Tìm Hiểu Đạo Phật

Phàm Tuệ

Phàm Tuệ

Phàm tuệ có mặt một cách rất tự nhiên khi một người bắt đầu chú ý đến những giáo lý của Đức Phật. Do đọc sách, do nói chuyện với các Phật tử, do nghe thuyết giảng hay do nhiều cách khác, người ấy thấy thích thú Phật pháp vì các đặc tính như đặc tính Phật pháp kêu gọi suy nghĩ sáng suốt, tự tại vô úy, nhẫn nại khoan dung, hiểu biết rộng rãi về tôn giáo của những người khác, sự hữu ích trong đời sống hàng ngày, tính thực tiễn, và Con Đường tuần tự tiến từ yếu tố này đến yếu tố kế tục - Những điểm như thế này có thể ảnh hưởng cả đến một người ngẫu nhiện tìm hiểu. Một học nhân nghiêm túc sẽ theo đuổi những vấn đề ấy và sẽ tìm thấy đến niềm thích thú lớn hơn trong những tri kiến càng ngày càng sâu của Phật Đạo .

Bằng các cách như thế, phàm tuệ, hay khả năng suy tư rõ ràng và hiểu biết hàm súc, được phát triển. Theo truyền thống có hai loại phàm tuệ được nêu là "văn tuệ" và "tư tuệ". "Văn tuệ" là sự tích lũy của các sự kiện còn nguyên sơ qua sự học hỏi, trong khi "Tư tuệ" là sự nối kết các sự kiện trên lại với nhau làm thành kiến thức mới. Bằng cách này, hai phương diện hoạt động của tâm thức được phát triển - ký ức và nỗ lực của tri thức. Hai thứ này kết hợp trong Phàm tuệ là hữu ích cho người học Phật pháp. Cần

Xả ly và Xả ly Ba la mật

chú ý rằng sự tu tập của Phật giáo không áp đặt lên các tín đồ một sự kiểm tra tri thức nào, vì chính sự tri thức khi được tinh luyện sẽ chuyển thành Thắng Tuệ. Các Phật tử có thể và quả thực đang được khích lệ đặt ra những câu hỏi họ muốn. Họ có thể khác nhau trong nhiều mặt tri thức, sở dĩ như thế là vì nhiều trường phái tư tưởng Phật giáo đang có mặt đặt những trọng điểm khác nhau trên những khía cạnh khác nhau của Phật pháp. Tuy nhiên mục đích trong trường hợp đều được nhận rõ là giống nhau, đó là sự Giác ngộ. Phàm tuệ của Phật tử, dù người ấy theo học phái nào, trước hết là hiểu rõ sự cần thiết phải làm cho đời mình và do đó phải thực hành những gì Đức Phật dạy.

Xả ly và Xả ly Ba la mật

Sự tu tập liên hệ đến xả ly ( sự từ bỏ) là một trong những tu tập hữu ích dẫn đến mục đích Niết bàn. Quả thực, người ta hoặc theo lối sống xuất gia của cư Tăng Ni hoặc đời sống cư sĩ, hạnh xả ly luôn luôn làm thành một nền tảng trên đó ngôi đền thánh Chánh pháp được xây dựng trong tâm mình. Người ta không bao giờ nên sợ hãi xả ly vì người trí tìm thấy trong đó điều thiện lớn nhất. Chỉ có một con người của các chân trời co rúm, thiên trọng vật chất, sống trong rừng âu lo, phiền muộn mới sợ sự xả ly và nỗi sợ hãi của người ấy còn hư ảo hơn cả

những công việc mà người ấy chăm lo. Người ta càng có khả năng trừ bỏ thì càng có khả năng tu tập, và ít tu tập có nghĩa là chậm chứng ngộ. Khả năng từ bỏ càng nhiều thì sự tu tập và hiểu biết của con người càng sâu sắc hơn và do đó, sự chứng ngộ sẽ càng triệt để và nhanh chóng hơn. Người ta bảo rằng Phương Đông có thể xả bỏ sự vật một cách dễ dàng hơn (người phương Tây) vì họ có ít hơn. Nhưng khả năng xả bỏ không phụ thuộc vào địa dư hay các sự vật mà phục thuộc vào tâm. Đức Phật đã chỉ rõ rằng một người có thể sống trong một cái chòi đất, sống đời khốn khổ, có một người vợ xấu xí và không có tiền nuôi sống, dù người ấy thấy các vị tu sĩ, cả đến các Bậc A la hán, tâm người ấy cũng không rung động mong trở thành như chư vị ấy mà vẫn bám chặt sự khốn khổ của mình. Một người khác là con của một gia đình giàu có, nhiều tiền và có thể có mọi thứ mong muốn, có những người đẹp bao quanh, dầu vậy, khi thấy chư vị xả ly tất cả kia, người ấy hứng khởi sống theo gương họ và trở thành một vị trong những vị ấy. Những người có được một nền văn hóa Phật giáo sẽ quen thuộc với ít nhất là vài mẫu chuyện trong số rất nhiều chuyện về xả ly trong các kinh sách Phật giáo liên hệ đến những đời sống quá khứ của Đức Bồ tát, vị đã thành Đức Phật Gotama. Đời sống sau cùng của Ngài cũng là một đề tài về xả ly rất hứng khởi.

Xả ly là đi theo Con Đường của Pháp. Pháp ở đây có nghĩa là " con đường sự vật đúng như chính chúng", " như tính của sự vật" hay thi vị hơn " như thị" khiến cho tâm hay thân và dĩ nhiên tất cả các thứ tập hợp về tâm, thân (danh sắc) đều không thể được xem là sở hữu của một người. Đức Phật thường khuyên: " Các người từ bỏ những gì không phải của các người không? Và những gì không phải của các người? Danh không phải của các người, sắc không phải của các người". Phải chăng đó là lời dạy khó thực hành? Đúng vậy, nhưng đấy là một lời dạy mà người ta có thể sử dụng một cách tốt đẹp trong đời sống hàng ngày. Nó tạo nên một sự sai biệt đáng ngạc nhiên nếu trong khi đau ốm, tai nạn hay bối rối người ta nhớ rằng - " tâm là không phải của tôi, thân không phải của tôi". Đấy cũng giống như đặt thuốc dán làm nhẹ cơn đau trên vết thương chưa lành. tâm và thân trở nên mát dịu và phát khởi sự tách ly, thanh thản, cho ta một nhận thức đúng đắn và sáng suốt về bất cứ trạng huống nào. Khi sự xả ly này tác động chỉ trong một trời gian ngắn thì sẽ loại bỏ được "cái tôi" của âu lo và giả tạo. Sự xả ly như vậy không phải là loại ép buộc của sự quả quyết đầu năm mà người ta tuyên bố một cách mạnh mẽ (vào ngày đầu tiên với mọi giá) rằng " tôi sẽ từ bỏ thuốc lá, rượu bia..." hay tuyên bố thế nào chăng nữa. Điều này là phi thực tế và hiếm khi có hiệu năng

lâu dài. Xả ly biểu hiện trong đời sống thực của Phật tử bởi vì người ta sẽ được hạnh phúc khi từ bỏ sự đòi hỏi sở hữu những gì không thực sự thuộc về mình.

Hạnh Xả ly Ba la mật được soi sáng trong câu chuyện đại vương Maghadeva, người đã từ bỏ ngai vàng từ lúc Ngài còn sống nhiều năm nữa, để lấy đời sống của một người ẩn dật và tu tập thiền định. Nhưng dân chúng của nhà vua quá xúc động trước đức tính cao thượng của vị vua đến nỗi rất nhiều người bỏ nhà theo vua đi vào rừng và thay vì sống từng am riêng, họ sống thành một làng gồm các ẩn giả, tất cả tu tập thiền định dưới sự hướng dẫn của nhà vua, rồi chứng đắc quả vị Phạm Trú và tái sinh vào cõi trời Sắc giới hay Brahmaloka. dĩ nhiên, vị vua ấy trong dòng tương tục tái sinh là tiền thân của Thái tử Siddhattha (Tất Đạt Đa). Ngay cả khi là một Bồ tát phát nguyện chứng đắc giác ngộ, Ngài đã quyết định không chỉ vì lợi ích của riêng Ngài mà còn dẫn dắt những người khác đi đến hạnh phúc.

