Tư Tưởng Kinh Pháp Hoa

Lời dâng

TƯ TƯỞNG

KINH PHÁP HOA

HT. THÍCH CHƠN THIỆN

TƯ TƯỞNG

KINH PHÁP HOA

NHÀ XUẤT BẢN PHƯƠNG ĐÔNG

VIỆN NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC VIỆT NAM

Thực hiện -1999

LỜI DÂNG

Kính đảnh lễ đức Thế Tôn, đấng Pháp vương vô thượng, con cung kính đảnh lễ đức Thế Tôn, đấng toàn giác, đã mở rộng đường giải thoát cho chúng con và cho đời.

Lời dạy của Thế Tôn vô cùng thiết thực và thậm thâm. Hiểu biết bé bỏng của con làm sao đến được nghĩa sau cùng!

Viết về lời dạy của Thế Tôn con vô cùng ngần ngại. Con xin thành kính sám hối về những hạn hẹp của con được trình bày trong cuốn sách này.

Điều duy nhất con mơ ước là kính dâng lên Thế Tôn lòng quy ngưỡng của con trọn đời và trọn kiếp luân hồi và mong được trực tiếp nghe lời dạy của Thế Tôn từ kim khẩu

Ngưỡng mong được hộ trì.

Cùng tử,

Tỷ kheo Thích Chơn Thiện

Lời Nói Đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Từ năm 1961, chúng tôi may mắn được cố Đại lão Hòa Thượng Trừng Hạ Thông, hiệu Tịnh Khiết, chỉ dạy giáo lý Nhất thừa qua những tháng ngày hành Sa di hạnh. Đến năm 1964, chúng tôi mới thực sự đi vào tham học giáo nghĩa Đại thừa, A hàm và Pàli Nikàya dưới sự chỉ dạy của chư tôn túc trong Giáo Hội, và đi từng bước học hỏi cẩn trọng.

Từ lâu, chúng tôi đã có nhiều suy nghĩ về phần giáo lý căn bản của các bộ phái Phật giáo, nhưng chưa dám trình bày hiểu biết thô thiển của mình trong bất cứ một công trình biên thảo nào.

Nhiều năm trở lại đây, chúng tôi có nhân duyên phụ trách một số giờ dạy Phật học ở Đại học Phật giáo, đã có dịp nghe nhiều tiếng nói khác nhau của các hệ phái Phật giáo và có dịp đối chiếu.

Đầu năm 1985, nhân dịp trú ở chùa Linh Sơn, Đà Lạt, chúng tôi có thì giờ đi sâu vào trầm tư giáo lý Nhất thừa, và khởi sự viết tập Tư tưởng Pháp hoa này.

Với ý hướng tìm đến cái nhìn thống nhất giáo lý các hệ phái dựa vào niềm tin rằng sự thật của các pháp lý không hề có hai, chúng tôi phấn khởi đọc lại từng dòng kinh Pháp hoa và mạnh dạn viết ra những suy nghĩ của mình.

Bấy giờ lòng vẫn chưa dứt hết hoài nghi về tình trạng có thể có một số ngôn từ xen kẽ vào nguyên bản qua nhiều thế kỷ truyền bá vì các lý do ấn loát, xã hội v.v…nhưng vẫn đi đến quyết định giới thiệu tập tư tưởng này đến quý Phật tử để có thêm tài liệu tư duy giữa nhiều tiếng nói Pháp hoa hiện nay, trong khi chờ đợi các công trình biên thảo Pháp hoa của các bậc Thượng trí.

Rất mong chư tôn túc và các bạn đọc hỷ xả trước những thiếu sót mà tập sách này khó tránh khỏi.

Xin chân thành cảm tạ và xin trân trọng đón nhận những ý kiến bổ khuyết.

Trân trọng, Đà Lạt, PL. 2529, 1985

Tỷ kheo Thích Chơn Thiện (biên soạn)

Chương I, I. Lịch sử thành lập

Chương I

I. LỊCH SỬ THÀNH LẬP

Theo tài liệu lịch sử Phật giáo của Nguyễn Lang, tài liệu trích dẫn của Walpola Rahula trong “Theravada and Mahayana” giảng tại Kuala Lumpur, và một số tài liệu phổ biến đương thời, thì Phật giáo Đại thừa có mặt tại Ấn Độ vào khoảng giữa thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch đến thế kỷ thứ nhất sau Tây lịch.

Kimura Taiken thì cho rằng thời ký Đại thừa là thời kỳ phát triển các bộ phái, xuất hiện rõ rệt vào khoảng thế kỷ thứ hai sau Tây lịch, dựa vào các tài liệu trước tác ở Ấn và các tài liệu phiên dịch của Hoa. Tuy nhiên, về hình thức phát triển Đại thừa thì có thể tin là vào khoảng đầu kỷ nguyên Tây lịch. Về nơi phát triển Đại thừa đầu tiên theo các tài liệu vừa dẫn có hai ý kiến khác nhau : một ý kiến ghi nhận Đại thừa phát triển ở Nam Ấn; một

Ý kiến cho rằng Đại thừa phát triển ở cả Nam và Bắc Ấn. Chúng ta có thể tin rằng ở Ấn các tư tưởng bộ phái thường phát triển trong từng khu vực khác nhau, từ đó ta có thể kết luận Đại thừa xuất hiện ở Nam và Nam Trung Ấn, nơi đã có các trung tâm lớn nghiên cứu Đại thừa.

Nếu nói về kinh điển Đại thừa làng các công trình phát triển về sau, thì hẳn Đại thừa không do chính Đức Phật thuyết giảng, mà do chư Tổ kiết tập, trước tác. Vậy ai là tác giả của mỗi kinh Đại thừa? của Pháp hoa?

1. Các kinh Đại thừa vẫn mở đầu bằng câu: “Như thị ngã văn…” là xác định do Tôn giả A Nan trùng tuyên những gì Đức Phật đã dạy. Như thế là không thể hỏi ai là tác giả?

2. Dựa vào sử liệu, kinh Pháp hoa vốn không do Phật thuyết, vậy tại sao kinh chép: “Như thị ngã văn…”? Đây là chổ gút mắc của vấn đề.

Chúng ta không thể phủ nhận sự thật lịch sử, nghĩa là không thể chấp nhận kinh Pháp hoa do Phật thuyết. Nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận nội dung các lời dạy trong kinh là không phù hợp Phật ý.

Do vì lời kinh phù hợp với các giáo lý truyền thống nên có thể được xem là do Phật thuyết. Chư Tổ

không dám nhận lãnh trách nhiệm chuyển bánh xe Pháp. Vả lại, bảo kinh do Đức Phật dạy sẽ khơi dậy được niềm tin pháp sâu xa trong tâm người học hỏi và tu tập kinh hơn.

Do nhằm xây dựng niềm tin Pháp ấy cho đời nên kinh Đại thừa được chư Tổ kết tập dưới hình thức Phật thuyết

Một nghi vấn khác lại được nêu lên : nếu Pháp hoa phù hợp với giáo lý truyền thống, có nghĩa là không có nội dung nào mới mẻ hơn, thì do động cơ nào khác mà Pháp hoa ra đời?

Lời đáp chính là nội dung tư tưởng, chủ trương và quan điểm của Pháp hoa mà bản kinh sẽ lần lượt giới thiệu.

Có ý kiến cho rằng, Pháp hoa ra đời là vì giáo nghĩa thâm diệu của kinh, thẩm diệu hơn và rốt ráo hơn giáo nghĩa của A hàm và của Pàli Nikàya, bởi vì Pháp hoa được gọi là Pháp hương

Luận điểm này, ý kiến này không thể đứng vững.

Nếu chân lý chỉ có một thì chỗ giáo nghĩa thâm áo nhất của Pháp hoa cũng chính là chỗ thâm thúy nhất của Nikàya và A hàm.

Lại có ý kiến cho rằng thời kinh Pháp hoa được Đức Thế Tôn giảng trước lúc nhập diệt nên giáo nghĩa hẳn là sâu xa hơn giáo nghĩa Tứ đế (thời

pháp đầu tiên được tại Lộc uyển ), và sâu xa hơn giáo nghĩa của năm uẩn và vô ngã (thời pháp thứ hai, cũng tại vườn Lộc uyển)

Luận điểm này cũng thế, không thể đứng vững. Nếu năm huynh đệ đầy trí tuệ và ý chí giải thoát của tôn giả kiều trần như tại lộc uyển không thể nghe và lãnh hội được giáo nghĩa pháp hoa, nhất là khi đã chứng đắc a-la-hán, thì những thế hệ về sau đầy vọng niệm như chúng ta làm sao có thể nghe và lãnh hội diệu pháp của pháp hoa? Nếu chúng ta không thể nghe và lãnh hội diệu pháp của pháp hoa thì vấn đề truyền bá giáo nghĩa pháp hoa có còn là vấn đề cần thiết và ý nghĩa nữa không? Đấy là chúng ta chưa đề cấp đến thực chất của giáo lý tứ đế cũng hết mực thâm áo.

Cũng có nhận xét cho rằng pháp hoa có một số nét giáo lý mới mẻ, với ngôn ngữ thời đại, khác với Nikàya và A hàm

Điểm này thì hẳn phải có, ít nhất là thế, nên kinh pháp hoa mới ra đời.

