Đức Phật nhà đại giáo dục

Hội đồng Đại học tự lập Việt Nam

HỘI ĐỒNG ĐẠI HỌC

TƯ LẬP VIỆT NAM *

Nhân danh Chủ tịch Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam nhiệm kỳ 1974–1975, chúng tôi hân hoan chào mừng Quý vị, và xin chân thành cám ơn Quý vị đã nhận lời đến dự buổi Tiếp tân của Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam hôm nay. Sự hiện diện đông đủ của Quý vị đã nói lên sự lưu tâm đặc biệt của Quý vị đối với các hoạt động của Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam.

Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam được thành lập từ đầu niên khóa 1973-1974 với 5 Viện Đại học Tư lập Hội viên là Vạn Hạnh, Đà Lạt, Hòa Hảo, Minh Đức, Cao Đài, nhằm mục đích hợp tác để nâng cao phẩm chất giáo dục Đại học, gia tăng hiệu năng đóng góp của các Đại học Tư lập trong việc xây dựng nền giáo dục Đại học Việt Nam, đồng thời tiếp tay với Bộ Giáo dục trong việc cải tiến nền giáo dục

———

* Diễn văn của Thượng tọa Thích Minh Châu, Chủ tịch Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam nhiệm kỳ 1974 – 1975, đọc trong buổi tiếp tân của Hội đồng ngày 05-12-1974.

nước nhà, ngõ hầu góp phần tích cực trong việc phát triển đất nước. Trong tinh thần và mục đích đó, Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam đã được Bộ Giáo dục cho phép hoạt động năm 1974 và được sự cộng tác thân hữu của các cơ quan, đoàn thể.

Để thực hiện các mục tiêu mà Hội đồng đã đề ra trong niên khóa đầu tiên 1973 – 1974, Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam đã chú trọng đến sự gặp gỡ thường xuyên giữa các Viện Đại học Tư lập Hội viên cũng như đối với Bộ Giáo dục để thắt chặt mối liên lạc hợp tác và thảo luận các vấn đề căn bản trong việc xây dựng và phát triển nền giáo dục Đại học Tư lập trong cộng đồng giáo dục quốc gia.

Trong niên khóa 1974 – 1975 này, Hội đồng sẽ chú trọng đến các chương trình học vụ của các Viện Đại học Hội viên nhằm trao đổi, dung hợp và tăng tiến phẩm chất giáo dục Đại học, cùng gia tăng các hoạt động sinh viên vụ để tạo môi trường hoạt động thích hợp cho sinh viên các Viện Đại học Tư lập, tạo sự thông cảm và đoàn kết trong hàng ngũ sinh viên, đồng thời để bổ túc cho các kiến thức lý thuyết ở nhà trường. Hội đồng cũng sẽ cố gắng liên lạc mật thiết và hợp tác chặt chẽ với các Đại học Công để cùng nhau hoàn thành trách nhiệm đối với nền Giáo dục Đại học Việt Nam và thể hiện chủ trương giáo dục con người toàn diện, đánh tan quan niệm phân biệt

Công, Tư trong lãnh vực giáo dục Đại học. Ngoài ra, trong nhiệm kỳ này, Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam cũng sẽ đóng góp vào việc dự thảo quy chế Đại học Tư lập để các Đại học Tư có một căn bản pháp lý ngõ hầu giúp cho việc phát triển được dễ dàng để có thể đóng góp một cách hữu hiệu trong việc xây dựng xứ sở.

Hiện nay, trước sự gia tăng sĩ số sinh viên một cách nhanh chóng, nhất là trong niên khóa này sĩ số sinh viên của 5 Viện Đại học Tư đã lên đến gần 30.000 sinh viên. Hơn nữa các Đại học Tư cũng đã đi tiên phong trong việc mở các ngành học mới như : Quản trị, Thương mại, Báo chí, v.v... đã đáp ứng nhu cầu cần thiết của việc phát triển xứ sở. Do đó, sự hiện diện của Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam là một nhu cầu vô cùng cần thiết, đánh dấu một nỗ lực mới của tư nhân trong lịch sử giáo dục nước nhà. Tuy nhiên, trước tình trạng kinh tế mỗi ngày một gia tăng, ngân sách quốc gia lại vô cùng eo hẹp không thể nào tài trợ đầy đủ cho các Đại học Công, thì làm sao có thể tài trợ cho các Đại học Tư để đáp ứng nhu cầu phát triển. Do đó, các Đại học Tư lập đã gặp rất nhiều khó khăn trong việc cung ứng đầy đủ phương tiện học tập cho sinh viên cũng như giúp đỡ cho đời sống sinh viên được hữu hiệu hơn. Vì vậy chúng tôi rất mong mỏi nhận được sự hỗ trợ tích cực của các đoàn thể

Tôn giáo và sự giúp đỡ của các cơ quan, đoàn thể và nhất là của các hiệp hội tư nhân, các giới công thương kỹ nghệ gia để giúp cho chúng tôi đáp ứng được nhu cầu học hỏi của đa số sinh viên và nhu cầu cần thiết trong việc mở mang và xây dựng xứ sở. Ở đây chúng tôi xin chân thành cám ơn cơ quan Lập pháp đã thông cảm sự khó khăn của các Viện Đại học Tư lập nên đã tích cực giúp đỡ pháp lý trong niên khóa vừa qua. Chúng tôi mong mỏi sẽ được Quý vị hữu quan tiếp tục hỗ trợ để giúp cho các Đại học Tư lập được chính thức công nhận là các cơ sở hoạt động có tính cách lợi ích công cộng và Khoa học, Văn hóa và Giáo dục để khuyến khích sự đóng góp tích cực của tư nhân vào việc phát triển giáo dục Đại học Tư lập, giúp cho chúng tôi hoàn thành trách nhiệm giáo dục một thế hệ thanh niên trí thức có khả năng và đạo đức xứng đáng góp phần vào việc xây dựng và kiến thiết quốc gia. Chúng tôi cũng xin cám ơn Bộ Giáo dục đã cố gắng giúp đỡ và cộng tác với Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam. Nhờ sự cộng tác và giúp đỡ đó, chúng tôi đã vượt qua được nhiều sự khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ giáo dục của mình.

