Tìm Hiểu Đạo Phật

Các thần thông

ấy có thể hoặc bước lên các cảnh giới vô lượng của Cõi Sắc hoặc triển khai các Thần thông ( Năng lực Tâm thức).

Các thần thông

Các cảnh giới của Cõi Sắc đã được đề cập, bây giờ cần bàn sơ qua về Thần thông ( các Năng lực Tâm thức). Những Thần thông (1) này là nền tảng của mọi " phép lạ" rất nỗi bật trong đời sống của các bậc đạo sư. Ta cũng thấy được các Thần thông ấy ở Đức Phật, các đệ tử của Ngài và truyền thừa cho đến ngày nay. Sự khác biệt giữa các Thần thông trong truyền thống không phải Phật giáo và trong Phật giáo là ở các truyền thống kia, hình như Thần thông là sự trang sức kỳ bí làm khiếp phục thiên hạ, không thể giải thích được Thượng Đế ban cho. Trong Phật giáo đáng chú ý là Đức Phật hiếm khi sử dụng Thần

———

(1) Không nên thực hành thiền định Phật giáo để nhằm đạt các Thần thông. Các Thần thông có thể được đạt như là kết quả của công phu thiền định nhưng chính Đức Phật đã khuyên không nên sử dụng Thần thông . Dĩ nhiên, Thần thông là rất hay. Thần thông là căn bản của mọi câu chuyện kể về những sự việc " linh diệu", nhưng Thần thông quả thật rất nguy hiểm khi ở trong tay của kẻ mà Trí tuệ chưa được phát triển. Một kẻ phàm phu đạt Thần thông chắc chắn sẽ trở thành kiêu mạn và có thể sử dụng chúng cho những mục đích ích kỷ hay do tức giận mà có thể sử dụng chúng để chống lại những người khác. Ngay cả Đức Phật, Bậc Toàn Giác cũng rất hiếm khi sử dụng Thần thông.

Hai dòng suối trong sự phát triển tâm thức

thông và chỉ sử dụng cho mục tiêu rất hiền thiện. Thần thông là một sự phát triển tâm thức mà bất cứ ai đủ nhẫn nại đều có thể chứng nghiệm được, lại nữa, trong khi Phật pháp có thể chỉ rõ phương pháp để đạt được những năng lực ấy, thì các hành giả luôn luôn được báo cho biết rằng hãy xem chúng thực sự là ít quan trọng, tốt hơn là hoàn toàn đừng quan tâm đến chúng. Đối với các Phật tử, tâm là nơi sinh ra mọi phiền não của con người, nhưng cũng chính là nơi mà nhờ tu tập, con người chứng nghiệm Giác ngộ. Thay vì chỉ cắt tỉa các cành của cây leo tham ái bằng Thần thông, người ta đến tận đáy và chặt đứt gốc rễ bằng cái rìu Thắng Tuệ.

Hai dòng suối trong sự phát triển tâm thức

Trước khi tìm hiểu về sự phát triển của tâm từ quan điểm căn tính ở phần dưới đây, ta cần phân loại thiền định một cách khái quát trên căn bản tu tập. Người ta phân biệt có hai dòng suối khác biệt về hình thức, mặc dù khi thiền định được thiếp lập, hai dòng suối này bổ túc cho nhau.

Đối với một số người có tâm rất hoạt động và có xu hướng khổ sở do sự xao lãng thì có lẽ nên chuyên chú theo dõi các nhào lộn của cái tâm khỉ khùng. Vì quả thực tâm là một chuỗi các sự kiện tâm thức sinh khởi và tàn diệt một cách hết sức

nhanh chóng, mỗi sự kiện là một cái tâm trọn vẹn với những yếu tố tâm thức phụ trợ, cho nên ngay lúc đầu, loại chú ý này thực sự là những cái tâm " chú ý" của ta nhìn " những cái tâm" khác (dĩ nhiên những cái tâm khác này đều ở trong sự tương tục tâm thức của ta). Bằng cách ấy, người ta phát triển cái khả năng nhìn vào trong tâm và xem nó đã đi đến đâu. Nó đã đi đến quá khứ, hiện tại hay tương lai? Nó đã đi đến vật chất, hay các cảm thọ, hay có thể đã đến các ký ức và nghiệp ( các hành động tác ý), hay đã đi đến ý thức? Bằng phương pháp cem " tâm đã đi đến đâu?" cái tâm xao lãng từ từ được cái tâm chánh niệm kiểm soát cho đến khi chánh niệm tạo thành một nền tảng vững mạnh cho sự phát triền xa hơn. Sự sáng suốt đáng kể của tâm dù là còn mang phàm tính vẫn vừa cần thiết cho sự tu tập này vừa được phát triển bởi sự tu tập này, tuy nhiên tu tập này cần được quân bình bằng sự tỉnh lặng của các thiền tư. Khi tâm đã trở nên yên tịnh, người ta nên khởi đầu sự tu tập để đắc các thiền cảnh và các thiền cảnh ấy lại sẽ là căn bản cho sự sinh khởi của tuệ quán chân thật. Phương pháp này gọi là tuệ - đưa- đến - chỉ ( tu chỉ).

Có những phương pháp khác thích hợp với những ai mà tâm ít bị rối loạn lúc ban đầu, gồm có 40 đề tài thiền quán cổ điển ( xem một số đề tài dưới đây) và những đề tài này, cùng với vài phương pháp

Thiền định là liều thuốc chữa bệnh

khác, liên hệ với việc dùng một đối tượng rõ ràng để tập trung tư tưởng. Đối tượng có thể là cơ thể của mình, hay một phần của cơ thể, một màu sắc hay một bức ảnh, một từ hay một câu, một hình ảnh trừu tượng, v.v. Tất cả những phương pháo này đòi hỏi một số kỷ luật nhẹ nhàng của tâm thức. Mỗi khi tâm chạy lạc, cần phải khéo đeo tâm trở về (dĩ nhiên bằng sự tỉnh giác) tập trung lại vào đối tượng đã chọn.

Tất cả các đề tài liệt kê dưới đây là thuộc loại thiền định thứ hai trong đó sự yên tĩnh có được từ sự tu tập được dùng để khởi lên tí tuệ. Vì lý do này, các đề tài ấy được gọi là chỉ - đưa - đến - tuệ (Tuệ quán) và rất cần thiết trong thời đại mà tâm bị phân tán như hiện nay.

Thiền định là liều thuốc chữa bệnh

Theo truyền thống của Phật giáo, Thiền định giống như một phương thuốc: giống như cơ thể có vài chứng bệnh đòi hỏi nhiều liều thuốc chữa bệnh khác nhau, cũng thế, các trạng thái tâm thức bất thiện khác nhau đòi hỏi cách trị liệu khác nhau bằng thiền định. Người ta khó xác quyết được rằng mình đau khổ vì chứng bệnh nào, hay mình thuộc căn tánh nào, đây là một lý do vì sao chỉ nên hành thiền với sự giúp đỡ của một vị đạo sư, người có khả năng

quyết đoán căn tánh và cho thuốc thích hợp với căn tánh ấy. Lại nữa, căn tánh không phải là một "hiện hữu" cứng nhắc mà là một chuỗi quá trình luôn biến đổi. Các phương pháp như thế có thể chỉ dẫn cho sự thay đổi căn tính và đôi khi các phương pháp cũng cần thay đổi vì trạng thái tâm thức của người cần sự thay đổi đó. Vị đạo sư lại rất cần thiết để hướng dẫn. Sau cùng, phần đông con người không có gốc từ chỉ một căn tánh mà là một sự hỗn hợp của các căn tánh, các căn tánh khác nhau chiếm ưu thế ở những lúc khác nhau. Dưới đây chúng ta đưa ra một trong những bảng phân loại các căn tính nổi tiếng nhất và xưa nhất được đại sư Phật Âm (Buddhagosa) đã thiết lập từ khoảng 1.500 trước. Bảng phân loại này không nhầm bao gồm tất cả các căn tánh mà chỉ đặc biệt dành cho những mục tiêu thiền quán:

