, khí hậu và phong tục tập quán của Ấn Độ vào thời Đức Phật nên đã ức đoán, giải thích những sự kiện trong quảng Luật theo ý riêng mình. Do đó phát sinh những sự bất ổn khiến Tăng Ni trẻ hoang mang. Vì vậy,

tôi đem vấn đề này ra biện chính la mong giải tỏa phần nào nỗi hoang mang của họ; đồng thời để mọi người hiểu đúng tôn ý của Phật, cũng như của các luật sư tiền bối đã có những cống hiến to lớn trong sự nghiệp xiển dương Luật học.

6. Thế Nào Là Phá Hòa Hợp Tăng?

6. THẾ NÀO LÀ PHÁ HÒA HỢP TĂNG?

Bản chất của Tăng là thanh tịnh và hòa hợp, nên khi Tăng không còn hòa hợp, chia thành nhóm riêng, sinh hoạt và làm pháp Yết-ma riêng, thì gọi là Tăng bị phá hay phá hòa hợp Tăng.

Phá hòa hợp Tăng có hai phương diện là phá Pháp luân Tăng và phá Yết-ma Tăng. Trường hợp phá Yết-ma Tăng là trong một trú xứ có ít nhất 8 Tỳ-kheo hợp pháp, chia làm hai nhóm, mỗi nhóm Bố-tát riêng và làm Yết-ma riêng; đó gọi là phá Yết-ma Tăng. Trái lại, phá Pháp luân Tăng ít nhất phải có 9 Tỳ-kheo như pháp, chia làm hai nhóm, một nhóm năm người, một nhóm 4 người. Trong nhóm năm người có một người tự xưng là Phật, đề xướng một loại giới Luật và giáo pháp mới khác với giáo pháp của Phật, và cho đó là con đường chân chính hướng đến Niết-bàn, rồi 4 người kia phụ họa theo. Phá pháp luân Tăng ở trong cùng cương giới hay ngoài cương giới đều có thể thực hiện, và chỉ có một trường hợp duy nhất xảy ra vào thời đức Phật, do Đề-bà-đạt-đa khởi xướng. Để thấy rõ 2 sự phá Tăng khác nhau, ta có thể làm một bảng so sánh về các phương diện.

So sánh giữa hai sự phá Tăng:

1. Nhân số:

-Phá Pháp luân Tăng: Tối thiểu phải có 9 Tỳ-kheo, chia làm hai chúng, một chúng năm người, một chúng bốn người.

- Phá Yết-ma Tăng: Tối thiểu tám Tỳ-kheo, chia làm hai chúng, mỗi chúng bốn người.

2. Thành phần:

- Phá Pháp Luân Tăng: Chỉ có các Tỳ-kheo như pháp, vì Tỳ-kheo-ni không thể tự xưng là Phật nên không phá được. Ngoài ra, chỉ có phàm Tăng mới phá, còn Thánh Tăng thì đã hết kiết sử nên không bao giờ phá Pháp luân Tăng.

-Pháp Yết-ma Tăng: Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni điều có thể phá, Thánh Tăng; phàm Tăng điều có thể phá,

3. Thời gian:

-Phá Pháp luân Tăng: Chỉ có trong thời đức Phật còn tại thế.

-Phá Yết-ma Tăng: Thời nào cũng có thể phá được.

4. Không gian:

- Phá Pháp luân Tăng: trong cùng một trứ xứ (cương giới) hay bất cứ ở đâu.

- Phá Yết-ma Tăng: Chỉ ở trong phạm vi một trú xứ, một cương giới.

5. Nội dung:

-Phá Pháp luân Tăng: Thiết lập giới luật và giáo pháp khác với giới luật và giáo pháp của Phật.

- Phá Yết-ma Tăng: Hai nhóm Tỳ-kheo trong cùng một trú xứ làm Yết-ma riêng, Bố-tát riêng.