Riêng phần các Viện Đại học Tư lập Hội viên chúng tôi luôn luôn tự cố gắng tích cực trong phạm vi phương tiện có được để cải thiện không ngừng hầu đáp ứng nhu cầu phát triển chung của đất nước và

hoàn tất nhiệm vụ hướng dẫn sinh viên. Qua hoạt động của Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam, chúng tôi hy vọng sẽ tạo được môi trường thuận lợi cho việc cải tiến và gia tăng phẩm chất giáo dục của các Viện Đại học Hội viên. Chúng tôi cũng quan niệm rằng Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam là một cơ chế chung của các Viện Đại học Tư lập. Năm Viện Đại học hiện nay chỉ là các sáng lập viên, Hội đồng sẵn sàng tiếp đón các Viện Đại học tân lập gia nhận để cùng nhau trao đổi kinh nghiệm và tăng tiến phẩm chất.

Trước khi dứt lời, một lần nữa chúng tôi xin chân thành cám ơn tất cả Quý vị và ước mong nhận được sự hỗ trợ quý báu của tất cả Quý vị về tinh thần cũng như vật chất dành cho Hội đồng Đại học Tư lập Việt Nam.

Người Đức và đạo Phật

Người Đức và đạo Phật

Chúng ta có thể nói người Đức là người đầu tiên biết đến đạo Phật và những triết gia Đức là những vị đã thâm hiểu đạo Phật thấu đáo nhất, nếu so sánh với các triết gia Âu Mỹ khác.

Những người Đức đầu tiên nghe đến tên Đức Phật có lẽ là những vị Thần học đã đọc những sáng tác của Thánh Hieronymus, một trong những vị tu sĩ Cơ đốc giáo. Vi này có nói đến sự đản sinh phi thường của Đức Phật. Còn về lý thuyết đạo Phật, hình như không ai biết đến cho rõ ràng trong thời đại Trung cổ. Chỉ đến thế kỷ thứ 17, một Triết gia Đức mới biết đến triết lý đạo Phật. Đó là Gottfried Wilhclm Leibniz (1646–1716), vị này đọc rất nhiều sách của các Cố đạo viết về Trung Hoa và nhờ vậy biết đến đạo Phật ở nước này. Trong quyển Theodicce, ông Leibniz có nói đến Fo (Phật) theo phát âm của người Trung Quốc và bàn đến Madhyamika (Trung luận) và Không tôn.

Chỉ đến Emmenuel Kant (1724-1804), đạo Phật mới được hiểu một cách rộng rãi và khá đầy đủ. Kant ở Đại học Konigsberg vừa làm Giảng sư Triết học

vừa làm Giảng sư về Địa dư. Dầu không ra khỏi thành phố sinh quán, ông đọc rất nhiều sách về loại du lịch. Những bài giảng của ông nói đến Đạo Phật ở Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Trung Hoa, Nhật Bản và Tây Tạng. Ông rất tán thán các vị Tu sĩ Miến Điện và nói : “Các Tu sĩ ở Pegu được tán thán là những vị dễ thương và hiền hòa nhất. Các vị này sống với đồ ăn khất thực và bố thí cho kẻ nghèo những vật không dùng đến. Các vị này xem tất cả tôn giáo đều tốt nếu tôn giáo làm con người trở nên tốt đẹp và dễ thương”.

Kant đã biết Phật tử không tin ở một đấng Thượng đế ngự trị trên thế giới này và phán xét mọi loài sau khi chết. Kant đã viết : “Các Phật tử bác bỏ quan điểm của một tạo hóa thiêng liêng, nhưng các Phật tử tin tưởng rằng những ai làm ác sẽ bị hành phạt, những ai làm thiện sẽ được tán thưởng bởi một định luật chắc chắn”. Kant chưa biết đến giáo lý nghiệp quả và tái sinh, và triết học của Kant không có thể nói là chịu ảnh hưởng của đạo Phật. Nhưng lý thuyết luân hồi rất được Kant tin tưởng. Chính trước khi chết, bạn Hasse hỏi về tương lai của cá nhân mỗi người, Kant trả lời chấp thuận theo lý thuyết luân hồi. Trong một trường hợp khác, Kant gọi lý thuyết luân hồi là lý thuyết hấp dẫn nhất của giáo lý Á Đông. Chính Kant đã giảng về đời sống tiền thân của linh

hồn và tin tưởng rằng con người vẫn phải tiếp tục cuộc sống sau khi chết để tiến đến hoàn thiện.

Kant sống ở một thời đại mà các tác phẩm đạo Phật chưa được các học giả Âu tây phiên dịch. Chỉ sau khi Kant tạ thế, các học giả Anh và Pháp mới bắt đầu để ý đến Kinh tạng Phật giáo. Khác với Kant, các Triết gia Đức vào đầu thế kỷ thứ 19 thông hiểu khá nhiều về Triết học đạo Phật. Schelling và Hegel đã biết nhiều đến các chi tiết về đạo Phật, và các học giả sau này như Nietzche cũng rất thâm hiểu giáo lý của Đức Thế Tôn. Một vị Triết gia Đức rất nhiệt tìnnh hâm mộ đạo Phật là Arthur Schopenhauer (1788-1860). Từ khi 26 tuổi, vị Triết gia này đã

đọc rất nhiều tác phẩm nói đến đạo Phật và Schopenhauer hoàn toàn tin tưởng rằng Đức Phật với Phato và Kant là những ngôi sao sáng chói trên diễn đàn nhân loại. Schopenhauer chịu ảnh hưởng rất nhiều của đạo Phật khi soạn thảo hệ thống của mình về siêu hình học. Ông viết: “Nếu tôi lấy những kết quả của triết học của tôi để làm mực thước sự thật, thời tôi phải để đạo Phật chiếm địa vị ưu thế trên tất cả tôn giáo khác ở thế giới. Dầu thế nào, tôi có thể sung sướng được thấy lời dạy của tôi lại phù hợp rất nhiều với một tôn giáo có một số tín đồ đông đảo nhất trên đời”. Sự thật, có nhiều điểm tương đồng giữa nhà Triết gia Đức và đạo Phật. Cả hai đều bác

bỏ sự hiện hữu của một Thượng đế và chủ trương rằng không thể chỉ định ngày tạo thiên lập địa, cũng như ngày tan vỡ của vũ trụ. Cả hai đều cho rằng có rất nhiều thế giới hệ, và giữa người và vật, không có những sai lầm tuyệt đối mà chỉ có những sai biệt tương đối. Vì vậy cả hai đều bênh vực sự bảo vệ các loài vật khỏi mọi hình thức độc ác. Cả hai đều không tin ở một linh hồn vĩnh viễn và sự luân hồi của linh hồn ấy từ đời này qua đời khác. Cả hai đều tin ở thuyết tái sinh, sự tái sinh này toàn do những hành động trong đời quá khứ của cá nhân định đoạt. Cả hai đều công nhận có một định luật tự nhiên ngự trị trên muôn loài. Dầu cả hai có một quan niệm bi quan về đời sống, nhưng cả hai cùng có một thái độ rất lạc quan khi cả hai đều tin tưởng rằng mọi người đều có thể giải thoát khỏi sự đau khổ nếu họ muốn. Cả Đức Phật lẫn Schopenhauer đều cho rằng trạng thái giải thoát không thể lấy văn tự ở đời mà diễn tả. Tư tưởng hệ của Schopenhauer là kết quả độc lập và đặc biệt của sự suy tư của ông và có nhiều điểm không giống với đạo Phật. Đây có thể một phần là do đạo Phật lúc bấy giờ không được phổ biến rộng rãi ở Âu châu.