Với sự tu tập, những người thuộc căn tánh có gốc rễ từ Tham, không còn quy tụ tham ái vào họ rồi đổ dồn nhiệt tâm vào lý tưởng của họ. Bấy giờ, những người ấy trở thành những người thuộc căn tánh có gốc là lòng Tin nhưng họ còn cần có sự học tập và trí tuệ để quân bình sự trưởng thành tâm thức của họ. Để đổi hướng các năng lực của tham sang các kênh bậc lành thiện hơn, 32 mẫu mảnh bất tịnh của thân được đưa vào tâm thức một cách có hệ thống và được quán tưởng cho đến khi chúng thực sự được thấy bằng cái thấy của thiền quán. Sau khi thiền quán như thế người ta buông xả lòng tham ái, cái mà thực sự chỉ là một khối máu, da và xương .v.v. và chấm dứt việc đồng hóa mình với cơ thể này. Người ta cũng được lợi ích khi cắt bỏ sự ràng buộc vào thức ăn bằng cách xen thức ăn không phài là ngon, thơm, hợp ý mình, v.v. mà đạt đến cái cảm nhận đơn thuần của giác quan lại về thức ăn trước khi các quá trình tâm thức của người ta tô màu tham ái lên toàn bộ sự việc (1). Như vậy, các pháp

———

(1) Không nên vì những thực hành này hoặc những thực hành khác trong Phật giáo với những sự hành xác, với việc mặt áo dệt bằng tóc hay sự tự hành khổ mà những người ngoại đạo khuyến khích hay thực hành. Trong các tôn giáo ấy, thân thể là một cái gì khác với tâm thức và ở trong tay những tín đồ quá khích thì thân thể có chiều hướng trở thành một chỗ thuận tiện cho mọi rắc rối hành tác, thực ra nguồn gốc của mọi rắc rối chính là tâm, thế nhưng người ta lại không nhận ra như thế và thế là cái " Anh Lừa", phải chịu bao nhiêu là khổ nhọc do chính cái quan niệm " hành hạ thân xác" rất sai lầm ấy.

thiền quán này là phương diện thích đáng để tháo gỡ sự Tham ái ra khỏi các đối tượng của nó và do đó có thề mở rộng phạm vi của tâm đến các đối tượng thuộc tâm thức.

Người thuộc căn tính nặng tín ( lòng tin), trong bảng trên có một pháp thiền quán và một khi được triển khai tốt sẽ khiến người ấy đạt Trí tuệ đáng kể làm cho quân bình cho căn tính người ấy. Ở đây, chúng ta không giải thích ý nghĩa thực sự các Phẩm chất của Phật Pháp một cách chi tiết, dù có đưa ra một bảng liệt kê ngắn gọn: Savàkkhato, Bhagavatà dhammo (pháp được khóe thuyết giảng bởi Thế Tôn) sadithiko (có những kết quả thấy được trong hiện tại) akaliko (một giáo lý chân thật vượt thời gian), ehipassiko (giáo lý để đến mà thấy cho tự mình), opànayiko ( dẫn đến nội chứng từ quả vị cao thượng này đến quả vị cao thượng khác), paccattam veddhitabbo vinnuhiti (được chứng ngộ bởi các hiền giả, mỗi người tự chứng ngộ mình). Đây là phẩm chất sâu xa của Giáo Lý mà Đức Phật đã tuyên thuyết.

———

Trong tu tập Phật giáo và đối với những quan sát thực tiễn, Tâm và thân đôi khi được bàn riêng ra, nhưng vẫn nhận biết rằng chúng là một phức thể là hỗ tương tác động vào nhau. Trong Phật giáo, người ta thường xét trực tiếp đến tâm hơn là dùng những đo lường thuộc thân mà kiểm soát tâm (thân cũng được xét tới trong một số hình thức Du già Phật giáo). Các quá trình tâm thức, nhất là những quá trình sâu kín cần phảo được kiểm soát và biến đổi.

Người thuộc loại căn tánh bị chế ngự bởi Sân, dù thuộc căn tính khó khăn, cũng phải phát triển đức tính Hòa ái. Sự phát triển đức tính này sẽ được trợ giúp nếu người ấy đối đãi với các đối tượng một cách cẩn thận và chuyên chú, sống ở một nơi mà người ta không khơi dậy sự sân hận và như thế dần dần người ấy sẽ học được sự kiên nhẫn và từ hòa. Một người thuộc sân tánh thì nhạy bén khi nhìn thấy các điều không ưa, không thích. Nhưng với tu tập, vị ấy có thể thay đổi các đặc tính không lành mạnh này sang sự nhạy bén trong việc nhìn thấy các ý nghĩa trong Phật Pháp. Bấy giờ người ấy chuyển thành một người có căn tánh linh lợi. Một người có căn tính linh lợi có xu hướng thiện tài ở mặt trí tuệ nhưng hơi khô khan về mặt tình cảm. Người ấy cần loại thiền quán đặc biệt đánh thức dậy tình cảm quân bình của lòng tin. Thiền quán về những đức hạnh của Đức Phật sẽ tạo được điều ấy.

Itipi so Bhagava (đấy thực Như Lai), Araham (Ứng Cúng), Sammasamboddho (Chánh biến tri), Vijjacarana sampano (Minh hạnh túc), Sugato (Thiện thệ), Lokavidu (Thế gian giải), Anuttaro (Vô thượng sĩ), Puridomma saràthi (Điều Ngự Trượng Phu), Satthà-devamanussànàm (Thiên Nhơn sư), Bhuddho (Phật), Bhagaváti (Thế Tôn).

Trú trong pháp quán này, người ta sẽ hiểu rằng

trong con người của Đức Phật, không có con người khổ hạnh, hiền thiện già nua mà một số nhà văn miêu tả, không phải là Gotama, một con người không phải là một người duy lý, cũng không phải là một xuất thân của vị Thiên chủ, mà người ta có trước mình đức Gotama bậc Toàn giác đã chứng đắc Niết bàn, một trạng thái ở ngoài mọi sự phân biệt (xem phần III). Một ý nghĩa lớn về sự tôn kính được đánh thức do việc thực hành thiền quán này, sự tôn kính đi vào nhiệt tâm vì người ta không chỉ đạt đến sự tin tưởng mà còn đến sự lĩnh hội và từ lĩnh hội, lòng khiêm tốn phát sinh. Yếu tố khiêm tốn là điều quan trọng nhất đối với người có căn tánh thông minh, người dễ tưởng tượng ra mình hiểu Đạo Phật. Một người như thế, chẳng khác chi anh ta lầm tưởng một giọt nước cam là toàn thể những gì chứa trong trái cam mà anh ta chưa khởi sự bóc vỏ. Thái độ lầm lẫn cho rằng mình biết tất cả về Đạo Phật sẽ dễ dàng được xóa bỏ bởi việc xem xét đời sống riêng của mình-nó đã hoàn toàn chưa? Tâm mình được tập trung ra làm sao? Thiền định của mình đã được tĩnh lặng tới mức nào? sự hiểu biết chân thật về Phật Pháp không phải có được do đọc kinh sách, do nghe diễn giảng hay nghỉ ngơi xuông mà chỉ được đạt đến sau một sự tu tập đáng kể và kiên trì.