I. ĐỀ-BÀ-ĐẠT-ĐA PHÁ PHÁP LUÂN TĂNG:

Sự kiện Đề-bà phá Tăng có nhiều kinh luật đề cặp,nhưng Thập Tụng Luật trình bày khá chi tiết và rõ ràng hơn cả, tóm lược như sau: Điều-đạt (Đề-bà-đạt-đa) phát tâm xuất gia với thiện chí trong 12 năm đầu tu hành tinh tấn, nhưng sau đó ưa thích phép thần thông, phế bỏ chánh đạo. Thầy muốn đảo chánh Phật để giành quyền lãnh đạo chúng Tỳ-kheo, bèn cấu kết với vua A-xà-thế, xúi giục vua sát hại phụ vương để đoạt ngôi báu, ông thuyết phục như sau:

- Người giết cha, ta giết Phật; người sẽ làm vua nước Ma-kiệt-đà, ta sẽ làm Phật. Bấy giờ, nước Ma-kiệt-đà này sẽ có một vị vua mới và một vị Phật mới, như thế chẳng khoái sao?

Thế rồi, Điều-đạt bàn bạc cùng bốn đệ tử thân tín là Cụ-già-lê, Càn-đà-phiêu, Ca-lưu-la-đề-xá và Tam-văn-đạt-đa, đoạn Thầy đến thưa với đức Phật: “Bạch Thế Tôn! Thế Tôn tuổi tác đã cao, nên giao chúng Tăng lại cho con. Thế Tôn chỉ cần hưởng thụ pháp lạc hiện tại, để Tăng chúng cho con lãnh đạo”.

Phật dạy: “ Này Điều-đạt, Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên có đại trí tuệ và thần thông như thế, Ta còn không giao chúng Tăng cho họ thay, huống chi ngươi là người ngu, là cái thây ma mà Ta lại giao chúng Tăng cho ngươi sao?”

Bị Phật bát bỏ thẳng thừng bác bỏ ý đồ đen tối của mình, Điều-đạt bèn bàn với 4 đệ tử tâm phúc như sau: “Ta với các ngươi hãy cùng nhau phá hòa hợp Tăng, hoại pháp luân của Sa-môn Cù-đàm; làm như thế, chúng ta sẽ nổi tiếng là những người đã phá hòa hợp Tăng, hoại pháp luân

của Phật”.

Vì đã rắp tâm như thế, Điều-đạt liền xướng xuất 5 điều phi pháp sau đây: 1) Tỳ-kheo suốt đời mặt y phấn tảo (loại vải nhặt được); 2) Tỳ-kheo suốt đời sống theo hạnh khất thực; 3) Tỳ-kheo suốt đời mỗi ngày chỉ ăn một bữa; 4) Tỳ-kheo suốt đời phải ngủ ngoài trời; 5) Tỳ-kheo suốt đời không ăn thịt.(29)

Trong 5 điều trên, chỉ có điều 5 là khác với Phật, vì Phật cho phép Tỳ-kheo được ăn tịnh nhục nếu như không thấy, không nghe và không nghi người ta giết thịt con vật để cùng cho mình. Bốn điều còn lại Phật cũng đã quy định nhưng được áp dụng một cách uyển chuyển hơn. Ở đây, thâm ý của Điều-đạt là muốn làm nổi bậc hơn đức Phật nên quy định những điều khắt khe để gây sự chú ý và thán phục của mọi người.

Trên đây là tường thuật của Luật Thập Tụng, còn Luật Ma-ha-tăng-kì ghi nhận như sau: “Khi Phật an trú tại thành Vương Xá, Đề-bà-đạt-ma vì muốn phá sự hòa hợp của Tăng đoàn nên đối với 12 bài tựa của giới kinh, 4 Ba-la-di, 13 Tăng-già-bà-thi-sa, 2 pháp Bất định, 30 Ni-tát-kì-ba-dạ-đề, 92 Ba-dạ-đề, 4 Ba-la-đề-xá-ni, các pháp chúng học, 7 pháp Diệt tránh, các pháp Tùy thuận v.v… những gì Phật không chế thì thầy chế thêm, những gì Phật đã chế thì thầy khuếch đại. Cũng như đối với 9 thể loại của kinh mà người tại gia, xuất gia điều thực hành, thầy đều tạo ra những câu khác, những chữ khác, những ú nghĩa khác và những lời văn khác để tự mình đọc tụng và dạy người khác đọc tụng. Thế rồi, được các Tỳ-kheo khuyên can thầy

———

(29) Thập Tụng Luật, quyển 36, Đ.23, tr.259a

vẫn không thèm nghe, và được Phật bảo các Tỳ-kheo khuyên can đến 3 lần, thầy vẫn không từ bỏ, nên Phật đã chế định giới Tăng tàn thứ 10 về việc phá hòa hợp Tăng”(30).