Schopenhauer có thể xem là vị đã phổ biến sâu rộng sự sáng suốt của đạo Phật giữa các nhà triết gia Âu tây. Tác phẩm của ông có một ảnh hưởng sâu đậm đến nhiều tư tưởng gia khác, và những vị này

đến lượt mình lại rất tha thiết muốn tìm học Kinh điển của đạo Phật, ít nhất là trong các dịch phẩm. Nhà Nhạc gia lỗi lạc và được thế giới ca tụng, ông Richard Wagner (1813-1853) đã nói lên một cách hùng hồn sự thán phục của ông đối với đạo Phật: “Giáo lý đạo Phật có một quan điểm quá vĩ đại đối với đời sống khiến cho các giáo lý khác trở thành nhỏ mọn khi sánh với giáo lý của Ngài. Triết gia với những tư tưởng sâu kín nhất, nhà Khoa học với những khám phá vĩ đại nhất, nhà Nghệ sĩ với những tưởng tượng phóng khoáng nhất, con người với trái tim mở ra rộng rãi nhất để đón nhận những đau khổ và những gì đã sống, tất cả đều tìm thấy hoài bão của mình thể hiện trong giáo lý kỳ diệu và độc nhất này.”

Trả lời câu hỏi một nữ sinh viên Y khoa

TRẢ LỜI CÂU HỎI CỦA

MỘT NỮ SINH VIÊN Y KHOA

Lời tòa soạn : Được phép của Thượng tọa Thích Minh Châu, chúng tôi xin trích đăng bài này vào Liên Hoa, để cống hiến quý độc giả, có những thắc mắc như cô Q.H, là một sinh viên ngành Y ở Huế.

Câu hỏi. – “Có vị Giáo sư nói : Đạo Phật là một triết lý cao siêu có một vũ trụ quan đẹp đẽ nên đã thu hút một số thanh niên đang đi tìm cái đẹp, nhưng đạo Phật chỉ đưa đến yếm thế và làm cho quốc gia suy yếu thôi, vì lẽ đạo Phật chủ trương diệt dục, nếu thế con người không còn mong muốn gì nữa, lẽ cố nhiên là đỡ khổ, nhưng cũng vì không muốn hoạt động phát minh và như thế chỉ đưa quốc gia đến chỗ diệt vong thôi”.

Trả lời. – Cô Q.H. nói : “cô Q.H. cũng thấy ý kiến ấy có phần hữu lý, nên cô Q.H. không biết trả lời sao cả. Tuy thế cô Q.H. cũng cứ tin mình chưa hiểu đạo cho thấu đáo chứ không tin đạo Phật đưa người đến chỗ suy yếu”.

Câu hỏi và sự băn khoăn của cô có thể nói cũng là câu hỏi và sự băn khoăn của các thanh niên khác

đang ở trong một tình cảnh như cô, chúng tôi mong trả lời chung cho các thanh niên khác đang ở trong một tình trạng như cô vậy.

Sự hiểu lầm cho đạo Phật là yếm thế và đưa quốc gia đến chỗ suy vong phần lớn do hai sự hiểu lầm : Thứ nhất là hiểu lầm hai phương diện triết lý và luân lý của đạo Phật, thứ hai là sự phân định sai lầm phạm vi thế gian và xuất thế gian.

Nói đạo Phật chủ trương diệt dục, là đứng về phương diện hay địa hạt luân lý, lẽ dĩ nhiên đạo Phật chủ trương diệt dục, nhưng thuyết diệt dục của đạo Phật là sự ứng dụng của một thái độ thuần triết lý hơn. Khi Đức Phật ở trong cung điện, về tài sản, Ngài giàu có sung túc đến bậc thứ nhất, về dục lạc sắc đẹp, Ngài được hưởng đầy đủ, danh vọng không ai có thể sánh bằng Ngài, nhưng Ngài nhận được rằng tài, sắc, danh không thể đem lại chân hạnh phúc cho người. Điểm này dầu cô Q.H. mới lớn lên chưa kinh nghiệm nhiều, nhưng linh tính phụ nữ của cô Q.H. cũng cho cô Q.H. thấy rằng kinh nghiệm của Đức Phật là phải. Ngài ra ngoài cửa thành, lại nhận thêm được rằng sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, tử là khổ. Những điểm này linh tính phụ nữ của cô Q.H. cũng phải công nhận sự nhận xét hay trực nghiệm của Đức Phật là phải. Cử chỉ xuất gia của Ngài có thể

xem là một sự từ bỏ những gì người đời cho cao đẹp nhất, để đi tìm những nguyên nhân và phương pháp đã tạo ra để diệt trừ những nguyên nhân đau khổ ấy.

Thái độ thuần triết lý của Đức Phật đó, một thái độ đã đánh giá lại những gì người đời cho là quý báu nhất, thái độ đó không phải là một thái độ luân lý, không phải là một thái độ nhu nhược, và không dễ gì người đời theo nỗi, lẽ dĩ nhiên ở trên một căn bản không phải nhu nhược, một căn bản phi phàm thoát ngoài ước lượng nhỏ bé của loài người, dựa trên căn bản ấy, không thể lấy lý do gì nói đạo Phật đưa người đến chỗ hèn yếu suy nhược cả; tất cả khổ đau, tất cả tội ác của loài người, những thảm cảnh chiến tranh hiện tại gây nên khiến loài người cấu xé tàn giết lẫn nhau, cũng đều do lòng tham tiền, danh, sắc gây ra cả. Đi thêm một bước nữa, trước nỗi khổ của nhơn loại, Đức Phật đã tìm được nguyên nhân chính là ái và thủ, nhưng ái và thủ sở dĩ có là vì vô minh, tức là mê lầm, nghĩa là đánh giá sai lạc những sự vật ở đời. Nếu nói đến một cuộc cách mạng tinh thần thì không có cuộc cách mạng nào vĩ đại bằng cuộc cách mạng của Đức Phật đã tìm được ở dưới gốc cây Bồ-đề. Và một cuộc cách mạng như vậy không thể nào làm suy yếu một ai chân thành và sáng suốt theo đạo Phật được. Ở đây tôi cần giải rõ thêm một vài điểm.