Người mang căn Si mạnh thì khổ sở vì không có khả năng hiểu biết, vì độn lụt, vì có nhiều trở ngại

trong các vận hành của tâm thức, khiến cho những bánh xe quay chậm quá. Loại thiền quán cần đến là loại thiền quán đánh thức trí tuệ, và để được như vậy, những ứng dụng đơn giản của Duyên khởi sẽ tỏ ra là rất hữu ích. Công thức đơn giản nhất của Duyên khởi đã nói trước đây là: "Cái này có, cái kia có; cái này sinh, cái kia sinh; cái này không có, cái kia không có; cái này diệt, cái kia diệt". Đây là nền tảng của tư tưởng Phật giáo, đây là tuệ quán đại căn bản của Đức Phật: Rằng một sự vật chỉ sinh khởi tùy thuộc vào nhiều điều kiện (duyên); nếu các điều kiện ầy không có mặt thì sự vật ấy không thể sinh khởi. Hãy quan sát bất cứ vật nào.Một cái cây, một đám mây, một con kiến, và sau cùng là thân và tâm của con người. Tất cả những "sự vật" này (thực ra là những sự kiện) sinh khởi một cách tùy thuộc, tồn tại một cách nhân duyên, suy tàn một cách tùy thuộc, mất đi một cách tùy thuộc. Những gì nói về thế giới, những ấn tượng giác quan bên ngoài cũng đúng như về chức năng của tâm. Các trạng thái tâm thức và các quá trình tâm thức sinh khởi do một số điều kiện (nhân duyên) và diệt đi vì các điều kiện ấy diệt đi. Chúng ta lại nhìn thấy các quá trình lúc đang hoạt động và qua thiền quán về chúng, trí tuệ phát sinh, do đó xua tan u ám của ngu muội.

Sau cùng, người có căn tánh phóng động ( tầm căn) tương tư như si tánh vì si tánh và sự phóng động

hoặc cái " Tâm hời hợi" không có khả năng thể nhập một đề tài. Tuy nhiên, ở trường hợp người có si tánh thì sự ngu muội ngăn cản sự hiểu biết, trong khi trường hợp người có căn tánh phóng động, tâm thường sáng, có chú tâm vào các đề tài từng lúc rồi bỏ rơi chúng chứ không bền bỉ tập trung. Người như vậy có một sự tích lũy rộng rãi các sự kiện nên không thể nối kết các sự kiện lại với nhau nên không có chiều sâu của sự hiểu biết. Tập hợp của sự thông minh và tính bất ổn định đòi hỏi sự tu tập làm giảm dần các hoạt động hời hợi của tâm và đem lại sự tậm trung sâu đậm. Phép thiền quán như thế là pháp Chánh niệm vào Hơi thở (1) rất nổi tiếng, trong đó các hơi thở vào và hơi thở ra được theo dõi với sự tỉnh giác, thường được tập trung vào đầu sống mũi, mặc dầu các thiền sư có nhưng phong cách riêng của họ. Phương pháp này đem lại sự an tịnh và vì thế đem lại sự hiểu biết lớn hơn trong sự thức tỉnh của nó, đem lại nhiều lợi lạc cho con người có căn tánh phóng động.

———

(1) không nên lầm lẫn Chánh niệm vào Hơi thở với các thực hành cưỡng ép hơi thể của pháp môn Yoga. Không bao giờ nên thực hành Yoga mà không có một vị thầy chuyên môn hướng dẫn, và trong khi người viết vẫn thường xuyên khuyên mọi người chớ thực hành thiền định mà không có người hướng dẫn, thì Chánh niệm vào Hơi thở sẽ không đưa đến những kết quả tai hại nào, miễng rằng người thực hành đừng cố thúc bước ra nhanh. Thiền định về Từ ái cũng có thể được mọi người thực hành tốt đẹp (mà không cần người hướng dẫn).

Lời chỉ dẫn thực tiễn cho những người tu thiền

Về sự liên hệ của hai triền cái hơn, hôn trầm và trạo cử đối với các căn tánh khác nhau này thi hôn trầm có chiều hướng được cảm thọ bởi những người có căn tánh mạnh nhất về Tham, Tín và Si. Ba căn tánh còn lại là Sân, Linh lợi và Phóng động thì bén nhạy hơn và mối ngăn ngại cho thiền định của ba căn tánh này là con quỷ trạo hối ( xao lãng).

Các phương pháp tu tập thật sự chưa được nêu ra trong cuốn sách có tính cách giới thiệu này. Tổng số tài liệu về phương pháp này rất nhiều, các kỹ thuật thiền quán quả thực làm ta choáng váng. Các Phật tử đã đặc biệt nghiên cứu ngành tri thức tôn giáo này suốc 25 thế kỷ qua. Những ai lưu tâm muốn tìm cho mình những lợi ích của một cái tâm thuần hóa thì sau khi đã qui y Phật, Pháp và Tăng, nên tìm một đạo sư tốt cho sự lưu tâm ấy, đến vị sư ấy và theo nghi lễ truyền thống mà xin được nhận làm đệ tử. Bây giờ đối với các đệ tử, vị Đạo sư thay mặt cho Đức Phật nên người đệ tử tôn kính người và những lời dạy của người mà phải tinh cần thực hiện những lời dạy ấy. Sau đó thay vì đọc sách về Phật Pháp, người ta có thể đi đến thể nghiệm các chân lý của Phật Pháp trong tâm thức mình.

Lời chỉ dẫn thực tiễn cho những người tu thiền:

Chuyển đổi từ phương diện vật lý qua phương

diện thực hành, thiền định được dành cho Cư sĩ có thể được chia ra hai loại: Loại để tu tập chuyên thâm và loại để tu tập trong sinh hoạt hằng ngày. Loại thiền định để tu tập chuyên thâm cũng gồm hai loại: ngồi tu đều đặn hằng ngày và tu theo từng thời kỳ. Trước tiên ta bàn về loại ngồi tu đều đặn hằng ngày, loại này nên được thực hiện vào cùng một lúc nhất định trong mỗi ngày nếu có thể được. Người ta nên giữ ý chí nghiêm túc và hết sức ý thức rằng tại sao ta ngồi thiền như thế, để tránh cho việc ngồi thiền bị trở thành một nghi lễ. Những đề nghị sau đây cũng có thể hữu ích.

Về các vấn đề vật chất, chỗ hành thiền định cần khá yên tĩnh. Nếu người ta có được một căn phòng nhỏ có thể dùng cho việc tọa thiền thì sẽ tốt hơn nhiều và trong mọi trường hợp, tốt hơn nên tọa thiền một mình, nếu không phải là những thành viên khác trong gia đình cùng tụ tập. Trong trường hợp phải ngồi thiền chung như vậy, ta cần phải làm sao để chắc chắn rằng tâm mình thanh tịnh và bình lặng, cả đối với những người khác nữa. Nếu không thì Tham, Sân và cả tam kiết sử còn lại sẽ đánh trộm mất kết quả thiền định.

Người ta dễ đạt sự vắng lặng nhất khi thức dậy sớm trước khi những người khác dậy, và đây cũng là lúc tâm trong sáng và thân thể khỏe khoắn. Do đó người tu thiền định chân chính giữ giờ giấc đều đặn

vì người ấy biết cần ngủ vừa đủ để cảm thấy tươi mát. Sai khi thức dậy và tắm rửa, người ta nên ngồi vào chỗ tọa thiền với quần áo rộng rãi và sạch sẽ. Người ta có thể có một bàn thờ nhỏ với các ảnh tượng Phật giáo nhưng điều này không phải là thiết yếu. Một số người nhận thấy bàn thờ là cần, để mở đầu bằng việc dâng hoa, hương và đèn ( xem chương Một) mả trầm tư trong khi làm thế. Ở các xứ Phật giáo người ta thường mở đầu thiền quán yên lặng của mình bằng cách tụng linh êm ái cho chính mình nghe:

" Namo tassa Bhavagato Arahato Samàsam- buddhassa" ( Nam mô Như Lai Ứng cúng Chánh biến tri ) với lời tụng quy y và giữ Giới.