Điểm đặt biệt của pháp hoa, tương tự như kinh đại thừa nói chung, ở đây là :”triển khai rộng rải và phổ cập đến quần chúng các giáo lý rất nền tảng truyền thống vốn có, hay có mầm trong kinh tạng Nikàya và A hàm

Tại đây, trước khi tìm hiểu giáo nghĩa Pháp hoa, chúng ta cảm thấy tương đối ổn định đi đến một số kết luận để giới thiệu một số nét tổng quát về kinh Pháp hoa như sau:

1. Pháp hoa ra đời sớm nhất là vào thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch, do yêu cầu phát triển của Phật giáo đương thời tại Ấn Độ mà nhiều khảo cứu về lịch sử phát triển tư tưởng Đại thừa có đề cập.

2. Không đặt ra vấn đề tìm hiểu tác giả của kinh Pháp hoa.

3. Đọc kỹ toàn bộ kinh Pháp hoa với những vấn đề mà Pháp hoa đặt ra để giải quyết, như là Phật tánh, Nhất thừa v.v… và liên kết với bối cảnh văn hóa và tư tưởng Ấn Độ từ thế kỷ thứ nhất, thứ hai Tây lịch đến thế kỷ thứ tư, thứ năm sau Tây lịch, với sự tranh chấp quyết liệt với ảnh hưởng Phật giáo (xem lịch sử tư tưởng Ấn Độ), chúng ta có thể hình dung ra các động cơ thucq đẩy Pháp hoa ra đời.

- Chẳng hạn, ngoại đạo lập luận để chống đối Phật giáo rằng:

* Con người không thể Thành Phật.

* Đạo Phật là yếm thế, tiêu cực, bi quan …

* Đạo Phật làm tiêu hủy mầm sống trong chủ trương diệt dục …

- Chẳng hạn, đương thời triết lý phát triển mạnh và đề cao tiếng Phạn (Sanskrit) …

- Chẳng hạn, bấy giờ Phật giáo có mặt nhiều hệ phái với nhiều chủ trương khác nhau, mâu thuẫn, tranh chấp v.v…

Giữa bối cảnh đó, Pháp hoa có hai sứ mệnh nổi bật thể hiện qua 28 phẩm kinh:

- Đoàn kết, thống nhất quan điểm giáo lý của các hệ phái Phật giáo để đi đến thống nhất sinh hoạt, dập tắt các tranh chấp, xung đột xảy ra giữa các hệ phái Phật giáo, đồng thời xiển dương Chánh Pháp.

4. Hiển nhiên trong điều kiện hiện tại rất khó cho chúng ta có các sử liệu giới thiệu rõ hơn về sự ra đời của Pháp hoa. Cả khi có nhiều sử liệu viết về Pháp hoa thì chúng ta cũng khó xác định được giá trị chính xác của các xử liệu đó, khi mà Pháp hoa được kiết tập như kinh Phật thuyết, mà không phải là một công trình tư tưởng, khảo cứu như các công trình khác ở đời.

Vì vậy, trong tập tư tưởng này chúng tôi chỉ tập trung vào nội dung tư tưởng của chính bản kinh, mà không nỗ lực sâu vào việc tìm hiểu xuất xứ.

II. Về các nguyên bản phạn văn của Pháp hoa

II. VỀ CÁC NGUYÊN BẢN PHẠN VĂN CỦA PHÁP HOA

Hiện nay có nhiều nguyên nhân Phạn văn khác nhau cả về số lượng phẩm kinh lẫn về bút pháp, văn thể mà chúng ta chưa có điều kiện để tham cứu, đối chiếu. Bản mà Burnouf dịch ra pháp văn và bản của Pháp sư Cưu-ma-la-thập dịch ra Hán văn có 27 phẩm (không có phẩm Đề bà đạt đa). Bản dịch của Pháp sư Cưu-ma-la-thập về sau đucợ đưa thêm vào phẩm Đề bà đạt đa do sư Pháp Hiển, môn đệ của Cưu-ma-la-thập, thành 28 phẩm ( theo Junjiro Takakusu ). Có nơi nguyên bản không có tác phẩm Tựa. Có ý kiến cho rằng phẩm Tựa có thể do một pháp sư Trung Hoa sáng tác với lối hành văn Trung Hoa rất nhuyễn tóm tắt 27 phẩm kia.

Có một số nguyên bản có số lượng phẩm kinh ít hơn 27 phẩm. Có thể Pháp hoa, qua thời gian truyền bá, có nhiều pháp sư sáng tác, thêm bớt, nên có một số điểm giáo lý thiếu tính nhất quán theo chủ trương Nhất thừa.

Chúng tôi viết tập tư tưởng này dựa vào hai bản dịch Anh ngữ của Senchu Murano dịch từ Hán văn của Pháp sư Cưu-ma-la-thập, và bản dịch của H.Kern dịch từ một bản Phạn văn.

III. Ý nghĩa tên kinh - IV. Nội dung kinh Pháp hoa

III. Ý NGHĨA TÊN KINH

Tên kinh là Saddharma – Pundarìka Sùtra. Pháp sư Pháp Hộ tịch là Chánh Pháp hoa kinh; Pháp sư Cưu-ma-la-thập dịch là Diệu pháp liên hoa kinh. Tên kinh nói gọn là Pháp hoa.

Theo truyền thống Phật giáo, hoa sen là biểu tượng của chân lý, diệu pháp, vô nhiễm. Cũng thế,thật tướng của thế gian vốn ở ngoài tướng trạng của tham ái và chấp thủ.Thật tướng thường trú, vì thế được biểu tượng bằng Diệu pháp liên hoa. Tên kinh đã gói trọn nội dung cho rằng tất cả chúng sinh có thể giải thoát trọn vẹn giữa lòng đời ác trược, đã giới thiệu giáo lý Nhất thừa vượt khỏi các chủ trương quan điểm.

IV. NỘI DUNG KINH PHÁP HOA

Có thể trình bày nội dung kinh dưới nhiều hình thức:

1. Hình thức thường được giới thiệu là “Mở bày cho chúng sinh thấy rõ Phật tri kiến và con đường thể nhập Phật tri kiến (khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật chi tri kiến).

Hải Ấn Thiền sư trình bày nội dung ấy như sau:

a. Phẩm Tựa: Hiển bày tổng quát về sự tướng của phap giới.

b. Từ phẩm 2 đến phẩm 10: Mở ra cái thấy biết của Phật.

c. Từ phẩm 11 đến phẩm 22: Chỉ cho thấy rõ chỗ thâm áo của Phật tri kiến.

d. Từ phẩm 23 đến phẩm 28: Nói về thể nhập Phật tri kiến.

2. Tông Thiên Thai trình bày nội dung Pháp hoa chia làm hai phần:

a. Phần Tích môn (Tích môn tích hóa): đây là phần hóa độ của Đức Phật Thích Ca biểu hiện qua lịch sử: tu tập, thành đạo, và giáo hóa, gồm 14 phẩm kinh đầu.

Phần này lại được phân đoạn:

+ Phẩm Tựa: Giới thiệu tổng quát về Phật tri kiến.

+ Phẩm 2: Gọi là “ pháp thuyết châu”, cũng chỉ bày tri kiến Phật, nhưng chỉ có bậc đệ tử thượng trí như Tôn giả Xá-lợi-phất mới lãnh hội được.

+ Phẩm 3-6: Gọi là “ dụ thuyết châu”, ở đây Thế Tôn dùng nhân duyên thí dụ để chỉ bày Phật tri kiến, nhờ thế, các bậc mới lãnh hội được.

+ Phẩm 7-9: Gọi là “nhân duyên thuyết châu”, tại đây Thế Tôn mở tâm cho các đệ tử căn trí thấp hơn thấy rõ nhân tu hành quá khứ của tự thân để phát khởi tâm Đại thừa, hầu thấy rõ Phật tri kiến. Phần này dạy các bậc Thanh văn hữu học ( Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm và A-na-hàm).

+Phẩm 10-14: Từ phẩm 2 đến phẩm 9 là phần chính của Tích Môn; từ phẩm 10 đến phẩm 14 là phần trình bày bổ sung vào phần chính của Tích Môn vừa nói,nói lên khả năng thành Phật của mọi chúng sinh, nói lên Phật tính và điều kiện để hiểu và thuyết giảng Pháp hoa. Thực sự phần này chỉ tiếp tục phơi bày Phật tri kiến.

b. Phần Bản môn( Bản môn tích hóa):

+ Phẩm 15-16: Là phần chính của Bản môn, nói lên Phật tính thường có, không sinh diệt. Thế Tôn vốn là thành Phật từ vô lượng kiếp ở Ta bà, không phải mới ra đời và thành đạo trong hiện kiếp. Đây là phần giáo lý đặc biệt của Pháp hoa giải thích lý do tại sao có thể thành Phật.

+ Phẩm 17-22: Tiếp tục giới thiệu tư tưởng cuản Bản môn, vừa khích lệ các đệ tử học hiểu, tu tập và phổ biến kinh.

+ Phẩm 23-28: Trình bày con đường đi vào Phật tri kiến của hàng Bồ tát.