Dĩ nhiên, xà ly có thể kèm với sự xà ly đời sống gia đình, là trường hợp quá rõ ràng của đức Gotama, xả ly mọi ràng buộc, hoặc có thể không kèm với đời sống xả ly gia đình. Xả ly Ba la mật không chỉ có nghĩa là sống đời không nhà, mặc dù tình trạng không nhà thường là điều kiện thuận tiện hơn cho việc tu tập Phật giáo. Ba la mật có nghĩa là sự thực hiện triệt để của xả ly nội tâm, tìm thấy sự xả ly nội

Nguyện và Nguyện Ba la mật

tâm mà không cần sự xả ly ngoại giới là một sự khác thường nhất. Ngoài sự xả ly suông về các vật chất mà chúng ta không quan tâm đến nhiều, người Phật tử tốt phải xả ly cái gì? Người ấy khi gặp dịp phải tỏ ra sẵn sàng từ bỏ ngay cả những điều khó làm nhất, như từ bỏ các phần thân thể mình hay chính đời sống của mình để cứu đời sống và tự do của những người khác. Sự xả ly không phải là sự xả ly trống rỗng, không phải có tính cách điển hình hay biểu tượng mà là sự tu tập thực sự được hướng dẫn bởi trí tuệ và được khích động bởi Từ bi.

Xả ly là tối thiện nhưng nó phải được kèm theo với ý niệm tích cực hơn những gì cần được làm. Do đấy mà cần liên hệ với phần kế tiếp.

Nguyện và Nguyện Ba la mật

Ở đây cần phải nói một cách thẳng thắn rằng người ta không bao giờ nên thực hiện những gì vượt quá những năng lực của mình, bởi vì không có gì gây thất vọng hơn là một hạnh nguyện bị đổ vỡ. Người ta phải đo lường những năng lực của mình và những năng lực này, (tốt nhất là vì khiêm tốn, nên xét kỹ từ lúc đầu) là yếu ớt, đòi hỏi sự chú tâm liên tục để thăng tiến phát triển chúng. Một người có ích công đức và nặng các lậu hoặc cần sáng suốt trước khi tuyên bố " tôi nguyện thành một vị Phật Toàn hảo"! Có lẽ đây chỉ là bệnh tự tôn và chắc chắn

nghe ra có vẻ tự khoa đại. Một vị Tổ nổi tiếng nhất của Phật giáo đã viết: " Nếu một kẻ như tôi chưa thoát khỏi sự lậu hoặc mà lại tuyên bố rằng sẽ giải thoát cho các chúng sinh trong mười phương (của hư không)khỏi các lậu hoặc thì tôi chỉ nói như một kẻ khùng, không biết chi đến các giới hạn của chính tôi. Từ đây không bao giờ quay lưng lại, tôi sẽ luôn luôn chiến đấu với các lậu hoặc". (Bodhi - càryavatàra IV, 41-2, Thượng tọa Nyànaponika dịch). Tuy nhiên, trong hoàn cảnh là một hạnh nguyện được thực hiện ( ví dụ các hạnh nguyện bố thí thường không phải là khó thực hiện) thì một Phật tử với quyết tâm có thể tạo được tiến bộ hữu ích trên Đường Đạo.

Chỉ khi nào các công đức của một người đã thực sự lớn lao thì người ấy mới có khát khao trở thành một vị tìm ra được Pháp cho chính mình, một vị Phật. Sự khát khao như thế đã khởi lên trong tâm Ngài Thiện Tuệ (Limedha), một Bà la môn khổ hạnh từ đời kiếp xa xưa, khi Ngài lần đầu được thấy đức Phật Nhiên Đăng ( Dipamkara). Khi hiến thân mình cho Đức Phật Nhiên Đăng để Đức Phật và các tu sĩ theo Ngài có thể đi qua chỗ đất ẩm ướt, Ngài Thiện Tuệ đã phát nguyện: " Ôi, nguyện rằng trong tương tôi cũng trở thành một Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, như đức Thế Tôn Nhiên Đăng giờ

đây... Mong rằng tôi có thể chuyển Pháp Luân như đức Thế Tôn Nhiên Đăng đang chuyển bây giờ...Nguyện rằng sau khi đã vượt độ, tôi sẽ dẫn dắt người khác vượt độ; được giải thoát, tôi sẽ làm cho người khác giải thoát; được an lành, tôi sẽ làm cho người khác được an lành như đức Thế Tôn Nhiên Đăng đang làm bây giờ. Nguyện sao cho điều này được thành tựu vì hạnh phúc và an lạc của loài người, vì lòng từ bi đối với cuộc đời, vì sống đông, vì hạnh phúc và an lạc của trời và người". (Mahavastu tập 1, trang 194, J.Jones dịch). Ngài Thiện Tuệ là một tiền thân trong chuỗi tiền thân đưa đến đỉnh cao của đức Gotama, và đây là lần đầu tiên Ngài đã đưa tâm Ngài đến Giác Ngộ.

Một người có khả năng, mà không phải là người yếu kém, mới có thể tự mình mang lấy những hạnh nguyện phổ thông của một vị Bồ tát. Không nên đảm nhận những hạnh nguyện ấy một cách hời hợt vì đấy là những hạnh nguyện biểu hiện một nhiệm vụ lớn lao. Ở đây ta thấy đời khuyên dạy của vị Chân sư là hữu ích, nếu không thì các hạnh nguyện đó thay vì đưa người ta đi xa hơn trên Con Đường Pháp, đặc biệt là con đường khiêm tốn, người ta dễ trở thành tự kiêu và có sự quan trọng hóa quá đáng về tư ngã - Năm Hạnh nguyện của một vị Bồ Tát ( hay bốn hạnh nếu người ta bỏ qua hạnh nguyện cuối) là:

Bố thí và Bố thí Ba la mật

Dù chúng sanh vô số, tôi nguyện

cứu độ hết thảy

Dù là các căn bản Bất thiện là vô tận,

tôi nguyện đoạn trừ hết

Dù các pháp Tu nhiều vô lượng,

tôi nguyện học trọn.

Dù thắng tuệ là vô biên, tôi nguyện vượt qua.

Dù chư Phật nhiều vô sô kể, tôi nguyện

tôn thờ tất cả.

Nội dung ý nghĩa của các hạnh nguyện ấy rất hữu ích đối với một số người vì các hạnh ấy đánh thức các động lực vị tha trong việc thực hành Phật pháp. Nếu được như vậy thì họ đã phục vụ mục tiêu của họ và dĩ nhiên không nên hiểu chúng một cách quá nôm na ( chẳng hạn, cả đến đức Phật cũng không thể giáo hóa được hết thảy mọi chúng sanh vì một số chúng sanh có các bất thiện căn quá mạnh không thể hiểu Ngài). Sau hai thứ sơ khởi, xả ly và nguyện này là những sự tu tập căn bản về các Ba la mật.