Một sự mở đầu hữu ích khác là lời tụng đọc có tính chất tản mạn về vài chân lý của Phật Pháp như đoạn được nêu dưới đây:

" Có cơ hội quý báu được sanh làm người như thế này, tôi có hai trách nhiệm trong Phật Pháp; Lợi ích của chính tôi và lợi ích của những người khác. Hết thảy mọi loại chúng sanh khác hoặc là nhân hoặc là phi nhân, hữu hình hay vô hình, lớn hay bé, xa hay gần, tôi sẽ đối đãi hết thảy với chúng sanh bằng sự nhu hòa và mong rằng họ được an trú trong tịnh lạc. Mong rằng họ được hạnh phúc... Tôi sẽ giúp đỡ họ khi họ bị đau khổ, và tôi sẽ sung

sướng cùng họ khi họ hạnh phúc. Mong rằng tôi phát triển được xả ly hay vô tỷ, tâm hoàn toàn quân bình, không bao giờ có thể bị rối loạn.

" Khi nhìn sự an lạc của người khác, tôi sẽ không quên sự tiến bộ của riêng tôi trên con đường Phật Pháp. Mong rằng tôi thực sự biết được tôi sẽ cưu mang vô lượng kiếp sống trong mọi cảnh giới hiện hữu vì bị đẩy đưa đây đó bởi những cơn gió nghiệp chướng của tôi như thế nào. Tôi cũng phải quay tâm mình lại nhìn xem cuộc đời ngắn ngủi và mong manh như thế nào. Tâm và thân luôn luôn thay đổi, sinh khởi và suy tàn từ lúc này sang lúc khác như thế nào. Tâm hay thân đều không phụ thuộc vào tôi, không có thứ nào trong hai thứ ấy là của tôi như thế nào? Tôi cũng phải quay tâm để xem xét cuộc đời ngắn ngủi này bị các phiền não vây hãm như thế nào. Sau khi đã bị tạo hình do tham ái và sinh ra do vô minh, tôi phải nhận thức rằng cái chết là không thể tránh khỏi được, rằng tuồi già và bệnh tật là tự nhiên đối với thân phận tôi, vì điều thiện cho tôi và cho tha nhân. Tôi phải nỗ lực nhận thức rằng cái con người gọi là " tôi" này là một sự hỗn hợp của tâm lý và vật lý, ở trong đó không có một thực thể thường hằng như linh hồn hay tự ngã.

" Mong rằng qua sự tu tập này, tôi kinh nghiệm sự liễu kiến về Vô thường, Khổ và Vô ngã! Mong rằng tôi sẽ là kẻ chứng nghiệm được lẽ Không! Và

sai khi chứng nghiệm được chân lý cao cả này, mong rằng tôi sẽ trỏ Con Đường cho những người khác!".

Khi ngồi, cần phải lưu ý để được thư thái ngay mà giữ cho thân thể ngay thẳng. Không nên có sự căng gân mà để cho đầu gục xuống hoặc vùng lưng cong rũ. Thân thể phải cảm được sự thẳng đứng vững vàng, cân đối. Dùng thế ngồi tréo chân ( như thế liên hoa - tức kiết già) là tốt nhất khi thiền giả ngồi trên một tấm thảm khá mềm, những người không quen với thế liên hoa hay không thể tập cho mình ngồi thẳng người theo cách ấy vẫn có thể ngồi trên ghế. Ngồi theo thế liên hoa kiết già ( hay bán liên hoa, tức bán già) sẽ cảm thấy dễ dàng hơn nhiều, nếu có lót một cái gối hơi cứng để nâng bàn tọa lên. Bây giờ hai đầu gối sẽ sát với nền và thế là có được một thế ngồi ba điểm tựa vững chắc ( hai đầu gối và bàn tọa).

Ta nên ngồi trong cùng một khoảng thời gian bao lâu đó mỗi ngày cho đến khi ta trở nên thông thạo trong việc tập trung tư tưởng, và sẽ tự động cảm thấy thích kéo dài thời gian thực hành: Một phương pháp được sử dụng rộng rãi để định khoảng thời gian ngồi thiền là ngồi trong khoảng thời gian cần cho một cây hương cháy tàn. Sau khi đặt hai bàn tay theo thế ngồi thiền, nghỉ ngơi trên đùi, mắt có thể kiếp khép lại hay hé mở tùy theo mình cảm thấy cách

nào thuận tiện nhất.

Các phương pháp được dùng để tập trung tâm thì rất nhiều và chúng tôi chỉ nêu vắn tắt một số ít các phương pháp thiền định cổ điển ở phần trên đây. Các phương pháp hữu ích khác gồm sự lập đi lập lai một từ hay một câu và có thể dủng thêm chuỗi hạt nữa. Nếu người thực hành Chánh niệm về hơi thở, một số người có thể dùng một từ như " Bud-dha" ( Phật) " Araha" (Ala hán) là những từ rất tốt cho việc lằng tâm. Âm đầu ( Bud) được lập lại một cách yên lặng khi hít vào, và ta tập trung vào âm thứ hai (dha) khi thở ra. Chi khi nào thiền định đặt vào mộ câu thì ta mới dùng chuỗi hạt, mỗi lần lập lại câu được ghi dấu bằng một hạt.

Thiền định được thực hành tốt nếu người ta tìm thấy tâm càng lúc càng nhập vào đề tài thiền quán đã chọn, nhưng ta không nên cho rằng thiền định vô ích vì quá nhiều tháng ta vẫn cảm thọ hôn trầm hay trạo cử. Để thành công, cần phải có sự kiên trì mạnh mẽ và nỗ lực đều đặn.

Thời ngồi thiền có thể kết thúc bằng một bài tụng, đề tài bài tụng thông thường là mong sự sống an lành cho những người khác và hồi hướng công đức cho họ. Bản dịch hay nguyên bản Pali của kinh Metta ( kinh Từ ái) có thể tụng đọc dễ dàng vào lúc này vì nó không dài và có thể dễ nhớ.

Nhân nói về việc tụng đọc, ta nên thuộc một số pháp ngữ của Đức Phật bằng một trong các cổ ngữ và dùng các pháp ngữ ấy để nhiếp tâm trong trường hợp không thể tập trung tư tưởng được. Vào lú như vậy, một thiền giả không nên ngã lòng mà cấn tiếp tục ngồi và tụng nhỏ cho mình nghe. Đấy là một việc mà nhiều tu sĩ Phật giáo làm hai lần trong một ngày như là một phần trong sự phát triển tâm thức của các vị ấy và điều ấy hữu ích cho việc nuôi dưỡng việc trở nên tín thành hơn, cũng như cần thiết để tạo sự quân bình đối với các căn tính linh lợi. Một phương pháp hữu ích nữa để thắng việc trạo hối ( xao lãng) là hành thiền bằng cách đi bộ, có thể thực hiện ở mọi chặng đường hay trong một lối đi vắng ở trong vườn. Một khoảng dài chừng 20 hay 30 bước là vừa đủ vì nếu dài hơn thì tâm có khuynh hướng chạy lang thang, còn nếu ngắn hơn thì trạo hối có thể gia tăng. Người ta cần đi đến tốc độ mà mình cảm thấy là tự nhiên, hai tay khoanh lại đằng trước.