3. Hai hình thức trình bày nội dung của kinh Pháp hoa trên đều có giá trị đáng ghi nhận. Tuy nhiên, chúng ta có thể trình bày Pháp hoa dưới hình thức giới thiệu thẳng giáo lý tu tập đưa đến chứng ngộ Phật tri kiến. Giới thiệu giáo lý ấy trong tương hệ với giáo lý truyền thống, vừa cùng lúc trình bày ý nghĩa của “ Khai, thị,ngộ, nhập Phật chi tri kiến”, mà không phân đoạn tách rời ý nghĩa của các tác phẩm kinh. Bởi vì, thấy Phật tri kiến cũng là thấy rõ con đường thể nhập Phật tri kiến. Không thấy con đường nhập Phật tri kiến thì không thể gọi là ngộ Phật tri kiến được. Ở đây, “ mục đích” có mặt trên “con đường”. Vì thế các phần khai, thị, ngộ, nhập đều có mặt khắp các phẩm kinh, kể từ phẩm Tựa. Tùy theo khả năng trí tuệ mà thính chúng có thể giác ngộ Phật tri kiến ngay tại chỗ từ phẩm kinh mà mỗi vị có thể giác ngộ. Ví như Tôn giả Xá-lợi-phất giác ngộ từ phẩm 2; Tôn giả Tu-bồ-đề, Mục-kiều-liên, Ca-diếp, Ca-chiên-diên giác ngộ từ cuối phẩm 3; qua phẩm 4 thì bốn Tôn giả trình bày lên Thế Tôn sự kiến giác ngộ đó. Rồi lần lượt đến các bậc A-la-hán khác, chư Tăng hữu học và chư tôn Ni. Trí tuệ sắc bén thì giác ngộ từ đầu thời Pháp, trí tuệ bậc trung thì giác

ngộ từ các phẩm tiếp theo, trí tuệ bậc thấp thì giác ngộ chậm hơn cho đến cuối phẩm 22. Các phẩm từ 23 đến 28 nói rõ về con đường nhập Phật tri kiến với đầy đủ Giới, Định, Tuệ dành cho những ai chưa giác ngộ Phật trí cho đến phẩm 22, và dành cho chư Thiên, loài Người đương thời trong hội chúng nghe Pháp hoa và cho tương lai. Phần này vẫn bao gồm đủ khai, thị, ngộ, nhập.

Chúng tôi nghĩ 10 phẩm kinh đầu Thế Tôn dạy khai, thị, ngộ, nhập Phật tri kiến nặng về lý, về ngôn ngữ diễn đạt. Với những vị đệ tử đã thành tựu căn bản Giới, Định, Tuệ thì có thể giác ngộ Phật trí liền từ 10 phẩm kinh này. Mười 12 phẩm kinh tiếp theo (từ phẩm 11 đến 22), Thế Tôn dạy khai, thị, ngộ, nhập Phật tri kiến kiên nặng về sự, để cho sự nói; phần ngôn ngữ con người chỉ hỗ trợ soi sáng (khai mở) thêm. Sáu phẩm kinh cuối (từ phẩm 23 đến 28) mở rộng khai, thị, ngộ, nhập đến tận những tâm thức ở ngoài đạo giải thoát (tà kiến) với sự chỉ dẫn rõ ràng những bước đi Giới, Định, Tuệ.

4. Sau đây là một số nét giáo lý của Pháp hoa mà chúng ta cần nắm vững trước khi đi vào tìm hiểu nội dung từng phẩm kinh.

a. Hệt như Nikàya và A hàm, giáo lý nền tảng nhất của Pháp hoa là Duyên khởi và Tứ đế.

Tương Ưng Bộ kinh II và kinh Phật Thuyết Như Vậy (Tiểu Bộ kinh) ghi đức Phật chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác từ Duyên khởi. Phẩm Phương Tiện ( Phẩm 2) của Pháp hoa cũng xác nhận quả Phật từ Duyên khởi:

“ Chư Phật lưỡng túc tôn

Tri pháp thường vô tánh

Phật chủng tùng duyên khởi

Thị cố thuyết Nhất thừa”.

Anh văn:

“ The Buddhas, The Most Honorable Bipeds,

Expound the One-Vehicle because they know:

All things are devoid of substantiality

The seed of Buddhahood cones from dependent origination”.

Việt văn:

Chư Phật, các đấng viên mãn đức và trí

Hiểu biết các pháp là rỗng không tự ngã,

Quả Phật đến từ duyên khởi

Nên chỉ nói một thừa pháp.

Do đó không nên ngộ nhận cho rằng Duyên khởi là giáo lý của Bích chi, Tứ đế là giáo lý của Thanh văn quả nhỏ. Cũng có vài dòng kinh Pháp

hoa lại ghi Tứ đế là pháp Thanh văn, Duyên khởi là pháp Duyên giác. Các dòng kinh này cần được soát lại. Thực sự, về mặt giáo lý thì không có tính chất của sự thừa cao thấp; chỉ có căn cơ trí tuệ của hành giả mới biểu hiện ra trình độ ngộ nhập cao thấp của các thừa.

Hầu như danh từ Tiểu thừa, Đại thừa chỉ xuất hiện lần đầu tiên trong kinh Pháp hoa của thời kỳ Phật giáo bộ phái. Có lẽ có một sự ngộ nhận trong việc phổ biến giáo lý Duyên khởi và Tứ đế đương thời. Cũng có thể có sự chép thêm lệch lạc về sau. Trên thực tế, nhiều phẩm kinh Pháp hoa vẫn xác nhận Duyên khởi và Tứ đế là giáo lý chủ yếu nhất, chủ yếu đến độ nếu không liễu hội Duyên khởi và Tứ đế thì không thể liễu hội Pháp hoa.

b. Pháp hoa xem Niết bàn của Phật là Niết bàn tối hậu, và mới thật sự là Niết bàn, còn Niết bàn của Thanh văn, Duyên giác thì không phải thật. Điểm này cần được hiểu rất tế nhị (xem phần phụ lục).

Có lẽ có sự định nghĩa Niết bàn khác nhau giữa các bộ phái đương thời, khi mà tạng Nikàya vắng mặt ở Ấn, còn nằm nguyên ở Tích Lan. Nếu Niết bàn được định nghĩa như là ái diệt, thủ diệt, thức diệt, vô minh diệt hay lậu hoặc diệt, thì A-la-hán, Bích chi Phật, Bồ tát và Phật đều chứng đắc Niết bàn một các đồng đẳng. Chỉ có sự khác biệt giữa Phật Chánh Đẳng Giác với ba quả giác ngộ kia là,

V. Ngôn ngữ của kinh Pháp hoa và phương thức đón nhận diệu nghĩa của Pháp Hoa

Phật Chánh Đẳng Giác hoàn toàn chứng đắc Pháp thân ( dharmakàya) và Giải thoát thân ( vimukti-kàya), trong khi ba quả vị kia chỉ chứng đắc Giải thoát mà chưa chứng đắc Pháp thân. Như thế, có một sự quan niệm, định nghĩa ba vị quả giác ngộ sau khác biệt giữa Pháp hoa và Nikàya, A hàm.

c. Pháp hoa đề cao lý tưởng Bồ tát và xây dựng thành lý tưởng độ sanh, xem con đường độ sinh của Bồ tát như là một chặn đường sau cùng của giải thoát, chuẩn bị đi vào Phật trí.

V. NGÔN NGỮ CỦA KINH PHÁP HOA VÀ PHƯƠNG THỨC ĐÓN NHẬN DIỆU NGHĨA CỦA PHÁP HOA

1. Kinh Pháp hoa trình bày Phật tri kiến, đối tượng mà không bao giờ là đối tượng của nhận thức, của tư duy hay diễn đạt. Tri kiến thấy thật tướng vô tướng là đồng thể với vô tướng, nên ngôn ngữ hữu tướng không thể trình bày tri kiến ấy. Do vì không thể trình bày trực tiếp Phật tri kiến, Pháp hoa đã chọn phương thức diễn đạt bằng hình ảnh biểu tượng và ngôn ngữ biểu tượng. Biểu tượng thì luôn luôn biểu tượng hóa một cái gì khác nó, khác với các tướng trạng khái niệm.

2. Với phương thức trình bày bằng biểu tượng, chướng ngại lớn nhất ngăn thính chúng ngộ Phật

tri kiến nằm vế phía thính chúng. Chướng ngại đó là chính tư duy hữu ngã. Để giúp thính chúng làm sụp đổ chướng ngại ấy, Pháp hoa vừa trình bày biểu tượng vừa vận dụng kỹ thuật đánh thức giác tính. Chính giác tánh được khơi dậy nơi thính chúng ngộ Phật tri kiến ở ngoài các dòng kinh diễn đạt. Pháp hoa vì thế xuất hiện như những hồi chuông đánh thức thính chúng ra khỏi cơn mê của tham ái và chấp thủ.

3. Cho đến khi một số thính chúng bừng ngộ Phật tri kiến, thì các ngăn che trí tuệ vô ngã vẫn còn, đó là tập khí được gọi là các kiết sử, tế nhị, như 5 thượng phần kiết sử ( hữu ái, vô hữu ái, mạn, trạo cử và vô minh). Tại đây, số thính chúng ấy cần ấy cần con đường hành đạo để loại trừ chướng ngại cho đến khi mọi kiết sử đêu bị tiêu diệt. Phần này cũng được Pháp hoa lồng vào trong các hình ảnh và ngôn ngữ biểu tượng trên.