Bố thí và Bố thí Ba la mật

Bố thí cũng có thể được gọi là sự bao dung, đứng đầu con đường thường được khuyến giáo dành cho sự tu tập của các cư sĩ: Bố thí, Giới, Định. Tại

sao Bố thí quan trọng như thế? Nếu cần có tiến bộ trên đạo lộ của đức Phật, chúng ta cần phải đảo ngược con đường phàm phu" thường tình" của chúng ta. Phàm phu nói về " sự nhận được", Đạo lộ nói về "sự Bố thí". Nhận được các sự vật ngày càng nhiều hơn có nghĩa là ngoài việc trở nên ích kỷ hơn theo lối thông thường ra, chúng ta còn tăng cường cảm thọ của chúng ta về cái "tôi là" bằng một đống các sở hữu mà tuyên bố với chúng ta, và mọi người khác rằng " tôi có". Việc này sẽ không đưa đến ngay cả hạnh phúc trần thế mà người ta vẫn tưởng là thực thì còn nói chi đến việc cho phép người ta đi trên Con Đường tâm thức được? Con đường này đòi hỏi một ý thức từ bỏ mạnh, một sự nới lỏng các mối ràng buộc, trói cong người với sự vật, và một sự an tịnh có hiệu quả của tâm, tất cả thế nào cũng dẫn người ta một cách vững vàng vào hướng hiểu biết rằng " tôi là" là thực sự sai lầm. Như thế đối tượng của Bố thí là phá đổ, hay ít nhất là khởi sự phá hủy những tường thành ngục tù của cái " tôi có". Ngoài sự giải thích căn bản này, hành động Bố thí là được thực hành tử tâm, tiến hành ít ra cũng từ niềm tin tinh thần rằng hành động bố thí là có công đức, rằng những người mà việc bố thí hướng đến ( thường là chư Tăng, Ni) là thanh tịnh và cố gắng sống đời sống thiện, và rằng người bố thí được hưởng kết quả đảm bảo một sự tái sinh hạnh phúc, nếu không có gì hơn thế nữa. Sự thực hành bố

thí của Phật giáo không bao giờ chờ đợi một đền đáp nào, đối với của bố thí: đền đáp duy nhất mà ta nhận được từ sự bố thí là ở trong tâm ta, tâm nhờ đó mà được thanh tịnh, vì khi ta hoan hỷ trong việc thiện thì tâm trở nên nhuần nhuyễn và sự tu tập của ta sẽ dễ dàng hơn. Đâu có thể có đền đáp nào lớn hơn thế nữa? Cho dù một người nghèo khó, người ấy cũng vẫn có thể cho những tặng vật lớn: tặng vật của từ ái làm khởi lên nơi những người khác sự tín nhiệm và lòng tin tưởng mà đối với họ nó là tặng vật vô úy, bất cứ một vật gì dù nhỏ mà người ấy có - người ấy bố thí với sự hoan hỷ. Bố thí cũng bao gồm sự giáo dục, các công đức của Phật pháp. Giáo dục tốt là một phần của truyền thống Phật giáo và ngày xưa chư tăng là thầy giáo ở khắp nơi, thành thị và thôn quê, đã dạy học các đề tài mà thời ấy cần cho một nền giáo dục tốt. Thực sự chư tăng là một mẫu mực cho đời sống của các học viên của mình và như vẫn đã dạy cho họ các con đường thiện hạnh, trong khi nền giáo dục ngày nay, phức tạp hơn, chỉ nhấn mạnh trên việc tiếp thu các sự kiện nên thường không thể truyền thụ được những con đường thiện hạnh như thế. Vì truyền thống Phật giáo không bao giờ dẫn đường cho các đám người mù đi trong si mê của họ, nhưng luôn luôn khuyến khích một sự tìm hiểu sáng suốt. Vì thế người ta không ngạc nhiên khi thấy trong khuôn viên hầu hết các ngôi chùa ( wat,

tức vihara) hay tu viện ở Thái Lan đều có một trường học.

Công đức, như đã nói trên, không thể thực sự thuộc cá nhân và công đức thực sự được tạo ra bằng cách ban bố công đức của mình. Đây là một cách dạy rằng người ta đừng để bị ràng buộc cả đến những kết quả thiện hạnh mà dùng thiện hạnh vượt qua khỏi công đức và phi công đức để đi đến Niết bàn.

Khi đức tính này được phát triển để trở nên một Ba la mật, nó là đặc tính của một người Phật tử đã đi xa trên đường đạo, dù người ấy là một vị Bồ tát hay không. Vị ấy bố thí như thế nào? Được hướng dẫn bởi trí tuệ là thứ sẽ ngăn ngừa việc bố thí có thể gây nên sự tổn hại, một người toàn hảo trong bố thí thì bố thí ngay mọi thứ cho mọi người xin hỏi. Lại có những chuyện bổn sanh nêu rất rõ hạnh Ba la mật này. Như là chuyện bổn sanh của Thái tử Vesantara, một câu chuyện xúc động và nổi tiếng, hẳn đã để lại nhiều dấu tích trong văn hóa Phật giáo tại nhiều nước, tại đấy câu chuyện này đã rất phổ biến. Chuyện kể Thái tử tiến hành bố thí với tấm lòng rất rộng rãi đến nỗi các vị đại thần của Ngài xem Ngài như là một người độc nhất để trị vì. Bị đẩy vào rừng, Ngài tiếp tục tặng mọi thứ còn lại cho bất cứ ai xin, kể cả đến vợ con cùng đi với Ngài. Trong khi sự việc này nghe quá đáng đối với suy nghĩ hiện đại,

Giới Đức - Giới Điều

nhưng cần hiểu rằng không có gì mà Ngài không thể từ bỏ.

Tặng phẩm Phật pháp là quan trọng nhất, hơn tất cà các tặng phẩm khác. Tại sao? Bởi vị Phật pháp được xây dựng trên căn bản thực tính của thực tại và chỉ cho mọi chúng sanh cách sắp đặt đời sống của họ để thay vì bị làm cong quẹo bởi tư tưởng điên đảo thì họ được an lập trên nền tảng vững chắc của Pháp. Do tu tập Phật pháp, các chúng có thể trở nên hạnh phúc sau khi làm tròn các mục tiêu càng lúc càng cao của mình. Những ai mong tái sinh trong loài người, thì có Con Đường Pháp của con người cho họ; tương tự, có Pháp dành cho những người thích đi về cõi trời hơn: và đối với những người quyết tâm mong mỏi được vào hàng các Bậc Giác Ngộ, cũng có đường sáng tỏ dành riêng cho họ. Nhưng để Bố thí Pháp đưa đến Niết bàn như thế, cần phải là một vị đã dày công học tập, thiện hảo tu hành và nhất là đã đạt được Tuệ Giác Niết bàn cho mình trước đã.

Giới Đức: " Không bao giờ làm một việc ác nào

Giới điều

Giới luật đạo đức của Phật giáo không phải là một cứu cánh trong chính nó, mà được thực hành

cùng với các pháp môn khác nữa của Đạo Phật, như là bước đầu của con đường đạt tới Giác ngộ. Có nhiều loại giới điều cho các Phật tử theo Giáo lý ở nhiều cấp độ khác nhau. Các Giới điều không có nghĩa " mệnh lệnh", vì không có ai đã ra lệnh rằng người ta phài giữ gìn chúng. Đức Phật khuyên vì hạnh phúc của riêng mình và của những ngưới khác mà ta nên thủ trì một số " nguyên tắc tu tập" được gọi là giới điều.

Năm Giới căn bản dành cho các cư sĩ đều được mở đầu bằng sự tuyên bố: " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là giữ gìn mình không...". Năm hành động phi đạo đức mà một Phật tử tự huấn luyện mình tránh là: Sát sanh (1), Lấy của không cho, Tà dâm,

———

(1) Ở đây một số người nêu một lập luận "giả sử" xưa cũ"giả sử rằng một thành phố bọn chuột mang bệnh dịch quấy phá, thì có phài giới này có nghĩa là người Phật tử không giết chúng không?" Trước hết một điểm nhỏ cần nêu về những câu hỏi đầu bằng từ " giả sử" vì những câu ấy hoàn toàn là giả thuyết và thường không thích hợp. Tuy nhiên, trong trường hợp này, thái độ cùa người Phật tử về việc giữ giới này cần phải được hiểu rõ ràng. Một đặc trưng mạnh mẽ nhất trong các Giáo lý của Đức Phật là tính uyển chuyển và dĩ nhiên điều này cũng áp dụng cho các Giới điều. Các giáo điều này không nên được tuân thủ một cách cứng nhắc, không suy nghĩ mà phải được thực tiễn hóa để chúng là một căn bản cho những quyết định khôn ngoan. Trong những trường hợp thông thường, cảm thấy xấu hổ và vô khả năng để giết hại là tốt, nhưng khi không chỉ chính mình mà nhiều người khác bị cái chết đe dọa thì người ta phải dùng trí tuệ. Ở đây không có nguyên tắc nào để được theo một cách mù quáng - " rằng anh ấy phải làm đều này, chớ làm điều kia " vì những người Phật tử, sử dụng trí tuệ và từ bi, tự họ sẽ quyết định làm điều gì là tốt nhất.