Có hai tánh ảnh hưởng chi phối nhiều hành động con người : một là tham, hai là sân. Tham (đừng hiểu theo nghĩa luân lý), chỉ có nghĩa là ôm giữ những gì mình thích; sân (đừng hiểu theo nghĩa luân lý), chỉ có nghĩa là quăng bỏ những gì mình ghét, ôm giữ và quăng bỏ suông thì không hại gì lắm, nhưng chính vì ôm giữ, ôm giữ không được là khổ, ôm giữ rồi sợ bị mất cũng là khổ v.v... quăng bỏ, nhưng quăng bỏ không được cũng khổ. Đức Phật tìm thấy sở dĩ con người ôm giữ và quăng ghét là do chấp ở một tự ngã, có ưa có ghét, nên Đức Phật với sự sáng suốt của Ngài dạy thuyết vô ngã. Thuyết vô ngã tự nó không có nghĩa gì luân lý, không có nghĩa không hoạt động, không làm gì để có thể hiểu lầm là yếm thế hay nhu nhược, mà chỉ là một cử chỉ thuần triết lý cũng một thể thức trên. Ở đây chỉ là một sự đánh giá lại một sự thay đổi quan niệm, từ một trung tâm vị ngã đến một trung tâm vô ngã, và khi mức độ nhận hiểu này tiến đến một địa vị khá cao thì mọi hành động của loài người quay quần xung quanh cái Ngã, mà chỉ Đức Phật một mình xướng lên thuyết “vô ngã” thời thái độ ấy không thể gì gọi là nhu nhược. Và cử chỉ ấy phải hiểu là rất ít có nghĩa luân lý. Ở thế giới này, loài người xâu xé nhau cũng vì cái ngã ấy, và khi Đức Phật dạy thuyết vô ngã, chính Phật muốn dứt trừ mầm mống những

nạn binh đao khổ não ở trên đời này. Cử chỉ ấy không thể dựa vào điểm nào để chỉ trích đạo Phật làm suy yếu nhơn loại được. Lấy thêm một ví dụ nữa, Đức Phật thấy hận thù không thể diệt hận thù, chỉ do lòng thương mới diệt trừ được hận thù; do đó, chỗ nào Đức Phật cũng khuyên nên tha thứ và khoan hồng đối với kẻ thù của mình. Thái độ của Đức Phật là kết quả của một sự trực nghiệm về tâm lý của chúng sanh và nhận hiểu tâm lý ấy, Đức Phật chủ trương hạnh từ bi đối với toàn thể chúng sanh. Cử chỉ ấy không có gì yếu đuối, không dễ gì người thường làm nổi, trái lại thật là một cử chỉ cao thượng đẹp đẽ, và điều đáng chú ý, chỉ cử chỉ ấy mới cứu vớt cái thảm họa chiến tranh hiện đang đè nặng trên toàn thể nhân loại.

Với những ví dụ cắt nghĩa trên, cô Q.H. cũng thấy không thể vin vào đâu để buộc tội đạo Phật làm suy yếu con người. Nhưng càng xa thời Đức Phật, thái độ thuần trí tuệ thuần triết lý ấy của Đức Phật bị bỏ quên dần, và giá trị luân lý được chú trọng đặc biệt. Do đó mới có những thái độ vì trốn khổ nên đi tu hành, vì muốn sống một đời nhàn hạ nên mới xuất gia, vì muốn được phước nên phải làm các hạnh từ thiện, vì sợ tội nên giữ giới, v.v... từ một cử chỉ hùng lực dựa trên nền tảng lý trí tuyệt luân rơi xuống một cử chỉ nhút nhát sợ hãi, thật khác xa bằng trời bằng

vực, và phần lớn chính vì đó nên mới có những chỉ trích nói trên. Ở đây tôi cũng nhấn mạnh không phải tôi công kích luận lý đạo Phật, năm giới Đức Phật dạy vẫn có giá trị tuyệt đối và bất hủ, nhưng tôi muốn nhấn mạnh sự sai khác của một ngừơi giữ giới sát sanh vì lòng từ bi thương xót chúng sanh, vì muốn cứu khổ chúng sanh, và một người cũng giữ giới sát sanh vì sợ tội, vì sợ khổ, cũng một cử chỉ nhưng hai tâm niệm hoàn toàn sai khác, và do đó giá trị sự giữ giới cũng hoàn toàn không giống nhau.

Nay qua phần thứ hai, cô Q.H. nói : Vị giáo sư ấy lấy ví dụ những vị sư Cao Miên không làm việc chỉ đi khất thực, thì làm sao nước mạnh được. Ở đây cần phải hiểu lại nghĩa của chữ xuất gia và nghĩa xuất thế gian trong đạo Phật. Đạo Phật có chú trọng về nghĩa xuất thế gian, nghĩa là về phương pháp giải thoát sự đau khổ sanh tử. Đứng về phương diện xuất thế gian này, những người xuất gia là những người thoát ly phạm vi gia đình, quốc gia và chủng tộc; thì dĩ nhiên không thể cuộc hạn phạm vi của những người này với sự hưng vong lợi hại cho một nước được. Hạnh xuất gia là một hạnh hoàn toàn xuất thế gian, người xuất gia thoát ngoài nhiệm vụ của một người trong gia đình, của một công dân trong nước, thì làm sao lại bắt buộc những người xuất gia phải làm những phần việc của người công dân, và do đó chỉ trích rằng hạnh xuất

gia có hại đến thịnh vượng chung một quốc gia, của một xứ sở. Hạnh khất thực chỉ là một cách sinh sống để người xuất gia giữ gìn mạch sống tu hành, vì nếu người xuất gia còn phải theo đuổi các nghề sinh sống thì còn thì giờ đâu để tu hành, và nhiều khi chính vì mải lo sinh sống mà người xuất gia không thể tu hành được. Còn bắt buộc các người xuất gia cũng phải có những bổn phận như người công dân khác thì tự nhiên người xuất gia ấy không thể thi hành đầy đủ sứ mệnh xuất gia của mình được.