Ở đây thiết trưởng nói vài lời về lòng tín thành cũng không đến nỗi ngoài đề, ví nó rất cần thiết cho sự tu tập thiền định. Không có ai không phải là Phật tử tín thành mà thực sự có thể hành thiền Phật giáo vì lý do đơn giản là người ấy không có lý tưởng Đạo Phật trong lòng. Sự nhiệt thành đối với Tam Quy và hiểu biết về Tam Bảo liên hệ chặt chẽ với thiền định Phật giáo. Một Phật tử thật sự nhiệt thành dành

trọn đời mình vào Phật pháp sẽ không có những khó khăn nào mà không thể vượt qua trong sự tu tập thiền định. Gặp bất cứ chướng ngại nào, vị ấy cũng vượt qua được nhờ lòng nhiệt thành hỗ trợ. Vị ấy được chuẩn bị để đi trên Con Đường dài và khó bởi vì vị ấy hiểu rằng mình đã làm cho nó như thế. Nếu vị ấy cảm thấy Con Đường của mình bị ngăn chặn, rằng thiền định của mình không tiến bộ và mình không có Thiền sư, vị ấy không nhân đó mà dao động, e ngại. Vị ấy nghĩ rằng: " Ta nay đang cảm nhận các hậu quả của các hành động có tác ý (nghiệp) mà ta gây ra trong quá khứ." Và vị ấy nhớ lại lời dạy cuối cùng của Đức Phật: " tất cả các Pháp hữu vi đều phải bị hội diệt, với Chánh niệm hãy tinh tấn lên." Mọi khó khăn đều là pháp hữu vi và cuối cùng sẽ thay đổi, trong khi có thể làm được nhiều điều với chánh niệm, tinh cần và nhiệt tâm.

Nếu chúng ta không quá mệt mỏi sau công việc và nếu có cơ hội vào buổi tối, thì bấy giờ có thể thực hiện thêm một thời tọa thiền. Dù ở trường hợp nào, trước khi đi ngủ nếu ta ngoài thiền được chừng ít phút để thanh tịnh tâm trước khi nằm xuống thì thật tốt. Ta nên quán như vầy: " Khi tôi nằm xuống, không có gì chắc chắn là tôi sẽ thức dậy." Do vậy ta có thể nằm xuống mà chết và điều này là một sự niệm tưởng tốt để khởi lên các trạng thái thiện của tâm và xua tan những trạng thái cảm giác bất thiện.

Nếu ta thực hành "nằm xuống mà chết" này, nó sẽ là một chuẩn bị tốt cho một sự kiện thực sự bắt buộc sẽ xảy ra một lúc nào đó trong một tương lai chưa được biết. Phương pháp này tạo ra những điều kiện chính đáng để là sinh khởi tuệ kiến cho phép người ta "chết" mà từ bỏ chất thử những gì không thuộc về mình, đó là tâm và thân. Cũng vào lúc này, một pháp ngữ hay một từ có thể được dùng để lập đi lập lại cho đến khi sau cùng chúng ta đi vào giấc ngủ. Bằng cách này chúng ta kết thúc và bắt đầu một ngày bằng sự tu tập các Giáo lý Đức Phật. Và còn gì quý hơn việc quy hướng một ngày trọn vẹn của ta cho những lời Phật Pháp?

Bây giờ nói đến loại thứ hai của việc tu tập chuyên thâm, đó là sự nhập thất, việc này sẽ tùy thuộc vào những tiện nghi có thể có được đối với thiện sinh nhiệt tâm. Hiện nay ở phương Tây, người ta có thể tìm thấy vài nơi giảng dạy Thiền định. Điều quan tròng là tiếp xúc trực tiếp với vị thiền sư có kinh nghiệm (sách vở chỉ giúp trong buổi đầu và ngay cả sở chú sẽ cũng bị phát giác những khuyết điểm mặt này mặt nọ). Sau khi đã thỏa được điều kiện ấy, còn một điều kiện độc nhất nữa rất cần thiết là: phải nổ lực tinh thần tu tập và thực hiện các lời dạy của thiền sư. Nếu hai điều kiện này được trọn vẹn thì ta là người may mắn nhất trong nhân loại.

Nhiều người không gặp được vị thầy và vài người muốn thử một thời gian thiền định một mình ở một nơi nào yên lặng trong xứ. Việc này chỉ nên thực hiện nếu ta đã phát triển được một niệm lực tốt. Nếu không, cái gọi là nuôi dưỡng thiền định có thể trở thành thời gian vô ích và không chừng còn bị kèm theo một sự tăng cường ô nhiễm của tâm.

Về loại tu thiền được thực hiện trong sinh hoạt hằng ngày dù đã được viết nhiều, mấy lời sau đây có thể được xem là một sự chỉ dẫn. Trước tiên, chúng ta không được nói với mình về định lực của tâm. Thật là vô ích nếu chúng ta bị lừa dối mình hoặc tuyên bố với người khác rằng cuộc sống hằng ngày của chúng ta là thiền định của chúng ta, tất nhiên trừ khi chúng ta có sẵn những năng lực lớn về thiền định. Chỉ có người tu lão luyện thực sự, thường thường người ta đã ngồi nhiều năm, giữ giới luật, mới có thể thực sự nhận biết được cuộc sống hằng ngày là thiền định, và một người như thế chẳng bao giời thích nói với người khác về sữ kiện đó, không cho phép sự kiêu mạn làm méo mó thực trạng tâm lý, chúng ta cần kiểm điểm vô tư và chấp nhận những hạn chế của mình. Điều này đã là một bước tiến lớn. Người cư sỹ nào nghĩ rằng mình đã là một A-la-hán là đã ngăn chận hẳn mọi tiến bộ thực sự, trong khi một người ngay thật ít nhất cũng có được trí tuệ để khiêm tốn.

Nhiều việc có thể thành tựu nhờ Chánh niệm, trong khi không có chánh niệm thì không có hy vọng hành thiền trong đời sống hằng ngày. Làm sao mà những sự kiện thật tầm thường lại có thể làm thành đề tại thiền định? Đó là do chú tâm, mà chú tâm trước tiên có thể được là "sự tỉnh giác về công việc đang làm trong hiện tại". Trước tiên, phải nổ lực nhiều để giữ được sự chú tâm về những gì ta đang làm và cũng không nên cho rằng chú tâm là điều luôn luôn thích thú. Để thoát khỏi công việc và hoàn cảnh buồn bã chán chường, chúng ta có những khuynh hướng quay về những thế giới tưởng tượng, những hy vọng hoặc hướng đến các ký ức, những thứ này lần lượt là những lối thoát giả tạo trong hiện tại, tương lai hay quá khứ. Nhưng đối người thật sự quan tâm đến việc hiểu mình, các cách xoay sở ấy đều chẳng có lợi ích gì, vì lẽ chúng ta là sự kết hợp của ảo tưởng với các tố khác như sợ hãi, tham ái và vô minh. Trong khi sự thực hành thiền định chuyên chú, chánh niệm có thể đi theo sau mọi sự lang thang của tâm, trong đời sống hàng ngày tốt hơn là tâm cần được đưa trở lại công việc đang làm. Chúng ta không nên "gởi " tâm mình đi bất cứ nơi đâu, không gởi tâm vào thế giới mộng tưởng, cũng không đưa tâm vào quá khứ hay tương lai. Đức Phật đã ví các thời gian này như sau:

" Quá khứ như giấc mộng,

Tương lai như ảo ảnh,

Hiện tại như đám mây."

Một cách ví như thế có thể hữu ích trong khi tâm chạy qua lại giữa các giấc mộng, ảo ảnh và các đám mây, tất cả đều không thật dù rằng cái hiện tại luôn luôn biến chuyển này là khía cạnh duy nhất của thời gian khả dĩ được so sánh với những sự vật trong cái thực tại lớn lao hơn. Ta cũng có thể xem thiền định như một sự tu tập chánh niệm giữ cái tâm " ở trong" thân này , tức là luôn luôn được tập trung vào một khía cạnh nào đó cũa thân. Dĩ nhiên chỉ có người hành thiền thành thật nhất thấy rằng lợi ích trong việc tu tập này lớn hơn mọi lạc thú mà cuộc đời dân hiến mới là người muốn thực hành bằng cách thức này, vì cách thức này không những chỉ cắt bỏ sự lưu luyến với các đối tượng bên ngoài mà còn cắt đứt đến cà việc vui hưởng những ý niệm lạc thú, hấp dẫn.