Vọng ngữ (gồm nói dối, nói lời hung ác, nói lời hai lưỡi, nói lời phù phiếm), Uống các thứ rượu men, rượu nấu gây ra sự bất cẩn. Giới có thể giữ đủ năm giới với nhau, khi một giới bị phá thì cả năm giới đều bị cấu nhiễm; hoặc được giữ từng giới riêng lẻ, khi một giới bị phá không có nghĩa rằng tất cả các giới đều bị xóa bỏ. Trong bất cứ trường hợp nào,hoặc một giới hay năm giới bị phá, các giới phải được thọ lại từ một tu sĩ, thường là Bổn sư của mình.

Có người cho rằng các giới này dễ giữ vì thể thức của chúng quá ngắn gọn. Tuy nhiên, khi chúng được cắt nghĩa rộng hơn, thì ta thấy từ "dễ" không hoàn toàn là từ đúng đối với các giới ấy. Để làm sáng tỏ điều này, ta cẩn triển khai sơ các ý nghĩa của từng giới điều.

1. - " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là không sát sanh" - đó là giới thứ nhất. Hận thù của một số ít người buông tuồng đến nỗi họ giết người một cách mù quáng: những người như vậy thường bị quản thúc trong các bệnh viện tâm thần. Những người giết thú vật như là những người đồ tể thì tích lũy cho chính họ một tương lai tàn tệ khổ đau, kết quả của những hành động của họ. Người ta không thể giết người hoặc vật một cách cố ý mà không có yếu tố sân (hay một trong các căn bản Bất thiện khác) hoạt động trong tâm. Dĩ nhiên, phần đông

người ta sẽ nói " Nhưng tôi không phài là người điên hay đồ tể", câu nói ấy hàm ý rằng họ giữ giới này trong sạch một cách dễ dàng. Họ phài hỏi thêm rằng cái gì của con ruồi hay con muỗi đã quấy rầy con người đến nỗi một bàn tay nặng nề đã giáng xuống chà nát cuộc đời của nó? Ruồi, muỗi đều có thần kinh hệ, chúng cảm thấy đớn đau, và hơn nữa, chúng muốn sống, không muốn chết. Đối với các loài động vật cũng như thế, chúng bị tàn sát hàng triệu mỗi ngày chỉ để làm thích thú cái lưỡi và cái bụng cùa con người. Rồi còn có sự săn đuổi và hủy diệt từng khối sâu bọ. Con người gọi chúng là "ôn dịch" nhưng chúng cũng sát sống như con người. Cuộc sống đối với con người thì dễ nhận mà không thể cho. Vì người ta không thích mình chết nên kẻ nào dùng hiểu biết của mình để hủy hoại chúng sinh khác thì thật chẳng sáng suốt tí nào.

Năm yếu tố phải hiện diện mới khiến giới này phá vỡ:

a. Đối tượng bị giết là một sinh vật,

b. Người giết biết rằng đó là một sinh vật

c. Cố ý giết,

d. Nỗ lực giết,

e. Sinh vật chết vì nỗ lực ấy.

Khi thiếu một trong năm yếu tố đó thì giới không bị phá vỡ. Điều này áp dụng cho các yếu tố được nêu về giới kia: tất cả các yếu tố đó phải có mặt thì giới mới được gọi là bị phá vỡ.

2. - " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là giữ mình không lấy của mà người ta không cho mình". Điều này còn nhiều thứ hơn là không trộm cắp. Ví dụ, vay mượn cẩu thả sẽ được kể vào đây khi trong tiềm thức người ta không có ý định trả lui vật mượn. Biển thủ và sự giao dịch doanh thương man trá như sự giả mạo hàng hóa thực phẩm mà một số chủ tiệm và các nhà buôn thực hiện, cũng được kể vào đây. Sự trả lương thấp cho các công nhân là một trường hợp khác mà giới này bị phá vỡ.

Một khi ta mong người những người khác tôn trọng những vật mà ta xem là của riêng mình, thì tốt hơn là ta nên hoàn toàn ngay thẳng đối với những gì của người khác. Giới này bị phá vỡ khi có đủ các yếu tố sau:

a. Vật ấy là của người khác,

b. Biết vật ấy là của người khác,

c. Cố ý đánh cắp

d. Nỗ lực để đánh cắp,

e. Lấy được đồ vật do nỗ lực đánh cắp ấy..

3. - " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là giữ mình không tà dâm". Giới này thường được cắt nghĩa là giữ không ngoại tình, một nguyên nhân rất mạnh của sầu khổ, không chỉ cho những người làm điều đó mà còn cho cả thành viên trung thành của hôn nhân. Những điều sầu khổ của những người gây ra tội không thể thấy rõ ràng ngay, nhưng những sầu khổ của những người vô tội thì tức thời và khốc liệt. Nhiều nỗi thống khổ, cả đến sự tự vẫn hay mất quân bình tâm lý, sẽ tránh khỏi nếu giới này được giữ một cách nghiêm chỉnh. Cũng có những sầu khổ của trẻ con trong các vụ hôn nhân đỗ vỡ. Sự mất cha hay mẹ thường để lại một vết hằn sâu trong các tâm thức non trẻ và có thể đó là những nguyên nhân gây ra rối loạn trong cuộc sống về sau này của chúng. Rồi có những khó khăn về kinh tế xảy đến khi các cặp vợ chồng đổ vỡ theo cách ấy. Toàn bộ một khối sầu bi được gây nên chỉ vì các ông hay các bà không thể kiểm soát chặt chẽ ham muốn dục lạc của mình và không thỏa mãn với người bạn đời. Đây là hình ảnh rõ ràng của giới này.

Mọi hành vi xấu khác cũng được kể vào đây: những người trẻ chưa thành hôn cần khôn ngoan tự tiết chế những liên hệ bất cứ cái gì có thể ràng buộc họ. Tiết chế là thiện và cần phải tiết chế không phải chỉ hành động bên ngoài mà cả ở lòng ái dục mà trong tu tập Phật giáo được kể là một trong những

yếu tố tâm thức bất thiện. Khi bốn yếu tố sau này có mặt thì biết rằng người ta đã phá vỡ giới này:

a. Điều không nên làm ấy đã xảy đến với ba hạng nữ (những người đã có chồng, những người ở trong sự chăm sóc của cha mẹ hay các nữ tu sĩ và những người độc thân) khác và ba hạng nam (những người đã có vợ, những người được cha me, các vị Tăng, các Sa di chăm sóc và những người sống độc thân khác).

b. Cố ý hành dâm,

c. Nỗ lực hành dâm,

d. Liên hệ qua bộ phận sinh dục ( với các hạng người trên).

4. " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là giữ mình không nói dối". Giới này là một trong những giới khó giữ nhất đối với mọi người vì nó không chỉ gồm có nói dối mà còn không được nói lời thô ác, không được nói hai lưỡi và không được nói lời phù phiếm. Kiểm soát cái miệng không phải là dễ dàng lắm đâu, nhất là ta đang bị rối loạn thì cái miệng lại càng ít bị kiểm soát và chính ta và những người khác lại càng bị rối loạn. Sự nói dối tự nó có những bóng tối tinh tế không dễ gì nhận rõ nếu ta không chân thành với chúng ta. Lời nói thô ác được thả ra khi giận dữ và ta trách cứ, cằn nhằn hay công khai áp bức người khác mà có thể dùng những nguyền

rủa khó chịu. Người ta thích kể những câu chuyện nhỏ và rất hay ho đề cập tới những lỗi lầm của người khác, ta nói ngọt ngào và người khác thích thú lắng nghe: đấy là nói dèm pha. Sau hết và không phài là quan trọng, khi nhiều người xài phí thì giờ rảnh rỗi vào việc nói xàm láp những chuyện không đâu, bằng những lời nói phù phiếm: con người cần dùng kho ngôn ngữ quý giá và thời gian thấm thoát vào việc hữu ích hơn.