Ở đây là một vấn đề thỏa thuận giữa người đời và người xuất gia, người xuất gia có sứ mệnh học đạo, truyền đạo, người đời có bổn phận cúng dường người xuất gia vừa đủ sống để học đạo tu hành. Ngày mà người đời không công nhận mình có bổn phận phải cúng dường người xuất gia, thì tự nhiên thiếu người xuất gia chân chánh học đạo, kết quả dĩ nhiên là vậy. Ở đây tôi muốn nói đến những hạng xuất gia hiểu được bổn phận xuất thế của mình, hiểu được thái độ thuần triết lý hùng lực của Đức Phật đối với mọi vấn đề ở đời. Nhưng việc gì vào trong tay con người cũng xa dần ý nghĩa thuần túy cao đẹp của Đức Phật thời xưa. Ngày nay có nhiều nước, dân chúng nô nức xuất gia, xuất gia vì mong được an nhàn, xuất gia vì mong được sống đỡ khổ, được người ta cúng dường khỏi làm việc, xuất gia để người ta cung kính, xuất

gia để người ta gả con gái cho, vì nếu không xuất gia trong một hạn kỳ, cha mẹ sẽ không gả con cho, như một vài nước có tục lệ như vậy. Lẽ dĩ nhiên dần dần chơn nghĩa xuất gia đi mất và chỉ có sự tướng xuất gia tồn tại. Và cũng vì vậy mới xảy ra những sự công kích đạo Phật làm suy yếu con người. So sánh với cử chỉ đại hùng đại lực của Đức Phật với những cử chỉ trốn thoát nợ đời của những Phật tử, chúng ta có thể nhận chân được sự sai khác quá rõ rệt. Và cũng hiểu vì sao những lời công kích chỉ đúng một phần nào khi ứng dụng với những sự hiểu lầm đạo Phật, hơn là đúng với chân tinh thần của đạo Phật.

Loài người hiện tại, văn minh lên đến trình độ gần cực điểm, nhưng nỗi thống khổ của nhơn loại chưa giải quyết, chiến tranh vẫn thường tiếp diễn và với những vũ khí mới được phát minh, loài người gần nắm trong tay những phương tiện để tiêu diệt nhơn loại. Một vị tu sĩ người Pháp đã khéo lấy ví dụ tả thực trạng hiện tại của khoa học là đã tạo cho loài người “Một ghế bành tô (fauteuil) rất êm đẹp để loài người dùng, cũng như đặt luôn một quả mìn ở dưới ghế ấy”. Loài người có sáng suốt để dừng trên vực thẳm hiện tại không, điều đó do con người tự giải quyết trả lời thôi. Nhưng nguyên nhân chính cũng không ra ngoài ba yếu tố tham – sân – si mà Đức Phật đã chỉ dạy từ trước đến nay. Hiện nay một số đông thức giả, học

giả và nhiều chính trị gia cũng nhận thấy rằng chỉ có đạo Phật mới có hy vọng dắt dẫn loài người ra khỏi sự tự diệt vong, do loài người gây nên.

Nhơn loại có sáng suốt quay về với đạo Phật hay không ? Các hàng Phật tử có hiểu lại chơn giá trị của đạo Phật hay không ? Đó là vấn đề nhơn loại và Phật tử tự trả lời cho mình hơn ai hết. Nhưng một điều rất rõ ràng là những ai chơn thành theo đúng giáo lý và chân tinh thần của đạo Phật, thì tự thấy ngay ảnh hưởng giải thoát của đạo Phật, đem đến cho mình, và điều quý hơn nữa, đạo Phật với ánh sáng nhiệm mầu của Chánh pháp, thay đổi dần vũ trụ quan và nhân sinh quan của mình, và đem về cho Phật tử một niềm vui tươi sáng suốt mới lạ.

Chúng ta cũng thường nhận thấy đạo Phật hay bị công kích nhiều, không vì những khuyết điểm mà chính vì sự sáng suốt của đạo Phật. Một khi có những tôn giáo hay chủ nghĩa chú trọng về cuồng tín hoặc bạo động để lôi cuốn tín đồ và thực hiện mục đích của mình, lẽ dĩ nhiên phải công kích đạo Phật. Và trong sự công kích phải mang những gì xuyên tạc, những ứng dụng sai lầm của Phật tử, của tín đồ mà công kích đạo Phật thôi, chứ giáo lý căn bản và vũ trụ quan cùng nhân sinh quan của đạo Phật, họ không đả động đến.

Hiện tại điều cần nhất là các Phật tử phải tự tìm lại ý nghĩa cùng chơn tinh thần đạo Phật, và thiết thực ứng dụng chơn tinh thần ấy trong mọi ngành hoạt động của mình. Một khi người Phật tử đã sống hoạt động hùng mạnh, làm tất cả việc đáng làm, tự tỏ thâm hiểu chân tinh thần hùng lực của đạo Phật, ứng dụng chơn tinh thần ấy trong mọi hoạt động của mình, thì người đời không thể lấy gì mà công kích đạo Phật được. Đó là một nhiệm vụ chung, toàn thể Phật tử có bổn phận phục vụ.

Một đêm trăng trên núi Linh thứu

MỘT ĐÊM TRĂNG

Trên núi Linh-thứu (Gṛdhakuta)

Một vị Lạt-ma người Tây Tạng, một sinh viên Nhật Bản, một người Nepal cùng với tôi, Thích Minh Châu, người Việt Nam đồng ý cng nhau ln ni Linh-thứu ở một đêm, tụng kinh tu quán tưởng. 12 giờ ngày 25.3, chúng tôi khởi hành từ Nalanda đi Rajagriha (Vương Xá Thành), mỗi người đem theo những kinh sách cần thiết, và đồ ngủ lại một đêm. Độ một giờ, chúng tôi đến thành Vương Xá, ghé lại chùa Nhật Bản. Sau khi tẳm rửa sạch sẽ nghỉ ngơi một lát, cùng mua hương đèn, chúng tôi bắt đầu đi lên núi Linh Thứu vào khoảng 4 giờ chiều. Con đường đi rất quen thuộc với chúng tôi, bên tay mặt là Trúc Lâm tinh xá, chỗ đức Phật thường trú khi đến tại thành này, sát một bên đường, là một ngọn tháp, chỗ trước kia thờ Xá-lợi đức Phật, xa hơn một chút nữa là những suối nước nóng, đức Phật có nói đến khi Ngài từ bỏ vị tiên A-la-la đến thành Vương Xá và gặp vua Tần-bà-ta-la (Bimbisàra) trước khi Ngài tu khổ hạnh. Xa hơn một chút nữa nằm st bn chn ni l chân thành của một ngôi Tinh-xá cũ, được xem là Tinh xá của ngài Thế-thân (Vasubandhu). Đi một chút nữa là một bức thành đổ nát ghi dấu nhà giam của vua A-xà-thế giam vua cha là Tần-bà-ta-la. Rồi chúng tôi rẽ vào đường núi Linh