Một điểm cần chú ý khác, bên cạnh ngôn ngữ và hình ảnh biểu tượng, Pháp hoa sử dụng phương pháp trình bày diễn dịch. Thời pháp diễn tiến như một dòng suối chảy. Sự thật và sức mạnh của nó nằm ở đầu nguồn suối và chảy dài đến cuối nguồn suối.

Với một số điểm nhận thức trên, chúng ta lần lượt đi vào tìm hiểu từng phẩm kinh.

Chương II, I. Phẩm tựa (phẩm thứ nhất)

Chương II

I. PHẨM TỰA ( phẩm thứ nhất)

1. Trong phần trình bày của tập sách này chỉ nhấn mạnh phần tư tưởng mà khôn đào sâu các chi tiết. Sự phân tích một số chi tiết, nếu có, là để hỗ trợ vào việc soi sáng diệu nghĩa. Diệu nghĩa ấy là thực tướng vô tướng,hay gọi là nghĩa Nhất thừa, thống nhất các quan điển giáo lý dị biệt. Ý nghĩa này còn được gọi là “khai quyền hiển thực” hay “hội tam quy nhất”.

2. Hầu như một vài nguyên bản không có phẩm Tựa. Điều này cho phép nghĩ rằng, có thế phẩm Tựa được các Tổ sư người Hoa thêm về sau, do vì lời văn Hán ngữ của phẩm kinh này hoa mỹ và nhuyễn hơn các phẩn sau, và đúc kết được toàn kinh.

3. Tư tưởng:

- Hình thức câu hội của thính chúng đã được kinh xếp đặt theo thứ tự Thanh văn, Bồ tát, chư Thiên và loài Người, mà không theo thứ tự thông thường khác. Thứ tự này đã nói lên trọng điểm giáo lý của Pháp hoa là Bồ tát đạo hướng đến Phật trí ( Bồ tát ngồi ở giữa thính chúng).

Hàng Thanh văn là đối tượng chính của kinh này, gọi là chúng “đương cơ” vân tập trước;hàng Bồ tát là chúng “ hộ trì” vân tập giữa; chư Thiên, loài Người là chúng “kết duyên” vân tập sau cùng.

Như thế, giáo nghĩa trọng tâm của Pháp hoa là giáo nghỉa Lục độ Ba-la-mật của Bồ tát hay gọi là giáo nghĩa của Duyên khởi và Tứ đế được hành ở cấp độ rốt ráo với đại nguyện độ sinh. Tại đây ý nghĩa khai, thị, ngộ, nhập đã bắt đầu hiển lộ.

* Phật tri kiến là tri kiến giải thoát ở cuối đường Lục độ Ba-la-mật (khai thị).

* Tự mình thấy rõ điều đó là ngộ Phật tri kiến.

* Hành viên mãn Lục độ để thành tựu trí tuệ vô ngã, viên mãn với tâm đại từ đại bi là nhập Phật tri kiến.

- Ý nghĩa của Vô Lượng Nghĩa?

Pháp hoa đề cập đến kinh “ Vô lượng nghĩa” mà không lập lại nội dung kinh “ Vô lượng nghĩa”.

Tưởng cũng nên nhắc lại một vài nét chính của kinh Vô lượng nghĩa, một tập kinh mỏng.

* Vô lượng nghĩa giới thiệu thực tướng của các pháp. Thực tướng đó là vô tướng. Do vì dục vọng của chúng sinh là vô lượng và bất đồng, do vì căn trí của chúng sinh bất đồng nên Thế Tôn nói vô lượng pháp để độ. Do vì có vô lượng pháp nên có vô lượng nghĩa. Vì thế, vô lượng nghĩa phát xuất từ một pháp, pháp đó là thực tướng vô tướng.

* Thế Tôn nói pháp lúc đầu, lúc giữa và lúc cuối đều đầy đủ sơ thiện, trung thiện và hậu thiện, suốt bốn mươi lăm năm hóa độ.

* Do vì có vô lượng nghĩa nên cùng một danh từ mà dạy trong nhiều lúc khác nhau cho các căn cơ khác nhau thì có ý nghĩa khác nhau.

* Thiền định là pháp trú của Bồ tát và là sức mạnh của Bồ tát. Trí tuệ là linh hồn của Bồ tát…

Vô lượng nghĩa nói lên thực nghĩa thì thoát ly ý nghĩa. Thoát ly nghĩa là thoát ly niệm, thoát ly hết thảy ngã tưởng. Thoát ly hết thảy ngã tưởng thì thật tướng vô tướng hiển bày. Thực tại vô ngã tướng đó là nơi chư Thanh văn và Bồ tát cần thể nhập. Thể nhập thực tại ấy là nhập Phật tri kiến. Đây là ý nghĩa của “ nhập vô lượng nghĩa xứ định”. Trước và sau khi nói Pháp hoa, Thế Tôn đều nhập Vô lượng nghĩa xứ định. Xuất khỏi định này Thế

Tôn mới tuyên thuyết Pháp hoa. Đây là ý nghĩa Pháp hoa là tiếng nói của thực tại Vô ngã. Nói khác hơn, hình ảnh nhập Vô lượng nghĩa xứ định là hình ảnh đích thực nói lên thực tướng vô tướng hay thực nghĩa của Pháp hoa; nhưng vì thính chúng thiếu điều kiện về định, tuệ để nghe và hiểu tiếng nói cô ngôn ấy, nên Thế Tôn phải phương tiện chuyển dịch sang ngôn ngữ khái niệm của loài Người.

- Ý nghĩa hào quang phóng ra từ lông trắng giữa chân mày: Nikàya có đề cập đến tướng hào quang này. Một lần Tôn giả A-nan bạch: “ Thế Tôn làm thế nào để chuyể âm thanh của Thế Tôn đi xa ra ngoài mười nghìn thế giới?” – Thế Tôn dạy: Trước tiên phóng ra một luồng hào quang từ giữa chặn mày chiều khắp vô lượng thế giới, sau đó âm thanh sẽ được chuyển đi xa như ý muốn theo luồng hào quang.

Như thế biểu hiện của hào quang ấy là biểu hiện của trí tuệ Như Lai, trí tuệ thấy rõ thực tướng khắp mười phương thế giới, thấy rõ như thật toàn thể pháp giới như Thập Như Lai lực diễn đạt.

- Văn Thù Sư Lợi Bồ tát:

Bồ tát là biểu tượng của trí tuệ Phật, nguồn giác. Do đó, Pháp hoa giới thiệu như là một chứng nhân của lịch sự,tuyên thuyết diệu pháp trong quá khứ hiện tại và trong cả tương lai.

- Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh:

Kinh chép có đến 20.000 Đức Phật hiệu Nhật Nguyệt Đăng Minh. Danh hiệu ấy là biểu tượng của nguồn giác tánh của chúng sinh. Nguồn giác tính ấy được diễn đạt tượng trưng bằng nguồn sáng của đèn, mặt trăng và mặt trời với cường độ sáng và phạm vi tỏa sáng khác nhau.

Ánh sáng của đèn biểu tượng cho trí tuệ giải thoát và khả năng độ sinh của hàng Thanh văn. Vừng sáng của trăng biểu tượng cho trí tuệ giải thoát và khả năng độ anh của Bích chi. Nguồn sáng của mặt trời biểu tượng cho nguồn giác và khả năng của chư Đại Bồ tát đi vào Phật trí. Cả ba nguồn sáng ấy đều cùng một thể đi vào nguồn tâm hay Phật trí.

- Các cõi nước của chư Phật đều cùng lúc nói Pháp hoa: Đây là ý nghĩa xác định Pháp hoa là diệu pháp, chỉ bày thật tướng vô tướng của tất cả pháp trong ba cõi,là chân lý. Vì thật tướng là vô ngã tướng, nên “một là tất cả, tất cả là một; kia chính là đây, đây chính là kia”. Chính vì thế kinh giảng Pháp hoa thì toàn bộ thế giới ngã tướng đều chấn động (cả sự và lý).

- Hình ảnh chư Phật và Bồ tát trong vô lượng kiếp tu hành và diễn pháp được thu về trong khoảng khắc hiện tại tại núi Linh Thứu; và hình ảnh vô

lượng thính chúng từ các thế giới vân tập trong khoảng không gian chật hẹp của núi Linh Thứu nói lên ý nghĩa vô ngã tính của các pháp: thời gian vô ngã và không gian vô ngã. Vì thời gian thực tính là vô ngã nên quá khứ và hiện tại là một, thời gian vô lượng và khoảnh khắc là một. Vì không gian thực tướng là vô ngã nên xa gần là một, rộng hẹp là một, kia đây là một. Vì không gian và thời gian là vô ngã nên chúng cũng dung nhiếp nhau. Tất cả pháp đều dung nhiếp nhau vô ngại.

Đây là diệu nghĩa của thực tướng được giới thiệu bằng hình ảnh (sự) mà không bằng ngôn ngữ (lý).

- Chu Phật và chư Bồ tát đều nhập chánh định trước và sau khi đã nói diệu pháp lá ý nghĩa diệu pháp chỉ được mở ra qua cánh cửa lớn thiền định (Thiền định Ba-la-mật).