Sự tổn hại đến với người không biết giữ mồm miệng: Những người khác sẽ nghĩ rằng con người ấy là không đáng tin, bạo động, xảo quyệt hay điên rồ, trong khi họ cũng chịu khổ vì vi phạm giới này. Giới này bị phá vỡ khi có ba yếu tố sau:

a. Cố ý nói dối

b. Nỗ lực nói dối,

c. Người khác hiểu được những gì ta đã nói.

5. " Tôi quyết theo nguyên tắc tu tập là giữ mình không uống các thứ rượu men, rượu nấu gây ra sự khinh xuất".(1) Giới này bị phá vỡ khi có cùng một lúc

———

(1) Điều quan trọng là tất cả các chất tạo ra sự sai lạc về kinh nghiệm của một người bình thường đều nằm trong giới thứ năm. Ở Ấn Độ, cả thời xưa cũng như ngày nay, việc sử dụng các chất ma túy để kích thích các kinh nghiệm " tôn giáo" gồm các ảo giác về mắt và tai đã và đang được biết đến nhiều và thực hiện rộng rãi. Những " thấu thị" mà một số người hiện nay đang dùng chất mescalin, v..v... tuyên bố thì cần

bốn yếu tố:

a. Có rượu,

b. Cố ý uống rượu,

c. Nỗ lực uống rượu,

d. Có động tác uống rượu

Tất cả bốn giới trên về mặt thanh tịnh của chúng tùy thuộc vào sự tỉnh giác liên tục và nếu cái tâm bị rượu chế ngự thì có tổn hại nào mà không xảy ra được?

Một câu chuyện của người Tây Tạng được kể thế này:

Có một người đàn ông ở xứ nọ đã làm cho con quỷ phát giận. Con quỷ dọa nạt ông và nói với ông rằng chỉ để cho ông yên ổn nếu ông bằng lòng phá một trong Năm giới này.

Người đàn ông kia là một cư sĩ Phật tử thuần thành đã giữ giới thanh tịnh rất có hiệu quả. Ông nghĩ: " Ta không thể phá giới thức nhất, vì giết một

———

phải được kiểm xét về sự khác biệt mà những kinh nghiệm này tạo ra cho các sức mạnh của tham, sân và si trong tâm và trong cách hành xử của họ. Nhất là có ai bảo rằng các chất ma túy này cống hiến cho người ta một loại đường tắt đi đến chứng ngộ, hoặc được gọi là Vipassana hoặc là Satori thì chúng ta phải nhấn mạnh rằng không thể có con đường tắt thực sự nào thuộc loại ấy và có kinh nghiệm kia không thể nào thay thế được sự nỗ lực trải qua bao năm và cả bao kiếp sống nữa.

chúng sinh là một điều kinh khủng nhất. Còn về giới thứ hai, ta chưa từng trộm cắp vật gì, trộm cắp là một tội lớn. Ta luôn luôn trung thành với vợ ta và cùng được hạnh phúc. Như thế làm sao ta có thể phá giới thứ ba được? Còn giới thứ tư, nếu ta phá nó, chắc chắn sẽ làm cho một người nào đó khổ sở và mình mang tiếng xấu. Giới thứ năm thì thế nào, hừm...?" và người ấy cho rằng một ngụm rượu nhỏ sẽ không gây hại gì và đồng thời thỏa mãn yêu cầu của con quỷ đó.

Người ấy trước đó chưa từng nếm rượu và ngụm rượu nhỏ mà ông nhấm đã kích thích ông bằng mùi vị của nó, ông nghĩ : " Thứ này ngon, uống thêm một chút nữa cũng chẳng hại gì cho ta". Và vì thế, ông uống thêm một ít, thêm nữa... cho đến khi ông say mèm.

Trên đường về nhà, khi đi ngang qua một người thợ kim hoàn, ông ấy chụp lẹ một vài món nữ trang. Sau cùng về đến nhà, thấy vợ vắng nhà và lần đầu để ý thấy vợ của người láng giềng đẹp làm sao. Đi đến bà ấy, ông ta cho bà nữ trang và cả hai bước vào nhà bà ấy. Sau một lúc bà ta đề nghị kiếm vài thức ăn, cho nên ông ta lấy rìu chặt đầu một con dê. Sau cùng người thợ kim hoàn đến với các viên chức kết tội ôn ta ăn trộm, ông ta thẳng thắn chối cãi, lớn giọng la lên rằng ông ta vô tội. Và thế là trọn Năm giới đều bị phá.

Giữ cho năm giới này thanh tịnh là dấu hiệu của một con người thực sự và của một kẻ nếu chưa làm được việc gì lớn hơn, chắc chắn sẽ được tái sinh làm người, được hưởng hạnh phúc và giàu có. Những người mà tiêu chuẩn đức hạnh không đạt đến cấp độ Năm giới thì tự mình không đủ phẩm chất để tái sinh làm người, vì tâm thức họ thấp kém hơn con người. Hiệu quả của việc giữ Năm giới này là loại trừ được những căn thẳng và mâu thuẫn rất thường có giữa cái " những gì tôi phải làm" ( để giữ đức hạnh mình như một con người) và " những gì tôi thực sự làm" ( hạ thấp xuống thú tánh...). Nghiêm túc cố gắng giữ hoàn bị các điều Giới ấy thì loại trừ được cái hố ngăn cách giữa hai điều đó, và kết quả là thay vì tiêu phí nhiều năng lực trong việc ổn định các mâu thuẫn tâm lý, người ta cảm thọ được cảm giác thanh tịnh, hạnh phúc lớn hơn.

Sau khi quy y Tam bảo (Tam quy), một lể thọ giới (Năm giới trên) đơn giản được thực hiện, trong đó một người tự tuyên bố rằng mình là người theo Phật pháp. Với Tam quy ( ba nơi Nương tựa), người ây an lập niềm tin của mình vào Bậc Đạo sư, vào Giáo lý và vào những vị được Bậc Đạo Sư giảng day, thế là nhận giữ Năm giới, người ấy đã thực hiện bước đầu tiên về sự an lập Tam quy của niềm tin thành Tam bảo của sự hiểu biết hướng nội. Năm

Các căn bản của giới đức

giới quả thực là bước cần thiết đầu tiên để đạt đến mục đích Chứng ngộ tối hậu.

Các căn bản của giới đức

Một thời các triết gia tuyên bố rằng giới đức là một sự không thể có trừ khi nó được Đấng Tạo hóa ban ra trong hình thức các điều răn, vì nếu không có lòng sợ Đấng Tạo dựng hay không có điều răn thì thế nào con người cũng đi đến man dã, trở thành thú vật. Vì Phật giáo nhận thức rằng không có Đấng Tối cao nên không có điều răn nào là từ Đấng ấy cả. Câu hỏi được khỏi lên là tại sao các giới điều được các Phật tử giữ gìn? Sự việc giữ giới luật của họ đã được thấy rõ cụ thể trong đời sông hạnh phúc của nhân dân Thái Lan và của nhiều giới Phật tử khác, một sự kiện gây nhiều cảm xúc ở các người nước ngoài. Hạnh phúc như vậy có được là do sự duy trì một tiêu chuẩn tốt về đạo đức không chỉ trong đời sống này mà còn là kết quả của thiện nghiệp trong các đời quá khứ.