Thứu, trời đã về chiều, người gặp vắng dần và ai cũng lấy làm lạ khi thấy chúng tôi đi chiêm bái quá chiều như thế này. Vào sâu một chút nữa, chỉ gặp những người phu làm đường sửa sang lại để kịp đón lễ Phật Đản (Buddha Jayanti) đang về. Khoảng độ 5 giờ, chúng tôi đến núi Linh Thứu, và bắt đầu leo lên con đường mới được lát đá lại dẫn chúng tôi lên đến chóp núi. Tại đây mỗi bước là một dấu tích thời đức Phật tại thế. Sát chân núi là tấm bản ghi chỗ vua Tần-bà-ta-la xuống kiệu đi bộ lên yết kiến Phật, xa một chút nữa là tấm bản ghi chỗ đức Phật được đưa tới nghỉ sau khi Đề-bà-đạt-đa xô đá hại Phật và làm ngón chân Phật rỉ máu, lên một chút nữa là một tấm bản ghi chỗ vua Tần-bà-ta-la bảo tuỳ tùng lui xuống để một mình thanh tịnh ln yết kiến đức Phật. Quanh co vài vịng đến một hịn đá rất lớn, tương truyền là chỗ đức Phật bị Đề-bà-đạt-đa xô hịn đá xuống, vài bước nữa là đến hang động chỗ tu hành của các vị Đại đệ tử của Ngài như ngài A-nan, ngài Mục-kiền-liên, ngài Xá-lợi-phất và bước thêm vài bước cùng leo lên một vài ghềnh đá khá cao, chúng tôi đ đến chóp núi Linh Thứu.

Nghỉ ngơi một lát, và sắp đặt chỗ nghỉ tối xong, bốn chúng tôi đến trước căn phịng nhỏ nay đ bị đổ nát là chỗ đức Phật an trú xưa kia, chúng tôi đến thắp nến, đốt hương và đảnh lễ.

Lúc ấy vào khoảng 6 giờ chiều, cảnh vật an tịnh một cách dị thường, đứng trên nhìn xuống cảnh vật bao la, đồi núi thoai thoải, chúng tôi cảm thấy quên hết các sự phiền muộn phiền toái của cuộc sống hằng ngày và

hưởng được nỗi vui thanh thoát của những tâm hồn thanh tịnh giữa cảnh vật thanh tịnh. Tôi đốt ba cây hương và thắp ba ngọn đèn sáp, thay mặt cho Giáo Hội Việt Nam cùng Phật giáo đồ trong nước, thay mặt cho Hội Việt Nam Phật Học và toàn thể Hội viên, thay mặt cho toàn thể Gia-đình Phật tử cng Trường Bồ-đề, cúng dường lễ kính đức Phật cùng toàn thể Linh-sơn Hội Thượng Phật Bồ-tát. Tôi đảnh lễ, xướng các danh hiệu chư Phật và chư vị Bồ-tát, hồi hướng công đức cho toàn thể Phật tử Việt Nam. Riêng tôi tự nguyện luôn luôn cố gắng tu học Phật pháp cho đến trọn đời, để đền đáp công ơn Phật Tổ, xứng với danh nghĩa của một người xuất gia và khỏi phụ lịng trơng đợi của Phật tử Việt Nam. Lễ Phật phát nguyện xong, tôi lựa một góc tường, thắp ba cây hương và ba ngọn sáp rồi tụng kinh suốt hơn một giờ, tụng lại những kinh tôi thường tụng ở Việt Nam và tiếp nối thắp hương thắp đèn sáp cúng dường đức Phật và các vị Bồ-tát.

Trong lúc này, các vị đi theo tôi đều xuống dưới hang ngài A-nan, nên chỉ có một mình tơi trn ngọn ni Linh Thứu v nhờ vậy thanh tịnh cng thm thanh tịnh. Tụng đọc lại lớn tiếng những bài kinh mà thường tụng hằng ngày ở Việt Nam, ngửi lại mùi hương phảng phất nhẹ nhàng, nhìn nh nến lung linh chập chờn trước ngọn gió, tôi cảm thấy như sống lại những giờ phút thanh tịnh nhứt ở Việt Nam và cùng toàn thể Phật tử ở nhà cùng nhau cúng dường lễ Phật. Tụng kinh xong, tơi ngồi yn lặng một mình, nhìn các ngọn nến và cây

303

hương cháy dần cho đến tàn và các ngọn nến vừa tắt hết, ánh sáng nến vừa phai thì một nh sng mới chiếu lại sau lưng. Tôi ngoảnh lui thì thấy mặt trăng lên khá cao, ánh trăng chiếu nhẹ xuống cảnh vật và tăng thêm sự thanh tịnh kỳ diệu của núi Linh Thứu. Tôi kinh hành đi qua đi lại trên thềm gạch trước buồng xưa của đức Phật, vừa đi vừa niệm Phật, vừa nhìn qua cảnh vật xung quanh vừa nghĩ đến các Phật tử ở Việt Nam. Trên ngọn núi, nay chỉ cĩ một mình tơi, vọng dưới hang đưa lên tiếng tụng kinh, hay nói chuyện của các người bạn đồng hành, thỉnh thoảng vài con chim ăn đêm bay vụt ngang kêu lên vài tiếng rồi bay thẳng. Phật tử ở Việt Nam hiện đang làm gì? Nay vào khoảng 8 giờ ở Việt Nam, trăng cũng đ vừa ln v chĩi toả nh sang bạc trn phong cảnh cũ; các Cha, các Ơn, các Thầy, nay cũng đang sắp sửa khoá Lễ tối, chuông mỏ nhịp nhàng tán thán công đức Tam bảo tự ngàn xưa. Các Phật tử nay mỗi người đang làm công việc thường ngày của mình, hoặc ở nhà, hoặc ở các chỗ làm việc, nhưng chắc cũng ít người thoát khỏi được sự lo âu của thời thế tạo nên. Quốc nghiệp như đè nặng trên tâm tư những người nhiệt thành yêu nước, và tôi cảm thấy san sẻ một vài phần sự ưu tư đang khiến mọi cuộc sống lo ngại băn khoăn. Sự thanh tịnh của cảnh vật xung quanh tại núi Linh Thứu càng làm cho tôi mong muốn những Phật tử Việt Nam san sẻ được một vài phần sự thanh tịnh kỳ diệu của tâm hồn, giữa những cảnh đời ngang trái khổ đau; và tôi càng thấy chỉ có một sự thm hiểu tế nhị về