Những vấn đề vừa nêu được Tứ Phần Luật đúc kết thành 18 khía cạnh dẫn đến phá Tăng như sau:

1. Việc như pháp mà bảo rằng phi pháp.

2. Việc phi pháp mà bảo rằng như pháp.

3. Việc đúng luật mà cho rằng không đúng luật.

4. Việc không đúng luật mà cho rằng đúng luật.

5. Phạm tội mà cho rằng không phạm tội.

6. Không phạm tội mà cho rằng có phạm.

7. Tội nhẹ mà cho rằng tội nặng.

8. Tội nặng mà cho rằng tội nhẹ.

9. Tội có thể sám hối mà cho rằng không thể sám hối.

10. Tội không thể sám hối mà cho rằng có thể sám hối.

11. Tội thô ác mà cho rằng không thô ác.

12. Tội không thô ác mà cho rằng thô ác

13. Việc thường làm mà cho rằng việc không thường làm.

14. Việc không thường làm mà cho rằng thường làm.

15. Phật có chế định mà cho rằng Phật không có chế định.

16. Phật không có chế định mà cho rằng Phật có chế định.

17. Phật có dạy mà cho rằng Phật không dạy.

18. Phật không dạy mà cho rằng Phật có dạy. (31)

———

(30) Ma-ha-tăng-kì Luật, quyển 7, Đ.22, tr.281c

(31) Tứ Phần Luật, quyển 43, Đ.22, tr.883a

1. Nguyên nhân thúc đẩy Đề-bà-đạt-đa phá Tăng.

Ngoài nguyên nhân ưa chuộng các phép thần thông như Luật Thập Tụng đã đề cập, Kinh Tăng Chi Bộ, Phật còn nêu ra những nguyên nhân khác đã thúc đẩy Đề-ba-đạt-đa phá Tăng như sau: “Này các Tỳ-kheo, khi lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng khởi lên sẽ đem đến bất hạnh cho bản thân mình và cho những người xung quanh. Cũng vậy, chỉ vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng sinh khởi mà Đề-bà-đat-đa tối mắt, gây ra việc phá hòa hợp Tăng, và do việc này đưa đến tai hại cho bản thân và nguy hại cho cả Tăng đoàn”. (32)

2. Quả báo mà Đề-bà-đạt-đa phải nhận lấy

Sau khi không đạt được tham vọng lãnh đạo Tăng chúng, Đề-bà-đạt-đa càng trở nên bướng bỉnh và không chịu nghe lời khuyên can của bất cứ ai, Phật đã tuyên bố về trường hợp Đề-bà-đạt-đa với các Tỳ-kheo: “Đề-bà-đạt-đa phải sinh vào đọa xứ, sinh vào địa ngục cho đến một kiếp không thể cứu độ được. Vì Ta không thấy có một điểm trắng (pháp thiện) nào, dù nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa ở nơi Đề-bà-đạt-đa, nên ta tuyên bố như vậy. Ví như một người bị rơi vào trong hố phân sâu ngập lút đầu, trên thân người ấy dính đầy phân không sót một chỗ nào, nên dù ai có từ tâm muốn cứu anh ta cũng không có một chỗ nào nắm anh ta vớt ra khỏi hố phân”.(33)

Cái ví dụ nêu trên tuy không được thâm mỹ cho lắm, nhưng nó rất thực tế, bình dị và dễ hiểu. Thú thực, ngày trước mỗi lần đọc đến chỗ này, tôi rất áy náy nghĩ rằng