Đạo đức Phật giáo đặt trên nền tảng ba nguyên tắc quan trọng

a. Người ta không thích người khác gây bất cứ loại tổn thương nào cho mình. Những gì chính ta không muốn, không nên gây cho người khác. Đây nguyên tắc nổi tiếng của Bất bạo động. Phá bỏ các

Giới điều nêu trên sẽ dễ dàng nhận thấy rằng hoặc chính mình, hoặc người khác, hoặc cả mình lẫn người khác sẽ đi đến tổn hại. Đạo đức chân chính tùy thuộc vào việc không đem lại tổn hại cho mình cũng như không đem lại tổn hại cho người khác. Khi thực hiện điều này, ta có thể sống hòa điệu với những người xung quanh mình.

Nguyên tắc này đã có một kết quả đặc biệt trong lịch sử Phật giáo. Bất bạo động được nêu gương trong đời sống toàn hảo của Đức Phật và đã được các môn đệ của Ngài giữ gìn cho đến ngày nay. Kết quả là chưa bao giờ có một cuộc Thánh chiến, và cuộc viễn chinh Thập tự hay hành khổ những người khác tôn giáo (không có việc cầm tù, hỏa thiêu, tra tấn đã từng áp đặt lên những người khác tín ngưỡng), đặc biệt hơn nữa cũng không có xảy ra các cuộc chiến tranh giữa các bộ phái Phật giáo. Mọi cuộc xung đột "tôn giáo" như thế, thực sự là hậu quả của những cái tâm còn nặng hận thù, chưa hề được thấy trong Phật pháp. Đức Phật đã dạy các môn đệ của Ngài hãy sống hòa bình với tha nhân, không dùng cả đến vũ khí miệng lưỡi chống lại họ, và nhìn chung, các môn đệ của Ngài vẫn trung thành với những lời dạy của Ngài, quan tâm đến việc nhổ bật Gốc Sân ra khỏi tâm mình hơn là việc trút cơn giận của mình lên những người khác. Ở Thái Lan, truyền thống khoan dung này từ lâu vẫn

được các nhà vua trong nước duy trì. Đặc biệt ta cần đề cập tới một chế độ quân chủ khoảng 300 năm trước - vua Narai, người đã ban hành các lệnh bảo trợ đạo thiên chúa mới du nhập, và thêm nữa, những lời tuyên bố gần đây, của các vị vua triều đại hiện nay, đặc biệt là những lời tuyên bố của vua Mongkut và người con của Ngài là vua Chulalongkorn. Trong tất cả các nước Phật giáo, lịch sử của hòa ái và khoan dung như thế rất nổi bật và các Phật tử thực sự có thể hãnh diện về điều này; đó là kết quả của những lời dạy sáng suốt và những áp dụng mạnh mẽ nguyên tắc Bất Bạo động này.

b. Suối nguồn thứ hai của đạo đức học Phật giáo là Từ bi. Người ta hiểu rằng các chúng sinh là khổ đau và điều thiện phải làm là giúp đỡ họ - chắc chắn không phải là giúp họ phá Giới, điều này sẽ làm cho họ khổ sở hơn. Từ bi của Phật giáo không phải chỉ cảm thông với khổ đau của người khác - một thái độ khá tiêu cực, mà là tích cực nỗ lực để đoạn trừ những khổ đau ấy. Do đó có sự tu tập của Phật giáo, đặc biệt là ở Thái Lan được nhấn mạnh vào Năm Thánh đức, là mặt tích cực của Năm Giới nói trên (vả lại Năm Thánh đức ấy khó mà thực hiện được, khi Năm Giới chưa được thiết lập vững vàng). Năm đức tánh ấy là : lòng Tự ái, lòng Khoan dung, sự Vui lòng, Chân thật, Chánh niệm, tất cả được bàn đến ở phần khác của cuốn sách này.

Từ bi trong Phật giáo vốn liên hệ với Bất bạo động đã loại trừ một khả năng sinh khởi của sự sai lầm kỳ quặc mang tính chất tôn giáo cho rằng "từ bi" là phải chém giết những kẻ khác để đưa họ đến điều tốt tối hậu của chính họ hay sự giải thích.

c. Thứ ba như chúng ta đã đề cập, giới là bước thứ nhất trên đư đường đạo. Không có giới thanh tịnh thì việc tu Định rất nguy hiểm, nếu không thì cũng khó mà tin rằng có nhiều lợi ích được. Nếu không an lập một nền tảng đúng đắn về các vấn đề đạo đức thì không thể chứng ngộ được Thắng tuệ, và Giải thoát. Như vậy sự đạt được đúng mục tiêu của nỗ lực Phật giáo tùy thuộc vào sự cố gắng thể hiện lúc ban đầu để duy trì và tăng cường cái thái độ tình cảm xác nhận rằng đạo đức chân thật tùy thuộc vào sự bất bạo động đối với tự mình và tha nhân.

Ta đã nhấn mạnh rằng hai hoạt động đạo đức này xâm nhập mọi phương diện của đời sống. Giới về ngữ (lời nói) được đảm bảo bằng cách giữ gìn cho Giới thứ bốn không vi phạm, Giới về thân được bảo đảm bằng cách thực hiện ba Giới đầu. Điều còn lại phải lưu ý là Đức phật cũng nhấn mạnh đến sự cần thiết phải trong sạch trong nghề nghiệp để sinh sống (chánh mạng). Theo điều đó, điều Ngài tuyên bố rằng điều này có nghĩa là các môn đệ của Ngài cần phải tránh các cách sinh sống liên hệ đến khí giới, buôn

bán các sinh vật sống (như nô lệ, làm tiền bằng mãi dâm cũng như bán các thú vật để phục dịch), liên hệ đến các loại thịt (vì điều này gồm đến việc giết các súc vật), liên hệ đến rượu, ma túy ( vì như trong câu chuyện trên; phá giới này thì cả bốn giới trên điều bị phá), liên hệ đến thuốc độc (khi được bán với mục đích sát sanh). Nếu trên đời này việc kiêng cử những thứ trên được thực hiện tốt đẹp, thì không ai có thể chối cãi rằng cõi đười sẽ là mtooj đất sống nhiều hạnh phúc và an lạc hơn. Các Phật tử chân chính nỗ lực để tạo cho cuộc đời được như thế trong việc thực hành những yêu cầu rất thực tiễn và đạo đức như thế.

Ngoài năm Giới đề cập, cần nêu ngắn gọn vài giới khác. Vào ngày Trăng Tròn, Trăng Non và hai ngày nghỉ việc ở giữa tháng âm lịch, các Phật tử nhiệt thành đi đến các ngôi chùa của họ và tuyên bố là họ muốn giữ thêm các giới khác trong ngày hôm ấy. Đấy là Tám Giới (bát quan trai Giới) được thành lập bằng cách chuyển đổi Giới thứ ba trong Năm Giới (giới dâm thành ra việc "giữ gìn không hành dục" và công thêm Ba Giới nữa: không ăn quá ngọ (cho đến sáng hôm sau), không xem hát, nhảy múa và mọi thứ giải trí, không trang điểm hay xức dầu thơm cho thân mình, không ngủ trên giường êm hay sang trọng. Các giới này thường được các tín đồ giữ trong một ngày, sau đó họ giữ lại Năm giới. Trong

lúc tu tập Tám Giới, họ có dịp sống nơi vắng lặng, thường là ở một tu viện và ở đó họ cống hiến thì giờ cho thiền định, nghiên cứu hay nghe các vị giảng sư dạy, vavs sự việc ấy có lẽ khó thực hiện đối với họ vào những lúc khác. Nếu sự tu tập này được thực hiện liên tục, trình dộ tâm thức nhất định sẽ cao hơn và sự tái sinh có kết quả theo truyền thống sẽ vào hàng chư thiên Dục Giới.