Quả thực, với công việc thực chẳng hay ho, con đường nhiếp tâm là con đường độc nhất chuyển đổi công việc thường ngày thành cái gì có giá trị. Ngày tháng trôi qua và đưa chúng ta lại gần cái chết và một sự tái sinh mà chúng ta chưa biết như thế nào, trong khi chính bây giờ ta có cơ hội để thực hành Chánh Pháp. Thay vì phản ứng với sân hận hay

những Si tưởng đối với những gì ta không ưa (hay trường hợp khác thì buôn thả tham dục), con đường Chánh niệm là Con đường Trung Đạo vượt lên trên những mẫu thức phản ứng xưa cũ này. bị chế ngự bởi tham , bởi sân hay bị si động bởi si chẳng có ích gì, chỉ có chánh niệm mới trỏ cho ta con đường thoát khỏi chúng.

Luôn luôn đem tâm trở về và làm cho tâm ra khỏi những rối reng là sự tu tập căn bản trong đời sống hằng ngày của chúng ta.Nếu chúng lợi dụng những lúc rãnh rỗi trong khi chờ đợi việc gì đó đã làm, hay chờ gặp ai, hay chờ xe buýt, tàu lửa hay khi đang một mình trong ít phúc thì sự lợi dụng ấy thật là khôn ngoan. Thay vì hướng tâm ta về một tờ báo để giải trí, hay hướng về đài vô tuyến, hay nói chuyện tầm phào cùng một người khác, nếu ta rút lui vào trong " chính mình thì tốt hơn". Hãy thoát khỏi sự chú tâm vào các sự vật bên ngoài, mà dùng phương cách niệm hơi thở hay lập đi lập lại một pháp ngữ hay một từ có ý nghĩa như " Buddha" ( Phật) hay Araha ( A la hán) làm như vậy cho đến khi ta lại bắt tay vào việc. Hướng vào nội tâm càng thường xuyên càng tốt, chúng ta sẽ thấy rất có lợi ích, tăng cường việc ngoài tu của mình và như thế lại làm tăng cường khả năng hướng nội.

Chánh niệm Hơi thở là phương pháp tập trung đặt biệt tốt trong cuộc hành trình và trong những lúc

chúng ta bồn chồn chờ đợi xe buýt hay tàu lửa. Tại sao dễ bị dao động hay không kiên nhẫn? Trong những lúc như thế chỉ một ít niệm hơi thở cũng chính là sự tu tập vì nó làm lắng diệu những vận hành nóng nảy của tâm và các cử động bồn chồn của thân. Việc gì phải tró mắt nhìn không đâu bên ngoài cửa sổ trong lúc hành trình? Tại sao phải nô lệ cho " co mắt điều khiển" trong khi có thể thực hiện một chút tu tập hữu ích? Ta không việc gì mà phải nghe chuyện phiếm của người khác thì tại sao ta phải làm nô lệ cho "cái tai điều khiển" ta không thể bị tai mình lại nhưng ta có thể rút lui sự chú tâm của mình đến một mức độ nào đó trong khi thực hành Chánh niệm.

Cũng chính chánh niệm giúp chúng ta đưa đến các quán tưởng đối trị vào tụ điểm. Ví dụ dục vọng có thể bị loại trừ ngay bằng các suy nghĩ về một thi thể đang bị hủy hoại. Những cái nhìn trao tặng cho các cô gái xinh xắn ( hay các chành đẹp trai) hình như trở nên buồn cười khi chúng ta nghĩ rằng các bà già, các ông già không bao giờ thu hút sự chú tâm đầy ham muốn như thế. Chỉ khi nào ta thấy được dục vọng thiêu đốt người đắm say nó như thế nào thì bây giờ hình như ta mới thấy dục vọng là đáng từ bỏ.

Tương tự, sự tham ăn dù đang là còn chưa đáng kể cũng có thể bị phá bỏ khi ta quán các quá trình của thân thể liên hệ với thức ăn. Các thức ăn đã

nhai không được hấp dẫn như những món ấy được đặt ra thật đẹp trên đĩa, trước khi được nhào lẫn với nước miếng. Cái đồ nôn ra cũng là thức ăn ấy trong quá trình biến đổi nhưng cũng chẳng làm khởi lên lòng tham ái. Phân dù có được đặt trên đĩa vàng đẹp nhất cũng không trở nên hấp dẫn thế mà nó lại là cái còn lại của thức ăn đã được ngốn nuốt một cách ngon lành. Trong lúc quán các thức ăn qua ba tầng bậc ấy, sự tham ăn hoàn toàn biến mất và bây giờ ta có thể dùng thức ăn như dùng thuốc để duy trì thân thể.

Chánh niệm cũng có trách nhiệm giác tỉnh chúng ta trong lúc giận dữ để quay tâm sang những đề mục khác hay những người khác. Chính chánh niệm báo trước cho ta một tình trạng mà giận dữ sắp có thể sinh khởi và có thể chuyển tình trạng ấy qua một bên mà an trú trong tịnh xá hay an trú ở nơi mà các Phạm Trú được phát hiện tốt đẹp, ở trong tự ái vậy.

Khin lòng đố kỵ ngóc cái đầu xấu xí của nó lên thì chánh niệm cho ta sự tỉnh giác biết " đố kỵ đã khởi lên" và ta không khởi lên được niềm vuitheo với cái vui của người khác thì chánh niệm giúp ta chú tâm vào tịnh xả và nếu tất cả đều thất bại thì chánh niệm giúp ta xoay sự chú tâm vào các đối tượng khác.

Đức Phật quả thực đã dạy rằng: "Ta bảo, các chánh niệm có lợi ích ở mọi nơi".

Từ phần trên đây ý nghĩa xã hội của thiền định hẳn rõ ràng. Những ai có sự mơ lầm kỳ lạ rằng phật giáo là một tôn giáo của sự tách biệt bằng thiền định, không cống hiến cho xã hội những lợi ích có tính chất xã hội, thì những người ấy cần hiểu rằng một phật tử tin tưởng rằng xã hội chỉ có thể được thay đổi tốt đẹp hơn với một cấp độ thường hằng nào đó bằng cách bắt đầu hành tác vào chính mình. Các lý tưởng về xã hội của Phật giáo được trình bày trong nhiều pháp ngữ quan trọng mà Đức Phật đã thuyết giảng cho các Phật tự cư sỹ, và trong các pháp ngữ ấy sự phát triển cá nhân luôn luôn được nhấn mạnh là một yếu tố rất cần thiết. Một xã hội trong đó đại đa số người sống thanh bình với nhau thì những lợi lạc của nó tưởng cũng chẳng cần phải nhấn mạnh. Sự phát triển của trí tuệ và từ bi của một người cá hiệu lực làm cho chất bột vật chất xung quanh người ấy sẽ được lên men. Phật giáo kêu gọi trước tiên hãy đạt cho được thanh bình trong tâm của chính chúng ta thì sau đó tự nhiên thanh bình của thế giới sẽ đến theo.

Cố gắng để đạt được thanh bình theo cách trái ngược lại sẽ không bao giờ là thực tiễn, cũng không sản sinh được hòa bình dài lâu và các Căn bản

Các Phạm trú (Bốn vô lượng tâm), các Ba la mật và các Đức tính khác liên hệ với thiền định

Tham, Sân, Si còn bám chặt trên tâm của con người. Như thế là không thực tiễn ư? Đúng thế, nhưng chỉ đúng với những ai không thực hành. Những ai chịu nhận việc tu tập chánh niệm sẽ tìm thấy cho chính mình rằng chánh niệm giúp cho đường hướng giải quyết các vấn đề của đời sống như thế nào.