———

(32)Tăng Chi Bộ Kinh, II A, tr.97

(33) Tăng Chi Bộ Kinh, IIB, tr.446

đức Phật vì bực tức Đề-bà-đạt-đa chống mình nên nguyền rủa thầy cho bỏ ghét. Nhưng ý nghĩ đó hoàn toàn sai lầm, vì lẽ “chúng ta đã dùng cái kiến giải ô uế (của chúng sinh) mà đo đạt tâm thanh tịnh của đức Như Lai” (Ngã kim vọng dĩ uế độ kiến, lãi trắc Như Lai thanh tịnh tâm). Thực ra không phải vậy, vì đức Phật đã đạt được Thánh trí, chứng đắc Tam minh, nên Ngài chỉ trình bày các sự kiện đúng theo luật nhân quả cho chúng ta biết, hễ giao nhân nào thì gặp quả ấy; ai làm điều bất thiện chắc chắn sẽ nhận lấy hậu quả tương ứng với hành vi mà mình đã gây ra, chứ không thể nào khác được.

II. CÁC TRƯỜNG HỢP PHÁ YẾT-MA TĂNG:

1. Trường hợp phá tăng thời vua A-dục (Asoka):

Theo Thiện Kiến Luật Tì-bà-sa, sau khi hoàng đế A-dục (Asoka) đã hướng về chánh pháp, nhà vua càng ngày càng nhiệt thành ủng hộ Phật pháp, cúng dường Tăng chúng một cách trọng hậu, nên ngoại đạo khi khất thực mỗi ngày mỗi trở nên khó khăn, do đó, họ gia nhập hàng ngũ Tăng chúng càng lúc càng đông. Trong số đó, có người xuất thân từ đạo thờ lửa, có người theo đạo lõa thể và có người thao đạo dầm nước lạnh. Do bị tiêm nhiễm lối sống của ngoại đạo, nên dù đã vào sống trong Tăng chúng mà các Tỳ-kheo tân tòng này vẫn hành xử như ngoại đạo. Thậm chí họ còn đem giới luật của ngoại đạo giảng dạy cho đồ chúng, khiến cho Phật pháp trở nên hỗn loạn. Vì thế, các Tỳ-kheo chân chính không thể hòa hợp Bố-tát, Tự tứ và làm các Phật sự chung với họ. Tình trạng bất ổn ấy cứ kéo dài mãi, khiến Tăng chúng sống trong sự rạng nứt, bất hòa, suốt 7 năm mà không Bố-tát được.

Vua A-dục chứng kiến tình trạng chia rẽ của Tăng đoàn như vậy nên rất đau lòng; do thế ông đã đích thân đứng ra dàn xếp, giải quyết những vấn đề rắc rối, và yêu cầu chư Tăng thực hiện việc Bố-tát trở lại. Rồi vua đề nghị chư Tăng mở đại hội kết tập pháp tạng lần thứ 3 để chấn chỉnh lại Phật pháp, và ông đích thân hỗ trợ hết mình trong lần kết tập này.(34)

2. Trường hợp phá Tăng tại Câu-diệm-di (Kosambi):

Khi Phật an trú tại Câu-diệm-di (Kosambi), thành Xá-vệ, bấy giờ có hai hội chúng, mỗi hội chúng đều có một thầy thủ lãnh. Vị thủ lãnh hội chúng thứ nhất tên Thanh Luận, vị thủ lãnh hội chúng thứ hai tên Thiện Thích. Mỗi người đều có đệ tử tùy tùng, đệ tử y chỉ, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di v.v.. gồm 500 Tỳ-kheo, 500 Tỳ-kheo-ni, 500 Ưu-bà-tắc và 500 Ưu-bà-di.

Một hôm, vị thủ lãnh thứ nhất đi cầu xong, định dội nước, thì thấy trong nước có trùng, liền lấy cỏ để trên thạp nước làm dấu. Người đệ tử y chỉ của vị lãnh tụ thứ hai tên Trá-già, sau đó vào cầu tiêu, trông thấy trên thạp nước có cỏ, liền nói: “Kẻ nào đem cỏ bỏ trên thạp nước thật là không biết hổ thẹn!” Người đệ tử tùy tùng của vị lãnh chúng thứ nhất tên Bạc-khẩu nghe thế nóng mặt, liền nói: “Vì sao ngươi dám bêu rếu tên của Hòa Thượng ta, bảo là kẻ không biết hổ thẹn!”.