- Bồ tát Đức Tạng được thọ ký thành Phật:

Trong giáo lý truyền thống Phật giáo, “tạng đức” thường chỉ cho tạng giới. Bồ tát Đức Tạng được thọ ký và biểu tượng xác nhận trí tuệ giải thoát cần được tu tập trên căn bản giới uẩn. Do giới thanh tịnh mà được tịnh. Trên cơ sở thành tựu định mà trí tuệ phát chiếu.

- Diệu Quang Bồ Tát ( Wonderful Light):

Là biểu tượng cho trí tuệ giải thoát ( Tuệ Ba-la-mật). Nương vào Tuệ ( Bồ tát Diệu Quang) mà tám người con Nhật Nguyệt Đăng Minh xuất gia và thành tựu Phật trí.

Tám người con ấy là:

* Hữu Ý ( Having – Intention): biểu trưng cho ý niệm về hữu.

* Thiện Ý ( Good – Intention): biểu trưng cho ý niệm về thiện.

* Vô Lượng Ý ( Infinite – Intention): ý niệm về vô lượng.

* Bảo Ý ( Treasure – Intention): ý niệm về trân quý (giá trị)

* Tăng Ý ( Increasing – Intention): ý niệm về tăng tiến hay về sự (toàn vẹn).

* Trừ Nghi Ý ( Doubts – Intention): ý niệm về trừ nghi (về giác).

* Hưởng Ý ( Resounding – Intention): ý niệm về âm vang.

* Pháp Ý ( Law – Intention): ý niệm về các pháp, về thực tướng.

Tám người con trên là biểu tượng cho tâm khi chứa giác ngộ thực tướng của Phật. Nhật Nguyệt Đăng Minh, trước lúc xuất gia, khi là vị vua. Tâm ấy đang còn vướng mắc vào ý niệm về hữu tướng

(ngã tướng của các pháp), vướng mắc vào ngã tưởng. Do vướng mắc vào ngã tưởng mà cái nhìn của tâm chuyển tất cả pháp giới thành ngã tưởng, dù cái nhìn ấy nhìn về giải thoát (thiện ý), về cảnh giới chân thật (vô lượng ý, bảo ý và tăng ý), nhìn về tâm giải thoát ( trừ nghi ý, hưởng ý), hay nhìn về thực tướng (pháp ý). Nhờ trí tuệ vô ngã ( Bồ tát Diệu Quang) mà tâm ấy thoát ly ngã tưởng, đi vào được trí tuệ vô ngã,thể nhập thực tướng.

Đoạn kinh thuật mối liên hệ giữa Bồ tát Đức Tạng và Bồ tát Diệu Quang trong phẩm này đã giới thiệu đủ con đường giải thoát rất là truyền thống của Phật giáo: Giới, Định và Tuệ để đi vào giải thoát và tri kiến giải thoát, Phật trí.

- Bồ tát Di Lặc:

Là vị Bồ tát cầu danh. Cầu danh ở đây là ý nghĩa vướng mắc danh tướng, vướng mắc vào ngã tướng, do đó mà Bồ tát không hiểu rõ diệu nghĩa của kinh. Nhờ nỗ lực hướng về Phật trí, hướng về thực tướng (hầu hạ chư Phật) mà Bồ tát được thọ ký tương lai sẽ thành Phật hiệu là Di Lặc ( sau thời Phật Thích Ca).

Thế là, Phẩm Tựa với khung cảnh thị hiện của Thế Tôn đã biểu hiện bằng hình ảnh – được phụ diễn với mẩu chuyện giữa Bồ tát Văn Thù và Bồ tát Di Lặc – Phật tri kiến và con đường nhập Phật

II. Phẩm phương tiện (phẩm thứ hai)

tri kiến, hay còn gọi là hiểu bày thực tướng vô tướng và con đường thể nhập thực tướng vô tướng ấy.

II. PHẨM PHƯƠNG TIỆN (phẩn thứ hai)

(Expedients)

1. Ý nghĩa câu từ phương tiện

- Nghĩa phương tiện thứ nhất không phải chỉ dành riêng cho kinh Pháp hoa, mà còn toàn thể các bộ phái Phật giáo, như được diễn đạt rằng: hết thảy kinh điển điều như ngón tay chỉ mặt trăng (“ nhất thiết tu đa la giáo như tiêu nguyệt chỉ”), hay giáo pháp như chiếc bè (“giáo lý như phiệt dụ giả”).

Ngôn ngữ vốn không nói lên được thực đạo. Nhưng phải dùng nó như một phương tiện thiện xảo để truyền đạt con đường đến thực đạo.

Ý nghĩa phương tiện này đã được nói đến trong A hàm, kinh A-lê-xá ( Đại i, 763b), và trong kinh Ví dụ Con Rắn ( Trung Bộ Kinh I, Nikàya), nêu ra một số ý nghĩa như sau:

* Pháp nói ra là để chỉ đường cho hành giả nương theo mà thực hiện giải thoát chứ không phải để nắm giữ,để lý luận.

* Pháp chỉ cho hành giả con đường tự mình đoạn ái, thủ, mà không phải nói ra thực tướng, Niết bàn là gì.

* Pháp cần được sử dụng như chiếc bè:

- Nghĩa phương tiện thứ hai:

* Các hình ảnh biểu hiện của khung cảnh nói pháp cũng là một hình thức diễn bày diệu phá mà hàng thượng trí có thể liễu hội.

* Cả pháp giới đang nói diệu pháp, vì cả pháp giới vốn là diệu pháp, nhưng kẻ thiếu trí tuệ thì thiếu khả năng thấy, nghe và hiểu. Chính các pháp đang tự phơi bày tính duyên sinh của chúng qua nhiều dạng thức biểu hiện.

* Sự kiện thành đạo của Thế Tôn đã nói lên diệu pháp, nhưng hàng đệ tử hữu học không nghe, không thấy, nên Thế Tôn phải phương tiện chuyển bánh xe Pháp.

- Ý nghĩa phương tiện thứ ba:

* Do vì căn tánh chúng sanh bất đồng, nên Thế Tôn đã chỉ dạy diệu pháp và con đường vào diệu pháp dưới nhiều dạng khác nhau.

* Do vì ý chí và khả năng trí tuệ của chúng sinh có giới hạn và không đồng, nên Thế Tôn thiết lập nhiều pháp tu để dẫn dắt dần từ ác đến thiện, từ hữu học đến vô học, từ tự độ đến độ tha, từ sinh tử đến giải thoát, rồi đến thể nhập pháp thân.

* Ngay cả các lời nói chỉ thật tướng, Niết bàn, Vô tướng v.v… cũng chỉ được sử dụng như

Phương tiện, bởi chúng chỉ là cái xác chết của khái niệm, nhất là chúng đang được đón nhận bởi những tâm thức đầy ngã tưởng.

2. Tư tưởng

a. Hình thức Thế Tôn chỉ rõ các nghĩa “ Phương tiện” ấy là gián tiếp nói lên thực tướng Vô tướng, hay Phật tri kiến, đồng thời hé mở cho thấy con đường đến Phật tri kiến là thể nhập qua định và tuệ, mà không bằng học hiểu của tư duy ngã tướng.

b. Đoạn đầu của phẩm kinh này ghi “ Mục đích thuyết pháp là nhằm giúp chúng sinh lìa xa lòng chấp ngã”… vừa định nghĩa thế nào là nói Pháp? Thế nào là giáo lý? Thế nào là nghe Pháp? Thế nào là hiểu Pháp? Thế nào là hành Pháp? Vừa nói lên nghĩa phương thiện thiện xảo mà Thế Tôn vận dụng trong việc giảng dạy giúp chúng sinh đoạn trừ ái, thủ để nhập Phật trí (rất phù hợp với giáo lý Nikàya và A hàm)

c. Phần tiếp theo, kinh giới thiệu gián tiếp Phật trí qua Tứ vô ngại giải, Cửu thứ đệ định, Tứ vô sở úy và Thập Như Lai lực.

d. Trí kiến Phật là trí kiến thông suốt thực tướng của vạn Pháp. Thực tướng ấy được Pháp hoa giới thiệu qua Thập như thị (như thị tướng-tánh-thể-lực-tác-nhơn-duyên-quả-báo-bản mạt cứu cánh).

Về Thập như thị, sư Trí Khải, sáng lập tông Thiên Thai, cắt nghĩa dưới hình thức “Tam quán” rằng:

* Thế giới hiện tượng của các ngã tướng là do duyên sinh nên không thật, gọi là “giả quán” (giả đế).

* Vì do duyên sinh nên các pháp vô tự tính, gọi là “không quán” (hay kho6g đế).

* “ Giả quán” và “ Không quán” không rời nhau, chỉ là một, nhưng do cái nhìn mà hiện ra hai, đây gọi là “ trung quán” (hay trung đạo đế).

Thập như thị được các loài hữu tình, Thánh, phàm nhìn thấy khác nhau,nên trở thành “ bách như thị”

* Bách như thị = thập như thị x 10 loài hữu tình.

* Thiên như thị = bách như thị x 10 căn tánh ( mỗi loài có 10 căn tánh của 10 loài).

* Tam thiên như thị = thiên như thị x 3 loài hiện hữu ( hữu tình thế gian, vô tình thế gian, khí thế gian).