Nghiêm khắc hơn một chút là Mười Giới Sa Di, Tám Giới trước được làm thành Chín Giới bằng cách phân giới không xem hát và trang điểm làm hai Giới. Rồi thêm một Giới khác: không nắm giữ các thứ vàng, bạc. Dĩ nhiên, tiền của cũng kể vào đấy nữa. Các vị Tăng và các vị Sa di nghiêm khắc tu tập thì không để cho mình có dịp nắm giữ tiền bạc. Có được cái kinh nghiệm không có tiền thì thật là hay. Vì khi có tiền bạc thì các ham muốn được thỏa mãn và người ta sẽ khổ đau vì si muội mà cho rằng tiền bạc mua được các thứ ta muốn thì cũng mua được cả hạnh phúc. Khi ta không có tiền, thì ta cần phải trở lui về các thiện xảo của chính mình (vì thiện xảo thì không cung cấp gì cho nhu cầu) để tu tập đức hạnh cao thượng - sự bằng lòng (tri túc). Dĩ nhiên giới điều này dành cho cách sống của một tu sĩ, chứ cư sĩ thì phải tuân giữ.

Vào tuổi 20, một Sa di có thể trở thành một

Giới Ba la mật

Tăng sĩ, và để được như thế, vị ấy chấp nhận nỗ lực giữ 227 giới (hay 250 theo sự truyền thừa của người Trung Hoa) dành riêng cho Tăng, Mười Giới trên được hợp vào trong đó. Chúng ta sẽ không đi vào sự trình bày các giới này, ngoại trừ việc lưu ý rằng bốn giới đầu đã được đề cập. Càng lưu ý rằng có rất nhiều giới trong các Giới này(75 hay 100) là liên hệ với các thái độ tốt đẹp và tư cách đứng đắn. Không còn nghi ngờ gì nữa các giới này đã có ảnh hưởng vào sự lịch thiệp, không phải chỉ tìm thấy ở các tu sĩ mà cả ở các Phật tử cư sĩ người Thái, thường để lại cho phần lớn các người ngoại quốc đến tiếp xúc với họ một ấn tượng tốt do tính bặt thiệp của họ.

Giới Ba la mật

Hạnh đức Ba la mật mà sau cùng trở thành một phần trọn vện của người Giác ngộ biểu hiện các chứng đắc cao vời của sự tu luyện lâu dài. Sự tu đức hạnh phải luôn luôn khởi sự từ chính mình vì nếu người ta tự tu tập, tự nhiên những người khác sẽ theo gương sáng tốt mà họ nhìn thấy. Khi đã thực hiện nhiều sự tu tập, nhưng nếu người ta bỏ qua việc hướng dẫn người khác giữ giới hạnh thì người ta không đạt được giới Ba la mật. Trong truyền thống Phật giáo việc hướng dẫn người khác giữ giới hạnh

luôn luôn được thực hiện bằng việc tự nêu gương chứ không bao giờ bằng khích lệ, hứa hẹn hay lưu ý suông.

Đối với một người thực hành các Ba la mật này thì giới hạnh không phải là một mẫu thức tuân giữ gò ép từ đó nở ra những đóa hoa hư thối của lòng tự kêu tự thị mà trái lại, giới hạnh phải được dùng để nhổ bật gốc rễ mọi mảnh vỡ còn lại của ý niệm về một cái ngã.

Ở ngay cả trình độ cao như thế, truyền thống của Phật giáo cũng quả quyết một cách rõ ràng giới hạnh (như được hiểu đúng theo Giáo lý) là dấu hiệu của sự chứng đắc tâm thức chân thật. Một cách rất tốt để xét xem những ai ở đời này tuyên bố mình là bậc thầy, là quan sát kỹ lưỡng giới hạnh của họ. Nếu những người ấy bảo rằng sự buông bỏ giới hạnh của họ (như những biểu hiện của Tham, Sân và Si) là không quan trọng gì đối với trình độ tâm thức của họ, hoặc bảo rằng để trắc nghiệm lòng tin của các đệ tử thì bấy giờ ta có thể biết được rằng các "bậc thấy" như thế đều hoặc bi mê lầm vì kiêu mạn, hoàn toàn dối trá, hoặc họ là những kẻ rủi ro có một nhân cách bị chia chẻ hay "rạn nứt".

Sự thối thất về giới đức ở mọi cấp độ, hoặc là giới bình thường hay là Ba la mật, luôn luôn dẫn đến sự sụp đổ những gì đã thành tựu và do đó luôn luôn

Thiền Định

bị lên án. Cả đến đức Bồ Tát cũng phải không ngừng nghiêm giữ chánh hạnh, như cả các bản kinh về tuệ giác Ba la mật lẫn các mẩu truyện bổn sanh đều nói đến.

Câu chuyện cổ điển soi sáng hạnh Ba la mật này là câu chuyện của Bhuridatta, vị vua thiên long có nhiều quyền pháp. Vào ngày Thọ Giới, phát nguyện thọ Tám giới, ông nằm bên một đụn kiến với hình hài con rắn của ông. Một người bắt rắn thấy hình thù to lớn và vẻ đẹp của ông, đã bắt giữ và hành hạ ông, mặc dù như câu chuyện kể, một cái nhìn của ông cũng biến kẻ thành hạ ông thành tro bụi,ông đã nhận chịu đau đớn và quyết tâm giữ giới thanh tịnh. Long vương Bhuridatta được ghi nhận là một tiền thân của Đức Gotama, đã viên mãn việc tu tập Giới Ba la mật của Ngài như vậy.

Như các trang trước trình bày, dù rất ngắn gọn, trong Phật pháp, sự tua tập về giới gồm có nhiều cách " tu tập" sinh động, không những chỉ đưa đến sự gia tăng hạnh phúc ở đây, mà quan trọng nhiều hơn nữa, dẫn đến sự tu tập thành tựu về Thiền Định mà các trang sách kế tiếp sẽ bàn đến.

Thiền Định: " Sự toàn thiện thiện xảo"

Định nghĩa: Định này như đã được Đức Phật và các hiền giả tu tập theo Ngài, có thể được tóm tắt

rất dễ dàng: " Nhất tâm" ( sự tu tâm vào một điểm) dù rằng phần lớn người ta không có nỗ lực nên không đạt được nhất tâm ấy. Một người bình thường cho rằng thế giới người ấy nhận thức là thế giới độc nhất vì người ấy ít thấy chứng cớ chi để xác nhận ngược lại, trong khi ấy, thiền định nếu được tu tập sẽ chứng tỏ rằng vũ trụ tâm thức lớn hơn rất nhiều so với sự suy nghĩ thông thường. Vậy thì có phải để chứng đắc tri kiến như thế mà các Phật tử tu tập thiền định không? Câu trả lời là không, nếu người ta chờ mong đến Niết bàn. Nhưng một số người không đi trên đường thẳng dẫn đến Niết bàn mà lại chỉ mong sanh thiên. Trong cả hai trường hợp đều cần phải làm lắng dịu tâm thức mải miết lang thang để đoạn trừ các triền cái thô tháo (Dục, Sân, Thùy miên, Hôn trầm, Trạo cử, Nghi). Tâm thức của một người bình thường có thể ví như một cái hồ nước bùn luôn luôn bị gió mạnh làm dao động. Khi người ta đi vào một trạng thái Định và khi các căn rút lui khỏi các đối tượng của chúng ( các trần) thì làn gió dục vọng sẽ lặng yên. Khi điều này xảy ra thì các gợn sóng triều cái ngưng quấy động tâm thức. Tâm thức bây giờ như hồ nước yên tĩnh nhưng vẫn cón có bùn. Tuy nhiên, khi nhân duyên đến, cho người ta cơ hội để phát triển Trí tuệ và Trí tuệ thì giống như một chất liệu làm cho hồ nước sạch sẽ trong suốt để cả đến các vật bé nhỏ nhất ở đáy hồ cũng có thể được

nhìn thấy rõ mồn một. Đấy là một lý do tố hậu khiến người ta tu tập thiền định, vì trí tuệ là chìa khóa đi vào Giác ngộ. (1)

Trước khi một sự định tâm có thể kinh nghiệm có hai triền cái lớn đứng cản đường người tu tập thiền định tựa như khối đá Cylla và cuồng lưu Charybdis (2) cần phải đi vòng quanh chúng một cách cẩn thận. Đấy là hôn trầm, thụy miên, khiến cho

———

(1) Có lẽ đã đến lúc phải nói đến một số ít ý niệm sai lầm về ý nghĩa của " thiền định" trong Phật giáo.