Do thế, 4 chúng đệ tử của 2 vị thủ lãnh tranh cãi nhau dữ dội, khiến cả thành phố Câu-diệm-di đều hay biết, chỉ xung quanh việc bỏ cỏ trên thạp nước là đúng pháp hay

———

(34) Thiện Kiết Luật Tì-bà-sa, quyển 1, Đ.24, tr.679.

phi pháp, đúng luật hay phi luật v.v…Cuối cùng, Phật phải sai Tôn giả Ưu-ba-li (UPàli) đến chỗ họ làm pháp Yết-ma dập tắt sự tranh cãi ấy. (35)

3. Nguyên nhân sinh khởi các sự đấu tranh:

Nhằm phân tích nguyên nhân sự bất hòa và tai hại của nó cho các Tỳ-kheo thấy rõ, Phật dạy: “Này các Tỳ-kheo, những Tỳ-kheo nào phẫn nộ, hiềm hận sẽ sống không cung kính, không tùy thuận bậc Đạo sư; sống không cung kính, không tùy thuận Pháp; không cung kính, không tùy thuận chúng Tăng và không thành tựu đầy đủ các học pháp. Do đó, vị ấy khởi lên tranh chấp giữa chúng Tăng. Khi Tăng có sự tranh chấp sẽ khiến cho nhiều người không hạnh phúc, nhiều người không an lạc, nhiều người không lợi ích, nói chung cả chư thiên và nhân loại sẽ mất lợi, bị khổ đau. Thế nên, này các Tỳ-kheo, nếu các người thấy có sự tranh chấp xảy ra giữa chư Tăng hay xảy ra giữa những người khác thì các ngươi phải cố gắng tìm cách diệt trừ nguổn gốc của sự tranh chấp ấy”. (36)

III. CÁC TRƯỜNG HỢP CHỈ TRÍCH MÀ KHÔNG PHẢI PHÁ TĂNG:

1. Các Tỳ-kheo tu giáo, tu thiền chỉ trích lẫn nhau:

Một hôm, Tôn giả Ma-ha Cun-da nói với các Tỳ-kheo: “Này chư Hiền, một số Tỳ-kheo chuyên tâm học pháp không ưa thích các Tỳ-kheo tu thiền, chỉ trích như sau: Các người ấy nói: “ Chúng tôi tu thiền, chúng tôi tu thiền”. Nhưng những người ấy tu thiền cái gì? Tu thiền

———

(35) Ma-ha-tăng-kì Luật, quyển 13, Đ.22, tr.334a

(36)Tăng Chi Bộ Kinh IIB, tr.380

như thế nào? Sự tu thiền ấy có lợi ích gì? Do thế mà các Tỳ-kheo chuyên tâm về pháp không hoan hỷ, mà các Tỳ-kheo tu thiền cũng chưa hoan hỷ; hành động như vậy đem lại bất hạnh cho nhiều người, không đem lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc cho chư thiên và loài người”.

“Trong khi đó, nếu các Tỳ-kheo tu thiền đả kích những Tỳ-kheo chuyên tâm về pháp thì cũng sẽ đưa đến hậu quả tại hại như vậy. Trái lại, nếu các Tỳ-kheo chuyên tâm về pháp tán than các Tỳ-kheo tu thiền; các Tỳ-kheo tu thiền ca ngợi các Tỳ-kheo chuyên tâm về pháp, thì đó là những người có trí tuệ, thâm nhập chánh pháp và thấy rõ con đường sâu xa hướng đến mục đích, là hạng người vi diệu khó tìm được trên cõi đời này”.(37)

Thiết nghĩ vấn đề lợi hại trong việc chỉ trích những pháp môn khác với pháp môn của mình, và thái độ khôn ngoan cần có của mỗi hành giả thì trên đây Tôn giả Ma-ha Cun-da đã trình bày khá rõ ràng, chúng ta không cần phải nói thêm gì nữa.