Nếu như vào sat mạch ý của kinh, phẩm Phương tiện, Thập như thị có thể được hiểu giản dị hơn rằng:

- Thập như thị là 10 phương tiện biểu hiện của các pháp. Mười phương diện biểu hiện ấy đều do nhân duyên sinh, chúng là vô tự tính. Có thể gọi chúng là duyên khởi tính. Nhìn chúng dưới cái nhìn duyên sinh gọi là cái nhìn trung đạo. Thật

sự chỉ có duyên khởi mà không thật có các ngã tướng. Tất cả pháp là duyên khởi như thế, đấy là nghĩa thập như thị, bách như thị hay thiên như thị; và đấy là sự thật. Do thấy rõ sự thật đó mà lìa xa tham ái, chấp thủ, đi đến chứng ngộ Phật trí. Từ Phật trí, thật tướng hiển lộ: bấy giờ thập như thị là thật tướng.

Khi hành giả còn kẹt ái, thủ thì vô ngã, vô thường là vô ngã, vô thường của ngã tưởng. Khi hành giả đã đoạn diệt ái, thủ, thì vô ngã, vô thường là của phật pháp; duyên sinh là duyên sinh của thật pháp, mà không phải là pháp của sinh diệt.

e. Tư tưởng nổi bậc của phẩm Phương Tiện có thể được xem là những gì chứa đựng trong tám dòng kệ sau:

“ Chư Phật lưỡng túc tôn

Tri pháp thường vô tánh

Phật chủng tùng Duyên khởi

Thị cố thuyết nhất thừa.

Thị pháp trụ, pháp vị

Thế gian tướng thường trú

Ư đạo tràng tri nhỉ

Đạo sư phương tiện thuyết”.

Anh văn:

“ The Buddhas, The Most Honorable Bipedes,

Expound the One Vehicle because they know;

“ All things are devoid of substantiality.

The seed of Buddhahood comes from dependent origination”.

The Leading Teachers expound this Law with expedients.

After realizing at the place of enlightenment:

“ This is the abode of the Law, the position of the Law.

The reality of the world is permanently as it is”

( Senchu Murano, Tokyo, 1974, p.39)

Việt văn:

Chư Phật, các bậc tròn đức và tuệ

Tuyên dạy Nhất thừa vì các Ngài biết rằng:

Tất cả pháp là vô tự tính

Quả Phật là từ Duyên khởi

Bậc Đạo sư tuyên dạy Pháp với các phương tiện

Sau khi chứng ngộ nơi đạo tràng rằng:

“ Đây là chỗ trú của Pháp, là vị trí của Pháp.

Thực tại của cuộc đời là thường như vậy”.

Tám câu kệ trên xác định rõ giáo lý nền tảng của Pháp hoa Duyên khởi. Do vì vạn pháp đều do nhân duyên sinh, và do vì nhân duyên là sự thật, nên Thế Tôn chỉ nói lên một sự thật đó, chỉ giới thiệu một thừa pháp là thật tướng vô ngã tướng: Tất cả là một, một là tất cả, và tất cả là duyên sinh vô ngã. Thấy rõ sự thật đó thì minh khởi, vô minh diệt. Vô minh diệt thì hết thảy sầu,bi,khổ,ưu,não diệt.

g. Đoạn kinh tế tiếp có nói lên một điểm rất tế nhị mà cũng rất truyền thống:

“… Một số Tỷ kheo sống vào thời không có Phật hiện tiền, sau khi Ta nhập diệt có thể không tin kinh này sau khi họ đắc A-la-hán, bởi vì vào thời đó khó gặp được người giữ gìn, đọc, tụng và hiểu nghĩa kinh này. Họ sẽ có thể hiểu được khi họ gặp được một vị Phật khác”.

Anh văn:

“ … Some Bhikshus who live in a period in which no Buddha lives after my extinction may not believe this Law after they attain Arhaships because in that period it is difficult to meet a person who keeps, reads, and recties this Sùtra, and understand the meaning of it. They will be able to understand this Law when they meet another Buddha”.

(Ibid. p.30)

Một bậc A-la-hán dù đắc quả vào thời này thì vị ấy cũng đã đoạn trừ hết thảy lậu hoặc, đắc được giải thoát thân ( Vimukti-kàya) hay Niết bàn lìa sinh tử khổ đau. Vị ấy có thể không tin diệu pháp chứa trong kinh Pháp hoa, nghĩa lý nhiệm mầu của Pháp hoa, do vì không có Phật và không có kinh Pháp hoa. Thế là Pháp hoa giới thiệu Pháp thân (Dharma- kàya) và con đường thể nhập Pháp thân là phần mà các A-la-hán Thanh văn và Bích chi chưa rõ biết. Trường hợp có kinh Pháp hoa nhắc nhở đến Niết bàn tối hậu (Pháp thân) thì các vị A-la-hán ấy sẽ tin nhận. Hoặc có Phật tại thế, thì sự cách biệt giữa Như Lait rí và A-la-hán trí ( của chính các A-la-hán vừa thoát khổ) thể hiện rõ khiến các A-la-hán nhận ra còn có việc phải làm để đắc Phật trí; nói cách khác, quả vị A-la-hán Thanh văn vừa thoát khổ chưa phải là giải thoát tối hậu( chứng nhập Pháp thân).

Thế Tôn nêu lên điểm đặc biệt trên để thính chúng nhận ra cái hữu hạn của tự thân được gặp Phật và được nghe chính Phật nói Pháp hoa mà khởi hân hoan mong cầu Phật trí. Chính Phật trí mời là giải thoát tối hậu, sự thật tối hậu.

h. Đoạn kinh cuối, phần chỉnh cú, Thế Tôn thuật lại các nhân duyên thành Phật của nhiều chúng

sinh trong quá khứ: Có người vào tháp miếu chỉ có một lần xưng danh hiệu Phật một cách lơ đẵng, hoặc trẻ chơi trò xây tháp Phật v.v… tất cà điều nhờ từ nhân duyên nhỏ bé ấy mà về sau tất cả sẽ thành Phật và sẽ giáo hóa vô lượng chúng sinh.

Thế là, hầu như mọi chúng sinh lần lượt sẽ thành Phật: từ chỗ xa lạ với giác trí đi đến kết một duyên nhỏ bé với giác trí, rồi tu tập Giới, Định, Tuệ, Bồ tát đạo mà thành tựu. Điều này có nghĩa là tất cả đều có trong mình Phật tính, Pháp giới tính hay Vô ngã tính. Cũng có nghĩa tất cả đang thành Phật và sắp thành Phật; tất cả đang được Thế Tôn thọ ký thành Phật.

Các câu chuyện trong phần chỉnh cú còn có tác dụng khích lệ thính chúng khởi tâm tự tín, tin mình dễ dàng (hay không khó lắm) thành Phật để tâm hân hoan sinh khởi. Tâm hân hoan khởi thì tín khởi,khinh an, định khởi. Nhờ đó diệu pháp dễ được tiếp thu, liễu hội.

Thế Tôn dạy:

“ Những ai không học hỏi diệu pháp

Không thể hiểu được diệu pháp.

Các vị đã hiểu rằng

Chư Phật, các bậc đạo sư của đời, sử dụng các phương tiện.

Tùy theo khả năng của chúng sinh

Hãy biết rằng, khi các vị loại bỏ các nghi ngờ,

Và khi các vị có niềm vui hoan hỷ lớn,

Các vị sẽ trở thành chư Phật”.

Anh văn:

“ Those who not study this Law

Cannot understand it.

You have already realized

The fact the Buddhas, the World – Teachers, employ expedients,

According to the capacities of all living beings.

Know that, when you remove your doubts,

And when you have a great joy,

You will become buddhas!”

( Senchu Murano, Tokyo, 1974, p.45)

Tại đây, những lời dạy sau cùng của phẩm kinh Phương Tiện, hé mở hai điểm chính của giáo lý Đức Phật:

- Thái độ giảng dạy của Thế Tôn là thường khích lệ các đệ tử đi đến tự tín, tự tri;

- Sự bừng ngộ đến với tâm lý hỷ lạc, mà không phải đến với tâm lý sầu ưu. Tâm lý hỷ lạc là tâm lý của Thiền định, của sự chứng đắc thiền định. Điều

III. Phẩm thí dụ (phẩm thứ ba)

này nói lên rõ tâm lý của những Phật tử (tại gia và xuất gia), hành giải thoát thường lạc quan, thanh trước cuộc đời, ít nhất là vì chính sự nghiệp giải thoát của tự thân.

Thái độ giảng dạy này in hệt với thái độ giảng dạy, và cả chủ trương của Thế Tôn trong Nikàya và A hàm, từ bài pháp Tứ đế giảng lần đầu tiên tại vườn Lộc Uyển rằng:

“… Ta không tuyên bố rằng giải thoát đến từ khổ, mà giải thoát đến từ hỷ, lạc”.

( Xem Phật học khái luận, cùng soạn giả, về bài Tứ đế).

III. PHẨM THÍ DỤ (phẩm thứ ba)

(A Parable)

1. Phẩm kinh này khởi sự triển khai ý nghĩa Nhất thừa đã dạy từ hai phẩm đầu.

Khi Thế Tôn mở bày diệu pháp đến cuối phẩm Phương Tiện thì chỉ có Tôn giả Xá-lợi-phất, bậc trí tuệ nhất trong hàng A-la-hán, tin hiểu và được Thế Tôn thọ ký ở đầu phẩm Thí Dụ này.