Mặc dù ngày nay các cuộc hành trình đi đến những nơi xa xăm và hấp dẫn được thực hiện một cách dễ dàng, con Đường đi đến Niết bàn vẫn còn cần nổ lực. Nhưng nếu con đường đi đôi khi buồn tẻ thì chánh niệm là ánh sáng hướng dẫn tốt nhất, ít ra cũng từ suy tư, người ta biết rằng Mục đích ấy rất là vinh quang và rất là giá trị; không những chỉ riêng chúng ta mà còn cho những người khác nữa.

Các Phạm trú (Bốn vô lượng tâm), các Ba la mật và các Đức tính khác liên hệ với thiền định.

Thế là Con Đường đó đưa chúng ta ngang qua những gì gọi là Phạm Trú (Bốn vô lương tâm). Phạm trú luyện các tình cảm thâm sâu từ bất thiện đến Con Đường Phật Pháp thiện lành. Như đã nhấn mạnh trên đây, mục đích của chúng ta cũng như tất cả các chúng sinh khác là làm sao đạt được các điều kiện tạo ra hạnh phúc. Vì vậy, ta phải hành động làm sao cho hạnh phúc sẽ là kết quả của những hành động của chúng ta. Muốn thế thì chúng ta phải

đối sử với những người khác như chính họ mong muốn được đối xử, vì mọi chúng sinh đều thương yêu chính mình và mong muốn chính mình được hạnh phúc an lạc. Ta không thể chờ đợi có một hạnh phúc riêng rẽ khởi lên mà không do nguyên nhân nào mà không do tự nó, ta cũng không thể chờ đợi được hạnh phúc nếu chúng ta bạc đãi các chúng sinh khác, là người hay không phải là người. Mọi chúng sanh đều ham sống và sợ chết, điều này là thật đối với chúng ta và đối với sinh vật khác.

Chỉ có một người hằng sống một đời sống chân chính và từ bi mới thật sự yêu thương mình, vì người ấy làm những việc thuộc lợi ích lớn, hạnh phúc lớn. Còn những người khác, dù họ nghĩ rằng họ thương yêu chính họ, thực sự họ là kẻ thù xấu nhất của chính họ, vì họ đang làm cho chính họ những gì mà chỉ có kẻ thù mới mong muốn cho họ như thế.

Thế thì đức hạnh tùy thuộc vào một cái tâm được khéo tu tập, cái tâm dần dần đã được giải thoát ra khỏi những nanh vuốt của Tham, Sân và Si. Thương yêu người láng giềng như thương yêu mình là điều dễ nói nhưng khó làm. Giá trị đặc biệt của những lời dạy của Đức Phật là các lời dạy này luôn luôn chỉ rõ làm sao để chuyển một phương pháp ấy ở đây là sự tu tập tâm thức theo các Phạm Trú. Khi ta nói "tâm thức"

thì không nên hiểu từ này theo nghĩa hẹp là những quá trình tri thức mà bao gồm hết thảy phạm vi tâm - và - ý, tri thức và tình cảm. Có bốn phạm trú (còn gọi là bốn vô lượng tâm): Từ, Bi, Hỷ, Xả.

Bốn Phạm Trú này, đặc biệt là Từ, là phương pháp hành thiền rất phổ biến ở các xứ Phật giáo. Sau đây là sự giải thích ngắn về mọi Phạm Trú:

Từ là lòng thương yêu vô vị kỷ trang trải cho mọi người. Việc này trở nên dễ dàng một khi ta đạt được thiền tư, khi ấy đức tánh từ trở nên toàn bộ tính tình của chúng ta. Thói thường người ta chỉ "yêu" một số ít người có ràng buộc đặc biệt bởi các liên hệ gia đình, v.v. Đấy là tình yêu bị ràng buộc cảm quan (dục ái), một tình yêu hạn hẹp và những kẻ ở ngoài tình thương ấy thì người ta hoặc là không biết tới (dửng dưng mà nhìn họ: Si) hoặc không thích (nhìn họ như kẻ thù: Sân), tình yêu thuộc cảm quan không chỉ liên hệ với tham ái mà còn liên hệ với Sân và Si, nên người vui thích với tình yêu như thế sẽ trả giá đắc cho nó. Một tình thương yêu không bị ràng buộc hiếm khi được nhiều người quan niệm tình yêu như thế vượt hẳn tình yêu cảm quan vì không bị ràng buộc, nó trở thành vô lượng và không bị giới hạn trong nhóm người này nhóm người nọ vì nó được biến thành vô lượng nên nó không thể bỏ sót bất cứ gì bên ngoài nó, cho nên không thể có sự việc

Ba căn bản Bất thiện (Tham, Sân, Si) nối kết với nó (1).

Lòng từ có thể phát triển dần dần trong thời hành thiền hằng ngày của chúng ta nhưng nếu nó thực sự hiệu quả thì nó phải biểu lộ trong đời sống hằng ngày của chúng ta. Từ làm cho đời sống dễ chịu hơn do chuyển đổi được những người mà ngày trước mà chúng ta không ưa thích hay ghét giận, mới đầu thành những người chúng ta không quan tâm, rồi sau đó việc tu hành trở nên mạnh mẽ hơn, ta chuyển đổi họ thành những đối tượng để phát khởi lòng Từ. Từ chính là liều thuốc của Đức Phật để trị bệnh hận và ghét. Sau cùng, chúng ta được biết rằng từ có hai kẻ thù: kẻ thù "gần" là dục ái mà thường gọi nhầm là " tình yêu" và kẻ thù "xa" đối với sự phát triển lòng tư bi là sân. Chúng ta phải coi

———

(1) Ở vài nơi có quan niệm kỳ lạ cho rằng Phật giáo là một " hệ thống duy lý lạnh lùng". Xin bàn về quan niệm ấy : "lạnh lùng nghĩa là phi tình cảm, thái độ mà một Phật tử chân chính đang tu tập lòng Từ không bao giờ có. " Duy lý" ở đây hình thức ngụ ý bảo rằng Phật giáo có thể hiểu hết bằng những năng lực tầm thường của lý trí trong khi chúng ta đang khổ công vạch ra rằng sự hiểu biết thực sự chỉ có thể có được bằng Tuệ quán và như là một căn bản cho Tuệ giác, khi các phạm vi lớn lao của tâm mở rộng ra thì "lý trí" tuyệt nhiên không thể hiểu được chúng. Các phần của tâm mà một người thường biết hay không hiểu. " Hệ thống" ngụ ý rằng kinh nghiệm của con người vốn rất phong phú và phức tạp có thể được dồn nén thành một hệ thống tâm lý cứng nhắc và rằng con người giống như những tổng đài khổng lồ có bao nhiêu là hệ mạch. Phật pháp không chấp nhận cái quan điểm rất hạn hẹp ấy, đấy là một sự sai lạc về Giáo lý.

chừng hai kẻ thù này trong sự phát triển của lòng từ.

Bi là chú ý tới những đau khổ của các chúng sanh khác trong thế giới. Bi nhiếp phục dưới sự lạnh lùng sắc đá trước tình trạng của các chúng sanh đau khổ, loài người hay không phải loài người. Cũng vậy, Bi cần phải đươc phản chiếu vào cuộc đời của chúng ta bằng thiện chí đi ra ngoài con đường của mình để giúp đỡ khi nào có thể được và hộ trì những người đang khốn khổ. Bi có lợi ích làm giảm trừ lòng ích kỷ của mình bằng sự cảm thông những sầu khổ của kẻ khác. Bi là phương thuốc của Đức Phật để trị liệu sự hung bạo và làm sao mà ta có thể làm hại những kẻ khác khi thấy rằng họ quá khổ đau?Bi cũng có hai kẻ thù : kẻ thù "gần" là sự sầu muộn, kẻ thù "xa" là hung bạo.