2. Nhóm 6 Tỳ-kheo hủy bang Đà-phiêu-ma-la tử:

Khi phật an trú tại thành Xá-vệ, bấy giờ Tăng chúng đề cử Tôn giả Đà-phiêu-ma-la tử trông coi 9 việc cho Tăng, như các việc theo thứ tự chia phòng ốc, theo thứ tự chia y vật v.v… Lúc nhận được căn phòng và các vật dụng khác hư nát xấu xí, không vừa ý nên nhóm 6 Tỳ-khoe bàn nhau: “Hình như Trưởng lão Đà-phiêu có tư thù với chúng ta nên cho chúng ta căn phòng tồi tàn và thức ăn thô xấu; nếu Trưởng lão này còn sống lâu trong đời sống phạm

———

(37)Tăng Chi Bộ Kinh IIB, tr.401.

hạnh thì chúng ta còn đau khổ dài dài. Vậy chúng ta hãy vu cáo ông ta phạm tội Ba-la-di”.

Thế rồi, họ vu cáo thật, và sự kiện đã được trình lên Đức Phật. Phật liền cho gọi nhóm 6 Tỳ-kheo đến khiển trách: “Này nhóm 6 Tỳ-kheo, đó là việc ác. Há các ông không thường nghe Ta bảo phải thường cung kính và thể hiện sự từ ái của thân, khẩu, ý đối với các bậc đồng phạm hạnh hay sao? Vì sao nay các ông lại vu khống một Tỳ-kheo sống phạm hạnh vô tội rằng ông ta phạm tội Ba-la-di một cách vô căn cứ như thế? Đó là điều phi pháp, phi luật, phi luật trái lời Ta dạy; không thể dùng việc đó để nuôi lớn việc phi pháp được”. Đoạn, Phật chế giới: Các Tỳ-kheo không được vô cớ vu khống người khác phạm trọng tội một cách vô căn cứ. (38)

3. Xá-lợi-phất (Sàriputta) bị một Tỳ-kheo vu khống:

Một hôm có một Tỳ-kheo đến trước Phật tố cáo Tôn giả Xá-lợi-phất xúc phạm thầy rồi bỏ đi. Phật liền cho gọi Xá-lợi-phất đến đề hiểu rõ nguyên do, thì thầy trình bày: “Bạch Thế Tôn, với những ai không an trú chánh niệm nơi thân thì người ấy mới có thề xúc phạm một vị đồng phạm hạnh rồi bỏ đi mà không xin lỗi, Nhưng con đã an trú chánh điện nơi thân, tâm con giống như cụ đất, nên dù người ta quăng đồ sạch hay đồ bẩn, quăng phẩn uế, nước tiểu, máu mủ hay nhổ nước miếng lên đất, thì đất cũng không lo âu, không xấu hổ và không nhàm chán. Cũng vậy, Bạch Thế Tôn! Con đã an trú với tâm như đất, rộng rãi, bao la, vô lượng, không hận, không sân…, thì đâu có lẽ

———

(38)Ma-ha-tăng-kỳ Luật, quyển 6, Đ9, tr.280a

nào con lại xúc phạm một bạn đồng phạm hạnh rồi bỏ đi mà không một lời xin lỗi:.

Sau khi được đối chấp với Xa-lợi-phất, Thầy Tỳ-kheo ấy liền cúi đầu đánh lễ chân Phật, rồi Bạch: “Bạch Thế Tôn! Con đã phạm một trọng tội, Vì ngu si, vô minh, bất thiện, con đã vu cáo Tông giả Xá-lợi-phất một cách vô ý thức, hư vọng, không thật. Mong Thế Tôn chứng minh cho con sự ăn năng hối lỗi của con, để con ngăn chận về sau.”.