2. Thế Tôn tiếp tục khai mở nghĩa “ Phương Tiện” để đánh thức các Tôn giả đang ngưng sự giải thoát tại vị trí “ giải thoát thân” bằng ví dụ “ Ngôi nhà lửa” hay “ ba xe” (xe dê, xe nai và xe

trâu). Tại đây bốn Tôn giả Đại Mục-kiều-liên, Đại Ca-diếp, Đại Ca-chiên-diên và Tu-bồ-đề giác ngộ và được Thế Tôn xác nhận sự kiện giác ngộ này ở đầu phẩm Tín Giải ( phẩm thứ tư).

3. Tư tưởng

a. Sau khi liễu hội nghĩa Nhất thừa, Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Thế Tôn: “ Hom nay con mới nhận rõ rằng con là con của Phật, đã được sinh ra từ miệng của Phật, trong thế giới của Diệu pháp, và đã được Diệu pháp của Phật”.

Anh văn: “ Today, I have realized that I am your son, that I was born from your mouth, that I was born in (the world of) Law, and that I have obtained the Law of the Buddhas”!

(Ibid. p.46)

Tôn giả Xá-lợi-phất đã nói lên ý nghĩa giác ngộ Diệu pháp là bừng tỏ ra rằng mình đã và đang trú trong pháp tính, trong giác tính. Thấy rõ điều đó là thấy Phật tri kiến. Tất cả chúng sinh đều như thế, duy chỉ có một điểm khác biệt là Tôn giả Xá-lợi-phất đã tự mình, do viên mãn định, tuệ, thấy điều đó, còn chúng sinh thì chưa, do vì tâm còn chứa đầy cả nghi ngờ (vì thiếu định, tuệ).

Dù chưa nhận rõ được diệu pháp, chúng sinh cũng đang trú trong diệu pháp. Lời bộc bạch trên của Tôn giả Xá-lợi-phất còn cho thấy vô minh và

khổ đau của chúng sinh hiện diện rất là mộng mị (hư hữu), có mặt trong các ngã tưởng, mà không có mặt trong thực tại. Khi đã nhận rõ, thật rõ, không tướng của hết thảy pháp thì vô minh và vạn nỗi khổ đau tan biến như chính nỗi sợ hãi về con rắn tưởng tượng do nhận lầm từ sợi dây. Lời bộc bạch của Tôn giả Xá-lợi-phất đủ để hiển lộ diệu pháp và con đường vào diệu pháp.

Tại đây, các câu hỏi về nguồn gốc của các pháp hữu vi, của các ngã tướng đều không có chân đứng. Rằng, cái gì không thật (như các ngã tướng) thì không có gốc.

b. Tôn giả Xa-lợi-phất bạch tiếp: “ Khi con thành Phật trong tương lai, sẽ được trang nghiêm với 32 tướng quí, và sẽ được chư Thiên loài Người v.v… tôn kính”.

Anh văn: “ When I become a Buddha in the future, I shall be adorned with the thirty-two marks, and respected by Gods, Men, Yarkka, etc…!”

(Ibid.p.48)

Và:

“ Con nghe tiếng nói hiền dịu của Thế Tôn,

Tiếng nói sâu xa và kỳ diệu,

Thế Tôn nói Diệu pháp thanh tịnh,

Tâm con rất vui mừng.

Tất cả nghi đều mất.

Tâm con được đại tuệ (thật tuệ)”.

Anh văn:

“ I hear your gentle voice

Your voice is deep and wonderful.

You expound the pure Law

My heart is filled with great joy.

All my doubts are gone.

I have obtainded true wisdom”.

(Ibid. p. 49)

Tôn giả bấy giờ đã đắc thật tuệ (true wisdom), nghĩa là đã vào Phật tri kiến, nhưng chưa thật sự là một Phật Chánh Đẳng Giác có đủ 32 tướng đại nhân.

Theo Nikàya và Kim Cương Bát-nhã, một vị vua Chuyển luân Pháp vương cũng có 32 tướng đại nhân, nhưng lại chưa chứng thật trí. Tại đây giúp ta nhận ra một sự thật (gọi là pháp nhĩ như thị) rằng: Pháp hoa vẫn ghi nhận như Nikàya và A-hàm rằng trong hiện kiếp tại thế chỉ có một bậc Chánh Đẳng Giác ra đời. Các đệ tử có thể đắc thật trí, nhưng chưa là Phật. Đối với vị đã đắc thật tuệ thì hiện tại và tương lai là một, đang là Phật rồi.

thời điểm trở thành vị Phật lịch sử chỉ có giá trị và ảnh hưởng đối với chúng sinh, đối với sự liên hệ với chúng sinh.

c. Ảnh dụ căn nhà lửa tam giới:

- Căn nhà lửa chỉ có ba cõi (dục giới, sắc giới và vô sắc giới), chỉ cho thân ngũ uẩn này, vừa chỉ cảnh giới sinh tử. Căn nhà ấy đang bốc cháy vì lửa tham, lửa sân, lửa si, lửa sầu, bi, khổ, ưu, não, sợ hãi. Thân ngũ uẩn của chúng ta cũng đang bốc cháy ở mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý bởi cùng các thứ lửa ấy”.

( Tương Ưng IV, phẩm Bốc Chảy)

- Căn nhà lửa chỉ có một cửa để thoát ra (vào ra): Nói chỉ có một cửa để thoát ra cũng cùng nghĩa với câu nói chỉ có một cửa để vào. Cửa đó là gì?- Nếu do vì ngã tưởng (vô minh) mà chúng sinh dấy khởi tham, sân, si, sầu, bi… thì cũng do cánh cửa ấy, chúng sinh dập tắt ngã tưởng là đi ra khỏi tam giới của lửa tham, sân, si… đang bốc cháy vậy.

Cũng có thể phát biểu cách khác rằng: Nếu Tập đế là sự thực đưa chúng sinh vào nhà lửa Tam giới, thì Đạo đế là cách cửa mở lối ra khỏi căn nhà lửa ấy. Đây chỉ rõ giáo lý Tứ đế là sự thật, và là duy nhất của giáo lý Phật giáo. Các giáo lý khác chỉ là triển khai chi tiết và mở rộng giáo lý này ( hay nói khác đi, là chi tiết của Tứ đế hay là Tứ đế mở rộng).

- Xe dê là ảnh dụ chỉ hàng đệ tử Phật chỉ cầu tự thân thoát ly tham, sân, si, khổ đau của sinh tử, nhờ sự chỉ đạo của Đạo sư.

- Xe nai là ảnh dụ chỉ hàng đệ tử tự giải thoát khỏi Tam giới do nỗ lực của tự nhân, có trí tuệ giải thoát mạnh hơn hàng Thanh văn.

- Xe trâu là ảnh dụ chỉ hàng Bồ tát, hàng đệ tử có khả năng tự đi ra khỏi Tam giới, ngoài ra cón có khả năng và hạnh nguyện giúp các chúng sinh khác đi ra khỏi Tam giới không mệt mỏi. Hàng đệ tử này đang trên đường vào Phật trí.

d. Giáo lý chung cho ba thừa nói trên:

Giáo lý ấy là gì?

Phẩm “Thí Dụ” ghi: “ Giáo lý chung cho ba thừa được các bậc Thánh khen ngợi. Pháp ấy cứu chúng sinh thoát khỏi chấp thủ, trói buộc, thoát khỏi ham muốn. Pháp hành của thừa ấy để loại trừ các lậu hoặc tu tập năm căn, năm lực, bảy giác chi và tám thánh đạo, và tu tập thiền, giait thoát, định, được vô lượng tịnh lạc”.

Anh văn: “ This teaching of the three Vehicles is estolled by the Saints. This teaching saves you from any attachment or bond or desire. Ride in these three Vihicles, eliminate asravas, obtain the Five faculties, the Five powers, the seven ways to enlightenment, and the Eight right ways, and

practise dhyana- concentrations, emancipations, and samadhis so that you may be able to enioy immeasurable peace and pleasure!”

(Ibid.p.58)

Theo Pháp hoa, nội dung của giáo lý chung cho Thanh văn, Bích chi và Bồ tát là Tứ đế để loại trừ tham ái và chấp thủ. Pháp hành chung cho ba thừa là Đạo đế, như đã được kiết tập ở Nikaya và A-hàm. Pháp hoa cũng như kinh Di Đà (cảnh giới Di Đà) chỉ đề cập đến năm căn, năm lực, bảy giác chi và tám thánh đạo, mà không đề cập đến Bốn niệm xứ và Bốn chính cần. Điều này giúp cho chúng ta thấy rõ rằng:

- Điều kiện của một hành giả được sinh về cực lạc ít nhất là ở tại cuộc đời này, đã chuyên cần thực hành Bốn niệm xứ thiền chỉ và thiền quán) để có một căn bản Giới, Định, Tuệ để loại trừ được năm hạ phần kiết sử (thân kiến, nghi, giới, cấm thủ, dục và sân). Có nghĩa là đã tu tập Bốn niệm xứ và Bốn chánh cần.

- Cũng thế, khả năng để vào từ Sơ quả Thánh (chưa nói đến Bích chi và Bồ tát) là tâm lý trú ở Tứ sắc định và hành thiền quán vô ngã. Nghĩa là đã trải qua một công phu đáng kể hành Tứ niệm xứ và Tứ chánh cần.