Thiền định dứt khoát không phải là " không làm gì cả" vì ai thực hành thiền định sẽ thấy điều ấy. Chính vì cái thân của một người không còn lăng xăng và liên hệ đến sự " làm gì đó", cho nên một số người ta tưởng rằng một thiền giả đang tự cho phép mình nhân sự yên tĩnh mà nghỉ hay ngủ một chút. Nếu thực hành thiền định thì người ta sẽ hoàn toàn phá bỏ ngay sự tin tưởng ấy: Một số người khác nghĩ rằng " Thiền định" là sự mơ màng. Trong trạng thái mơ màng, cái tâm trầm xuống và mất tỉnh giác. Các Thiền định, như chúng ta đã nêu ra, được định tính bằng một năng lực được gia tăng mạnh mẽ của tỉnh giác. Một quan niệm phổ thông khác nói về " sự làm trống cái tâm", như thế là không đúng vì cái tâm hoàn toàn thiền định luôn luôn có một đối tượng. Kinh nghiệm thiền định là một cái gì rất trác tuyệt và hoàn toàn không dính dự đến sự buồn chán xám xịt. Có học giả " giải thích" thiền định Phật giáo là sự tự thôi miên. Chẳng cần phải nói, hẳn nhiên vị học giả ấy chưa bao giờ thực hành thiền định. Các trạng thái thôi miên, cùng với các mộng tưởng, đều rõ ràng không có tỉnh giác. Hợp lý hơn có người nghĩ rằng thiền định giống như sự cầu tìm lý luận. Dù trong tu tập Phật giáo có những thiền định lý luận, nhưng thiền định chân chính thì nhằm loại trừ chứ không khuyến khích cái dòng ngôn từ chảy qua tâm thức. Nếu cần bàn điều này cho sâu hơn khi xem " Growing the Bodhi" trong " Visaka Pùjà 2509" và các sách để đọc thêm ở cuối sách này.

(2) Ở tại eo biển Messina thuộc Địa Trung Hải, là hai chướng ngại vật gây đắm tàu; được dùng theo thành ngữ để chỉ sự nguy hiểm, chỉ sự việc tránh điều nguy này lại gặp điều khác, có thể còn nguy hơn nữa. (người dịch).

Các yếu tố tâm thức của thiền định

tâm thức không hoạt động, và triều cái đối nghịch là trạo cử, còn gọi là tâm con khỉ hay " viên tâm" chuyển nhảy không ngừng từ đối tượng này sang đối tượng khác. Có hai điều sẽ xảy đến khi một người bắt đầu chuyên chú vào việc điều tâm và thực sự ngồi xuống để nỗ lực thực hiện là : hoặc sẽ ngủ gục và sau một lúc thì tỉnh lại với cảm giác trầm trệ, không còn nhớ gì cả, hoặc tâm giống như con suối không kềm chế được lời, ý, các dự tính, các hình ảnh, các ký ức, tất cả đòi hỏi sự chú tâm của hành giả. Đây là hai trở ngại lớn đối với việc chứng đắc. Chỉ có sự thực hành thật sự mới khám phá ra được hai triền cái ấy mạnh hơn như thế nào, hay trong hai cái, cái nào là mạnh hơn theo đặc tính của mình. Sự chứng đắc rõ ràng về một thiền cảnh có nghĩa là người ta đã phá vỡ cái " hàng rào" dục vọng và thể nhập vào một cảnh giới khác của các sự vật - Sắc Giới. Có bốn Thiền cảnh của tâm liên hệ đến bốn tầng bậc lớn của cõi trời sắc giới ấy, được biểu thị qua các cường độ khác nhau của các yếu tố tâm thức sau đây ( các thiện chi): Niệm, Lạc Hỷ, Nhất tâm và Xả.

Các yếu tố tâm thức của thiền định

Chánh niệm giữ một phần rất quan trọng trong Phật Đạo. Không phải chỉ trong việc ngồi tu định mà cả ở trong đời sống hằng ngày. Trong đời sống hàng ngày chánh niệm là đức tính thận trọng đối với cả

các sự vật lẫn các thứ sở hữu hay các hành động của thân, và đối với các trạng thái tâm thức, vì khi một Phật tử tự hộ trì bằng chánh niệm thì các bất thiện suy tàn hoặc không được phép sinh khởi. Các thiện được tăng trưởng và được ổn định. Chánh niệm trả lời câu hỏi của người mới bắt đầu tu: " Tôi có thể áp dụng Phật pháp vào đời sống hàng ngày của tôi như thế nào?". Bằng chánh niệm: đôi khi được gọi là tỉnh giác hay tỉnh thức, tính chất này bảo đảm rằng Phật pháp không phải là cái gì được khóa chặt trong kinh sách, mà là Đạo lộ rất thực tiễn. Các Phật tử được dặn cẵn kẽ những gì cần chú tâm. Chú tâm vào thân, các hoạt động và vị thế của thân, sự vô thường và sự suy tàn của thân, bản tính chấp nối của nó; vào các cảm thọ: lạc, khổ, không lạc không khổ, vào các thể cách của tâm; và vào các nhóm đặc biệt của các yếu tố hữu ích để nhận biết sự phát triển của mình trong Phật pháp.

Là một yếu tố của các trạng thái thiền định, chánh niệm được làm mạnh để trở thành sự tỉnh giác không thể tâm lang thang từ đối tượng này sang đối tượng khác, ngay cả khi thiền định đã trở nên tinh tế nhất. Thế nên sự chứng đắc bất cứ định tâm nào thì thực vô cùng quí giá. Đức Phật đã dạy riêng về chánh niệm rằng: " Chánh niệm là con được độc nhất cho sự thanh tịnh của các chúng sinh, cho sự nhiếp phục sầu, bi, cho sự đoạn trừ khổ, ưu, cho sự đạt đến chánh đạo, cho sự chứng ngộ Niết bàn ..."

Lạc và Hỷ là hai cái tên gọi mà ngôn ngữ dùng để diễn đạt rõ nhất về những kinh nghiệm hạnh phúc tinh tế khó có thể diễn đạt. Hai yếu tố này phải được trừ bỏ nếu người ta muốn tiến đến các thiền cảnh tế nhị hơn và đấy là việc khó làm nếu người ta chỉ một lần kinh nghiệm chúng. Quả thật, nhiều thiền giả bị dính chặt vào đấy mà cho rằng sự an lạc ấy là sự chứng đắc cao nhất có thể đạt được. Đấy là cái kinh nghiệm " hợp nhất với Thượng Đế" của nhiều nhà thần bí. Nó cũng là nguồn gốc của cảm thọ " đồng nhất với thiên nhiên" thỉnh thoảng cũng được tán thán. Không có kinh nghiệm nào trong những kinh nghiệm như thế lại có liên hệ với sự chứng ngộ cần phải được tìm kiếm bằng quán chiếu vào chính bản chất của thân và tâm mình.

Nhất điểm nghĩa là chỉ một đối tượng liên hệ đến tâm trong lúc chứng đắc các trạng thái này. Tâm không lang thang đây đó như nó " thường" lang thang. Điều tuyệt đối chủ yếu là nhất điểm phải được chứng đắc đồng thời được duy trì trước khi một thiền cảnh có thể được chứng nghiệm.

Xả ở đây có nghĩa là sự quân bình hoàn toàn của điều kiện tâm lý mà cuối cùng người ta chứng đắc ở cảnh giới thiền tư (tứ thiền). Khi chánh niệm và xả đã được tu tập một cách hoàn toàn trong tâm, thì có hai hướng xa hơn mở ra cho thiền giả. Vị