Hỉ là cùng vui với người khác về sự thành công, lợi dưỡng và hạnh phúc của họ. Hỉ nhiếp phục thái độ bọn xẻn đối với người khác và nhiếp phục về lòng ganh tị có thể khởi lên khi nghe nói về niềm vui của người khác. Hỉ cần biểu lộ trong đời sống của chúng ta như là một niềm vui tự nhiên ngay khi chúng ta vừa mới biết các người khác được lợi dưỡng hay được lợi ích vật chất hoặc không phải vật chất. Hỉ có lợi ích làm ta cỡi mở đối với người khác và loại trừ sự khép kín. Một người phát triển hỉ thu hút được nhiều bạn tận tụy với mình và người ấy sống hòa hợp với họ và những người khác. Hỉ là liều

thuốc của đức Phật đối trị sự đố kỵ mà hỉ có thể ngăn chận một cách hoàn toàn. Hai kẻ thù của hỉ là chính hạnh phúc cá nhân khi nghĩ đến những mối lợi của riêng mình - đó là kẻ thù "gần", còn kẻ thù "xa" là sự đối nghịch hay nhàm chán đối với hỉ này.

Xả cần được phát triển để đối xử các trường hợp mà ta phải chịu nhận là không thể làm gì được vì vượt ngoài khả năng của ta. Xả nhiếp phục sự ưu phiền và sự rối loạn vô ích về các sự việc hoặc là không liên quan đến mình hoặc là mình không thể thay đổi chúng được. Xả được phản chiếu trong đời sống chúng ta qua khả năng đối mặt với những tình trạng khó khăn mà vẫn trầm tĩnh và tâm vẫn vững vàng không dao động. Sự phát triển Xả có lợi ích là làm cho đời sống của ta giản dị hơn bằng cách giải tỏa mình bằng các hoạt động vô ích. Xả là phương thuốc của Đức Phật đối trị với rối loạn và ưu phiền. Kẻ thù của Xả là sự dửng dưng vô cảm, đó là kẻ thù "gần", còn kẻ thù "xa" là tham và cái đi kèm với nó là sân, đẩy đưa một cách bất thiện vào trong quá nhiều sự việc.

Cái tâm được khéo tu tập trong bốn đức tính này và khéo được huấn luyện bởi sự sử dụng các đức tính ấy trong đời sống hằng ngày sẽ thu hoạch rất nhiều lợi ích.

Ba hạnh Ba la mật cũng cần được nói qua ở đây vì chúng có ảnh hưởng đến việc hành thiền.

Nhẫn nhục vả Nhẫn nhục ba la mật

Nhẫn nhục và Nhẫn nhục Ba la mật

Đây là đức tính tốt đẹp được tán thán nhiều trong các kinh sách Phật giáo. Nhẫn nhục chỉ có thể được phát triển dễ dàng nếu trạo cử và sân hận đã bị chế ngự trong tâm ta nhờ thực hành thiền định. Sự vô nhận có khuynh hướng làm cho chúng ta chạy quanh và như vậy bỏ lỡ cơ hội may mắn, là do ta không thể ngồi yên lặng và để cho các sự việc tự biểu lộ ra- các sự việc lắm khi biểu lộ ra mà không cần chúng ta can thiệp vào. Người nhẫn nhục có nhiều quả rơi ngay vào mình mà người cố đi nhặt chúng thì lại không nhặt được. Một trong các quả ấy là cái tâm tĩnh lặng, vì sự vô nhẫn làm xáo trộn tâm ta, nó đem đến những chứng bệnh lo lắng quen thuộc trong thế giới kinh doanh hiện tại. Chính đức tính nhẫn nhục chịu đựng một cách im lặng làm cho nhẫn nhục có giá trị rất cao trong việc tu tâm và đặc biệt trong thiền định. Mong chờ sự chứng ngộ ngay liền trong năm phút hành thiền thì thật chẳng hay ho tí nào. Cà phê thì có thể có ngay liền, nhưng thiền định không như thế được và chỉ có tổn hại sẽ đến khi ta thúc hối thiền định. Từ bao đời ô nhiễm cứ chồng chất thành một đống cặn bã tâm thức, thế rồi mới đầu ta nhập cuộc với một cái muỗng trà tí ti mà khởi cự múc nó đi thì đến bao giờ mới hết được? Nhẫn nhục là câu trả lời và sự nỗ lực cương quyết đi đôi với nhẫn nhục. Người hành thiền kiên nhẫn thật sự

thu hoạch được các kết quả có giá trị lâu dài, còn người chạy tìm "các phương pháp mau chóng" hay "giác ngộ ngay liền" thì phải chịu thất bại hoài vì thái độ của chính mình.

Thực vậy, những ai nghiên cứu Phật giáo cần phải hiểu ngay rằng Phật pháp không dành cho người không nhẫn nhục. Người Phật tử quan niệm đời sống hiện tại của mình rất ngắn, có lẽ chừng tám mươi năm, và đây là đời sống nối tiếp nhiều đời sống như vậy. tâm niệm như vậy, người Phật tử quyết định trong đời sống này càng làm nhiều càng tốt nhằm đạt đến giác ngộ, nhưng không đánh giá quá cao khả năng của mình và chỉ lặng lẽ, kiên trì sống theo Chánh Pháp từ ngày này qua ngày khác. Nếu chúng ta tâm đầu vào Giác ngộ ( hay điều gì mình nghĩ là Giác ngộ) như còn bò đực trong hàng đồ gốm thì như thế có lẽ không giúp chúng ta tiến xa được trừ khi chúng ta có căn tánh quá đặc biệt mới có thể chấp nhận xử sự như thế và điều quan trọng là ta phải tín thuận theo vị thiền sư có khả năng.

Bằng nhẫn nhục ta sẽ không tự gây hại cho mình mà cẩn thận đi từng bước theo Con Đường.Chúng ta biết được rằng vị Bồ tát rất thận trọng về điều ấy và Bồ Tát đã tu tập tâm mình bằng hạnh Ba la mật này để tâm không bị phiền nhiễu bởi những sự việc rắc rối vẫn thường xảy ra trong thế giới này. Ngài quyết định rằng Ngài sẽ nhẫn nhục với hoàn

cảnh bên ngoài không bị chao đảo vì trời quá nóng hay quá lạnh - không bị dao động vì các chúng sanh khác tấn công thân thể của mình, như rệp,muỗi. Ngài cũng không phiền hà khi người ta nói những lời thô lỗ, nói dối hay nhiếc mắng mình trước mặt hay sau lưng. Sự nhẫn nhục của Ngài không bị phá vỡ khi thân Ngài bị hành hạ, bị đánh thoi, bị gậy đập, đá ném hay bị tra tấn và ngay cả cái chết Ngài vẫn kiên trí chịu đựng, nhẫn nhục của Ngài thật kiên định. Các vị tu sĩ Phật giáo được khuyên thực hành theo cách thức này.

Trong truyền thống Phật giáo, hạnh Nhẫn nhục Ba la mật được biết nhiều hơn một vài Ba la mật khác. Sỡ dĩ như thế là vì có câu chuyện Bổn sanh rất nổi tiếng làm sáng tỏ hạnh ấy. Bổn sanh Khantivàdi ( vị thầy về nhẫn nhục) cần được đọc nhiều lần và cần được làm đối tượng cho những suy tư thâm sâu và thường xuyên. Chỉ có con người đặc biệt cao thượng - đây là Đức Gotama trong một tiền kiếp, bấy giờ được gọi là bậc Hiền trí dạy về Nhẫn nhục - mới nhu hòa khuyên bảo được một ông vua hung bạo và cuồng say vì tức giận, đã cắt dần thân thể của Ngài ra từng miếng. Sự thánh thiện như thế, kiên trì chịu đựng và nhu hòa, là cần phải có đối với tất cả những ai nỗ lực để đạt đến mục đích Giác ngộ.