Thế Tôn bèn chấp nhận sự sám hối của thầy và khích lệ: “Này Tỳ-kheo, Ta chứng nhận tội ấy cho ngươi. Đây là một sự tiến bộ. Trong giới luật của bậc Thánh, những ai thấy tội là tội, phát lồ đúng pháp, thì người ấy có thể ngăn chận được tội lỗi trong tương lai”. (39)

4. Ác ma chọc tức Tỳ-kheo:

Vì thấy dân chúng mến mộ chúng Tăng, ác ma Dùsi đâm ra ganh tức, muốn phá hoại uy tín của các Tỳ-kheo, bèn suy nghĩ: “Ta không biết chỗ đi và chỗ đến của các Tỳ-kheo có giới hạnh và thiện pháp. Vậy ta hãy nhập vào một người Bà-la-môn, đến hủy nhục các Tỳ-kheo khiến cho họ nổi sân, mất sáng suốt, để ta có cơ hội lung lạc tâm trí của họ”. Nghĩ thế xong, ác ma Dùsi liền nhập vào một Bà-la-môn, đến trước các Tỳ-kheo, hủy báng như vậy:

- Những kẻ trọc đầu, Sa-môn giả hiệu tiện nô, hắc nô, được sinh ra dưới gót chân. Chúng nói: “Chúng tôi tu thiền, chúng tôi tu thiền”, hai vai thụt xuống, vẻ mặt cúi gằm, mê mê dại dại, tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền giống như con chim cú đậu trên cành cây để rình chuột,

———

(39) Tăng Chi Bộ Kinh IIIB, tr.343-6

giống như con dã can núp bên sông đang rình cá, giống như con lừa vừa mới đặt gánh nặng xuống, đang tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền…

Những kẻ nào có ác tâm hủy báng các Tỳ-kheo như trường hợp ác ma Dùsi thì sau khi mệnh chung sẽ sinh vào cõi dữ để nhận lấy hậu quả. (40)

5. Hậu quả của sự hủy báng:

Câu chuyện vừa kể trên đã khái quát hậu quả của sự hủy báng, nhưng chi tiết và rõ ràng hơn là kinh Tăng Chi, đức Phật trình bày cụ thể như sau:

- Này các Tỳ-kheo, nếu Tỳ-kheo nào mắng chửi, chỉ trích, quở trách các bạn đồng phạm hạnh đã chứng đắc Thánh quả, thì người ấy có thể chuốc lấy một trong 11 tai họa sau đây:

1. Không chứng được điều chưa chứng.

2. Điều đã chứng được sẽ mất.

3. Diệu pháp không được tỏ rõ.

4. Tự kiêu trong diệu pháp.

5. Không hoan hỷ sống đời phạm hạnh.

6. Sẽ phạm một tội ô uế nào đó.

7. Từ bỏ phạm hạnh và từ hoàn tục.

8. Sẽ mang trọng bệnh.

9. Sẽ bị điên cuồng mất trí.

10. Khi mệnh chung tâm trí si ám.

11. Sau khi chết sẽ rơi vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. (41)

———

(40) Trung Bộ Kinh I, tr.333

(41)Tăng Chi Bộ Kinh IIIB, tr.278

Trên đây, chúng tôi đã tóm lược một số trường hợp phá hòa hợp Tăng và những sự bất hòa từng xảy ra trong hàng ngũ Tăng đoàn mà kinh điển còn truyền lại. Ngoài ra, có những trường hợp khác không những phá Tăng mà là phá hoại Phật giáo, như trường hợp Phật giáo Ấn độ 2 lần bị Hồi giáo tàn phá, Phật giáo Trung Hoa 4 lần bị pháp nạn và Phật giáo Việt Nam gần đây bị chế độ độc tài Ngô Đình Diệm đàn áp. Đó là những âm mưu phá hoại Phật giáo thật sự. Trường hợp Phật giáo Ấn Độ vì bị tàn phá quá nặng nề nên phải trải qua một thời gian dài mới gượng dậy được. Nhưng đặc biệt tại Trung Hoa, hình như cứ sau mỗi lần pháp nạn thì Phật giáo lại vươn dậy mạnh mẽ hơn nhiều. Ở Việt Nam ta cũng tương tự như thế, sau vụ pháp nạn năm 1963, Phật giáo cũng phấn chấn phát triển khác thường. Phải chăng cứ sau mỗi lần bị đàn áp thì người Phật tử càng thấm thía nguy cơ diệt vong của đạo Pháp nên cùng nhau đồng tâm hiệp lực hàn gắn lại những đổ vỡ và mất mát ngõ hầu quang hưng ngôi nhà Chánh pháp mà mọi người đã trân trọng giữ gìn?