Tại đây có thể xạc định rằng đối tượng được coi là đương cơ nghe kinh Pháp hoa có thể đi sâu vào trí tuệ giải thoát có cấp độ tu tập ngang Tứ thiền và có Chánh kiến vô ngã. Với căn cơ ít nhất như thế này mới đón nhận được nhiều tác dụng, nhiều rung động giải thoát khi đọc, tụng, nghiên cứu, giảng nói và thực hành giáo lý Pháp hoa.

e. Pháp hoa định nghĩa về Thanh văn, Duyên giác và Bố tát, Đại Bồ tát:

“ Những ai có trí sau khi nge Pháp từ Thế Tôn, rồi tin nhận, những vị ấy nỗ lực cầu Niết bàn để thoát ly Tam giới thì gọi là Thanh văn… Những ai sau khi nghe Pháp từ Thế Tôn rồi tin nhận, nỗ lực cầu trí tuệ tự nhiên, ưu thích Thiền định, đọc cư, hoàn toàn hiểu rõ nguyên nhân của tất cả pháp, thì gọi là Bích chi… Những ai sau khi nghe Pháp từ Thế Tôn rồi tin nhận, nỗ lực cầu Nhất thiết trí, cầu Phật trí, Tự nhiên trí, Vô sư trí, cầu các Tuệ, Lực và các Vô úy của Như Lai, với dòng từ bi đem lại an lạc cho vô lượng chúng sinh, làm lợi ích cho chư Thiên và loài Người, cứu độ tất cả chúng sinh, thì gọi là vị thuộc căn cơ Đại thừa. Chư Bồ tát do vì cầu đắc thừa này nên gọi là Đại Bồ tát…”.

Anh văn:

“ Sariputta! Those who have intelligence, who receive the Law by faith after hearing it from the

Buddha, from thr World-Honoured One, and who seek Nirvàna with strenuous efforts in order to get out of the triple world, are called Sràvaka…Those who receive the Law by faith after hearing it from the Buddha, from the World-Honoured One, who seek self-originating wisdom with strenuous efforts, who wish to have good tranquility in selusion, and who perfectly understand the cause of all things, are called Pratyekabuddhas… Those receive the Law by faith after hearing it from the Buddha, from the World- Honoured One, who seek the knowledge of all things, the wisdom of Buddha, the self-originating wisdom, the wisdom to be obtained without teacher, and the insight and powers and fearlessness of the Thatàgata with strenuous efforts, who give peace to innumerable living beings out of their compassion towards them, and who benefit Gods and Men, that is to say, who save all living beings, are called Men of the Great Vehicle, Men of the Great Vehicle. Bodhisattvas are called Mahàsattvas because they seek this Vehicle”.

(Ibid.p.58)

Đoạn kinh trên đã định nghĩa về Thanh văn,Bích chi và Bồ tát. Chúng ta hãy xem đây là định nghĩa rất mực của Pháp hoa, vừa rất phù hợp với kinh tạng Nikàya và A hàm. Chủ trương xây

dựng mẫu Bồ tát của Pháp hoa là thể hiện đúng con đường chính Bậc Đạo Sư Thích Ca Mâu Ni đã đi qua.

Cuốn sớ giải Jàtaka ( Bổn Sanh) thuộc Nikàya do đại tịnh xá Anuradhapura (xứ Tích Lan) đưa ra, và kinh Đại Bổn, Vị Tằng Hữu thuyết ( Trường Bộ, Nikàya) đề cập đến tiền thân của đức Thích Ca Mâu Ni khi Ngài là một Bồ tát tên là Thiện Tuệ (Sumedha) rằng, chính dưới chân Phật Nhiên Đăng (Dìpankara) Bồ tát chứng thật tuệ, nhưng Bồ tát từ bỏ Niết bàn trở lại sinh tử cứu độ chúng sinh để viên mãn Phật trí như đức Nhiên Đăng.

Thế là Pháp hoa đã chủ trương lý tưởng Bồ tát rất phù hợp với truyền thống, rất cao thượng, và rất trung thành với đạo lộ giải thoát mà Thế Tôn đã đi qua.

Qua định nghĩa ba quả giác trên, ý nghĩa đã mở rộng ra rõ ràng là chỉ do lòng mong ước của hành giả về quả giải thoát khác nhau mà pháp hành có khác nhau, và cấp độ hành mỗi pháp khác nhau. Thật ra giáo lý Tứ đế và Duyên khởi, hiểu thật đúng chân nghĩa chỉ là một. Và cả Lục độ Ba-la-mật cũng là Tứ đế ( Giới, Định, Tuệ, Giải thoát và Tri kiến giải thoát) nhưng hành sâu và rộng lớn với tâm nguyện đại từ bi cứu độ chúng sinh (cũng

Bao hàm trong Tứ vô lượng tâm được kiết tập ở Nikàya và A hàm). Chỉ một giáo lý Tứ đế là có thể đưa hành giả đến Thanh văn, Bích chi, Bồ tát hay Phật (như chính đức Phật đã thành).

Do vậy, vài dòng kinh ở Phẩm Tựa (mà có ý kiến, và cả ý kiến của người biên soạn tâp tư tưởng này, cho rằng do các Pháp sư người Hoa thêm vào sau) phân biệt Tứ đế và giáo lý Thanh văn, Thập nhị nhân duyên và giáo lý của Bích chi và Lục độ ba-la-mật là giáo lý Bồ tát là lối phân biệt có vẻ vội vàng. Tinh thần phân biệt đó đã đi lệnh hướng của “ Hội tam quy nhất” để thống nhất giáo lý và thống nhất tổ chức Giáo hội Phật giáo của kinh Pháp hoa vốn rất cao thượng và rất truyền thống.

Pháp hoa xiển dương hết thảy các pháp là vô ngã, vô tự tính. Nếu Tứ đế chỉ là pháp dành riêng cho Thanh văn thì Tứ đế có ngã tính là Thanh văn (huống nữa Thanh văn cũng vô ngã tính!). Tương tự, đối với Duyên khởi và Lục độ. Như thế, mấy dòng kinh ấy đã có nét khác màu tư tưởng Pháp hoa rồi, giữa khi tất cả dòng kinh còn lại của Pháp hoa đều nhất quán xiển dương Nhất thừa. Nhất thừa hay Phật thừa ở đây, phải được xác định bằng một lần nữa rằng là “Nhất thừa” của tất cả các pháp (vì tất cả chỉ có một thật tướng vô tướng),

Và ba thừa khác biệt là do căn cơ của người hiểu và hành, chứ không phải tính chất “thừa” của pháp, của giáo lý.

( Chẳng hạn, ngay pháp bố thí tài vật cũng chuyển thành bố thí Ba-la-mật của Bồ tát, nếu hành giả hành bố thí với tâm rời chấp thủ tất cả ngã tướng).

g. Những căn cơ nghe được Diệu pháp:

Kinh Pháp hoa phân biệt những tâm hồn nào đáng được nghe Diệu pháp, và những tâm hồn nào không phải là đối tượng nghe Diệu pháp:

Căn cơ không đáng được nghe Pháp hoa:

*Tâm lý kiêu mạn, tà kiến

* Hưởng thụ các dục lạc

* Si tánh, ít học

* Chấp tự ngã.

* Không tin Pháp hoa

Căn cơ đáng được nghe Pháp hoa:

* Trí sáng, minh mẫn

* Học rộng, nhớ nhiều.

* Mong cầu Pháp hoa, mong cầu giải thoát

* Đã gặp Phật, đã gieo công đức (có chánh kiến).

* Tu tập lòng từ vì hạnh phúc của tha nhân.

* Thích tịch tĩnh vắng lặng.

* Giữ giới nghiêm túc

* Cầu giác ngộ, cầu Đại thừa.

* Tôn kính Tam bảo.

* Thường giới thiệu Phật giáo đến người khác

* Các Tỷ kheo cầu Đại thừa.

* Tin Phật, tin Pháp và tôn kính Xá lợi.

Nói một cách giản dị, các tu sĩ và cư sĩ Phật giáo có chánh kiến và chánh tín (hành Bát Thánh Đạo) là căn cơ đáng được nghe kinh Pháp hoa. Kinh Pháp hoa sẽ giúp các căn cơ ấy nuôi dưỡng và phát triển lòng đại bi và trí tuệ giải thoát.

Thế thì, năm Tôn giả Kiều trần như sau thời pháp Tứ đế là đối tượng nghe Pháp hoa. Không thể ngộ nhận cho rằng các Tôn giả ấy thiếu khả năng tiếp thu Diệu pháp, nhất là bốn ngày sau đó cả năm Tôn giả đều đắc quả A-la-hán.

Thời pháp thứ hai được Thế Tôn giảng cho năm Tôn giả cũng tại Lộc Uyển, bốn ngày liên tiếp sau thời Tứ đế, là Ngũ uẩn và Vô ngã (xem Phật Học Khái Luận, cùng soạn giả). Nhờ nghe thực tướng, không tướng mà năm Tôn giả chứng đắc vô lậu tâm giải thoát, vô lậu tuệ giải thoát. Chặng đường còn lại năm Tôn giả hành hóa cho đến giờ phút cuối cùng ở đời như một