Chánh pháp, một lịng tin tưởng vô biên đối với Tam bảo đi đôi với một đời sống thanh tịnh mới có thể giúp người Phật tử sống đời sống thanh tịnh và tin tưởng giữa cảnh đời phiền toái và độc ác này. Và tôi tự cảm thấy tin rằng, chính trong sự đau khổ hiện tại, người Phật tử Việt Nam có thể nhận hiểu ý nghĩa sâu xa của hai chữ Khổ Đế trong Tứ Diệu Đế đức Phật đ dạy, tìm ngược đến nguyên nhân: Tập đế; đi theo con đường đức Phật đ chỉ dạy: Đạo đế; và chứng nhận được sự thanh tịnh của Niết-bàn an lạc: Diệt đế. Xong tôi tìm một chỗ hơi khuất gió, hướng mặt về phía Đông và ngồi tu tập quán tưởng, trừ bỏ những tà niệm và cố gắng hòa nhịp với sự thanh tịnh của ni non Linh-thứu ny. Khơng bao giờ tơi cảm thấy sự thanh tịnh no bằng sự thanh tịnh trong giờ phút ngồi tu tập tại núi Linh Thứu này. Trước khi dứt niệm, tôi nguyện hồi hướng công đức tu tập cho toàn thể Giáo Hội cùng Phật giáo đồ trong nước, cho Hội Việt Nam Phật học cùng toàn thể Gia đình Phật tử v Trường Trung Học Bồ-đề.

Tịnh niệm xong, tôi đi xuống lại hang ngài A-nan để thăm các bạn. Thật là một cảnh tượng vui vẻ và ấm cúng. Cả hang động sáng rực ánh sáng nến và thơm nực hương thơm, và các bạn đều đang tụng niệm, vị học sinh Nhật thì tụng tiếng Nhật, vị Lạt Ma Ty Tạng tụng tiếng Tây Tạng và thỉnh thoảng xen tiếng Sanskrit vào, vị Nepal tụng chữ Nepal và cũng tụng cả tiếng Pali, tôi xuống thấy cảnh tượng vui mắt cũng nhập vào tụng lớn tiếng Việt Nam, và dầu không ai hiểu ai,

chúng tôi cũng đều một niệm một lịng quy ngưỡng Tam bảo tán thán Chánh pháp kỳ diệu và cảm thấy hiểu biết nhau rất nhiều. Lễ Phật xong, tôi được mời uống trà nóng, không phải như trà Việt Nam nhưng là trà Ấn Độ pha lẫn với sữa và đường, được uống trà nóng trên ngọn núi Linh-thứu cũng là một sự kỳ lạ, và câu chuyện giữa bốn chng tơi nhờ vậy m nỗ giịn như bắp rang. Với vị Lạt Ma và sinh viên người Nhật, chúng tôi nói bằng tiếng Anh, thỉnh thoảng pha lẫn vài tiếng Ấn Độ để cười; cịn đối với vị Nepal hiện ở tại chùa Trung Hoa Nalanda, tôi dùng tiếng Bắc Kinh nói chuyện nửa nạc nửa mở nhưng cũng hiểu nhau. Gặp những đoạn bí, tôi phải nhờ vị Lạt Ma thông ngôn lại bằng tiếng Hindi, và nhờ vậy câu chuyện tiếp tục nỗ giịn như pháo ngày Tết ở Việt Nam. Nói chuyện và uống nước trà cũng kéo dài ngót tiếng đồng hồ, xong tôi từ biệt lên lại trên đỉnh núi Linh-thứu định ngủ trên ấy một mình, vì cc bạn tơi đều ngủ dưới động ngài A-nan cả. Bên trên ngọn núi, tôi lại thắp ba cây hương và ba ngọn nến thay mặt Phật tử Việt Nam cúng dường đức Phật, ngồi chờ cho các cây hương và nến cháy hết rồi tôi mới đi bách bộ trước cửa phịng đức Phật để hưởng sự thanh tịnh trong lúc này. Vị sinh viên Nhật một lúc sau cũng lên với tôi và nói muốn ngủ trên này thanh tịnh hơn. Sau vài câu chuyện thường lệ, chúng tôi trải đồ ngủ, nằm nhìn vịm trời thanh tịnh khơng vẩn đục với một gợn mây nhỏ nào, rồi tôi thiếp ngủ đi hồi nào không hay. Và thật không bao giờ được ngủ một đêm thanh tịnh nhẹ nhàng như đêm này. Khoảng ba giờ sáng, tôi giựt mình tỉnh dậy v điều kỳ lạ là từ khi bước

chân lên đến ngọn núi Linh-thứu là gió thổi luôn không ngớt, nay chính gió cũng im bặt ngừng thổi, cảnh vật lặng yên ngừng động, và tôi cảm hiểu vì sao đức Phật thành đạo cũng vào khoảng thời điểm ny.

Dậy rửa mặt xong, tôi ngồi tịnh niệm cho đến gần sáng. Khoảng độ 5 giờ 30, tôi nghe tiếng trống từ xa vọng lại, mỗi lúc mỗi gần và được biết mấy vị Sư ở ngôi chùa Nhật đang lên núi Linh-thứu lễ Phật, những vị này thường niệm Phật thường đánh trống. Ngôi chùa Nhật cách núi Linh-thứu khoảng độ 6 cây số, mấy vị này ít nhứt cũng thức dậy trước bốn rưỡi mới đến Linh-thứu sớm như thế này. Chúng tôi chào hỏi nhau rồi mấy vị người Nhật từ biệt về liền. Sắp đặt lại các đồ ngủ, tôi cùng vị học sinh người Nhật xuống lại hang ngài A-nan dùng trà và ăn điểm tâm, vị Nepal có đem đèn cồn theo nên không những nấu nước trà cịn dọn đồ ăn sáng cho nữa.

Dùng điểm tâm xong, vào khoảng 7 giờ, tôi cùng vị Lạt Ma và vị sinh viên người Nhật cùng nhau leo lên một ngọn núi gần đó, cao và xa hơn ngọn núi Linh-thứu. Không có đường đi, phải trèo theo những ghềnh đá, níu vào các kẻ đá hoặc cây lau len lỏi tìm cho được lối đi, không gì nguy hiểm lắm vì khơng cĩ đá dốc, nhưng không phải không chật vật. Có điều đáng sợ là rắn, vì ở Ấn Độ mỗi năm hàng ngàn người chết về nạn rắn cắn, và chính khi chúng tôi vừa mới bước ra đi đ thấy một con rắn xanh l đang chui vào hang, cách xa động ngài A-nan độ 15 bước. Nhưng mi ham leo, nn rắn cũng bị qun, v qua một vi ghềnh đá, vị Lạt Ma

cảm thấy mệt nên cáo lui, chỉ cịn tơi v người Nhật tiếp tục leo lên thôi. Vì tơi ít sợ rắn nn vị người Nhật nhường tôi leo lên trước. Đi độ 300 bước, chúng tôi đến một ghềnh đá rất đẹp, đá sắp hình vịng chỗ ngồi, tục truyền xưa các vị Thiên thần xuống nghe đức Phật thuyết Phật tại chỗ ấy. Qua khỏi chỗ này, chúng tôi vẫn nương theo các tảng đá leo dần lên và không lâu lắm, chúng tôi leo đến tận ngọn núi.

Chúng tôi khám phá một điều rất lạ, vì chỗ chng tơi đứng là cả một ngọn tháp cũ, nhưng nay bị đổ nát và bị cây cối mọc trùm lên che kín hết cả. Đây không cịn tảng đá lớn mà là một thứ gạch vôi nhỏ rất dễ vỡ, bước lên thì bị lỡ v rơi dần, chồng chất khá cao, và nay toàn bị cỏ lau bao bọc tất cả. Lên trên này khá cao, cho nên khi nhìn xuống thấy chỗ m chng tơi ngủ hơm nay hiện ra nhỏ xíu, thnh hình chữ nhật, v tơi vụt nhớ lại một vài tích tin rằng đức Phật rất có thể trú tại chỗ này. Chúng tôi rất chắc chắn là đứng lên trên một ngọn tháp cũ, nhưng ngọn tháp ấy sẽ đem lại những dấu tích lịch sử gì, phải cĩ những nh khảo cổ mới biết được. Nhưng dầu thế nào, chúng tôi cũng thật sung sướng khám tìm ra được chỗ này và rất sung sướng được đứng trên như thế này nhìn xuống cảnh vật xung quanh. Vị Người Nhật đề nghị với tôi sẽ tổ chức một cuộc du ngoạn đi khắp tất cả bảy dy ni bao bọc thnh Vương-xá, toàn đi trên núi thôi. Tôi đồng ý v chng tơi lựa vo ma đông sẽ đi, để tránh nạn rắn và rủ thêm một vài người nữa. Chúng tôi định mang đồ

ngủ theo nữa để có thể gặp đâu ngủ đấy cho tiện, và có vậy mới mong đi khắp các ngọn núi được.

Ngồi trên ngọn núi này độ nửa giờ, chúng tôi trở về thì may mắn tìm được một đường mịn, nhứt định là đường xưa kia đức Phật hoặc chư Tăng thường dùng để lên ngôi chùa ấy; con đường mịn chạy theo lưng chừng núi, khỏi phải leo theo các ghềnh đá như khi chúng tôi leo lên, nên khi xuống rất mau, không chút gì nhọc mệt. Vị Lạt Ma chờ chúng tôi lưng chừng núi, chúng tôi đến nhập bọn và đồng về lại hang ngài A-nan. Lại được vị Nepal mời uống nước trà nóng, và chúng tôi sửa soạn ra về.

Trên đường về không có gì lạ, cũng l cảnh vật cũ. Chỉ khc, khi đi ngang vườn Trc Lm Tinh x, tơi gh vo hi vi ngọn l trc gởi về kỷ niệm cho Phật tử Việt Nam.

Từ ni Linh Thứu về, tơi cảm thấy thm nhiều nghị lực mới, khơng những thật tình sung sướng được sống những giờ phút thanh tịnh nhứt trong đời tôi, mà tôi cịn cảm thơng được với sự lo âu và hy vọng của Phật tử Việt Nam, và tôi thấy r ngọn ni Linh-thứu sẽ l chỗ chim bi độc nhất và quý báu nhất cho tôi trong suốt thời tôi sẽ ở Ấn Độ. Tôi gởi theo đây lời thăm ton thể Phật tử Việt Nam, với lời cầu nguyện chn thnh cho nước Việt Nam tránh được nạn khổ đau chia rẽ hiện tại, để chung xây dựng một nước Việt Nam hùng cường thái bình an lạc.

Nanlanda, ngày 27.3.56

Mục Lục

Mục lục

Lời nói đầu ............................................................. 3

1. Đức Phật – nhà đại giáo dục ............................. 5

2. Đức Phật dạy những gì và không dạy

những gì......................................................... 11

3. Lời Đức Phật dạy cho thế giới hiện đại ........... 16

4. Định lý Duyên khởi : Paticcasamuppada ......... 21

5. Chuyển Pháp luân kinh .................................. 25

6. Khái niệm về Abhidhamma ............................ 31

7. Abhidhamma hay Luận lý học ........................ 44

8. Thiện ác nghiệp báo ....................................... 53

9. Chữ nghiệp trong đạo Phật ............................. 65

10. Nên nghe Chánh pháp thế nào ? ..................... 76

11. Dòng tâm thức hay tâm lý học

trong đạo Phật ................................................ 82

12. Đạo Phật đối với tôi có ý nghĩa gì ? ................ 91

13. Tinh tấn ....................................................... 101

14. Phương pháp học Phật ................................. 115

15. Đạo từ bi phổ biến ........................................ 124

16. 7 nguyên lý phát triển Giáo hội ..................... 130

17. Tinh túy của sự tu hành 136

18.Tôn giáo phải là nguyên nhân

sự thống nhất nhân loại ................................ 138

19.Phong trào Phật giáo ở Ấn Độ .................. 148

20.Đức Phật với bom khinh khí .................... 158

21.Hòa bình thế giới .................................... 162

22.Giải phóng và giải thoát .......................... 167

23.Nhân vị trong đạo Phật ............................ 176

24.Vài đặc điểm của đạo Phật ........................ 191

25.Đời sống giải thoát đạo Phật có thể

thực hiện ở Âu châu không ? ........................ 198

26.Thông điệp của Đức Phật .......................... 216

27.Chiến tranh là tàn phá, Đại học

là xây dựng .................................................. 236

28.Sứ mệnh của Viện Cao đẳng Phật học .................. 244

29.Vai trò Đại học, ý nghĩa Văn khoa

và Khoa học Nhân văn .............................................. 253

30.Tổ chức Gia đình Phật tử Việt Nam ...................... 262

31.Những đề nghị ..................................................... 267

32.Vấn đề Lục về giáo dục Đại học ........................... 275

33.Hội đồng Đại học tư lập Việt Nam ........................ 281

34.Người Đức và đạo Phật ........................................ 286

35.Trả lời câu hỏi một nữ sinh viên Y khoa ............... 291

36.Một đêm trăng trên núi Linh thứu......................... 301

Mục lục ............................................................... 309